ಧಾತುವರ್ಧಿನಿ (ಧಾತುವರ್ಧನಿ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಗವಾಗಿದೆ ಧಾತುವರ್ಧನಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ೬೯ನೇ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧೌತಪಂಚಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ 

ಧಾತುವರ್ಧನಿ ೧೨ನೇ ಚಕ್ರ ಆದಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ೩ ನೇ ರಾಗವಾಗಿದೆ. ಸ್ಮರಣಾರ್ಥದ ಹೆಸರು ಆದಿತ್ಯ-ಗೋ . ಸ ರು ಗು ಮಿ ಪ ಧಾ ನು ಎಂಬುದೇ ಸ್ಮೃತಿ ಪದ .  ಧಾತುವರ್ಧನಿಯ ಅರೋಹಣ-ಅವರೋಹಣ ರಚನೆ  ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ (ಕೆಳಗಿನ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ):

 ಅರೋಹಣ : ಸ ರಿ₃ಗ₃ಮ₂ ಪ ದ₁ನಿ₃ಸ 
 ಅವರೋಹಣ : ಸ ನಿ₃ದ₁ ಪ ಮ₂ಗ₃ರಿ₃ಸ 

ಈ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸ್ವರಗಳೆಂದರೆ ಷಟ್ಸೃತಿ ಋಷಭ, ಅಂತರ ಗಾಂಧಾರ, ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ, ಶುದ್ಧ ಧೈವತ ಮತ್ತು ಕಾಕಲಿ ನಿಷಾದ .

ಧಾತುವರ್ಧನಿ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು <i id="mwPQ">ಸಂಪೂರ್ಣ</i> ರಾಗವಾಗಿದೆ (ಇದು ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ೭ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). ಇದು ೩೩ ನೇ ಮೇಳಕರ್ತವಾದ ಗಂಗೇಯಭೂಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮಂ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು 
ಕೆಲವು ಚಿಕ್ಕ ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು (ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಮಾಪಕಗಳು) ಧಾತುವರ್ದನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಧಾತುವರ್ಧನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ೭೧ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಗಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ ಜನ್ಯ ರಾಗಂಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.

ಸಂಯೋಜನೆಗಳು 
ಧಾತುವರ್ಧನಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು:

 ಕೋಟೀಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರಿಂದ ಸುಖ ಕಾರ
 ಡಾ.ಎಂ.ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ ಅವರಿಂದ ಮಹೇಶಂ ಭಾವಯಂ

ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಗಗಳು 
ಈ ವಿಭಾಗವು ಈ ರಾಗದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಧಾತುವರ್ಧನಿಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಹ ಭೇದವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ, ಗಾಯಕಪ್ರಿಯ, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹ ಭೇದಂ ಎನ್ನುವುದು ರಾಗದಲ್ಲಿ ಷಡ್ಜಮವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ, ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ವರ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಂತಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಯಕಪ್ರಿಯ ಗ್ರಹ ಭೇದವನ್ನು ನೋಡಿ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
dhātuvardhini (dhātuvardhani èṃdu uccarisalāguttadè) karnāṭaka saṃgīta paddhatiyalli òṃdu rāgavāgidè dhātuvardhani karnāṭaka saṃgītada 72 meḻakarta rāga vyavasthèyalli 69ne meḻakarta rāgavāgidè. karnāṭaka saṃgītada muttusvāmi dīkṣitara paddhatiyalli idannu dhautapaṃcamaṃ èṃdu karèyalāguttadè.

racanè mattu lakṣaṇa 

dhātuvardhani 12ne cakra ādityadalli 3 ne rāgavāgidè. smaraṇārthada hèsaru āditya-go . sa ru gu mi pa dhā nu èṃbude smṛti pada .  dhātuvardhaniya arohaṇa-avarohaṇa racanè  ī kèḻaginaṃtidè (kèḻagina saṃketagaḻu mattu niyamagaḻa vivaragaḻigāgi karnāṭaka saṃgītadalli svaragaḻannu noḍi):

 arohaṇa : sa ri₃ga₃ma₂ pa da₁ni₃sa 
 avarohaṇa : sa ni₃da₁ pa ma₂ga₃ri₃sa 

ī svaraśreṇiyalli baḻasalāda svaragaḻèṃdarè ṣaṭsṛti ṛṣabha, aṃtara gāṃdhāra, prati madhyama, śuddha dhaivata mattu kākali niṣāda .

dhātuvardhani meḻakarta rāgavāgiruvudariṃda, vyākhyānada prakāra idu <i id="mwPQ">saṃpūrṇa</i> rāgavāgidè (idu ārohaṇa mattu avarohaṇa pramāṇadalli èllā 7 svaragaḻannu hòṃdidè). idu 33 ne meḻakartavāda gaṃgeyabhūṣaṇakkè prati madhyamaṃ samānavāgidè.

janya rāgagaḻu 
kèlavu cikka janya rāgagaḻu (utpannavāda māpakagaḻu) dhātuvardaniyòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdivè. dhātuvardhani mattu itara 71 meḻakarta rāgagaḻigè saṃbaṃdhisida rāgagaḻa saṃpūrṇa paṭṭigāgi janya rāgaṃgaḻa paṭṭiyannu noḍi.

saṃyojanègaḻu 
dhātuvardhanigè hòṃdisalāda kèlavu sāmānya saṃyojanègaḻu:

 koṭīśvara ayyar avariṃda sukha kāra
 ḍā.èṃ.bālamuraḻikṛṣṇa avariṃda maheśaṃ bhāvayaṃ

saṃbaṃdhita rāgagaḻu 
ī vibhāgavu ī rāgada saiddhāṃtika mattu vaijñānika aṃśavannu òḻagòṃḍidè.

dhātuvardhaniya ṭippaṇigaḻannu graha bhedavannu baḻasi badalāyisidāga, gāyakapriya, òṃdu cikka meḻakarta rāgavannu nīḍuttadè. graha bhedaṃ ènnuvudu rāgadalli ṣaḍjamavannu muṃdina svarakkè badalāyisuvāga, saṃbaṃdhita svara āvartanagaḻannu òṃde rīti irisikòḻḻuvalli tègèdukòḻḻalāda haṃtavāgidè. hèccina vivaragaḻigāgi mattu dṛṣṭāṃtakkāgi gāyakapriya graha bhedavannu noḍi.

ṭippaṇigaḻu

ullekhagaḻu
ಧಾತುವರ್ದಿನಿ