ಬಂಜಾರ ನೃತ್ಯಇದು ಭಾರತವು ಸಂಸೃತಿಗಳ ತವರೂರು. ಹಲವಾರು ಸಂಸೃತಿಗಳು,ಕಲೆ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಕಲೆಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಲೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹಜ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಕಲೆಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಆವಿಷ್ಕಾರವೆಂದರೆ "ಬಂಜಾರ ನೃತ್ಯ"ಈ ನೃತ್ಯವು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಲೆದಾಡುವ ವಲಸೆಗಾರರು ಅಥವಾ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವವರು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಂತಃ ಒಂದು ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ.ಯಾವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಹಾಗೆಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಂದಿಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆಬಂಜಾರರ ಮೂಲ ಮೂಲವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯವು ಒಂದು ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ಜನಾಂಗ ಮೂಲತಃ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಮೂಲದ ಇವರು  ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ "ಬಂಜಾರ ನೃತ್ಯ" ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ .ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಲೆ, ಸಂಸೃತಿ, ವೇಷಭೂಷಣದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ ಈ ನೃತ್ಯವು ಅವರ ಜೀವನದ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತಮಾತೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಎಷ್ಟೋ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಗಾಯಕರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸೃತಿಯನ್ನು ಸುಮಧುರಗೊಳಿಸಿವೆ.ಈ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಜಾರ ನೃತ್ಯವು ಸರಳತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸುಡು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ದಣಿದ ದೇಹವನ್ನು ಉಲ್ಲಾಸಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ, ಭಗವಂತನ ಪುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.ಹಾಡುವುದು ಲಂಬಾಣಿ ವರ್ಗದ ಒಂದು ಜನಪದ ಪ್ರಕಾರವಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಪದ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ನೃತ್ಯ. ಲಂಬಾಣಿ ನೃತ್ಯ ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.  ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇಷಭೂಷಣವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಂಗೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ದಪ್ಪನೆಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಕಡಗ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಜೋತು ಬೀಳುವಷ್ಟು ಆಭರಣ, ರ್ತಕೆಂಪಿನ ಬನಾತು, ತುಂಬಿದ ನೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತುಂಡು ಲಂಗ, ಲಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಗೈಯಗಲದ ಕನ್ನಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಡವಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಣಿಗಳ ಚಿತ್ತಾರ, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ಆರೇಳು ಮಣಿಸರ, ತೋಳುಬಂದಿ, ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ತಾಮ್ರದ ಹಾಗೂ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಉಂಗುರ ಧರಿಸಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಲಂಬಾಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆರ್ಭಟ, ಭಾವಾವೇಶಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮೂಹ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ನಡು ನಡುವೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಲಯಭರಿತವಾಗಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಜನರು ಎಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಹೊಲ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಅಥವಾ ರಸ್ತೆ, ಅವರ ಕಾಲೋನಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ನಿಮಗೆ ಪ್ರಾಸಗಳು ಸಿಗದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನೀವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ. ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವುದು ಬಂಜಾರರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ. ತಮ್ಮನ್ನು ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ, ಬಂಜಾರರು ವಿವಿಧ ತೀಜ್ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.ಬಂಜಾರ ಹಾಡುಗಳ ಭಾಷೆ ಸರಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಹಂತಗಳು ಸಹ ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಥಕ್ ಅಥವಾ ಭರತನಾಟ್ಯದಂತೆ, ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸರಳವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಬಂಜಾರರ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೋಡಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಖಂಜರಿ ಅಥವಾ ಡಫ್ ಅನ್ನು ತಾಳವಾದ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಂಜಾರ ಮಹಿಳೆ ತಿರುಪತಿ ದೇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ತಿರುಪತಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ –ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ "ಚೋಕೋ" (ದೇವಾಲಯ ಅಥವಾ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸುವ ರಂಗೋಲಿ) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸುತ್ತ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಂಜಾರರ ವಸಾಹತು ಗ್ರಾಮಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು "ತಾಂಡಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಜಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡ,ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ,ಯಾವುದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಅವರು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಬಂಜಾರ ಹಾಡುಗಳ ಭಾಷೆ , ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವವೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಜಾರರ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಜಾನಪದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. 
