ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂ ಅದರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗುಂಟೂರು, ಬಾಪಟ್ಲಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಏಲೂರು ಮತ್ತು ಎನ್ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.  ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಎನ್ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ೧೮೫೯ ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ (ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನದಿಯು ಹಂಸಲಾದೇವಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಮೊದಲು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 

ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 2 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶಾತವಾಹನರು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೩೦) ಆಳಿದರು – ಕ್ರಿ.ಶ ೨೨೭); ಪಲ್ಲವರು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೦ – ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೦೦), ಚಾಲುಕ್ಯರು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೧೫ –ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೭೦) ಮತ್ತು ನಂತರ ಚೋಳರು, ಕಾಕತೀಯರು, ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಗಜಪತಿ ರಾಜರು. 

ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೩೦– ಕ್ರಿ.ಶ. ೨೨೭): ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘಂಟಸಾಲ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮವಾದ ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಾತವಾಹನರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಶ್ರೀಮುಖ (ಸ್ಥಾಪಕ), ಗೋತಮಿಪುತ್ರ ಶಾತಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಶ್ರೀ ಶಾತಕರ್ಣಿ (ಕೊನೆಯ ಶಾತವಾಹನ ರಾಜ). ಶಾತವಾಹನರು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೦ – ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೦೦), ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮರಾವತಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ವೆಂಗಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲೂರು ಬಳಿಯ ವೆಂಗಿನಗರ ಮತ್ತು ಪಿಠಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಲ್ಲವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಬೃಹಿತ್ಪಲಾಯನರು ಕೋಡೂರು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆಳಿದರು. ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನಾಸ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ ನೇ ಶತಮಾನ) ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮೊಗಲ್ರಾಜಪುರಂ (ಈಗ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿದೆ ) ಮತ್ತು ಉಂಡವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೧೫ –ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೭೦), ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಆಂಧ್ರ ದೇಶವು ಒಬ್ಬನೇ ಆಡಳಿತಗಾರನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಉಂಡವಲ್ಲಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಶ್ರೇಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 

ಚೋಳರು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯನ್ನು  ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು  ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟರು ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಕಾಕತೀಯರು ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಓರುಗಲ್ಲು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕರು ಗೆದ್ದರು. ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕರು ಹಂಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳಿದರು. ಮುಸುನೂರಿ ಕಪಯ ನಾಯ್ಡು ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜವಂಶವು ಕೊಂಡವೀಡು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೊಂಡವೀಡು ರೆಡ್ಡಿಗಳು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಾನ್ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಬಮ್ಮೆರ ಪೋತನ ಅವರು ಇವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. 

ಒಡಿಶಾದ ಗಜಪತಿಗಳು : ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಗಜಪತಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಪಿಲೇಶ್ವರಪುರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಮಿಡಿಮುಕ್ಕಲ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದೆ. ಅವನ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾಧರ ಗಜಪತಿಯು ವಿದ್ಯಾಧರಪುರವನ್ನು (ಈಗ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿದೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೧೫೧೨ ರಲ್ಲಿ ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಕುಲಿ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ತನಿಶಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಬು-ಎಲ್-ಹುಸೇನ್ ಷಾ  ಕುತಾಬ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿ 
ಔರಂಗಜೇಬನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಳಿದನು.ಕ್ರಿ.ಶ ೧೭೧೩ರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮ್-ಉಲ್-ಮುಲ್ಕ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನ ಸುಬೇದಾರ್ ಅಥವಾ ವೈಸರಾಯ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವ ಅಸಫ್ ಜಾ. ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಐದು ನವಾಬರ ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆರ್ಕಾಟ್, ಕಡಪಾ, ಕರ್ನೂಲ್, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಕೋಲ್ (ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ). ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ನವಾಬನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 

ಬ್ರಿಟಿಷರು : ೧೬೧೧ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಮಸೂಲಿಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಸಾಹತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ತೆರಳುವವರೆಗೂ ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಡಚ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ಕೂಡ ಮಸೂಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಜೂನ್ ೧೭೪೮ರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನಿಜಾಮ್-ಉಲ್-ಮುಲ್ಕ್ನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದಾಡಿದರು. ೧೭೬೧ ರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ದೊರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೊದಲು ಮಸೂಲಿಪಟ್ಟಣಂ, ನಿಜಾಂಪಟ್ನಂ ಮತ್ತು ಕೊಂಡವೀಡು ಭಾಗದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರ್ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮಸುಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಆದರೆ ೧೭೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಮಂಡಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಲೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಸುಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 

ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ೧೮೫೯ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು

೧೯೪೭ರ ನಂತರ 
ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ೧೦ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ೨೧ ತಾಲೂಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೫೦ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಎನ್ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
೨೦೧೧ರ[update] ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು ೪೫,೧೭,೩೯೮ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಾಂದ್ರತೆ ೫೧೮ km2. ಇದರಲ್ಲಿ,೨೨,೬೭,೩೭೫ ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ೨೨,೫೦,೦೨೩ ಮಹಿಳೆಯರು.ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಿನ ಅನುಪಾತ ೧೦೦೦: ೯೯೨ .ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೮,೪೩,೬೬೦ (೪೦.೮೧%). ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ ೭೩.೭೪% .

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಬಾಪಟ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಏಲೂರು ಮತ್ತು NTR ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು  ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .  ಇದು ಒಟ್ಟು  ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ 
ಅರಣ್ಯವು ಒಟ್ಟು ಅವಿಭಜಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೇಕಡಾ 9 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ನಂದಿಗಮ, ವಿಜಯವಾಡ, ತಿರುವೂರು, ನುಜ್ವಿದ್, ಗನ್ನಾವರಂ, ಮಚಿಲಿಪಟ್ಟಣಂ ಮತ್ತು ದಿವಿ ಸೀಮಾ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ 'ಪೊನುಕು' (ಗೈರೊಕಾಪಸ್ ಜಾಕ್ವಿನಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಗುರವಾದ ಮರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಂಡ್ಪಲ್ಲಿ ಆಟಿಕೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಮರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮರಗಳೆಂದರೆ ಟೆರೊಕಾರ್ಪಸ್, ಟರ್ಮಿನಾಲಿಯಾ, ಅನೋಜಿಸಸ್ ಮತ್ತು ಲೋಗುಸ್ಟ್ರೋಯಿನೈ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸುರಿನಾ. 

ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್, ಹೈನಾಗಳು, ಕಾಡಿನ ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ನರಿಗಳು, ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಿಂಕೆ, ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆ ಸಾಂಬಾರ್, ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಳನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುರ್ರಾ ಎಮ್ಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಹವಾಮಾನ 
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಬಿಸಿಯಾದ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು ಸುಮಾರು ೧೦೪೭.೬೮ ಆಗಿದೆ ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ೬೬% ರಷ್ಟು ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ನ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. 

ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ (ಶೇ. ೫೭.೬), ಮರಳು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಲೋಮ್‌ಗಳು (ಶೇ. ೨೨.೩), ಕೆಂಪು ಲೋಮ್‌ಗಳು (ಶೇ. ೧೯.೪), ಮತ್ತು ಮರಳು ಮಣ್ಣುಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ.೦.೭ರಷ್ಟಿದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೭,೩೫,೦೭೯  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ೪,೮೨,೫೧೩ (೨೭.೮೧%) ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೯೬ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ೭೩.೭೫% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೩,೪೬,೯೮೯ (20.00%) ಮತ್ತು ೩೭,೭೧೬ (2.17%) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ೯೩.೩೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ೫.೯೭% ಉರ್ದುವನ್ನು ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜಕೀಯ 
ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ

ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು 
ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ೩ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗುಡಿವಾಡ, ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ವುಯ್ಯೂರು, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ೨೬ ಮಂಡಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಪ-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ

ಮಂಡಲಗಳು 
ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೨೬ ಮಂಡಲಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು೩ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು 
ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪುರಸಭೆಗಳಿವೆ.  

</br>ಮೂಲ : ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗಳು

ಆರ್ಥಿಕತೆ 
ಕೃಷಿಯು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಭತ್ತ, ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಬೆಳೆ. 2019-20 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶವು 3.76 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶವು 2.42 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆಗಿದೆ.  ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು, ಮಾವು, ಟೊಮೆಟೊ, ಹಾಲು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿವೆ .

