ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ( ಮುಖರ್ಶಂಕು, ಮೌರ್ಚಿಂಗ್, ಮೋರ್ಚಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಮೋರ್ಚಾಂಗ್ ; ಸಂಸ್ಕೃತ: ದಂತ ವಾದ್ಯಂತರಾತ್ಮಸತ್ರಸ್ಯ, ತೆಲುಗು: ಮೋರ್ಸಿಂಗ್, ಕನ್ನಡ: ಮೋರ್ಸಿಂಗ್, ರಾಜಸ್ಥಾನಿ: ಮೊರ್ಸಿಂಗ್, ತಮಿಳು : ನಾಚಂ, ಮಲಯಾಳಂ ಹಾರ್ಪ್ ") ಯಹೂದಿಗಳ ವೀಣೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ವಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಮೆಲೋಫೋನ್‌ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು, ಇದು ಪ್ಲಕ್ಡ್ ಇಡಿಯೋಫೋನ್‌ಗಳ ಉಪ-ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉಪಕರಣವು ಕುದುರೆಗಾಲಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಫೋರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ನಾಲಿಗೆ, ಫೋರ್ಕ್‌ಗಳ ನಡುವೆ, ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಗುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸಲು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲೋಹದ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಉಂಗುರಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. 

ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ನ ಉಗಮದ ಕಾಲವನ್ನು ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಜನರುಮೀನಿನ ಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಮೂಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ರುಜುವಾತುಗಳನ್ನು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರವೀಂದ್ರಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೋರ್ಚಾಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಗೀತೆಯಲ್ಲಿ (ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ) ತಾಳವಾದ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್‌.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್‌.ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ರಂತಹ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಝಿಂಜೆಯಂತಹ ಬೀದಿ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ನವೀಕೃತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.  ಇದನ್ನು ಹಾರ್ಮೋನಿಕಾ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಂತಹ ನಂತರದ ವಾದ್ಯಗಳ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನುಡಿಸುವ ತಂತ್ರ 

ಮೊರ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಮುಂಭಾಗದ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ತುಟಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ.ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯ ತೋರು ಬೆರಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಗಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ವಾದ್ಯಗಾರ ನಾಲಿಗೆಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಯಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಿದಾಗ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಎಳೆದಾಗ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ 'Nga' ಅಥವಾ ಅದರ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಧ್ವನಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಇದು ಧ್ಯಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಾದ್ಯಗಾರರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಅಭ್ಯಾಸದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ನುಡಿಸುವಾಗ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಕಾಡುವ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,  ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವಾಗ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಫೋರ್ಕ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಮುಂಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದೃಢವಾಗಿ ಒತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಳಗಿನ ಫೋರ್ಕ್, ಮುಂಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನ ಹಲ್ಲುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತುಟಿಗಳು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಹದ ನಾಲಿಗೆಯು ಚಲಿಸುವಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಚೋದಕವನ್ನು ತೋರು ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಹದ ನಾಲಿಗೆಯ ಕಂಪನದಿಂದಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನ ಕುಳಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಆಟಗಾರನ ನಾಲಿಗೆಯ ಚಲನೆಯು ನಿರಂತರವಾದ ಮೀಟುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಫೇಸರ್‌ಗಳಂತೆಯೇ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಹಿತ್ತಾಳೆ, ಮರ, ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಂದ  ಕೂಡಾರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.

