ಖಮಾಜ್ ( ) ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಖಮಾಜ್ ಥಾಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಗ. ಅಂತೆಯೆ ಅದನ್ನು ಖಮಾಜ್ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಗಜಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಠುಮ್ರಿಗಳು ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇದು ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಶುದ್ಧ (ಶುದ್ಧ) ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಕೋಮಲ (ಫ್ಲಾಟ್) ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದುದರಿಂದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಹಗುರವಾದ ರೂಪಗಳಾದ ಠುಮ್ರಿ, ಟಪ್ಪಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಖಯಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ರಾಗವಾಗಿದೆ. == ಸಿದ್ಧಾಂತ [ರಾಗ ಶಾಸ್ತ್ರ] == ಆರೋಹಣ : ಸ ಗ ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ ಅವ್ರೋಹ : ಸ ನಿ ದ ಪ ಮ ಗ ರಿ ಸ ವಾದಿ ಸ್ವರ : ಗ ಸಮಾವಾದಿ ಸ್ವರ :ನಿ == ಸಂಯೋಜನೆಗಳು == ಧ್ರುಪದ್, ಸದ್ರಾ, ಖಯಾಲ್, ಠುಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಟಪ್ಪಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ : ಸುಧಿ ಬಿಸರ ಗಯೀ. . . ( ಸದ್ರಾ ರೂಪ - ಜಪ್ತಾಲ್ನ 10 ಬೀಟ್ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ. ಕಿರಾನಾ ಘರಾನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ಕರೀಂ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ) "ಬನ್ ಬನ್ ಧುಂಡ ಲಿಯೋ ಬನ್ವಾರಿ. . . . . ." ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) "ನಂದ್ ಘರ್ ಆಜ್ ಬಜೆ ಬಾಧೈ. . . . . ." ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪಿಯಾ ತೋರಿ ತಿರ್ಚಿ ನಜರ್ ಲಾಗೇ ಪ್ಯಾರಿ ರೇ.. . ( ಬೋಲ್ ಬನವ್ ಕಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ. ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ) ಕೊಯಲಿಯಾನ್ ಕುಹುಕ್/ಕೂಕ್ ಸುನಾವೆ. . . (ಖಯಾಲ್/ಬಂದಿಶಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ - ತೀನ್ ತಾಲ್ 16 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. ರಾಂಪುರ ಘರಾನಾದ ನಿಸಾರ್ ಹುಸೇನ್ ಖಾನ್, ಪಟಿಯಾಲ ಘರಾನಾದ ಅಜೋಯ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಶ್ಯಾಮ್ ರಂಗ್ ದಾರಿ. . . ( ಧ್ರುಪದ ರೂಪ - ಧಮರ್ ತಾಳದ 14 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. . ಜಹಿರುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಮತ್ತು . ವಾಸ್ಫುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ) ಅಬ್ ಮಾನ್ ಜಾವೋ ಸೈಯಾನ್. . . (ದಾದ್ರಾ) ರಾಂಪುರ ಸಹಸ್ವಾನ್ ಘರಾನಾದ ಉಸ್ತಾದ್ ಗುಲಾಮ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಸುಧ್ ನಾ ಲಿನಿ ಜಬ್ಸೆ ಗಯೇ. . . ( ದಾದ್ರಾ ರೂಪ - ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫೈಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ ಭಾತಖಂಡೆ ಅವರ ಕ್ರಮಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಮಾಲಿಕಾ ಸಂಪುಟ 2 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ) ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು: ಬಡಾ ನತ್ಖತ್ ಹೈ...ಕಾ ಕರೇ ಯಶೋದಾ ಮೈಯಾ, "ಕುಚ್ ತೋ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ" ಮತ್ತು ರೈನಾ ಬೀಟ್ ಜಾಯೆ (ಮುಖಾರಾದಲ್ಲಿ ತೋಡಿಯೊಂದಿಗೆ ) – ಅಮರ್ ಪ್ರೇಮ್ ಅಯೋ ಕಹಂಸೆ ಘನಶ್ಯಾಮ್ - ಬುದ್ಧ ಮಿಲ್ ಗಯಾ ವೋ ನಾ ಏಂಗೆ ಪಾಲಟ್ಕರ್ - ದೇವದಾಸ್ ಎ ದಿಲ್ಸೆ ದಿಲ್ ಮಿಲಾ ಲೆ - ನವರಂಗ್ ಧಲ್ ಚುಕಿ ಶೇಮ್ ಗಾಮ್ - ಕೊಹಿನೂರ್ ಖತ್ ಲಿಖ ದೇ ಸವಾರಿಗೆ ನಮ್ ಬಾಬು ಗಿರಿಧರಗೋಪಾಲನಿಗೆ ಮೇರೆ – ಮೀರಾ ತೇರೆ ಬಿನಾ ಸಜ್ನಾ ಲಗೇ ನಾ ಜಿಯಾ ಹಮರ್ – ಆರತಿ ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ - ಅಭಿಮಾನ್ ಖಮಾಜ್ - ಫುಜಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದು ಶಫ್ಕತ್ ಅಮಾನತ್ ಅಲಿ ಮಿತ್ವಾ – ಕಭಿ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹನಾ ನರಸಿಂಹ ಭಜನ್ " ವೈಷ್ಣವ್ ಜನ ತೋ " ಕೂಡ ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸರಗಂ ಗೀತೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: ತೀನ್‌ತಾಲ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಹದಿನಾರು ಆವರ್ತ: ಇದು ಸರ್ಗಂ ಗೀತೆಗೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿದೆ, ಅಂಡರ್‌ಸ್ಕೋರ್ ಅವಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ತಕ್ಷಣದ ಹಿಂದಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೀಟ್‌ನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು _ ಮತ್ತು</> ___ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೀಟ್‌ಗಳು == ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು == === ಭಾಷೆ: ತಮಿಳು === == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == == ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾಡುಗಳು == ಕುಚ್ ತೊ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ ಮೋರ ಸೈಯ್ಯನ ಮೋಸೆ ಬೋಲೆ ವೈಷ್ಣವ ಜನ ತೋ (ಮಿಶ್ರಾ ಖಮಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಮೂಲಗಳು == == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು