ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣ ಎನ್ಸೆಕ್ಟಿವೊರ ಗಣದ ಟಾಲ್ಪಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಕೀಟಾಹಾರಿ ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಹೆಸರು (ಮೋಲ್). ಸುಮಾರು 12 ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳಿದ್ದು ಇವು ಯೂರೋಪ್, ಏಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತೆರನ ಕಟುವಾಸನೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವಕ್ಕೆ ಶತ್ರಗಳ ಕಾಟ ಕಡಿಮೆ.

ದೇಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ನೆಲವನ್ನು ಕೊರೆದು ಬಿಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುವಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಉದ್ದ 65-220 ಮಿಮೀ. ಜೊತೆಗೆ 15-85 ಮಿಮೀ ಉದ್ದದ ಬಾಲವುಂಟು. ದೇಹದ ಮಾಟ ಉರುಳೆಯಂತಿದೆ. ಮೂತಿ ಉದ್ದವಾದ ಕೊಳವೆಯಂತಿದ್ದು ತುಂಬ ಗಡುಸಾಗಿಯೂ ರೋಮರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಕಾಂಡಿಲ್ಯೂರ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಹೆಗ್ಗಣದ ಮೂಗು ಮಾಂಸಲವಾದ 22 ನಳಿಕೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿದ್ದು ನಕ್ಷತ್ರದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಮೂಗಿನ ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಹೆಗ್ಗಣಗಳಲ್ಲೂ ಕಣ್ಣು ತುಂಬ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ತುಪ್ಪುಳಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಚರ್ಮದ ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಿ ತುಂಬ ಮಂದವಾಗಿದೆ. ಹೊರಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲ. ಕತ್ತು ಮೋಟು. ಕಾಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕವು. ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಐದು ಬೆರಳುಗಳುಂಟು. ಮೈಮೇಲೆ ನಯವಾದ ತುಪ್ಪಳು ಇದೆ.

ಕೊರೆಯುವ ಬಿಲ ಅಥವಾ ಸುರಂಗಗಳು 
ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಎರಡು ತೆರನ ಬಿಲಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತವೆ: ಒಂದು ಬಗೆಯವು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸುರಂಗಗಳಾಗಿದ್ದು ಲಘ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯವು ಆಳವಾದ ಸುರಂಗಗಳು. ಇವುಗಳ ದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುವ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಪ್ಪೆಗಳಿಂದ (ಮೋಲ್ ಹಿಲ್ಸ್) ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಬಿಲ ತೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಲು ನಿಷ್ಣಾತವಾಗಿವೆ. ಎಂಥ ಗಟ್ಟಿ ನೆಲವಾದರೂ ಚೂಪು ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಕೊರೆಯುತ್ತ, ತಮ್ಮ ಮೂತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಎತ್ತಿ ಎಸೆಯುತ್ತ, ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಬಿಲವನ್ನು ರಚಿಸಬಲ್ಲವು. ಕಣ್ಣು ಚುರುಕಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೆಲದ ಕಂಪನಗಳ ಗ್ರಹಣದ ಮೂಲಕ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುವು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ 
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಜೀವಿಸುವುದಾರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಒಂದೇ ಸುರಂಗಜಾಲವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದಿದೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಎಂತೊ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತವೆ.

ಆಹಾರ 
ಇವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ ಕೀಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣು ಹುಳುಗಳು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ತೆರನ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯವು ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುವು.

ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಎರಡು ಸೂಲಿನಲ್ಲಿ ಮರಿ ಹಾಕುವುವು. ಒಂದು ಸೂಲಿಗೆ 1-7 ಮರಿಗಳು. ಗರ್ಭಾವಸ್ಧೆಯ ಅವಧಿ 28-42 ದಿನಗಳು.

ಮುಖ್ಯವಾದ ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು 
ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇಂತಿವೆ: ಡೆಸ್ಮಾನ ಮಾಸ್ಕೇಟ (ರಷ್ಯದ ಡೆಸ್ಮನ್), ಟಾಲ್ಪ ಇನ್ಸುಲಾರಿಸ್ (ಫಾರ್ಮೋಸದ ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣ), ಟಾಲ್ಪ ಯೂರೊಪಿಯ, ಯೂರೋಟ್ರೈಕಸ್ ಟಾಲ್ಪಾಯ್ಡಿಸ್, ಸ್ಕಪಾನಸ್ ಒರೇರಿಯಸ್, ಸ್ಕಾಲೋಪಸ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕಸ್, ಕಾಂಡಿಲ್ಯೂರ ಕ್ರಿಸ್ಟೇಟಸ್, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ, ಅಸ್ಸಾಮ್, ಖಾಸಿಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಲ್ಪ ಮೈಕ್ರೂರ ಎಂಬ ಬಗೆ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ಸೆಕ್ಟಿವೊರ ಗಣದ ಕ್ರೈಸೊಕ್ಲೋರಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಇದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 UK Government DEFRA paper on control the European mole
 British Traditional Molecatchers Register

ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
mukhamal hèggaṇa ènsèkṭivòra gaṇada ṭālpiḍī kuṭuṃbakkè serida halavāru bagèya kīṭāhāri stanigaḻigè anvayavāguva hèsaru (mol). sumāru 12 vividha jātigaḻiddu ivu yūrop, eṣya hāgū uttara amèrikagaḻalli kāṇadòrèyuttavè.

aneka bagèya mukhamal hèggaṇagaḻigè òṃdu tèrana kaṭuvāsanè iruvudariṃda ivakkè śatragaḻa kāṭa kaḍimè.

deha lakṣaṇagaḻu 
mukhamal hèggaṇagaḻu nèlavannu kòrèdu bilagaḻannu racisikòṃḍu jīvisuvaṃtha prāṇigaḻu. ivugaḻa dehada udda 65-220 mimī. jòtègè 15-85 mimī uddada bālavuṃṭu. dehada māṭa uruḻèyaṃtidè. mūti uddavāda kòḻavèyaṃtiddu tuṃba gaḍusāgiyū romarahitavāgiyū idè. uttara amèrika nivāsiyāda kāṃḍilyūra èṃba jātiya hèggaṇada mūgu māṃsalavāda 22 naḻikègaḻāgi vibhāgagòṃḍiddu nakṣatradākāradalli haraḍidè. idariṃda ī prāṇigè nakṣatra mūgina mukhamal hèggaṇa èṃba hèsaru baṃdidè. èlla hèggaṇagaḻallū kaṇṇu tuṃba kiridāgiddu tuppuḻinalli illavè carmada maḍikèyalli hudugiruttadè. dṛṣṭi tuṃba maṃdavāgidè. hòrakivigaḻilla. kattu moṭu. kālugaḻu cikkavu. pādagaḻalli talā aidu bèraḻugaḻuṃṭu. maimelè nayavāda tuppaḻu idè.

kòrèyuva bila athavā suraṃgagaḻu 
mukhamal hèggaṇagaḻu èraḍu tèrana bilagaḻannu athavā suraṃgagaḻannu kòrèyuttavè: òṃdu bagèyavu hèccu āḻavillada suraṃgagaḻāgiddu lagha viśrāṃtigè hāgū āhāra sevanègè baḻakèyāguttavè. innòṃdu bagèyavu āḻavāda suraṃgagaḻu. ivugaḻa dvārada baḻi saṃgrahagòḻḻuva maṇṇina guppègaḻiṃda (mol hils) ivannu gurutisabahudu. mukhamal hèggaṇagaḻu bila toḍuvudaralli balu niṣṇātavāgivè. èṃtha gaṭṭi nèlavādarū cūpu ugurugaḻiṃda kòrèyutta, tamma mūtiya sahāyadiṃda maṇṇannu ètti èsèyutta, kèlave sèkèṃḍugaḻalli āḻavāda bilavannu racisaballavu. kaṇṇu curukāgilladiddarū nèlada kaṃpanagaḻa grahaṇada mūlaka tamagè bekāda dikkinalli, rītiyalli suraṃgagaḻannu nirmisuvuvu.

sāmājika svarūpa 
sāmānyavāgi ivu òṃṭòṃṭiyāgiye jīvisuvudārū kèlavòmmè halavāru mukhamal hèggaṇagaḻu òṃde suraṃgajālavannu racisikòṃḍu badukuvudidè. hagalinalli èṃtò rātri veḻèyallū caṭuvaṭikèyiṃda iruttavè.

āhāra 
ivugaḻa pradhāna āhāra kīṭagaḻu hāgū maṇṇu huḻugaḻu. kèlavòmmè berè tèrana saṇṇa gātrada akaśeruka prāṇigaḻannu tinnuvudidè. kèlavu jātiyavu sasyajanya āhāravannu sevisuvuvu.

saṃtānotpatti 
varṣakkè òṃdu illavè èraḍu sūlinalli mari hākuvuvu. òṃdu sūligè 1-7 marigaḻu. garbhāvasdhèya avadhi 28-42 dinagaḻu.

mukhyavāda mukhamal hèggaṇagaḻu 
mukhamal hèggaṇagaḻa paiki mukhyavādavu iṃtivè: ḍèsmāna māskeṭa (raṣyada ḍèsman), ṭālpa insulāris (phārmosada mukhamal hèggaṇa), ṭālpa yūròpiya, yūroṭraikas ṭālpāyḍis, skapānas òreriyas, skālopas akvāṭikas, kāṃḍilyūra krisṭeṭas, bhāratada pūrva himālaya, assām, khāsiya mattu nāgāparvata pradeśagaḻalli ṭālpa maikrūra èṃba bagè kāṇadòrèyuttadè. insèkṭivòra gaṇada kraisòkloriḍī kuṭuṃbada prāṇigaḻigū mukhamal hèggaṇa èṃba hèsare idè.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu 

 UK Government DEFRA paper on control the European mole
 British Traditional Molecatchers Register

sastani prāṇigaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಮುಖಮಲ್ ಹೆಗ್ಗಣ