ಚೋಳ ರಾಜವಂಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನ ಆಳಿದರು. ಚೋಳರ ಹೃದಯಭಾಗವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಕಣಿವೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರು ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ I ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ - ಸುಮಾರು ೧೦೦೪ ಎಡಿ - ಚೋಳರು ಗಂಗರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೊಕ್ಕನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಮುಕ್ತಿ ನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೊಮ್ಮಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಚೊಕ್ಕನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಶಾಸನಗಳು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಎಡಿ ಯಲ್ಲಿದೆ,  ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.  ಮೂಲತಃ ರಾಜ ರಾಜ ಚೋಳ I ನಿರ್ಮಿಸಿದ,  ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ನವೀಕರಿಸಿದರು.  ದೇವಾಲಯದ ದೇವರು ಶಿವ, ಆದರೆ ನಂತರ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈಷ್ಣವರಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ೧೧೧೭ಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿತು, ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಗಂಗವಾಡಿ (ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗ) ೧೧೨೫ಯಿಂದ ವಿಕ್ರಮ ಚೋಳನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳನ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ವಾಸಸ್ಥಾನವು ಚೋಳರ ಅವಧಿಗೆ ಮುಂಚಿನದು ಮತ್ತು ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ತಾವರೆಕೆರೆ ಅಥವಾ ತಾವರೆಕೆರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಡಿವಾಳದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೪೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  ಹಲಸೂರಿನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ನಂದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನಂತಹ ಇತರ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಂತರ ಇದನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ನವೀಕರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವರು ರಾಜಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು  ಹಾಗು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ನಗರತ್‌ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕಾಳಿಕಾಂಬ ಕಮತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. 

ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು.

ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ
coḻa rājavaṃśavu dakṣiṇa bhāratada itihāsadalli sudīrgha āḻvikè naḍèsida rājavaṃśagaḻalli òṃdāgidè. bèṃgaḻūrinalli coḻaru sumāru òṃdu śatamāna āḻidaru. coḻara hṛdayabhāgavu kāveri nadiya phalavattāda kaṇivèyāgittu, ādarè avaru iṃdina bèṃgaḻūru seridaṃtè tamma śaktiya uttuṃgadalli gaṇanīyavāgi dòḍḍa pradeśavannu āḻidaru. rājarāja coḻa I ra āḻvikèyalli - sumāru 1004 èḍi - coḻaru gaṃgarannu solisida naṃtara bèṃgaḻūrannu vaśapaḍisikòṃḍaru. avara āḻvikèyalli, avaru còkkanāthasvāmi devālaya, mukti nātheśvara devālaya, coḻeśvara devālaya mattu someśvara devālayagaḻu pramukhavādavugaḻòṃdigè bèṃgaḻūru mattu suttamuttalina aneka devālayagaḻannu nirmisidaru. dòmmalūrinalliruva còkkanāthasvāmi devasthāna, idara āraṃbhika śāsanagaḻu 10 ne śatamānada èḍi yallidè,  nagarada atyaṃta haḻèya devālayavāgidè.  mūlataḥ rāja rāja coḻa I nirmisida,  devālayavannu naṃtara hòysaḻaru mattu vijayanagarada arasaru navīkarisidaru.  devālayada devaru śiva, ādarè naṃtara mukhyavāgi vaiṣṇavarāda sthaḻīya nivāsigaḻigè viṣṇu devālayavannu nirmisalāyitu.

karnāṭakadalli coḻara āḻvikè
karnāṭakadalli coḻara āḻvikèyu 1117yalli hòysaḻariṃda paścima gaṃgavāḍiyannu kaḻèdukòḻḻuvudaròṃdigè mòṭakugòḻisitu, ādarè pūrva gaṃgavāḍi (maisūru jillèya bhāga) 1125yiṃda vikrama coḻana aḍiyalli marupaḍèyalāyitu mattu kannaḍa deśadalli coḻa prāṃtyagaḻu cakravarti kulottuṃga coḻana āḻvikèyavarègū astitvadallittu. ādāgyū, karnāṭakadalli, viśeṣavāgi maisūru jillèyalli tamiḻu vāsasthānavu coḻara avadhigè muṃcinadu mattu naṃtaravū muṃduvarèyitu. hòysaḻa rājaru tamma sāmrājyadādyaṃta someśvara devālayagaḻannu nirmisidaru. viśiṣṭavāda someśvara devālayavu tāvarèkèrè athavā tāvarèkèrèyannu òḻagòṃḍidè.

maḍivāḻada someśvara devālayavannu sumāru kri.śa.1247 ralli nirmisalāyitu.  halasūrina someśvara devālayavu nagarada atyaṃta haḻèya devālayagaḻalli òṃdāgidè. mukhya devatè naṃdiyāgiddarè, brahma mattu viṣṇuvinaṃtaha itara devarugaḻannu saha illi pūjisalāguttadè.  naṃtara idannu kèṃpegauḍaru navīkarisidaru, mattu avaru rājagopuravannu nirmisidaru  hāgu devālayada suttalū goḍègaḻannu nirmisidaru.  nagarat‌peṭèyalliruva 800 varṣagaḻaṣṭu haḻèyadāda kāḻikāṃba kamateśvara devasthānavu nagarada èraḍane atidòḍḍa devālayavāgidè. 

dhārmika ācaraṇègaḻa hòratāgi, devālayagaḻannu vidvatpūrṇa caṭuvaṭikègaḻigè baḻasalāguttittu, idariṃdāgi janarigè udyogavannu òdagisalāyitu.

devālayagaḻa paṭṭi

ullekhagaḻu

graṃthasūci
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚೋಳರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