ಶಿವಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ

ಬಾಲ್ಯ:

ಶಿವಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 1630 ರಂದು ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜುನ್ನಾರ್ ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಶಿವನೇರಿಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿ ಭೋಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ಜೀಜಾಬಾಯಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.  ಶಿವಾಜಿಯ ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ  - ಬಿಜಾಪುರ, ಅಹಮದ್‌ನಗರ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ನಡುವಿನ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಘ, ಜನರಲ್ ಆಗಿ, ಬಿಜಾಪುರಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು .

ಅವರು ಪುಣೆಯ ಬಳಿ ಜಾಗಿರ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಸಿಂಧಖೇಡ್ ನಾಯಕ ಲಖುಜಿರಾವ್ ಜಾಧವ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮಹಿಳೆ. ಶಿವಾಜಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದರು. ಜೀಜಾಬಾಯಿಯವರು, ಶಿವಾಜಿಯವರಲ್ಲಿ ಸರಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತುಂಬಿದರು.

ಶಹಾಜಿಯು ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪುಣೆಯ ಹೊರಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಶಿವಾಜಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಪೇಶ್ವೆ (ಶಾಮರಾವ್ ನೀಲಕಂಠ), ಮಜುಂದಾರ್ (ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಂತ್), ಒಬ್ಬ ಸಬ್ನಿಸ್ (ರಘುನಾಥ ಬಲ್ಲಾಳ್),  ಒಬ್ಬ ದಬೀರ್ (ಸೋನೋಪಂತ್) ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕ (ದಾಡೋಜಿ ಕೊಂಡ್ಡಿಯೊ) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿತ್ತು. ಶಿವಾಜಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಕನ್ಹೋಜಿ ಜೇಧೆ ಮತ್ತು ಬಾಜಿ ಪಸಲ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ 1640 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಬಾಯಿ ನಿಂಬಾಳ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.

ಶಿವಾಜಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟು ನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಸಕ್ರಿಯ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶಿವನೇರಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ  ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಅವರು 15 ವರ್ಷದವರಾದಾಗ, ಮಾವಲ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಸೈನಿಕರು ನಂತರ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.

ಬಿಜಾಪುರದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ

1645 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಶಿವಾಜಿಯು ಪುಣೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಹಲವಾರು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು - ಇನಾಯತ್ ಖಾನ್‌ನಿಂದ ಟೋರ್ನಾ, ಫಿರಂಗೋಜಿ ನರ್ಸಲಾದಿಂದ ಚಕನ್, ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಗವರ್ನರ್‌ನಿಂದ ಕೊಂಡಾಣ, ಜೊತೆಗೆ ಸಿಂಹಗಢ ಮತ್ತು ಪುರಂದರ. ಶಿವಾಜಿ ಅವರ ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, 1648 ರಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಬಿಜಾಪುರದ ಅರಸ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಶಿವಾಜಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ವಿಜಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಶಹಾಜಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1665 ರಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ,  ಬಿಜಾಪುರಿ ಜಾಗೀರ್ದಾರರಾದ ಚಂದ್ರರಾವ್ ಮೋರೆ ಅವರಿಂದ ಜಾವಳಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಶಿವಾಜಿ ತನ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಲು ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮಾತುಕತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಇಬ್ಬರೂ ನವೆಂಬರ್ 10, 1659 ರಂದು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶಿವಾಜಿ ಇದು ಒಂದು ಬಲೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಹುಲಿ ಪಂಜವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ಬಂದರು. ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಶಿವಾಜಿಯ ಮೇಲೆ ಕಠಾರಿಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವನ ರಕ್ಷಾಕವಚದಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಹುಲಿಯ ಪಂಜದಿಂದ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ನಾಯಕರಿಲ್ಲದ ಬಿಜಾಪುರಿ ತುಕಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಶಿವಾಜಿಯು ತನ್ನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ.

