ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ . ಖಮ್ಮಂ ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸೂರ್ಯಪೇಟ್, ಮಹಬೂಬಾಬಾದ್, ಭದ್ರಾದ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಲೂರು ಮತ್ತು ಎನ್ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 

ಪ್ರಾಯಶಃ ಪೂರ್ವಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಳ ಗೋದಾವರಿ ಕಣಿವೆ  ಮತ್ತು ಭದ್ರಾಚಲಂ, ಕೊತಗುಡೆಂ, ವೈರಾ, ಸಾತುಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಲೋಂಚಾ ತಾಲೂಕುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ್ದನು. ಸಾತುಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕಿನ ಲಂಕಾಪಲ್ಲಿ ಬಳಿಯ ನೀಲಾದ್ರಿ ಕೊಂಡ  ಬಳಿ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಶಿಲಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಡಾಲ್ಮೆನ್ಸ್ ಪಿಣಪಾಕ ತಾಲೂಕಿನ ಜಾನಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ  ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಖಮ್ಮಮ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್  ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ  ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ.  ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಂಡಾಲ ತಾಲೂಕಿನ ಕಿಸ್ತಾಪುರಂ  ಮತ್ತು ಪಡುಗೋಣಿಗುಡೆಮ್  ಗ್ರಾಮಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಶೋಧಿಸಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು ಅಮರಾವತಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರಿ ಜೊತೆಗೆ ಮುನ್ನೇರು, ವೈರಾ ಮತ್ತು ಮುರ್ರೇಡು ನದಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೌದ್ಧ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ನೆಲಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ, ಮುದಿಗೊಂಡ, ಅಶ್ವರಾವ್ಪೇಟ ಮತ್ತು ಕೊತಗುಡೆಮ್ ಬಳಿಯ ಕರುಕೊಂಡ  .

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 
ತಾಲೂಕು ಆಡಳಿತದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಖಮ್ಮಂ ಪಟ್ಟಣವು ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೩ ರವರೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಾರಂಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ವಾರಂಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರು ತಾಲೂಕುಗಳಾದ ಖಮ್ಮಂ, ಮಧಿರಾ, ಯೆಲ್ಲಾಂಡು, ಪಲೋಂಚಾ, ಕೊತಗುಡೆಂ ಮತ್ತು ಬುರ್ಗಂಪಾಡುಗಳನ್ನು ಖಮ್ಮಂ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೬ ರಂದು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭದ್ರಾಚಲಂ ಮತ್ತು ನೂಗೂರು ವೆಂಕಟಾಪುರ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಭದ್ರಾಚಲಂ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಾನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಖಮ್ಮಂಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೯ ರವರೆಗೆ ಅಶ್ವರಾವ್‌ಪೇಟೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಮಧಿರಾ ಮತ್ತು ಕೊತಗುಡೆಂ ತಾಲೂಕುಗಳಿಂದ ಸಾತುಪಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಖಮ್ಮಂ, ಕೊತಗುಡೆಂ ಮತ್ತು ಬುರ್ಗಂಪಾಡು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ತಿರುಮಲಯಪಾಲೆಂ, ಅಶ್ವರಾವ್‌ಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಮಣುಗೂರು ಎಂಬ ಮೂರು ಹೊಸ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.</br> ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೪೬ ಮಂಡಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು - ಖಮ್ಮಂ, ಕೊತಗುಡೆಂ, ಪಲೋಂಚ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾಚಲಂ.

೨ ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಂದು, ಖಮ್ಮಮ್ ಒಂಬತ್ತು ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ತೆಲಂಗಾಣ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ೧೧ ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರಂದು, ಲೋಕಸಭೆಯು ಪೋಲವರಂ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಳು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು (ಕುಕುನೂರು, ವೆಲೈರ್ಪಾಡು, ಭೂರ್ಗಂಪಾಡು, ಚಿಂತೂರ್, ಕುನವರಂ, ವರರಾಮಚಂದ್ರಪುರಂ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾಚಲಂ) ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆ  ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩,೮೯,೫೬೬.

ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು 
ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಖಮ್ಮಂ ಎರಡು ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ . ಇವುಗಳನ್ನು 21 ಮಂಡಲಗಳಾಗಿ ಉಪವಿಭಾಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಮಂಡಲಗಳು 
ಚಿಂತುರು, ಕುನವರಂ, ನೆಲ್ಲಿಪಾಕ ಮತ್ತು ವರರಾಮಚಂದ್ರಪುರಂ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಪೋಲಾವರಂ ಆಧ್ಯಾದೇಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 

೨ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೨೧ ಮಂಡಲಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ:

ಆರ್ಥಿಕತೆ 

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ೨೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) ಖಮ್ಮಮ್ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.  ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (BRGF) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ತೆಲಂಗಾಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು 

 ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (ಯುನೈಟೆಡ್) ಜಲಗಂ ವೆಂಗಲ ರಾವ್ ಅವರು ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಯವರು. ಅವರು ೧೯೭೩-೭೮ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೫ ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
 ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವ ತುಮ್ಮಲ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದವರು. ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಚಿವ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
 ರೇಣುಕಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ) ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
 ನಾಮ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರು ಭಾರತದ ೧೬ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಸಂಸದರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಧುಕೋನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ (TRS ಪಕ್ಷ) ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
 ಬಾಬು ಮೋಹನ್, ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಖ್ಯಾತ ನಟ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಟಿಡಿಪಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
 ವಂದೇಮಾತರಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ.
 ಕೆ.ದಶರಧ್ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ಸಂತೋಷಮ್ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಟರ್ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
 ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರೆಡ್ಡಿ, ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ

ತೆಲಂಗಾಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
Pages with unreviewed translations
khammaṃ jillè bhāratada tèlaṃgāṇa rājyada pūrva pradeśada òṃdu jillèyāgidè . khammaṃ nagaravu jillā keṃdravāgidè. jillèyu sūryapeṭ, mahabūbābād, bhadrādri jillègaḻòṃdigè mattu èlūru mattu ènṭiār jillègaḻòṃdigè gaḍigaḻannu haṃcikòṃḍidè.

itihāsa 

prāyaśaḥ pūrvaśilāyugada mānavanu jillèya kèḻa godāvari kaṇivè  mattu bhadrācalaṃ, kòtaguḍèṃ, vairā, sātupalli mattu paloṃcā tālūkugaḻa suttamuttalina pradeśagaḻalli suttāḍiddanu. sātupalli tālūkina laṃkāpalli baḻiya nīlādri kòṃḍa  baḻi itihāsapūrva śilā varṇacitragaḻu kaṃḍubaṃdivè.

mègālithik ḍālmèns piṇapāka tālūkina jānaṃpeṭèyalli  kaṃḍubaṃdidè. khammam‌na sarkāri padavi kālejina āvaraṇadalliruva mègālithik  niveśanadalli  maḍikègaḻu mattu asthipaṃjarada avaśeṣagaḻivè.  jillèya guṃḍāla tālūkina kistāpuraṃ  mattu paḍugoṇiguḍèm  grāmagaḻu ittīcègè pariśodhisi pattèyāda mègālithik sāṃskṛtika avaśeṣagaḻiṃda samṛddhavāgivè.

khammaṃ jillèya dakṣiṇa bhāgagaḻu amarāvati mattu vijayapuri jòtègè munneru, vairā mattu murreḍu nadigaḻa uddakkū prasiddha bauddha keṃdragaḻāgi pravardhamānakkè baṃdavu. jillèya pramukha bauddha sthaḻagaḻèṃdarè nèlakòṃḍapalli, mudigòṃḍa, aśvarāvpeṭa mattu kòtaguḍèm baḻiya karukòṃḍa  .

svātaṃtryada naṃtara 
tālūku āḍaḻitada keṃdravāgidda khammaṃ paṭṭaṇavu 1 akṭobar 1953 ravarègè dòḍḍa vāraṃgal jillèya bhāgavāgittu. vāraṃgal jillèya āru tālūkugaḻāda khammaṃ, madhirā, yèllāṃḍu, paloṃcā, kòtaguḍèṃ mattu burgaṃpāḍugaḻannu khammaṃ pradhāna kacheriyòṃdigè hòsa jillèyāgi rūpisalāgidè. 1 navèṃbar 1956 raṃdu, haidarābād rājyavannu visarjisalāyitu mattu khammaṃ jillè āṃdhrapradeśada bhāgavāyitu.

1959 ralli, pūrva godāvari jillèya bhadrācalaṃ mattu nūgūru vèṃkaṭāpura tālūkugaḻannu òḻagòṃḍiruva bhadrācalaṃ kaṃdāya vibhāgavannu godāvari nadiya innòṃdu badiyallidda bhaugoḻika sānidhya mattu āḍaḻitātmaka kāryasādhyatèya ādhārada melè khammaṃgè vilīnagòḻisalāyitu. 1959 ravarègè aśvarāv‌peṭè paścima godāvari jillèya bhāgavāgittu. 1973 ralli madhirā mattu kòtaguḍèṃ tālūkugaḻiṃda sātupalli keṃdra kacheriyòṃdigè hòsa tāllūkannu rūpisalāyitu. 1976 ralli khammaṃ, kòtaguḍèṃ mattu burgaṃpāḍu tālūkugaḻannu kramavāgi vibhajisi tirumalayapālèṃ, aśvarāv‌peṭè mattu maṇugūru èṃba mūru hòsa tālūkugaḻannu racisalāyitu.</br> 1985 ralli, maṃḍala vyavasthèyannu paricayisida naṃtara, jillèyannu nālku kaṃdāya vibhāgagaḻa aḍiyalli 46 maṃḍalagaḻāgi viṃgaḍisalāgidè.kaṃdāya vibhāgagaḻu - khammaṃ, kòtaguḍèṃ, paloṃca mattu bhadrācalaṃ.