ಸಾರಿಗೆ

ರಸ್ತೆ 
ಪುಣೆಯಿಂದ ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಎನ್‌ಎಚ್ 65, ಪಾಮರ್ರುವಿನಿಂದ ಪಾಲಕೊಲ್ಲುಗೆ ಎನ್‌ಹೆಚ್ 165, ಒಂಗೋಲ್‌ನಿಂದ ಕಾತಿಪುಡಿಗೆ ಎನ್‌ಎಚ್ 216 ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ರೈಲು 
  ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರೈಲು ಜಾಲದ ಉದ್ದ. ಗುಡಿವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣದಿಂದ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ 80 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಜಲ 
ಸಣ್ಣ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿದೆ.

ವಾಯು 
ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣದಿಂದ 67.9 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗನ್ನವರಂನಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯವಾಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ 
ಡಾ.ಗುರುರಾಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಹೋಮಿಯೋ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಗುಡಿವಾಡದಲ್ಲಿದೆ . ಕೃಷ್ಣ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿದೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತಿ 

ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಡಿವಾಡ ಮತ್ತು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಆಧುನಿಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೂಚಿಪುಡಿ ಎಂಬ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ತೆಲುಗು ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ತೆಲುಗಿನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ರೂಪವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ರೀಡೆ 
ಕ್ರಿಕೆಟ್, ವಾಲಿಬಾಲ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಟೆನ್ನಿಸ್ ನಂತರ ಕಬ್ಬಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.

ಎನ್ಟಿಆರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಗುಡಿವಾಡದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್, ವಾಲಿಬಾಲ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಭ್ಯಾಸ, ಖೋ ಖೋ, ಕಬಡ್ಡಿ, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ಟೆನ್ನಿಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೂ ಆಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 

 ಕೊಳ್ಳೇರು ಕೆರೆ (ಕೈಕಳೂರು ಮಂಡಲ): ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕೆರೆ
 ಮಂಗಿನಪುಡಿ ಬೀಚ್: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೀಚ್
 ಮೊವ್ವ : ಶ್ರೀ ಮೊವ್ವ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕ್ಷೇತ್ರಯ್ಯ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
 ಕೂಚಿಪುಡಿ : ಕೂಚಪುಡಿ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲ ಸಿದ್ಧೇಂದ್ರ ಯೋಗಿಯವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ
 ಘಂಟಸಾಲ : ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಳಿಂಗದಿಂದ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು
 ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ (ಘಂಟಸಾಲ ಮಂಡಲ): ಗೌತಮಿಪುತ್ರ ಶಾತಕರ್ಣಿಯ ಆಂಧ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 102-123). ಇದು ಆಂಧ್ರ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ
 ಹಂಸಲಾದೇವಿ (ಕೋಡೂರು ಮಂಡಲ): ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
 ಗುಡಿವಾಡ : ಪಾರ್ಶ್ವಂಧ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ

ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು 
ಕಾಕರ್ಲ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಅವರು ಮೊವ್ವ ಮಂಡಲದ ಪೆದಮುತ್ತೇವಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. ತ್ರಿಪುರನೇನಿ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಗುಡ್ಲವಲ್ಲೇರು ಮಂಡಲದ ಅಂಗಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು. ಕಾಸಿನಾಧುನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರು ಗುಡ್ಲವೆಲ್ಲು ಮಂಡಲದ ಪೆಸರಮಿಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ( ಆಂಧ್ರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮೊದಲ ತೆಲುಗು ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಮೃತಾಂಜನ್ ಎಂಬ ಆಯುರ್ವೇದ ನೋವು ಮುಲಾಮು ತಯಾರಿಸುವ ಕಂಪನಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು. ಪಿಂಗಲಿ ವೆಂಕಯ್ಯ ಅವರು ಮಚಲಿಪಟ್ನಂ ಬಳಿಯ ಭಟ್ಲಪೆನುಮಾರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ಕೊಟ್ಟಾರಿ ಕನಕಯ್ಯ ನಾಯುಡು ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮೊದಲ ನಾಯಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಎನ್‌ಟಿ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎನ್‌ಟಿಆರ್, ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಗುಡಿವಾಡ ಮಂಡಲದ ನಿಮ್ಮಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಸಹ ನೋಡಿ 
 

 ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಪುಸ್ತಕಗಳು 

 ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಂಡಲಗಳು - ಓವರ್‌ಪಾಸ್ ಟರ್ಬೊ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ

 

ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
Pages with unreviewed translations
kṛṣṇā jillèyu bhāratada āṃdhrapradeśada karāvaḻi āṃdhra pradeśada jillèyāgiddu, macalipaṭṭaṇaṃ adara āḍaḻita keṃdravāgidè. idu pūrvadalli baṃgāḻa kòlliyiṃda āvṛtavāgidè, paścimadalli guṃṭūru, bāpaṭlā mattu uttaradalli elūru mattu ènṭiār jillègaḻu mattu dakṣiṇadalli mattè baṃgāḻa kòlliyiṃda suttuvarididè.  2022 ralli kṛṣṇā jillèyannu kṛṣṇa mattu ènṭiār jillègaḻāgi viṃgaḍisalāyitu.

vyutpatti 
macalipaṭṭaṇaṃnalli jillā keṃdraviruva kṛṣṇā jillèyannu hiṃdè macalipaṭṭaṇaṃ jillè èṃdu karèyalāguttittu. naṃtara 1859 ralli saṃyukta āṃdhrapradeśada guṃṭūru jillèya kèlavu tālūkugaḻannu serisi kṛṣṇā jillè èṃdu marunāmakaraṇa māḍalāyitu. idannu kṛṣṇā nadiya (sāhityadalli kṛṣṇaveṇi èṃdū karèyuttārè) bhāratada mūrane ati uddada nadiya naṃtara hèsarisalāyitu. ī nadiyu haṃsalādevi grāmada baḻi baṃgāḻakòlligè hariyuva mòdalu jillèya mūlaka hariyuttadè.

itihāsa 

ī pradeśada itihāsavu kristapūrva 2 ne śatamānadaṣṭu hiṃdinadu. ī pradeśavannu śātavāhanaru (kri.pū. 230) āḻidaru – kri.śa 227); pallavaru (kri.śa. 340 – kri.śa. 500), cālukyaru (kri.śa. 615 –kri.śa. 1070) mattu naṃtara coḻaru, kākatīyaru, musunūri nāyakaru, rèḍḍi rājavaṃśa mattu òḍiśāda gajapati rājaru. 

śātavāhanara kāla (kri.pū. 230– kri.śa. 227): prastuta jillèya ghaṃṭasāla maṃḍaladalliruva grāmavāda śrīkākuḻaṃnalli pradhāna kacheriyòṃdigè śātavāhanaru ī pradeśavannu āḻidaru. ī avadhiyalli pramukha āḍaḻitagāraru śrīmukha (sthāpaka), gotamiputra śātakarṇi mattu yajñaśrī śātakarṇi (kònèya śātavāhana rāja). śātavāhanaru nālku śatamānagaḻigū hèccu kāla ī pradeśada janara jīvanakkè hèccu sthiratè mattu bhadratèyannu nīḍidaru.

pallava sāmrājya (kri.śa. 340 – kri.śa. 500), pūrvadalli amarāvati, paścimadalli baḻḻāri mattu dakṣiṇadalli kāṃcīpuraṃ seridaṃtè kṛṣṇā nadiyiṃda tuṃgabhadrā varègè vyāpisiddu, vèṃgideśadalli èlūru baḻiya vèṃginagara mattu piṭhāpuraṃnalli rājadhānigaḻannu hòṃdidè. pallavara samakālīnarāda bṛhitpalāyanaru koḍūru rājadhāniyāgi jillèyannu āḻidaru. viṣṇukuṃḍinās (kri.śa. 5 ne śatamāna) āḍaḻitagāraru mògalrājapuraṃ (īga vijayavāḍadallidè ) mattu uṃḍavalliyalli guhā devālayagaḻannu racisidaru.

pūrva cālukyaru (kri.śa. 615 –kri.śa.1070), avara āḻvikèyalli iḍī āṃdhra deśavu òbbane āḍaḻitagārana niyaṃtraṇadallittu. pūrva cālukyaru uṃḍavalli guhā devālayada utkhananagaḻu mattu baṃḍèyiṃda kattarisida devālayagaḻu mattu śiva devālayagaḻa nirmāṇada śreya paḍèyuttārè. 