ಸುಮಾರು 3000 ಬಿಜಾಪುರಿ ಸೈನಿಕರು ಮರಾಠಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಾಪಗಢ ಕದನದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಗೆ ಗೆಲುವು ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಮುಂದೆ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ಕದನದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಜನರಲ್ ರುಸ್ತಮ್ ಜಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆದಿಲ್ ಷಾನ ಸೇನಾಪತಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಓಡಿಹೋದನು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 1660 ರಂದು ಆದಿಲ್ ಷಾನ ಸೇನಾಪತಿ ಸಿದ್ದಿ ಜೌಹರ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪನ್ಹಾಲಾ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಕಂಡನು.  ಶಿವಾಜಿ 1673 ರಲ್ಲಿ ಪನ್ಹಾಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಮೊಘಲರೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು

ಬಿಜಾಪುರಿ ಸುಲ್ತಾನರೊಂದಿಗಿನ ಶಿವಾಜಿಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನಿರಂತರ ವಿಜಯಗಳು ಶಿವಾಜಿಯವರನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ರೇಡಾರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದವು. ಔರಂಗಜೇಬ್ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಶಾಹಿ ಉದ್ದೇಶದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಂಡನು ಮತ್ತು ಮರಾಠರ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದನು. 1657 ರಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಸೇನಾಪತಿಗಳು ಅಹಮದ್‌ನಗರ ಮತ್ತು ಜುನ್ನಾರ್ ಬಳಿ ಮೊಘಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಳೆಗಾಲದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಔರಂಗಜೇಬನ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಯಿತು. ಔರಂಗಜೇಬನು ಡೆಕ್ಕನ್ನ ಗವರ್ನರ್ ಶೈಸ್ತಾಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಿಗೆ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು. ಶೈಸ್ತಾಖಾನ್ ಶಿವಾಜಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರೀ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು, ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಜಧಾನಿ ಪೂನಾವನ್ನು ಸಹ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಶಿವಾಜಿ ಶೈಸ್ತಾಖಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ ರಹಸ್ಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ಪೂನಾದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಶೈಸ್ತಾಖಾನ್ ನಂತರ ಶಿವಾಜಿಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು, ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೋಟೆಗಳ ಹಿಡಿತವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದನು.

ತನ್ನ ಖಾಲಿಯಾದ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಪುನಃ ತುಂಬಿಸಲು, ಶಿವಾಜಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೊಘಲ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಸೂರತ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಮೊಘಲ್ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದನು. ಕೋಪಗೊಂಡ ಔರಂಗಜೇಬನು 150,000 ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಜನರಲ್ ಜೈ ಸಿಂಗ್ I ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮೊಘಲ್ ಪಡೆಗಳು ಶಿವಾಜಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಹಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಶಿವಾಜಿ ಔರಂಗಜೇಬ ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಜೂನ್ 11, 1665 ರಂದು ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಜೈಸಿಂಗ್ ನಡುವೆ ಪುರಂದರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ 23 ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ 400000 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರು.

ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಔರಂಗಜೇಬ್ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ಶಿವಾಜಿ ತನ್ನ ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಮಗ ಸಂಭಾಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಮನನೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು ಮತ್ತು ಮನನೊಂದ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅವರನ್ನು ಗೃಹಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರದಿಂದ ಸೆರೆವಾಸ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿದನು. ಅವರು ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಂತೆ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಆಗಸ್ಟ್ 17, 1666 ರಂದು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೊಘಲ್ ಸರ್ದಾರ್ ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಂದ ಮೊಘಲ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠರ ಹಗೆತನವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಂತಿಯು 1670 ರವರೆಗೆ ಇತ್ತು, ನಂತರ ಶಿವಾಜಿ ಮೊಘಲರ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮೊಘಲರನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳು

ಪೂನಾ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಿವಾಜಿಯು ರಾಜನ ಬಿರುದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಶಿವಾಜಿ ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ 6, 1674 ರಂದು ರಾಯಗಢದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ರಾಜರಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು 50,000 ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಪಂಡಿತ್ ಗಾಗಾ ಭಟ್ ಅವರು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಅವರು ಛತ್ರಪತಿ (ಪರಮ ಸಾರ್ವಭೌಮ), ಶಕಕರ್ತ (ಯುಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು), ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲವಂತರು (ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು) ಮತ್ತು ಹೈಂದವ ಧರ್ಮೋಧಾರಕ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವವನು) ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ, ಶಿವಾಜಿಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ಮರಾಠರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೆಕ್ಕನ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದೂ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವಿಜಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಖಾಂದೇಶ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಕಾರವಾರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ, ಜಂಜಿರಾ, ರಾಮನಗರ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ದೊರೆಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ವೆಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಗಿಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಮೇಲಿನ ಹಿಡುವಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಲ ಸಹೋದರ ವೆಂಕೋಜಿಯೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಬಂದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿಂದೂ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರಂತಹ ಹೊರಗಿನವರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ
śivāji bhoṃslè

bālya:

