ನಾಗಮಂಗಲದಲ್ಲಿರುವ ಸೌಮ್ಯಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ( ಸೌಮಕೇಶವ ಅಥವಾ ಸೌಮ್ಯಕೇಶವ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಗಮಂಗಲವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು  ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಸಿರಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ 62ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.  ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗಮಂಗಲವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಅದು ವೈಷ್ಣವ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಬೊಮ್ಮಲಾದೇವಿಯಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಗಮಂಗಲವು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ (ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಸ್ಥಳ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ ಚತುರ್ವೇದಿ ಭಟ್ಟಾರತ್ನಾಕರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
nāgamaṃgaladalliruva saumyakeśava devālayavannu ( saumakeśava athavā saumyakeśava èṃdū karèyuttārè) hòysaḻa sāmrājyada āḍaḻitagārariṃda 12 ne śatamānadalli nirmisalāyitu. nāgamaṃgalavu bhāratada karnāṭaka rājyada maṃḍya jillèya òṃdu paṭṭaṇavāgidè. idu  śrīraṃgapaṭṭaṇa - sirā hèddāriyalli aitihāsikavāgi mahatvada paṭṭaṇavāda maisūriniṃda 62ki.mī dūradalli idè.  aitihāsikavāgi, hòysaḻa rāja viṣṇuvardhanana āḻvikèyalli nāgamaṃgalavu prāmukhyatègè baṃditu, adu vaiṣṇava naṃbikèya pramukha keṃdravāyitu mattu avana rāṇiyaralli òbbarāda bòmmalādeviyiṃda protsāhavannu paḍèyitu. vīra ballāḻa II ra āḻvikèyalli, nāgamaṃgalavu agrahāravāgi (hiṃdū dhārmika adhyayanada sthaḻa) abhivṛddhi hòṃditu mattu gauravānvita vīra ballāḻa caturvedi bhaṭṭāratnākaravannu hòṃdittu.  ī devālayavannu bhāratīya purātatva sarvekṣaṇèya rāṣṭrīya prāmukhyatèya smārakavāgi rakṣisalāgidè.
ಸೌಮ್ಯಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಾಗಮಂಗಲ