ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಒಂದು ಇಂಗಾಲ ಸಂಯುಕ್ತ. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ HOC(CO2H)(CH2CO2H)2. ಇದು ಒಂದು ವರ್ಣರಹಿತ, ದುರ್ಬಲ ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲ.

ತಯಾರಿಕೆ 
ಕಿತ್ತಳೆ, ನಿಂಬೆ, ಅನಾನಸ್ ವರ್ಗದ ಹುಳಿ ಹಣ್ಣುಗಳಲೆಲ್ಲಾ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲಾಂಶವಿದೆ. ಬಹು ಕಾಲದವರೆಗೂ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಸಗಳೇ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಇಟಲಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ‍್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹವಾಯ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಕಚ್ಚಾ ನಿಂಬೆ, ಕಿತ್ತಳೆಯ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಹುಳಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಅನಾನಸ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮುಖ್ಯ ತಿರುಳಿನ ಗಾಲಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವ ಚೂರುಗಳು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂಡಿ, ಕಚ್ಚಾರಸವನ್ನು ಕೆಲದಿನಗಳು ಹುಳಿ ಹಿಡಿಯಲು ಹಾಗೇ ಬಿಡುವುದು ಮೊದಲ ಹಂತ. ಅನಂತರ ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ತಿಳಿರಸಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್) ಬೆರೆಸಿದರೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಿಟ್ರೇಟ್ ಲವಣ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬೀಳುವುದು. ಆ ಲವಣವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ಬಿಸಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು ಅನಂತರ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ ಬೆರೆಸಿದರೆ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ್ರಾವಣರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ದೊರೆಯುವುವು. ಘನವಸ್ತುವನ್ನು ಸೋಸಿ ತೆಗೆದರೆ ತಿಳಿ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ್ರಾವಣ ಸಿಗುವುದು. ಜಲಾಂಶವನ್ನು ಬತ್ತಿಸಿದರೆ ಘನ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ನೂತನ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ಸ್ಟೆಯಿನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಸಫ಼ರ್‌ಜಿಲಸ್ ನಿಗರ್ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ಬೂಷ್ಟು ವರ್ಗದ ಜೀವಿಯನ್ನು (ಫಂಗೈ) ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣದೊಳಗೆ ವೃದ್ಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆ ಕೆಲದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಗಷ್ಟನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ತೆಗೆದು, ತಿಳಿದ್ರಾವಣದಿಂದ ಜಲಾಂಶವನ್ನು ಬತ್ತಿಸಿ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಉಷ್ಣ ದೇಶವಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಳಿ ಕಿತ್ತಳೆ, ನಿಂಬೆ, ಅನಾನಸ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವವಾಗಿದ್ದು ಆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬಿಡುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ ಪೂರೈಕೆ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ಕೊಳೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳಿಂದ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಗುಣಗಳು 
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುವುದು. ಹಿತಕರವಾದ ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿದ್ದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದು. ಪ್ರಬಲ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ.

ಉಪಯೋಗಗಳು 
ಇದು ಆಹಾರ ಪಾನೀಯಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲ. ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ. ಈ  ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಿಠಾಯಿ, ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ, ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಸಿಹಿಗಳು, ಸಿಹಿಪಾನೀಯಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ರಸಗಳು ಮುಂತಾದ ಖಾದ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳು, ಕೇಶ ಮತ್ತು ಅಂಗರಾಗಗಳು, ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ದ್ರಾವಣಗಳು, ಚರ್ಮ ಹದಮಾಡುವಿಕೆ, ಶಾಯಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಂತಾದಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಆಮ್ಲಗಳು
ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
siṭrik āmla òṃdu iṃgāla saṃyukta. idara rāsāyanika sūtra HOC(CO2H)(CH2CO2H)2. idu òṃdu varṇarahita, durbala sāvayava āmla.