coḻaru rājamaheṃdriyannu  rājadhāniyāgisikòṃḍu  ī pradeśavannu āḻidaru. rājarāja nareṃdrana āḻvikèyalli nannayya bhaṭṭaru mahābhāratavannu tèlugigè anuvādisidaru. kākatīyaru 14 ne śatamānada āraṃbhadavarègè orugallu avara rājadhāniyāgi ī pradeśavannu āḻidaru. avara naṃtara dèhali sultānara viruddha baṃḍāyavèdda musunūri nāyakaru gèddaru. musunūri nāyakaru haṃpi seridaṃtè dakṣiṇa bhāratadalli vividha kaḍègaḻalli koṭègaḻannu nirmisidaru mattu svataṃtravāgi bhāratada aneka rājyagaḻannu āḻidaru. musunūri kapaya nāyḍu avara adhīnadallidda rèḍḍi rājavaṃśavu kòṃḍavīḍu bèṭṭada koṭèyalli tannannu tānu sthāpisikòṃḍitu. kòṃḍavīḍu rèḍḍigaḻu tèlugu sāhityada mahān poṣakarāgiddaru. kavi śrīnātha mattu avara sodara māva bammèra potana avaru ivara āsthānadalli pravardhamānakkè baṃdaru. 

òḍiśāda gajapatigaḻu : kapileśvara gajapatiya gauravārthavāgi hèsarisalāgiruva kapileśvarapuravu prastuta pamiḍimukkala maṃḍaladallidè. avana naṃtara vidyādhara gajapatiyu vidyādharapuravannu (īga vijayavāḍadallidè ) nirmisidanu mattu kòṃḍapalliyalli jalāśayavannu nirmisidanu. vijayanagara sāmrājyada kṛṣṇadevarāya 16 ne śatamānada āraṃbhadalli ī pradeśavannu vaśapaḍisikòṃḍanu. naṃtara ī pradeśavu 1512 ralli kutub śāhigaḻa bhāgavāgi sultān kuli kutub ṣā sthāpisida golkòṃḍā sāmrājyada bhāgavāyitu. taniśā èṃdu karèyalpaḍuva abu-èl-husen ṣā  kutāb śāhi rājavaṃśada kònèya āḍaḻitagāra.

madhyakālīna avadhi 
auraṃgajebanu ī pradeśavannu golkòṃḍā prāṃtyada bhāgavāgi āḻidanu.kri.śa 1713ralli nijām-ul-mulk èṃba śīrṣikèyòṃdigè ḍèkkan‌na subedār athavā vaisarāy āgi nemakagòṃḍava asaph jā. golkòṃḍā prāṃtyavu aidu navābara āḍaḻitagaḻannu òḻagòṃḍittu. ārkāṭ, kaḍapā, karnūl, rājamaṃḍri mattu cikākol (śrīkākuḻaṃ). ī pradeśavu rājamaṃḍriya navābana bhāgavāgittu. 

briṭiṣaru : 1611 ralli iṃgliṣaru masūlipaṭṭaṇadalli tamma vasāhatu sthāpisidaru, idu aṃtimavāgi 1641 ralli madrās‌gè tèraḻuvavarègū avara pradhāna kacheriyāgi uḻiyitu. ḍac mattu phrèṃcaru kūḍa masūlipaṭṭaṇaṃnalli nèlèsiddaru. jūn 1748ralli haḻèya nijām-ul-mulkna maraṇada naṃtara, avana uttarādhikārigaḻu iṃgliṣ mattu phrèṃcara bèṃbaladòṃdigè uttarādhikārakkāgi kādāḍidaru. 1761 ralli nijām ali khān golkòṃḍada dòrè èṃdu ghoṣisidāga, briṭiṣaru mòdalu masūlipaṭṭaṇaṃ, nijāṃpaṭnaṃ mattu kòṃḍavīḍu bhāgada vibhāgagaḻannu mattu naṃtara saṃpūrṇa sarkār‌gaḻannu paḍèdukòṃḍaru. mòdaligè jillèyannu masulipaṭṭaṇaṃnalli mukhyastharu mattu kaunsil āḍaḻita naḍèsuttiddaru ādarè 1794ralli kaṃdāya maṃḍaḻigè neravāgi javābdārarāgiruva kalèkṭar‌gaḻannu masulipaṭṭaṇaṃnalli nemisalāyitu. 

kṛṣṇā jillèyannu 1859 ralli rājamaṃḍri jillèyiṃda racisalāyitu, idu yunaiṭèḍ āṃdhrapradeśada guṃṭūru mattu paścima godāvari jillègaḻannu saha òḻagòṃḍittu. 1904ralli kṛṣṇa jillèyiṃda guṃṭūru jillèyannu racisalāyitu. ade rīti paścima godāvari jillèyannu kṛṣṇā jillèyiṃda 1925ralli racisalāyitu