ಶ್ರುತಿ 
ವಾದ್ಯದ ಮೂಲ ಪಿಚ್ ನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾದ್ಯ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಉಪಕರಣದ ಸ್ಥಾಯಿ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಾಯಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಪ್ಲಕ್ಕಿಂಗ್ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಜೇನುಮೇಣವನ್ನು ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಸ್ಥಾಯಿಯನ್ನು   ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಪ್ಲಕ್ಕಿಂಗ್ ತುದಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೂ ಇದು ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದ ಕಲೆ 

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದಂಗ ಅಥವಾ ಧೋಲ್ ಜೊತೆಗೆ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳ ಅಥವಾ ಶ್ರವ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ ಮೃದಂಗವನ್ನು ನುಡಿಸುವ (ತಾಳವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿ) ಶ್ರವಣದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ನುಡಿಸುವಾಗ ಮೌನವಾಗಿ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಈ ಗಾಯನ ಕಲೆಯನ್ನು ಕೊನ್ನಕೋಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವಾಗ ನೀವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶವನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸಿ ಇದರಿಂದ ಗಾಳಿಯ ಹಾದಿಗಳು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು  ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಒಂದು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾದ್ಯದ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಮೃದಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಅದೇ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಹಾಡಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ನೆರವಲ್ ಅಥವಾ ಸ್ವರ ಪ್ರಸ್ತಾರ (ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನ ನಿರೂಪಣೆಯ ಹಂತಗಳು) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖತೆಯ ಗ್ಲಿಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೃದಂಗದ ನೆರಳಿನಂತೆ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತನಿ ಅವರ್ತನ (ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸುತ್ತು) ಅಥವಾ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು (ತಾಳವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳು) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮೋರ್ಚಾಂಗ್‌ನ ಸಂಗೀತವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಡ್ಜೆರಿಡೂದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆಯೇ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ರೂಪಾಂತರಗಳು 
ಮೋರ್ಚಾಂಗ್ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ (ಸುಮಾರು 900 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಮೋರ್ಚಾಂಗ್ / ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ (ಭಾರತ), ಕೌ-ಕ್ಸಿಯಾನ್ ( ಚೀನಾ ), ವರ್ಗನ್ ( ರಷ್ಯಾ ), ಮುನ್ನಾರ್ಪೆ ( ನಾರ್ವೆ ), ಜಾನ್ಬೂರಕ್ ( ಇರಾನ್ ), ಮೌಲ್ಟ್ರೊಮೆಲ್ (ಜರ್ಮನಿ), ಗುಯಿಂಬಾರ್ಡೆ (ಫ್ರಾನ್ಸ್), ಮರ್ರಾನ್ಜಾನೊ (ಇಟಲಿ), ಡೊರೊಂಬ್ (ಹಂಗೇರಿ), ಡಾಂಬ್ರೆಲಿಸ್ (ಲಿಥುಬೇನಿಯಾ) ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್.  ಇದು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಹರಡಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.

ಗಮನಾರ್ಹ ವಾದ್ಯಗಾರರು 
ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುವವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋರ್ಸಿಂಗಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದ ವಾದ್ಯಗಾರರಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಜಿಂಜೆ (ಮೋರ್ಚಾಂಗ್‌ವಾಲಾ), ಸುಂದರ್ ಎನ್, ಮಿಂಜೂರ್ ಎಂ. ಯಜ್ಞರಾಮನ್, ಬೆಜ್ಜಂಕಿ ವಿ.ರವಿಕಿರಣ್, ಒರ್ಟಲ್ ಪೆಲ್ಲೆಗ್, ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನಾಸ್, ವೈಸೆಸ್ಲಾವಾಸ್,  ಬಾರ್ಮರ್ ಬಾಯ್ಸ್, ಟಿ.ಎಸ್ ನಂದಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಲಗ್ಗಾಸ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನರಂಜನಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಹಲವಾರು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ವಾದಕರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.  ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ರಷ್ಯಾದ ಸಾರ್ ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಮನ್ನಾರ್ಗುಡಿ ನಟೇಶ ಪಿಳ್ಳೈ, ಹರಿಹರಶರ್ಮ (ವಿಕ್ಕು ವಿನಾಯಕರಾಮ್ ಅವರ ತಂದೆ), ಪುದುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಎ.ಎಸ್ ಕೃಷ್ಣನ್.