"ಬಂಜಾರ ನೃತ್ಯ ವೆಂಬುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಾಡುಗಳು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ

ಉಲ್ಲೇಖ
baṃjāra nṛtyaidu bhāratavu saṃsṛtigaḻa tavarūru. halavāru saṃsṛtigaḻu,kalè mānava jīvanada āviṣkāravāgidè. kalèyannu āviṣkarisalu sādhyavilla. kalè huṭṭuvudu sahaja. òbba kalāvida kalègè janma nīḍuvudilla, avanu kalèyannu abhyāsa māḍuttānè. aṃtaha òṃdu āviṣkāravèṃdarè "baṃjāra nṛtya"ī nṛtyavu āviṣkarisalpaṭṭa kalèyalla. idu òṃdu pradeśadiṃda innòṃdu pradeśakkè alèdāḍuva valasègāraru athavā alèmāri jīvanavannu naḍèsuttiruvavaru māḍuttā baṃdaṃtaḥ òṃdu nṛtya prakāra.yāvāgalū tamma jīvanopāyakkāgi tamma sāṃskṛtika paraṃparèyannu hòttukòṃḍu bhāratada aneka pradeśagaḻalli saṃcarisuttārè.hāgèye astitvakkè baṃda ī nṛtya prakāra iṃdigū cāltiyallidèbaṃjārara mūla mūlavannu saṃśodhisuvudu tuṃbā kaṣṭa, ādarè kèlavu naṃbikègaḻa prakāra, laṃbāṇi samudāyavu òṃdu alèmārigaḻa janāṃga mūlataḥ rājasthāna mattu gujarāt mūlada ivaru  saṃskṛti, habba haridinagaḻu mattu devara melina bhaktiyiṃda "baṃjāra nṛtya" āviṣkārakkè kāraṇavāgidè .baṃjāra samudāyavu tannade āda kalè, saṃsṛti, veṣabhūṣaṇadiṃda bhāratīya śrīmaṃta kalā saṃskṛtigè apāravāda kòḍugè nīḍidè ī nṛtyavu avara jīvanada halavāru saṃdarbhagaḻalli pradarśanakkòḻapaḍuttadè. bhāratamātèya maḍilalli araḻida èṣṭo nṛtya prakāragaḻu, saṃgīta vādyagaḻu, gāyakaru bhāratīya saṃsṛtiyannu sumadhuragòḻisivè.ī bhāratīya saṃskṛtiyalli baṃjāra nṛtyavu saraḻatèyiṃda kūḍidè. suḍu bisilinalli dinaviḍī kaṣṭapaṭṭu duḍidu daṇida dehavannu ullāsagòḻisalu mattu bhagavaṃtana nāmasmaraṇè māḍi, bhagavaṃtana puṇyadalli magnarāguttārè.hāḍuvudu laṃbāṇi vargada òṃdu janapada prakāravādarè, mattòṃdu prasiddha janapada prakāravèṃdarè nṛtya. laṃbāṇi nṛtya allina mahiḻèyarigè mātra saṃbaṃdhisiddu.  nṛtyakkè pratyeka veṣabhūṣaṇavilla. ādarè kèlavòṃdu saṃdarbhagaḻalli avaru muṃgai mattu kālugaḻigè dappanèya bèḻḻi kaḍaga, kiviyalli jotu bīḻuvaṣṭu ābharaṇa, rtakèṃpina banātu, tuṃbida nèrigègaḻiṃda kūḍida tuṃḍu laṃga, laṃgada melè aṃgaiyagalada kannaḍigaḻu hāgū aḍaviyiṃda saṃgrahisida maṇigaḻa cittāra, kuttigèyalli iḻibiṭṭa āreḻu maṇisara, toḻubaṃdi, bèraḻugaḻigè tāmrada hāgū hittāḻè uṃgura dharisi nṛtya māḍuttārè. laṃbāṇi strīyaru ārbhaṭa, bhāvāveśagaḻilladaṃtè nartisuttārè. samūha gāyanadalli naḍu naḍuvè cappāḻè hākikòḻḻuttā, layabharitavāgi gaṃṭègaṭṭalè kuṇiyuttārè.