1947ra naṃtara 
kṛṣṇā jillè 1971ralli 10 tālūkugaḻannu hòṃdittu. 1978 ralli avugaḻannu 21 tālūkugaḻigè hèccisalāyitu. 1985 ralli, maṃḍala vyavasthèyannu racisalāyitu mattu jillèyalli 50 maṃḍalagaḻannu racisalāyitu. ènṭiār jillèyannu 2022 ralli saṃyukta kṛṣṇa jillèya bhāgagaḻiṃda racisalāyitu.

aitihāsika janasaṃkhyāśāstra 
2011ra[update] bhāratada janagaṇatiyaṃtè, jillèyu 45,17,398 janasaṃkhyè hòṃdiddu sāṃdratè 518 km2. idaralli,22,67,375 gaṃḍasaru mattu 22,50,023 mahiḻèyaru.gaṃḍu hèṇṇina anupāta 1000: 992 .nagara janasaṃkhyè 18,43,660 (40.81%). sākṣaratè pramāṇa 73.74% .

bhūgoḻaśāstra 
kṛṣṇā jillèyu pūrvadalli baṃgāḻakòlliyiṃda, paścimadalli guṃṭūru mattu bāpaṭlā jillègaḻiṃda mattu uttaradalli elūru mattu NTR jillègaḻiṃda mattu dakṣiṇakkè baṃgāḻakòlliyiṃda suttuvarididè. kṛṣṇā jillèyu  vistīrṇavannu hòṃdidè .  idu òṭṭu  karāvaḻiyannu hòṃdidè .

sasya mattu prāṇi 
araṇyavu òṭṭu avibhajita jillèya śekaḍā 9 raṣṭu mātra ākramisikòṃḍidè. ādāgyū, idu naṃdigama, vijayavāḍa, tiruvūru, nujvid, gannāvaraṃ, macilipaṭṭaṇaṃ mattu divi sīmā tālūkugaḻalli mīsalu araṇya pradeśagaḻannu òḻagòṃḍidè. kòṃḍapalli bèṭṭagaḻalli 'pònuku' (gairòkāpas jākvini) èṃdu karèyalpaḍuva òṃdu rītiya haguravāda mara kaṃḍubaruttadè. prasiddha kòṃḍpalli āṭikègaḻa tayārikègè maravannu baḻasalāguttadè. atyaṃta gamanārhavāda maragaḻèṃdarè ṭèròkārpas, ṭarmināliyā, anojisas mattu logusṭroyinai mattu kyāsurinā. 

pyāṃthars, haināgaḻu, kāḍina bèkkugaḻu, narigaḻu, karaḍigaḻu mattu itara māṃsāhāri sastani prāṇigaḻu illi kaṃḍubaruttavè. jiṃkè, cukkè jiṃkè sāṃbār, kṛṣṇamṛga mattu itara sasyāhāri prāṇigaḻu òḻanāḍina kāḍugaḻalli kaṃḍubaruttavè. jillèyalli murrā èmmègaḻu mattu hasugaḻu hèccina saṃkhyèyallivè.

havāmāna 
jillèya havāmāna paristhitigaḻu atyaṃta bisiyāda besigè mattu madhyama bisiyāda caḻigālavannu òḻagòṃḍiruttavè mattu uṣṇavalaya èṃdu vargīkarisabahudu. epril niṃda jūn varègina avadhiyu atyaṃta bisiyāgiruttadè. ī pradeśadalli vārṣika maḻèyu sumāru 1047.68 āgidè mimī mattu idaralli 66% raṣṭu naiṛtya mānsūn na kòḍugèyāgidè. 

jillèyalli kappu hatti (śe. 57.6), maraḻu jeḍimaṇṇina lom‌gaḻu (śe. 22.3), kèṃpu lom‌gaḻu (śe. 19.4), mattu maraḻu maṇṇugaḻu jillèyalli śe.0.7raṣṭidè.

