ಹೈನ್ರಿಚ್ ರೂಡಾಲ್ಫ್ ಹರ್ಟ್ಝ್ (1857-94) ಜರ್ಮನಿಯ ಒಬ್ಬ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ.

ಜೀವನ 
ಈತ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ 1857 ಫೆಬ್ರವರಿ 22ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ಮೊದಲು ಓದಿದ್ದು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್. ಆದರೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ತೊರೆದು ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಝ್ (1821-94) ಮತ್ತು ಕಿರ್ಖಫ್ (1824-87) ಬಳಿ ಸೇರಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ. ಕೀಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ (1883) ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಝನ ಸೂಚನೆ ಮೇರೆಗೆ ಈತನ ಆಸಕ್ತಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ (1831-79) ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕರಣಗಳತ್ತ ಹೊರಳಿತು. ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥ ಹಿಂಡಬಹುದೇ ಎಂಬುದು ಎದುರಿದ್ದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ಸಾಹದಾಯಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗದ ಈ ಶೋಧ 1888ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಯಾರೂ ಊಹಿಸದಿದ್ದ ನವಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಇದು ಅನಾವರಣಿಸಿತು.

ವಾಯುತೆರಪಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಲೋಹದ ಎರಡು ಚೆಂಡುಗಳ ನಡುವೆ ಆಂದೋಲಿಸುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲವನ್ನು ಈತ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ. ಪ್ರತಿಸಲವೂ ವಿಭವ (ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್) ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಶೃಂಗವೈದಿದಾಗ ಅದರಿಂದ ತೆರಪಿನ ಅಡ್ಡ ಕಿಡಿ ಹಾರುತ್ತಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ವಿಕಿರಣ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಂದೋಲನವೂ ಇದರ ಒಂದು ಅಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕು. ಅಂದಮೇಲೆ ಈ ವಿಕಿರಣದ ಅಲೆಯುದ್ದ ಅತಿ ನೀಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸು. 300,000 ಕಿಮೀ ದೂರ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಸೆಕೆಂಡಿನ ಸಾವಿರನೆ ಒಂದರಷ್ಟು ಸೂಕ್ಮಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಚಲಿಸುವ ದೂರ 300 ಕಿಮೀಗಳಷ್ಟು ಗಣನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿಕಿರಣದ ಈ ಅಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಈತ ತಂತಿಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಿಂಬಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ. ಇದರ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ವಾಯುತೆರಪಿತ್ತು. ಆಂದೋಲಿಸುವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಕಾರಣವಾದಂತೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ವಿಕಿರಣ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇವನ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ನಿಸರ್ಗ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಸಿಂಬಿಯ ತೆರಪಿನಲ್ಲಿ ಮರಿಕಿಡಿಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಆತ ಗಮನಿಸಿದ. ಸಿಂಬಿಯನ್ನು ಕೊಠಡಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದು ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಿಡಿಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆದು ಅಲೆಯ ಆಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಅಲೆಯುದ್ದ 66 ಸೆಂಮೀ ಎಂದು ಗಣಿಸಿ ಹೇಳಿದ. ಈ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯುತ ಹಾಗೂ ಕಾಂತೀಯ ಗುಣಗಳೆರಡೂ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಸ್ವಭಾವತಃ ಇವು ಕೂಡ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳೆಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಈತ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ಲನ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಲಾಡ್ಜ್ (1851-1940) ಎಂಬಾತ ಹರ್ಟ್ಝಿಯನ್ ತರಂಗಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಿದ. ಇತ್ತ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ರಿಘಿ (1850-1920) ಎಂಬಾತ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕಿನ ಜೊತೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಮಾರ್ಕೊನಿ (1874-1937) ಈ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸಂದೇಶಪ್ರೇಷಣೆಗೆ ನಿಸ್ತಂತು ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ `ರೇಡಿಯೊಟೆಲಿಗ್ರಫಿ’ ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದು ಇದರ ಹ್ರಸ್ವರೂಪ ವಾದ `ರೇಡಿಯೊ’ ಎಂಬುದೇ `ಹರ್ಟ್ಝಿಯನ್’ ಪದದ ಬದಲು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಹರ್ಟ್ಝಿಯನ್ ತರಂಗಗಳೇ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳು. ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಈತ ಬದುಕಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಕ್ತವಿಷವೇರಿಕೆಯಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನರಳಿದ. ಈತ 1894 ಜನವರಿ 1ರಂದು ಬಾನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 
 

ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
hainric rūḍālph harṭjh (1857-94) jarmaniya òbba bhautavijñāni.