ಸಹ ನೋಡಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 Carnatica.net ನಲ್ಲಿ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್
 ಮೃದಂಗಂ.ಕಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮೋರ್ಸಿಂಗ್
 ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಮೋರ್ಚಾಂಗ್ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊ

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ
ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು
morsiṃg ( mukharśaṃku, maurciṃg, morciṃg athavā morcāṃg ; saṃskṛta: daṃta vādyaṃtarātmasatrasya, tèlugu: morsiṃg, kannaḍa: morsiṃg, rājasthāni: mòrsiṃg, tamiḻu : nācaṃ, malayāḻaṃ hārp ") yahūdigaḻa vīṇèyannu holuva vādyavāgiddu, idannu mukhyavāgi rājasthānadalli, dakṣiṇa bhāratada karnāṭaka saṃgītadalli mattu pākistānada siṃdh‌nalli baḻasalāguttadè. idannu lyāmèlophon‌gaḻa aḍiyalli vargīkarisabahudu, idu plakḍ iḍiyophon‌gaḻa upa-vargavāgidè. upakaraṇavu kudurègālina ākāradalli lohada uṃguravannu òḻagòṃḍiruttadè, adu caukaṭṭannu rūpisuva èraḍu samānāṃtara phork‌gaḻu mattu madhyadalli lohada nāligè, phork‌gaḻa naḍuvè, òṃdu tudiyalli uṃgurakkè sthiravāgiruttadè mattu innòṃdu tudiyalli kaṃpisalu muktavāgiruttadè. lohada nāligèyannu pracodaka èṃdū karèyuttārè, vṛttākārada uṃgurakkè laṃbavāgiruva samataladalli mukta tudiyalli bāguttadè, idariṃda adannu hòḍèyabahudu mattu kaṃpisuvaṃtè māḍabahudu. 

morsiṃg na ugamada kālavannu 1500 varṣagaḻa hiṃdè kaṃḍuhiḍiyabahudu. janarumīnina mūḻèya melè baḍidaru mattu adariṃda saṃgītada dhvaniyannu utpādisalāyitu. bhāratadalli idara nikharavāda mūlavannu sariyāgi dākhalisalāgillavādarū, hèccina prācīna rujuvātugaḻannu jānapada kathègaḻa dvitīya mūladiṃda paḍèyalāgidè. idu mukhyavāgi dakṣiṇa bhārata, rājasthāna mattu assāṃna kèlavu bhāgagaḻalli kaṃḍubaruttadè. baṃgāḻi mattu assāmi jānapada saṃgītadalli idannu kèlavòmmè ravīṃdrasaṃgītadòṃdigè nuḍisalāguttadè, ādarè dakṣiṇa bhāratadalli, idu karnāṭaka saṃgīta kacerigaḻu mattu tāḻavādya meḻagaḻalli òḻagòṃḍidè. rājasthānadalli idannu morcāṃg èṃdu karèyalāguttadè mattu lokagītèyalli (jānapada saṃgīta) tāḻavādyavāgi baḻasalāguttadè. ār‌.ḍi barman mattu ès‌.ḍi barman‌raṃtaha saṃgīta nirdeśakaru idannu hiṃdi citraraṃgadalli hèccāgi baḻasuttiddaru mattu ippattane śatamānadalli varuṇ jhiṃjèyaṃtaha bīdi pradarśakaru adannu navīkṛta śailiyalli nuḍisuva mūlaka idakkè marujīva kòṭṭiddārè.  idannu hārmonikā mattu hārmoniyaṃnaṃtaha naṃtarada vādyagaḻa pūrvagāmi èṃdu heḻalāguttadè.

nuḍisuva taṃtra 

mòrsiṃg annu muṃbhāgada hallugaḻa melè irisalāguttadè, tuṭigaḻannu svalpavāgi òtti mattu kaiyalli dṛḍhavāgi hiḍidiruttārè.dhvaniyannu utpādisalu innòṃdu kaiya toru bèraḻannu baḻasi adannu hòḍèyalāguttadè. mūgina śabdagaḻannu māḍuvāga vādyagāra nāligèya calanèyannu sthāyiyannu badalāyisalu baḻasalāguttadè. gāḻiyannu hòragè taḻḻidāga athavā bāyiya mūlaka èḻèdāga mūgina mūlaka 'Nga' athavā adara rūpāṃtaravannu dhvanisidāga idannu sādhisabahudu. idu dhyāna prakriyègè sahāya māḍuttadè mattu kèlavu vādyagāraru idannu prāṇāyāma abhyāsada òṃdu rūpavāgi baḻasuttārè. itararu nuḍisuvāga vādyagaḻalli mātanāḍuttārè, hīgāgi idu bèḻakina kāḍuva pratidhvaniya pariṇāmavannu nīḍuttadè.

