ಮಧುರೈ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದೆ   ಇದು ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜನವಸತಿ ಇದೆ.  ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ ನೇ ಶತಮಾನದ  ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಅವರ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು "ಮೆಥೋರಾ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.  "ಮೆಥೋರಾ" ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಗರವಾದ ಮಥುರಾವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುವ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.  ಮಧುರೈ ಕೌಟಿಲ್ಯನ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೭೦-೨೮೩)  ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  ಮಥುರೈಕ್ಕಾಂಚಿಯಂತಹ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪಾಂಡ್ಯರ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಧುರೈನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.   ಮಧುರೈಯನ್ನು ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಯಂಗರ್ (೬೧ – ಶ. ೧೧೨ ) , ಟಾಲೆಮಿ (ಶ. ೯೦ – ಶ.೧೬೮), ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸ್ಟ್ರಾಬೊ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬೪/೬೩ ಶ. ೨೪),  ಮತ್ತು ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೆರಿಪ್ಲಸ್‌ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ  ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶ 

ಸಂಗಮ ಯುಗದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂದಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೯೦ ರಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರು ಹೊರಹಾಕಿದರು.

ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ 
ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೯೦ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೨೦ ನಡುವೆ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರ ಸರಣಿಯು ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಆಳಿತು.

ಚೋಳ ರಾಜವಂಶ 
೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ರಾಜವಂಶದಿಂದ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಮಧುರೈನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು.  ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ನಗರವು ಚೋಳರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಸುಲ್ತಾನರು 
ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯರ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೬೮-೧೩೦೮) ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.  ಮಧುರೈ  ನಂತರ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು  ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೭೮ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ವಿಜಯನಗರ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ನಾಯಕರು 
ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೫೯ ರಲ್ಲಿ ನಾಯಕರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು.  ನಾಯಕರು ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ ನಡುವೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೩೬ ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೪೦– ೧೭೫೪) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.  (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೨೫- ೧೭೬೪) ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬ್ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಯೂಸುಫ್ ಖಾನ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿ 

೧೮೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಧುರೈ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.   ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು.  ನಗರವು ೧೯ ನೇ ಮತ್ತು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.  ೧೮೩೭ ರಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೆಡವಿದರು.  ಕಂದಕವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು  ವೇಲಿ, ಮಾರಟ್ ಮತ್ತು ಪೆರುಮಾಳ್ ಮೇಷ್ಟಿ ಬೀದಿಗಳು ಎಂಬ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. 

ನಗರವನ್ನು  ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೬೬ ರಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ದಿಂಡಿಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ ಸೀಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆರಂಭಿಕ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.  ನಗರವನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮೦ ಮತ್ತು ೧೮೮೫  ನಡುವೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ, ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆರು ತಾಲೂಕು ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ಮಧುರೈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೊಂಟದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಡುಗೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಮ್‌ಆರ್‌ ಸುಬ್ಬರಾಮನ್,   ಕರುಮುಟ್ಟು ತ್ಯಾಗರಾಜನ್ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.  1939 ರಲ್ಲಿ ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಶಾಣರು ಮತ್ತು ದಲಿತರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎ. ವೈದ್ಯನಾಥ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
madhurai bhāratada tamiḻunāḍina pramukha nagaravāgidè   idu madhurai jillèya āḍaḻita keṃdra mattu janapriya hiṃdū yātrā keṃdravāgidè.

itihāsa 
madhurainalli kaniṣṭha kri.pū. 3 ne śatamānadiṃda janavasati idè.  mègāstanīs kri.pū. 3 ne śatamānada  samayadalli madhuraigè bheṭi nīḍirabahudu. avara khātègaḻalli nagaravannu "mèthorā" èṃdu ullekhisalāgidè.  "mèthorā" uttara bhāratada nagaravāda mathurāvannu ullekhisuttadè èṃdu naṃbuva kèlavu vidvāṃsaru ī dṛṣṭikonavannu virodhisuttārè, ekèṃdarè idu maurya sāmrājyadalli dòḍḍa mattu sthāpita nagaravāgittu.  madhurai kauṭilyana (kri.pū.370-283)  arthaśāstradalliyū saha ullekhisalpaṭṭidè.  mathuraikkāṃciyaṃtaha saṃgama sāhityavu pāṃḍyara rājavaṃśada rājadhāniyāgi madhuraina prāmukhyatèyannu dākhalisuttadè.   madhuraiyannu roman itihāsakārarāda plini di yaṃgar (61 – śa. 112 ) , ṭālèmi (śa. 90 – śa.168), grīk bhūgoḻaśāstrajña sṭrābò (kri.pū.64/63 śa. 24),  mattu èrithriyan samudrada pèriplas‌na kṛtigaḻalliyū  ullekhisalāgidè.

kalabhra rājavaṃśa 

saṃgama yugada naṃtara, madhurai seridaṃtè iṃdina tamiḻunāḍina hèccina bhāgavu kalabhra rājavaṃśada āḻvikègè òḻapaṭṭitu. idannu sumāru kri.śa. 590 ralli pāṃḍyaru hòrahākidaru.

pāṃḍya rājavaṃśa 
kri.śa. 590 mattu kri.śa. 920 naḍuvè pāṃḍya rājara saraṇiyu madhurai annu āḻitu.