śivāji bhoṃslè phèbravari 19, 1630 raṃdu puṇè jillèya junnār nagarada samīpaviruva śivaneriya koṭèyalli śahāji bhoslè mattu jījābāyi daṃpatigaḻigè janisidaru.  śivājiya taṃdè śahāji  - bijāpura, ahamad‌nagara mattu golkòṃḍa naḍuvina tripakṣīya saṃgha, janaral āgi, bijāpuri sultānara sevèyalliddaru .

avaru puṇèya baḻi jāgirdāriyannu saha hòṃdiddaru. śivājiya tāyi jījābāyi siṃdhakheḍ nāyaka lakhujirāv jādhav avara magaḻu mattu āḻavāda dhārmika hinnèlèya mahiḻè. śivāji tanna tāyigè viśeṣavāgi nikaṭavāgiddaru. jījābāyiyavaru, śivājiyavaralli sari mattu tappugaḻa kaṭṭuniṭṭāda prajñèyannu tuṃbidaru.

śahājiyu tanna hèccina samayavannu puṇèya hòragè kaḻèyuttiddariṃda, śivājiya śikṣaṇavannu noḍikòḻḻuva javābdāriyu peśvè (śāmarāv nīlakaṃṭha), majuṃdār (bālakṛṣṇa paṃt), òbba sabnis (raghunātha ballāḻ),  òbba dabīr (sonopaṃt) mattu mukhya śikṣaka (dāḍoji kòṃḍḍiyò) òḻagòṃḍiruva òṃdu saṇṇa maṃtri maṃḍaḻiya hègala melittu. śivājigè miliṭari mattu samara kalègaḻalli tarabeti nīḍalu kanhoji jedhè mattu bāji pasalkar avarannu nemisalāyitu. śivāji 1640 ralli sāyibāyi niṃbāḻkar avarannu bèṃgaḻūrinalli vivāhavādaru.

śivāji cikka vayassiniṃdale huṭṭu nāyakarāgi hòrahòmmidaru. sakriya hòrāṃgaṇadalli, avaru śivaneri koṭègaḻannu suttuvarèdiruva sahyādri parvatagaḻannu pariśodhisidaru mattu suttamuttalina  pradeśavannu tiḻidukòṃḍaru. avaru 15 varṣadavarādāga, māval pradeśadiṃda niṣṭhāvaṃta sainikara guṃpannu kaṭṭidaru. ī sainikaru naṃtara avara āraṃbhika vijayagaḻalli sahāya māḍidaru.

bijāpuradòṃdigè horāṭa

1645 ra hòttigè, śivājiyu puṇèya suttalina bijāpura sultānara aḍiyalli iruva, halavāru āyakaṭṭina pradeśagaḻa niyaṃtraṇavannu svādhīnapaḍisikòṃḍaru - ināyat khān‌niṃda ṭornā, phiraṃgoji narsalādiṃda cakan, ādil śāhi gavarnar‌niṃda kòṃḍāṇa, jòtègè siṃhagaḍha mattu puraṃdara. śivāji avara ī yaśassina naṃtara, 1648 ralli śahājiyannu sèrèhiḍiyalu ādeśa nīḍida bijāpurada arasa mòhammad ādil ṣāgè bèdarikèyāgi hòrahòmmidaru. śivāji kaḍimè pròphail annu iṭṭukòṃḍu muṃdina vijayagaḻiṃda dūravirabekèṃba ṣarattina melè śahājiyannu biḍugaḍè māḍalāyitu. 1665 ralli śahājiya maraṇada naṃtara,  bijāpuri jāgīrdārarāda caṃdrarāv morè avariṃda jāvaḻi kaṇivèyannu svādhīnapaḍisikòḻḻuva mūlaka, śivāji tanna vijayavannu punarāraṃbhisidaru. mòhammad ādil ṣā śivājiyannu baggubaḍiyalu aphjal khān èṃba prabala senāpatiyannu kaḻuhisidanu. mātukatèya niyamagaḻannu carcisalu ibbarū navèṃbar 10, 1659 raṃdu khāsagiyāgi bheṭiyādaru. śivāji idu òṃdu balè èṃdu nirīkṣisiddaru mattu avaru rakṣākavacavannu dharisi mattu lohada huli paṃjavannu marèmācikòṃḍu siddharāgi baṃdaru. aphjal khān śivājiya melè kaṭhāriyiṃda dāḻi māḍidāga, avana rakṣākavacadiṃda śivāji rakṣisalpaṭṭanu mattu śivāji huliya paṃjadiṃda aphjal khān melè dāḻi māḍi māraṇāṃtikavāgi gāyagòḻisidanu. nāyakarillada bijāpuri tukaḍigaḻa melè dāḻi naḍèsalu śivājiyu tanna paḍègaḻigè ādeśisida.