morsiṃg annu kaiyalli dṛḍhavāgi hiḍidiṭṭukòḻḻalāguttadè,  niṣphalavāgi hiḍidiruvāga madhya bhāga athavā lohada nāligèyannu sparśisadaṃtè noḍikòḻḻabeku. naṃtara èraḍu samānāṃtara phork‌gaḻa melbhāgavu muṃbhāgada melina hallugaḻa viruddha dṛḍhavāgi òttalāguttadè; kèḻagina phork, muṃbhāgada kèḻagina hallugaḻa viruddha tuṭigaḻu saṃparkavannu irisikòḻḻalu sahāya māḍuttadè, āddariṃda lohada nāligèyu calisuvāga hallugaḻannu saṃparkisuvudilla. pracodakavannu toru bèraḻina tudiyiṃda èḻèyalāguttadè. lohada nāligèya kaṃpanadiṃdāgi dhvani utpattiyāguttadè, adu hallugaḻa mūlaka vargāvaṇèyāguttadè mattu bāyi mattu mūgina kuḻiyalli dhvanisuttadè. āṭagārana nāligèya calanèyu niraṃtaravāda mīṭuvikèyòṃdigè dhvaniya atyaṃta vegada mādarigaḻannu uṃṭumāḍuttadè. bāyiyalli jāgavannu nirbaṃdhisuva mūlaka mūgina hòḻḻègaḻu èlèkṭrānik saṃgītadallina phesar‌gaḻaṃtèye vividha haṃtagaḻalli śabdagaḻannu uṃṭumāḍabahudu.

sāṃpradāyikavāgi kabbiṇadiṃda māḍalpaṭṭiddarū, hittāḻè, mara, mūḻè mattu plāsṭik mattu krèḍiṭ kārḍ‌gaḻiṃda  kūḍārūpāṃtaragaḻannu māḍabahudu.

śruti 
vādyada mūla pic nnu badalāyisuvudu kaṣṭasādya. gamanārhavāgi, upakaraṇada sthāyi annu kaḍimè māḍabahudu mattu hèccisalāguvudilla. sthāyiyannu svalpa kaḍimè māḍalu, plakkiṃg tudiyalli jenumeṇavannu haccabahudu. sthāyiyannu   hèccisalu, plakkiṃg tudiyannu ujji saripaḍisabahudu, ādarū idu upakaraṇavannu hānigòḻisabahudu.

sudhārita pradarśana mattu pakkavādyada kalè 

karnāṭaka saṃgītadalli, morsiṃg annu sāmānyavāgi mṛdaṃga athavā dhol jòtègè nuḍisalāguttadè, āddariṃda mṛdaṃgadalli nuḍisuva śabdagaḻa athavā śravya vyākhyānavannu tiḻidukòḻḻuvudu avaśyaka. mṛdaṃgadalli mṛdaṃgavannu nuḍisuva (tāḻavādyagaḻalli nuḍisuva uccārāṃśagaḻa mādari) śravaṇada prātinidhyavannu tiḻiyuvudu mukhyavāgidè ekèṃdarè idannu morsiṃg nuḍisuvāga maunavāgi paṭhisalāguttidè. mṛdaṃgadalli nuḍisuva uccārāṃśagaḻannu paṭhisuva ī gāyana kalèyannu kònnakol èṃdu karèyalāguttadè. ādarè morsiṃg‌nalli nuḍisuvāga nīvu vāstavavāgi uccārāṃśavannu paṭhisuva śabdavannu māḍuvudilla ādarè nimma nāligèyannu ā rītiyalli sarisi idariṃda gāḻiya hādigaḻu nirbaṃdhisalpaḍuttavè mattu  dhvaniyannu utpādisalu òṃdu mādariyalli tèravugòḻisalāguttadè. vādyada mitigaḻiṃdāgi kaṣṭavāgiddarū mṛdaṃgavannu anusarisuvudu mattu sādhyavādaṣṭu ade mādarigaḻannu nuḍisuvudu atyagatya.