janasaṃkhyāśāstra 
marusaṃghaṭanèya naṃtara jillèyu 17,35,079  janasaṃkhyèyannu hòṃdittu, adaralli 4,82,513 (27.81%) janaru nagara pradeśagaḻalli vāsisuttiddārè. kṛṣṇā jillèyu 100 puruṣarigè 996 mahiḻèyara liṃga anupāta mattu 73.75% sākṣaratèyannu hòṃdidè. pariśiṣṭa jātigaḻu mattu pariśiṣṭa paṃgaḍagaḻu kramavāgi 3,46,989 (20.00%) mattu 37,716 (2.17%) janasaṃkhyèyannu hòṃdivè. 2011 ra janagaṇatiya ādhārada melè, 93.30% janasaṃkhyèyu tèlugu mattu 5.97% urduvannu avara mòdala bhāṣèyāgi mātanāḍuttārè.

rājakīya 
saṃsadīya kṣetravu macalipaṭṭaṇaṃ lokasabhā kṣetravāgidè

idu kèḻagina śāsakāṃga sabhèya vibhāgagaḻannu òḻagòṃḍidè:

āḍaḻita vibhāgagaḻu 
jillèyannu 3 kaṃdāya vibhāgagaḻāgi viṃgaḍisalāgidè: guḍivāḍa, macalipaṭṭaṇa mattu vuyyūru, ivugaḻannu òṭṭu 26 maṃḍalagaḻāgi viṃgaḍisalāgidè, pratiyòṃdū upa-kalèkṭar netṛtvadallidè

maṃḍalagaḻu 
kṛṣṇa jillèya 26 maṃḍalagaḻa paṭṭiyannu3kaṃdāya vibhāgagaḻāgi viṃgaḍisalāgidè, kèḻagè nīḍalāgidè.

nagaragaḻu mattu paṭṭaṇagaḻu 
jillèyalli òṃdu mahānagara pālikè mattu nālku purasabhègaḻivè.  

</br>mūla : saṃsadīya kṣetragaḻa asèṃbli vibhāgagaḻu

ārthikatè 
kṛṣiyu ārthikatèya mukhya nèlèyāgidè. bhatta, mukhya āhāra bèḻè. 2019-20 ra aṃkiaṃśagaḻa ādhārada melè, jillèya òṭṭu bèḻè pradeśavu 3.76 lakṣa hèkṭer āgiddu, òṭṭu nīrāvari pradeśavu 2.42 lakṣa hèkṭer āgidè.  utpādisuva itara utpannagaḻalli kabbu, māvu, ṭòmèṭò, hālu, māṃsa mattu mīnugārikè serivè .

sārigè

rastè 
puṇèyiṃda macalipaṭṭaṇakkè èn‌èc 65, pāmarruviniṃda pālakòllugè èn‌hèc 165, òṃgol‌niṃda kātipuḍigè èn‌èc 216 jillèya mūlaka hādu hoguttavè.

railu 
  jillèyalli railu jālada udda. guḍivāḍa jaṃkṣan railu nildāṇa mattu macalipaṭṭaṇa railu nildāṇagaḻu jillèya pramukha railu nildāṇagaḻāgivè. samīpada pramukha railu nildāṇavèṃdarè vijayavāḍa jaṃkṣan railu nildāṇavu macalipaṭṭaṇadiṃda railina mūlaka 80 ki.mī dūradallidè.

jala 
saṇṇa samudra baṃdaru macalipaṭṭaṇaṃnallidè.

vāyu 
macalipaṭṭaṇadiṃda 67.9 kimī dūradalliruva gannavaraṃnalliruva vijayavāḍa aṃtarāṣṭrīya vimāna nildāṇa kṛṣṇa jillègè sevè sallisuttadè.

śikṣaṇa 
ḍā.gururāju sarkāri homiyo vaidyakīya kāleju mattu homiyopati prādeśika saṃśodhanā saṃsthè guḍivāḍadallidè . kṛṣṇa viśvavidyālayavu macalipaṭṭaṇaṃnallidè.

saṃskṛti 

kṛṣṇā jillèya saṃskṛtiyu grāmīṇa pradeśagaḻalli hèccāgi sāṃpradāyikavāgidè mattu guḍivāḍa mattu macalipaṭṭaṇadalli madhyama ādhunikavāgidè. idu kūcipuḍi èṃba bhāratīya śāstrīya nṛtyada janmasthaḻavāgiyū prasiddhavāgidè. kṛṣṇajillèyalli mātanāḍuva tèlugu upabhāṣèyannu tèlugina pramāṇita rūpavèṃdu vyāpakavāgi parigaṇisalāgidè.

krīḍè 
krikèṭ, vālibāl, byāḍmiṃṭan, byāskèṭ‌bāl mattu ṭènnis naṃtara kabbaḍi atyaṃta janapriya krīḍèyāgidè.