sumāru 3000 bijāpuri sainikaru marāṭhā paḍègaḻiṃda kòllalpaṭṭa pratāpagaḍha kadanadalli śivājigè gèluvu sulabhavāyitu. mòhammad ādil ṣā muṃdè kòlhāpura kadanadalli śivājiyannu èdurisalu janaral rustam jamān netṛtvadalli dòḍḍa sainyavannu kaḻuhisidanu. āyakaṭṭina yuddhadalli śivāji vijayavannu sādhisidanu, idariṃdāgi ādil ṣāna senāpati tanna prāṇakkāgi oḍihodanu. sèpṭèṃbar 22, 1660 raṃdu ādil ṣāna senāpati siddi jauhar yaśasviyāgi panhālā koṭèyannu muttigè hākidāga, mòhammad ādil ṣā aṃtimavāgi vijayavannu kaṃḍanu.  śivāji 1673 ralli panhāl koṭèyannu punaḥ vaśapaḍisikòṃḍaru.

mòghalaròṃdigè gharṣaṇègaḻu

bijāpuri sultānaròṃdigina śivājiya gharṣaṇègaḻu mattu avara niraṃtara vijayagaḻu śivājiyavarannu mòghal cakravarti auraṃgajebana reḍār aḍiyalli taṃdavu. auraṃgajeb tanna sāmrājya śāhi uddeśada vistaraṇègè bèdarikèyāgi avanannu kaṃḍanu mattu marāṭhara bèdarikèyannu nirmūlanè māḍuvalli tanna prayatnagaḻannu keṃdrīkarisidanu. 1657 ralli śivājiya senāpatigaḻu ahamad‌nagara mattu junnār baḻi mòghal pradeśagaḻa melè dāḻi māḍi lūṭi māḍidāga mukhāmukhigaḻu prāraṃbhavādavu. ādāgyū, maḻègālada āgamana mattu dèhaliyalli uttarādhikārakkāgi naḍèda yuddhadiṃda auraṃgajebana pratīkāravannu taḍèyalāyitu. auraṃgajebanu ḍèkkanna gavarnar śaistākhān mattu avana tāyiya cikkappanigè śivājiyannu vaśapaḍisikòḻḻalu nirdeśisidanu. śaistākhān śivājiya viruddha bhārī dāḻiyannu āraṃbhisidanu, avana niyaṃtraṇadallidda halavāru koṭègaḻannu mattu avana rājadhāni pūnāvannu saha vaśapaḍisikòṃḍanu. śivāji śaistākhān‌na melè rahasya dāḻiyannu naḍèsuva mūlaka pratīkāra tīrisikòṃḍu, aṃtimavāgi avanannu gāyagòḻisi pūnādiṃda hòrahākidanu. śaistākhān naṃtara śivājiya melè aneka dāḻigaḻannu erpaḍisidanu, kòṃkaṇa pradeśadalli avana koṭègaḻa hiḍitavannu tīvravāgi kaḍimè māḍidanu.

tanna khāliyāda khajānèyannu punaḥ tuṃbisalu, śivāji òṃdu pramukha mòghal vyāpāra keṃdravāda sūrat melè dāḻi māḍi mòghal saṃpattannu lūṭi māḍidanu. kopagòṃḍa auraṃgajebanu 150,000 sainyadòṃdigè tanna mukhya janaral jai siṃg I annu kaḻuhisidanu. mòghal paḍègaḻu śivājiya niyaṃtraṇada koṭègaḻannu muttigè hāki, haṇavannu hòratègèyalu mattu avara hinnèlèyalli sainikarannu kòṃdaru. mattaṣṭu prāṇahāniyannu taḍèyalu śivāji auraṃgajeba nòṃdigè òppaṃdakkè baralu òppikòṃḍaru mattu jūn 11, 1665 raṃdu śivāji mattu jaisiṃg naḍuvè puraṃdara òppaṃdakkè sahi hākalāyitu. śivāji 23 koṭègaḻannu biṭṭubiḍalu òppikòṃḍaru mattu mòghal sāmrājyakkè parihāravāgi 400000 mòttavannu pāvatisidaru.