jīvana 
īta hyāṃbarg‌nalli 1857 phèbravari 22raṃdu janisida. mòdalu odiddu èṃjiniyariṃg. ādarè madhyadalle idannu tòrèdu hèlm‌holjh (1821-94) mattu kirkhaph (1824-87) baḻi seri bhautavijñānavannu adhyayana māḍida. kīl viśvavidyālayadalli kèlasa māḍuttiddāga (1883) hèlm‌holjhana sūcanè merègè ītana āsakti myāks‌vèl (1831-79) āviṣkarisidda vidyutkāṃtakṣetra samīkaraṇagaḻatta hòraḻitu. avugaḻiṃda hèccina artha hiṃḍabahude èṃbudu èduridda jijñāsè. aṣṭenū utsāhadāyakavāgi āraṃbhavāgada ī śodha 1888ra veḻègè òṃdu nāṭakīya tiruvu tègèdukòṃḍitu. alliya tanaka yārū ūhisadidda navaprapaṃcavannu idu anāvaraṇisitu.

vāyutèrapiniṃda pratyekisalpaṭṭiruva lohada èraḍu cèṃḍugaḻa naḍuvè āṃdolisuva òṃdu vidyunmaṃḍalavannu īta nèlègòḻisida. pratisalavū vibhava (pòṭènśiyal) òṃdu athavā innòṃdu diśèyalli śṛṃgavaididāga adariṃda tèrapina aḍḍa kiḍi hāruttittu. myāks‌vèllana samīkaraṇagaḻa prakāra ā saṃdarbhadalli vidyutkāṃta vikiraṇa utpattiyāgabeku. pratiyòṃdu āṃdolanavū idara òṃdu alègè kāraṇavāgabeku. aṃdamelè ī vikiraṇada alèyudda ati nīḻavāgiruttadè. bèḻaku sèkèṃḍigè su. 300,000 kimī dūra calisuvudariṃda sèkèṃḍina sāviranè òṃdaraṣṭu sūkmaavadhiyalli adu calisuva dūra 300 kimīgaḻaṣṭu gaṇanīyavāgiruttadè.

vikiraṇada ī alèyannu pattè haccalu īta taṃtiya òṃdu puṭṭa siṃbiyannu upayogisida. idara òṃdu biṃduvinalli puṭṭa vāyutèrapittu. āṃdolisuva vidyunmaṃḍalada prayogadalli vikiraṇada ugamakkè vidyuttu kāraṇavādaṃtè ī prayogadalli vidyuttina ugamakkè vikiraṇa kāraṇavāgabeku èṃbudu ivana nirīkṣè. nisarga idannu òppikòṃḍitu. siṃbiya tèrapinalli marikiḍigaḻu siḍiyuttiddudannu āta gamanisida. siṃbiyannu kòṭhaḍiya vividhèḍègaḻigè òydu allèlla kiḍigaḻa tīvratèyannu aḻèdu alèya ākāravannu nirdharisuvudu ivanigè sādhyavāyitu. alèyudda 66 sèṃmī èṃdu gaṇisi heḻida. ī alèyalli vaidyuta hāgū kāṃtīya guṇagaḻèraḍū samāveśagòṃḍiddudariṃda svabhāvataḥ ivu kūḍa vidyutkāṃta taraṃgagaḻèṃbudu sthiravāyitu.

hīgè īta myāks‌vèllana samīkaraṇagaḻa upayuktatèyannu vistarisida. iṃglèṃḍinalli lāḍj (1851-1940) èṃbāta harṭjhiyan taraṃgagaḻa astitvavannu sthirīkarisida. itta iṭaliyalli righi (1850-1920) èṃbāta ivugaḻigè bèḻakina jòtè iruva saṃbaṃdha torisikòṭṭa. mārkòni (1874-1937) ī alègaḻannu saṃdeśapreṣaṇègè nistaṃtu vāhakagaḻāgi baḻasidāga `reḍiyòṭèligraphi’ èṃba pada baḻakègè baṃdu idara hrasvarūpa vāda `reḍiyò’ èṃbude `harṭjhiyan’ padada badalu rūḍhigè baṃditu. harṭjhiyan taraṃgagaḻe reḍiyò taraṃgagaḻu. mānava samājadalli reḍiyò òṃdu puṭṭa saṃparka mādhyamavāguvudannu noḍuvaṣṭu kāla īta badukabahudāgittu. ādarè raktaviṣaverikèyiṃda dīrghakāla naraḻida. īta 1894 janavari 1raṃdu bān èṃballi nidhananāda.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu 

 
 

bhautavijñānigaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಹೈನ್ರಿಚ್ ರೂಡಾಲ್ಫ್ ಹರ್ಟ್ಝ್