ènṭiār krīḍāṃgaṇavu guḍivāḍada pramukha krīḍā sthaḻavāgidè. idannu athlèṭiks, vālibāl, krikèṭ abhyāsa, kho kho, kabaḍḍi, byāḍmiṃṭan, ṭènnis mattu bāskèṭ‌bāl‌naṃtaha halavāru krīḍègaḻigè baḻasalāguttadè.  idu kṛṣṇa jillā krikèṭ asosiyeṣan‌na krīḍāṃgaṇavū āgidè.

pravāsodyama 
jillèyalli halavāru pravāsi tāṇagaḻivè. avugaḻalli kèlavannu kèḻagè nīḍalāgidè. 

 kòḻḻeru kèrè (kaikaḻūru maṃḍala): atidòḍḍa sihinīrina kèrè
 maṃginapuḍi bīc: naisargika bīc
 mòvva : śrī mòvva veṇugopāla svāmi devasthāna. kṣetrayya tanna prasiddha sāhityavannu illi racisiddānè èṃdu heḻalāguttadè.
 kūcipuḍi : kūcapuḍi nṛtyada mūla siddheṃdra yogiyavara janmasthaḻa
 ghaṃṭasāla : òṃdu kāladalli, kaḻiṃgadiṃda silon‌gè prayāṇisuva bauddha yātrikaru mattu vyāpārigaḻigè baṃdaru mattu nilugaḍè sthaḻavāgittu. illi hiṃdū mattu bauddha śilpagaḻannu kāṇabahudu
 śrīkākulaṃ (ghaṃṭasāla maṃḍala): gautamiputra śātakarṇiya āṃdhra sāmrājyada aitihāsika rājadhāni (kri.śa. 102-123). idu āṃdhra mahāviṣṇuvina devālayakkè hèsaruvāsiyāgidè
 haṃsalādevi (koḍūru maṃḍala): kṛṣṇā nadiyu ī sthaḻadalli baṃgāḻakòlliyannu seruttadè.
 guḍivāḍa : pārśvaṃdha svāmiya jaina devālayakkè hèsaruvāsiyāgidè

gamanārha vyaktigaḻu 
kākarla subbā rāv avaru mòvva maṃḍalada pèdamutteviyalli janisidaru mattu haidarābād‌na nijām vaidyakīya vijñānagaḻa saṃsthèya mòdala nirdeśakarādaru. tripuraneni rāmasvāmi avaru guḍlavalleru maṃḍalada aṃgalūrinalli janisidaru, kavi mattu samāja sudhārakaru. kāsinādhuni nāgeśvara rāv avaru guḍlavèllu maṃḍalada pèsaramilli grāmadalli janisidaru, ( āṃdhra patrikè, mòdala tèlugu patrikè mattu amṛtāṃjan èṃba āyurveda novu mulāmu tayārisuva kaṃpaniya saṃsthāpakaru. piṃgali vèṃkayya avaru macalipaṭnaṃ baḻiya bhaṭlapènumāru èṃballi janisidaru, svātaṃtrya horāṭagārarāgiddaru mattu bhāratada rāṣṭradhvajada vinyāsaka èṃdu hèsarāgiddaru. kòṭṭāri kanakayya nāyuḍu macalipaṭṭaṇadalli janisidaru. avaru bhāratīya rāṣṭrīya krikèṭ taṃḍada mòdala nāyakarāgi sevè sallisidaru. èn‌ṭi rāmarāv avara mòdalakṣaragaḻiṃda janapriyavāgi ullekhisalpaṭṭiruva èn‌ṭiār, bhāratīya naṭa, calanacitra nirmāpaka mattu āṃdhrapradeśada mukhyamaṃtriyāgiddaru. ivaru guḍivāḍa maṃḍalada nimmakūrinalli janisidaru.

saha noḍi 
 

 karāvaḻi āṃdhra

ullekhagaḻu

pustakagaḻu 

 kṛṣṇā jillèya maṃḍalagaḻu - ovar‌pās ṭarbò saṃvādātmaka nakṣè

 

āṃdhra pradeśada jillègaḻu
Pages with unreviewed translations
ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