tayārikè 
kittaḻè, niṃbè, anānas vargada huḻi haṇṇugaḻalèllā siṭrik āmlāṃśavidè. bahu kāladavarègū siṭrik āmla tayārikègè ī haṇṇugaḻa rasagaḻe ādhāravāgiddavu. ī haṇṇugaḻannu heraḻavāgi bèḻèyuva iṭali, amèrikada kyāliphora‍niya mattu havāy dvīpagaḻu siṭrik āmla utpādanèyalli agrasthāna paḍèdiddavu. kaccā niṃbè, kittaḻèya kèḻadarjèya huḻi haṇṇugaḻu, anānas haṇṇina mukhya tiruḻina gāligaḻannu pratyekisida melè uḻiyuva cūrugaḻu ivèllavannū hiṃḍi, kaccārasavannu kèladinagaḻu huḻi hiḍiyalu hāge biḍuvudu mòdala haṃta. anaṃtara rasavannu śodhisi tiḻirasakkè śuddhavāda suṇṇakallina puḍiyannu (kyālsiyaṃ kārboneṭ) bèrèsidarè kyālsiyaṃ siṭreṭ lavaṇa ghanarūpadalli hòrabīḻuvudu. ā lavaṇavannu śodhisi, bisinīrinalli tòḻèdu anaṃtara salphyūrik āmladòḍanè bèrèsidarè siṭrik āmla drāvaṇarūpadalliyū kyālsiyaṃ salpheṭ ghanarūpadalliyū dòrèyuvuvu. ghanavastuvannu sosi tègèdarè tiḻi siṭrik āmla drāvaṇa siguvudu. jalāṃśavannu battisidarè ghana siṭrik āmla uḻidukòḻḻuvudu.

siṭrik āmlada vyāpāradalli iṭali deśada prābalya mattu ekasvāmyavannu muriyalu amèrikadalli naḍèsida saṃśodhanègaḻa phalavāgi sakkarèyiṃda siṭrik āmlavannu tayārisuva nūtana krama ācaraṇègè baṃdu īga hèccāgi baḻakèyallidè. alyūminiyaṃ athavā sṭèyin‌lès sṭīl pātrèyòṃdaralli asafar‌jilas nigar èṃba sūkṣmadarśakīya būṣṭu vargada jīviyannu (phaṃgai) sakkarèya drāvaṇadòḻagè vṛddhisalu avakāśa māḍikòṭṭarè kèladinagaḻalli siṭrik āmla tayārāguttadè. muṃdè gaṣṭannu śodhisi tègèdu, tiḻidrāvaṇadiṃda jalāṃśavannu battisi siṭrik āmlavannu paḍèyabahudu. uṣṇa deśavāda bhāratadalli huḻi kittaḻè, niṃbè, anānas haṇṇugaḻu samṛddhiyāgi bèḻèyuvavāgiddu ā haṇṇugaḻu biḍuva kāladalli beḍikègiṃta pūraikè saṃdarbhagaḻu hèccāgiddāgalèlla kòḻèsuvudakkiṃta avugaḻiṃda siṭrik āmlavannu paḍèyabahudāgidè.

guṇagaḻu 
nīrinalli sulabhavāgi dhārāḻavāgi līnavāguvudu. hitakaravāda huḻi ruciyiddu sulabhavāgi jīrṇavāguvudu. prabala drāvaṇadalliyū apāyakāriyalla.

upayogagaḻu 
idu āhāra pānīyagaḻa kaigārikèyalli heraḻavāgi baḻakèyalliruva āmla. bèlè kaḍimè. ī  kāraṇagaḻiṃda miṭhāyi, kallusakkarè, haṇṇugaḻiṃda māḍuva sihigaḻu, sihipānīyagaḻu, haṇṇina rasagaḻu muṃtāda khādya vastugaḻa tayārikèyalli siṭrik āmlavannu dhārāḻavāgi upayogisuvaru. alladè kèlavu auṣadhigaḻu, keśa mattu aṃgarāgagaḻu, lohagaḻannu svacchamāḍalu baḻasuva drāvaṇagaḻu, carma hadamāḍuvikè, śāyi tayārikè, baṭṭègaḻigè baṇṇa sthiragòḻisuvudu muṃtādaitara kaigārikègaḻallū upayogagaḻivè.

ullekhagaḻu 

āmlagaḻu
rasāyanaśāstra
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