hāḍigè ekāṃgiyāgi athavā nèraval athavā svara prastāra (karnāṭik saṃgītadalli hāḍina nirūpaṇèya haṃtagaḻu) samayadalli ekāṃgiyāgi jòtèyalliruvāga morsiṃg‌na viśiṣṭatè mattu bahumukhatèya gliṃp‌gaḻannu torisabahudu. saṃgīta kacheriya uddakkū mṛdaṃgada nèraḻinaṃtè morsiṃg annu nuḍisalāguttadè mattu òṃṭiyāgi athavā tani avartana (saṃgītadalli tāḻavādya suttu) athavā tāḻavādyagaḻu (tāḻavādya meḻagaḻu) samayadalli vādyada sāmarthyavannu pradarśisabeku.

saṃpūrṇavāgi vibhinna tatvagaḻa melè kèlasa māḍuttiddarū, morcāṃg‌na saṃgītavu āsṭreliyan ḍiḍjèriḍūdiṃda hòrahòmmuvaṃtèye dhvanisuttadè.

prapaṃcadādyaṃtada rūpāṃtaragaḻu 
morcāṃg prapaṃcadādyaṃta òṃde rūpadalli mattu vinyāsadalli astitvadallidè mattu vividha bhāṣègaḻalli vibhinna hèsarugaḻiṃda (sumāru 900 èṃdu aṃdājisalāgidè) karèyalpaḍuttadè. udāharaṇègè: morcāṃg / morsiṃg (bhārata), kau-ksiyān ( cīnā ), vargan ( raṣyā ), munnārpè ( nārvè ), jānbūrak ( irān ), maulṭròmèl (jarmani), guyiṃbārḍè (phrāns), marrānjānò (iṭali), ḍòròṃb (haṃgeri), ḍāṃbrèlis (lithubeniyā) mattu ukren.  idu reṣmè mārgavannu òḻagòṃḍaṃtè eṣyā mattu yurop naḍuvina prācīna vyāpāra mārgagaḻa mūlaka deśagaḻa naḍuvè haraḍirabahudu mattu haṃcikòṃḍirabahudu.

gamanārha vādyagāraru 
vādyavannu nuḍisuvavarannu kèlavòmmè morsiṃgisṭ èṃdu karèyalāguttadè. prastuta dinada vādyagāraralli varuṇ jiṃjè (morcāṃg‌vālā), suṃdar èn, miṃjūr èṃ. yajñarāman, bèjjaṃki vi.ravikiraṇ, òrṭal pèllèg, vyālèṃṭinās, vaisèslāvās,  bārmar bāys, ṭi.ès naṃdakumār mattu laggās‌na sāṃpradāyika manaraṃjanā buḍakaṭṭina halavāru rājasthāni jānapada saṃgīta vādakaru seriddārè.  muṃcina kālada morsiṃgvādigaḻalli abrahāṃ liṃkan seriddārè, raṣyāda sār pīṭar di greṭ mattu dakṣiṇa bhāratadiṃda mannārguḍi naṭeśa piḻḻai, hariharaśarma (vikku vināyakarām avara taṃdè), pudukkòṭṭai mahādevan mattu kalaimāmaṇi è.ès kṛṣṇan.

saha noḍi

ullekhagaḻu

bāhya kòṃḍigaḻu 

 Carnatica.net nalli morsiṃg
 mṛdaṃgaṃ.kām nalli morsiṃg
 rājasthāni kalāvidariṃda morcāṃg saṃgīta vīḍiyò

karnāṭaka saṃgīta
saṃgīta vādyagaḻu
ಮೋರ್ಸಿಂಗ್