coḻa rājavaṃśa 
9 ne śatamānada āraṃbhadalli coḻa rājavaṃśadiṃda pāṃḍyarannu madhurainiṃda hòrahākalāyitu.  13 ne śatamānada āraṃbhadavarègū nagaravu coḻara niyaṃtraṇadallittu. èraḍanèya pāṃḍyara sāmrājyavu madhurai annu adara rājadhāniyāgi sthāpisalāyitu.

dèhali mattu madhurai sultānaru 
kulaśekhara pāṃḍyara (kri.śa.1268-1308) maraṇada naṃtara, madhurai dèhali sultānara āḻvikègè òḻapaṭṭitu.  madhurai  naṃtara dèhaliya sultānara āḍaḻitadiṃda berpaṭṭitu mattu  kri.śa.1378 ralli vijayanagara sāmrājyadiṃda krameṇa svādhīnapaḍisikòḻḻuvavarègū svataṃtra sāmrājyavāgi kāryanirvahisitu.

vijayanagara rājavaṃśa mattu madhurai nāyakaru 
kri.śa.1559 ralli nāyakara aḍiyalli madhurai vijayanagaradiṃda svataṃtravāyitu.  nāyakaru madhurai mattu tirucirāpaḻḻi naḍuvè rājadhāniyannu badalāyisuvudaròṃdigè 200 varṣagaḻa kāla madhurainalli āḻvikè naḍèsidaru. nāyakara āḻvikèyu kri.śa.1736 ralli kònègòṃḍitu. madhurai annu pade pade dāḻi māḍida baḻika caṃdā sāhib (kri.śa.1740– 1754) vaśapaḍisikòṃḍaru.  (kri.śa.1725- 1764) 18 ne śatamānada madhyadalli ārkāṭ navāb mattu muhammad yūsuph khān vaśapaḍisikòṃḍaru.

briṭiṣara vasāhatuśāhi avadhi 

1801 ralli, madhurai briṭiṣ īsṭ iṃḍiyā kaṃpaniya nera niyaṃtraṇakkè òḻapaṭṭitu mattu madrās prāṃtyakkè serisalāyitu.   briṭiṣ sarkāravu mīnākṣi devasthānakkè deṇigègaḻannu nīḍitu mattu avara āḻvikèya āraṃbhika bhāgadalli hiṃdū habbagaḻalli bhāgavahisitu.  nagaravu 19 ne mattu 20 ne śatamānadalli rājakīya mattu kaigārikā saṃkīrṇavāgi vikasanagòṃḍu dòḍḍa madhurai jillèya jillā keṃdravāyitu.  1837 ralli, devālayada suttalina koṭègaḻannu briṭiṣaru kèḍavidaru.  kaṃdakavannu baridumāḍalāyitu mattu  veli, māraṭ mattu pèrumāḻ meṣṭi bīdigaḻu èṃba avaśeṣagaḻannu hòsa bīdigaḻannu nirmisalu baḻasalāyitu. 

nagaravannu  kri.śa.1866 ralli purasabhèyāgi sthāpisalāyitu.  sarkārada adhikārigaḻa nera āḍaḻitada aḍiyalli madhurai mattu diṃḍigal jillègaḻalli bhū sīliṃg mattu tèrigè saṃgrahaṇèyalli purasabhèya sthāpanèya hiṃdina avadhiyalli briṭiṣ sarkāravu āraṃbhika tòḍakugaḻannu èdurisitu.  nagaravannu jillèya jòtègè kri.śa.1880 mattu 1885  naḍuvè marupariśīlisalāyitu. taruvāya, èraḍu jillègaḻalli aidu purasabhègaḻannu racisalāyitu. sthaḻīya āḍaḻitakkāgi āru tālūku maṃḍaḻigaḻannu sthāpisalāyitu.  madhurai nagaradalli pòlīs ṭhāṇègaḻannu sthāpisalāyitu. idu jillā adhīkṣakara pradhāna kacheriyannu hòṃdidè.  briṭiṣara aḍiyalli madhurai abhivṛddhi hòṃditu. 1921 ralli madhurainalli, briṭiṣara āḻvikèya bhāratadalli bhāratīya rāṣṭrīyatèya pramukha nāyakarāda mahātma gāṃdhiyavaru kṛṣi kārmikaru dharisuvudannu noḍida naṃtara mòṭṭamòdala bārigè sòṃṭada baṭṭèyannu tamma uḍugèya vidhānavāgi aḻavaḍisikòṃḍaru.  madhurainallina svātaṃtrya caḻuvaḻiya nāyakaralli èn‌èm‌ār‌ subbarāman,   karumuṭṭu tyāgarājan cèṭṭiyār mattu mòhammad ismāyil sāhib seriddārè.  1939 ralli si. rājagopālācāri netṛtvadalli madrās prāṃtyada sarkāravu aṃgīkarisida devālaya praveśa adhikāra mattu naṣṭa parihāra kāyidèyu hiṃdū devālayagaḻigè śāṇaru mattu dalitarannu praveśisuvudannu niṣedhisuva nirbaṃdhagaḻannu tègèduhākitu. 1939 ralli svātaṃtrya horāṭagāra è. vaidyanātha ayyar avaru madhurai mīnākṣi devasthānadalli devālaya praveśa caḻavaḻiyannu mòdalu munnaḍèsidaru.

ullekhagaḻu 

viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ಮಧುರೈನ ಇತಿಹಾಸ