aphghānistānadalli mòghal sāmrājyagaḻannu kroḍhīkarisalu auraṃgajeb śivājiyannu āgrākkè āhvānisidanu. śivāji tanna èṃṭu varṣada maga saṃbhājiyòṃdigè āgrākkè prayāṇa bèḻèsidaru mattu auraṃgajebana vartanèyiṃda mananòṃdiddaru. avaru nyāyālayadiṃda hòrabaṃdaru mattu mananòṃda auraṃgajeb avarannu gṛhabaṃdhanadalli irisidaru. ādarè śivāji mattòmmè tanna buddhi mattu taṃtradiṃda sèrèvāsa tappisikòḻḻalu baḻasidanu. avaru tīvra anārogyavannu torisidaru mattu prārthanègāgi arpaṇèyāgi devālayakkè sihitiṃḍigaḻa buṭṭigaḻannu kaḻuhisalu vyavasthè māḍidaru. avaru vāhakagaḻalli òbbaraṃtè veṣa dharisi tamma maganannu buṭṭiyòṃdaralli bacciṭṭu, āgasṭ 17, 1666 raṃdu tappisikòṃḍaru. naṃtarada kāladalli, mòghal sardār jasvaṃt siṃg mūlaka niraṃtaravāda madhyasthikèyiṃda mòghal mattu marāṭhara hagètanavannu dòḍḍa pramāṇadalli śāṃtagòḻisalāyitu. śāṃtiyu 1670 ravarègè ittu, naṃtara śivāji mòghalara viruddha saṃpūrṇa aparādhavannu prāraṃbhisidaru. nālku tiṃgaḻòḻagè mòghalarannu muttigè hākidaru. avanu tanna hèccina bhūpradeśavannu maruvaśapaḍisikòṃḍanu.

paṭṭābhiṣeka mattu vijayagaḻu

pūnā mattu kòṃkaṇakkè hòṃdikòṃḍiruva pradeśagaḻa melè gaṇanīya niyaṃtraṇavannu kroḍhīkarisida naṃtara, śivājiyu rājana birudannu aḻavaḍisikòḻḻalu mattu dakṣiṇadalli mòdala hiṃdū sārvabhaumatvavannu sthāpisalu nirdharisidanu. adu illiyavarègè muslimara prābalyavāgittu. śivāji avarannu jūn 6, 1674 raṃdu rāyagaḍhadalli vistāravāda paṭṭābhiṣeka samāraṃbhadalli marāṭhara rājarāgi paṭṭābhiṣeka māḍidaru. sumāru 50,000 janara sammukhadalli paṭṭābhiṣekavannu paṃḍit gāgā bhaṭ avaru nèraverisidaru. avaru chatrapati (parama sārvabhauma), śakakarta (yugavannu sthāpisidavaru), kṣatriya kulavaṃtaru (kṣatriyara mukhyastharu) mattu haiṃdava dharmodhāraka (hiṃdū dharmada pāvitryavannu ètti hiḍiyuvavanu) muṃtāda halavāru birudugaḻannu paḍèdaru.

paṭṭābhiṣekada naṃtara, śivājiya nirdeśanada merègè marāṭharu hèccina ḍèkkan rājyagaḻannu hiṃdū sārvabhaumatvada aḍiyalli kroḍhīkarisalu ākramaṇakāri vijayada prayatnagaḻannu prāraṃbhisidaru. khāṃdeś, bijāpura, kāravāra, kòllāpura, jaṃjirā, rāmanagara mattu bèḻagāviyannu vaśapaḍisikòṃḍaru. avaru ādil śāhi dòrègaḻiṃda niyaṃtrisalpaṭṭa, vèllūru mattu giṃgiyalli koṭègaḻannu vaśapaḍisikòṃḍaru. taṃjāvūru mattu maisūrina melina hiḍuvaḻigaḻa baggè avaru tamma mala sahodara vèṃkojiyòṃdigè tiḻuvaḻikègè baṃdaru. sthaḻīya hiṃdū āḍaḻitada aḍiyalli ḍèkkan rājyagaḻannu ekīkarisuvudu mattu muslimaru mattu mòghalaraṃtaha hòraginavariṃda rakṣisuvudu avara guriyāgittu.

ullekhagaḻu 

itihāsa
bhāratada itihāsa
ಶಿವಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