2 jūn 2014 raṃdu, khammam òṃbattu itara jillègaḻòṃdigè āṃdhrapradeśadiṃda berpaṭṭa tèlaṃgāṇa hòsa rājyavāyitu. 11 julai 2014 raṃdu, lokasabhèyu polavaraṃ nīrāvari yojanègè anukūlavāguvaṃtè khammaṃ jillèya eḻu maṃḍalagaḻannu (kukunūru, vèlairpāḍu, bhūrgaṃpāḍu, ciṃtūr, kunavaraṃ, vararāmacaṃdrapuraṃ mattu bhadrācalaṃ) āṃdhra pradeśakkè vargāyisuva masūdèyannu aṃgīkarisitu.

bhūgoḻaśāstra 
khammaṃ jillè  vistīrṇavannu hòṃdidè .

janasaṃkhyāśāstra 
2011 ra janagaṇatiyaṃtè jillèya janasaṃkhyè 13,89,566.

āḍaḻita vibhāgagaḻu 
jillèyalli kallūru mattu khammaṃ èraḍu kaṃdāya vibhāgagaḻivè . ivugaḻannu 21 maṃḍalagaḻāgi upavibhāga māḍalāgidè.

maṃḍalagaḻu 
ciṃturu, kunavaraṃ, nèllipāka mattu vararāmacaṃdrapuraṃ maṃḍalagaḻannu polāvaraṃ ādhyādeśada ādhārada melè pūrva godāvari jillègè serisalāyitu. 

2 kaṃdāya vibhāgagaḻa aḍiyalli khammaṃ jillèya 21 maṃḍalagaḻa paṭṭiyannu ī kèḻagina koṣṭakadalli paṭṭi māḍalāgidè:

ārthikatè 

2006 ralli bhārata sarkāravu deśada 250 atyaṃta hiṃduḻida jillègaḻalli (òṭṭu 640 jillègaḻalli) khammam kūḍā òṃdu èṃdu hèsarisitu.  idu prastuta hiṃduḻida pradeśagaḻa anudāna nidhi kāryakramadiṃda (BRGF) haṇavannu paḍèyuttiruva tèlaṃgāṇada jillègaḻalli òṃdāgidè.

gamanārha vyaktigaḻu 

 āṃdhrapradeśada māji mukhyamaṃtri (yunaiṭèḍ) jalagaṃ vèṃgala rāv avaru khammaṃ jillèyavaru. avaru 1973-78ra avadhiyalli 5 ne mukhyamaṃtriyāgi sevè sallisidaru.
 tèlaṃgāṇa rājya sarkārada rastègaḻu mattu kaṭṭaḍagaḻu, mahiḻā mattu makkaḻa kalyāṇa saciva tummala nāgeśvara rāv ī pradeśadavaru. avaru saṃyukta āṃdhrapradeśadalli halavāru saciva khātègaḻannu saha ākramisikòṃḍiddārè.
 reṇukā caudhari avaru bhāratīya rājakāraṇi mattu bhāratīya rāṣṭrīya kāṃgrès‌na sadasyarāgiddārè, avaru bhārata sarkāradalli saṃyukta āṃdhrapradeśadalli mahiḻā mattu makkaḻa abhivṛddhi mattu pravāsodyama sacivālayada rājya (svataṃtra ustuvāri) rājya sacivarāgiyū sevè sallisiddārè.
 nāma nāgeśvara rāv avaru bhāratada 16ne lokasabhègè saṃsadarāgi sevè sallisiddaru. avaru udyami mattu madhukon prājèkṭ‌gaḻa mālīkarāgiddārè. prastuta 2020 ralli avaru khammam jillèya (TRS pakṣa) maṃtriyāgiddārè.
 bābu mohan, tèlugu citraraṃgada khyāta naṭa mattu hāsyanaṭa. ṭiḍipi sarkāradalli samāja kalyāṇa sacivarāgiyū sevè sallisiddaru.
 vaṃdemātaraṃ śrīnivās dakṣiṇa bhāratada saṃgīta nirdeśaka, naṭa mattu gāyaka.
 kè.daśaradh tèlugu calanacitra barahagāra, nirdeśaka. avaru saṃtoṣam (2002 calanacitra) mattu misṭar parphèkṭ (calanacitra) calanacitragaḻigè hèsaruvāsiyāgiddārè.
 śrīnivāsa rèḍḍi, tèlugu citraraṃgada prasiddha naṭa mattu hāsyanaṭa.

ullekhagaḻu

bāhya kòṃḍigaḻu 

 adhikṛta jālatāṇa

tèlaṃgāṇada jillègaḻu
Pages with unreviewed translations
ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