ī nṛtyakkè pratyeka vedikè illa. ī janaru èlli kèlasa māḍuttārè, adu hòla, kòṭṭigè, athavā rastè, avara kāloni athavā innāvude sthaḻavāgirabahudu. avara hāḍugaḻu avara dainaṃdina jīvanada kathèyannu heḻuttavè, nimagè prāsagaḻu sigadiddarū athavā illadiddarū, nīvu khaṃḍitavāgiyū ānaṃdavannu paḍèyuttīri. hāḍuvudu mattu kuṇiyuvudu baṃjārara sāṃpradāyika udyogavalla. tammannu manaraṃjanègāgi, baṃjāraru vividha tīj habbagaḻalli hāḍu mattu nṛtyavannu ānaṃdisuttārè.baṃjāra hāḍugaḻa bhāṣè saraḻavāgidè mattu nṛtyada haṃtagaḻu saha tuṃbā saraḻavāgidè mattu kathak athavā bharatanāṭyadaṃtè, ī nṛtyakkè hèjjègaḻu athavā abhivyaktigaḻigè holisidarè saraḻavāda prāmukhyatèyannu nīḍalāguttadè.baṃjārara hāḍugaḻu mattu nṛtyagaḻu bahaḻa ākarṣisuttavè mattu moḍimāḍuttavè. khaṃjari athavā ḍaph annu tāḻavādyavāgi baḻasalāguttadè. mattòṃdu saṃyojanèyannu prastutapaḍisalāgidè, idaralli baṃjāra mahiḻè tirupati devarannu bheṭi māḍalu bayasuttāḻè. ī hāḍina mūlaka tanna taṃdèyannu tirupatigè hoguvaṃtè vinaṃtisuttāḻè –baṃjāra samudāyada mahiḻèyaru tamma samudāyagaḻa naḍuvè "coko" (devālaya athavā aṃgaḻadalli biḍisuva raṃgoli) māḍuttārè. dīpāvaḻiya saṃdarbhadalli adara sutta vṛttākāravāgi niṃtu hāḍugaḻannu hāḍuvudu mattu nṛtyavannu māḍuttārè. baṃjārara vasāhatu grāmakkiṃta bhinnavāgidè. ī samudāya vāsisuva pradeśavannu "tāṃḍā" èṃdu karèyalāguttadè. dīpāvaḻi athavā yāvude habbagaḻa saṃdarbhadalli baṃjāra mahiḻèyaru hāḍa,nṛtyavannu pradarśisuttārè. maduvè samāraṃbhagaḻalli,yāvude manèyalli naḍèyuva kāryakramagaḻallū saha avaru nṛtyavannu māḍuttārè.baṃjāra hāḍugaḻa bhāṣè , nṛtyada prakāra rājasthāni mattu gujarātigè holuttadè. ī hāḍu mattu nṛtyadalli sthaḻīya bhāṣèya prabhāvavū gocarisuttadè. baṃjārara hāḍu mattu nṛtya jānapada vibhāgadalli baruttavè. 
"baṃjāra nṛtya vèṃbudu viśiṣṭa saṃyojanèyāgiddu hāḍugaḻu, vādyagaḻu mattu nṛtyagaḻu kūḍiruttadè

ullekha
ಬಂಜಾರಾ ನೃತ್ಯ