ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಚಾರಣೆಯ ಡೊಮೇನ್ ಆಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಾಲುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.  ಇದು ಯಾವುದೇ ವರ್ಗದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅರೇಬಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನವೋದಯ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಅನೇಕ ವಿಶೇಷ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಡ್ಡ-ಶಿಸ್ತಿನ ಛತ್ರಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಿಯೋಬಯಾಲಜಿ ಬಲವಾದ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು

೧೯೦೦ ರ ಮೊದಲು 
"ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದದ ಅರ್ಥವು ( ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯು ) ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, "ಪ್ರಕೃತಿ" ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಿತ ಪದದ ಅರ್ಥವು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ" ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ನಿಸರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಅಥವಾ ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್ಸ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಂತಹ ನಿಸರ್ಗದಿಂದ ಪಡೆದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಶ. ೭೭ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ ೭೯ ರ ವರೆಗೆ ಇದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಮಾನವಿಕತೆಗಳು (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಈಗ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ದೈವತ್ವ, ವಿಜ್ಞಾನವು ವೀಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಠ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನವು ನವೋದಯದಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಮೂರನೇ ಶಾಖೆಯಾಯಿತು, ಸ್ವತಃ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಆಧುನಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಬಲವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಂಭಾವಿತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಜನರು ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡರ ಆರಂಭಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಂತಹ ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಾಜದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇವೆರಡೂ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಲಿನ್ನಿಯಸ್‌ನ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು.  ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಉಪಯುಕ್ತ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.

೧೯೦೦ ರಿಂದ 

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಶವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ದೇಹವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಕರಕುಶಲ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು. 

ಮಾರ್ಸ್ಟನ್ ಬೇಟ್ಸ್ ಅವರ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ: "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ-ಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. . . . ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿ ನಾನು ಯೋಚಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ - ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಅವು ಹೇಗೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ "  ಮತ್ತು DS ವಿಲ್ಕೋವ್ ಮತ್ತು ಟಿ. ಈಸ್ನರ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: "ಜೀವಿಗಳ ನಿಕಟ ವೀಕ್ಷಣೆ-ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಕಸನ, ಅವರ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧಗಳು" 

ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಈ ಗಮನವನ್ನು ಎಚ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಜೆಬಿ ಲೊಸೊಸ್ ಸಹ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಂತರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ" 

ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎರಡೂ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಿಎ ಬಾರ್ತಲೋಮೆವ್: "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಿಗಳು ಅವು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರದಿಂದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಕಸನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅವುಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ". 

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಥ್ರೆಡ್ ಒಂದು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಘಟಕವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು, ಎಚ್‌.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಗ್ರೀನ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ: "ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ".  ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಎಸ್‌‍. ಹರ್ಮನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಅವರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು "ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವಿಯಿಂದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಘಟನೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಜೀವನ ಇತಿಹಾಸ, ವಿತರಣೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದು ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ".   ಟಿ. ಫ್ಲೀಷ್ನರ್, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, "ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗಮನ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನಿಖರತೆ".  ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಎಸ್ಕಿಮೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು "ಭೂದೃಶ್ಯದ ರೋಗಿಯ ವಿಚಾರಣೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿ. ಲೋಪೆಜ್ ಅವರು ವಿವರಿಸಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಕೆಲಸದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಗ್ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.    ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.  ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಇತ್ತೀಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸಕಾರರಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಪ್ರಾಚೀನ 

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳು, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡರು. 

ಡಿ ಮೆಟೀರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾವನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದ ರೋಮನ್ ವೈದ್ಯ ಪೆಡಾನಿಯಸ್ ಡಿಯೋಸ್ಕೋರೈಡ್ಸ್  ಕ್ರಿ.ಶ ೫೦ ಮತ್ತು ೭೦ ರ ನಡುವೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನವೋದಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ೧,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರಿಂದ ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಕೆಲಸದವರೆಗೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೆಂದರೆ ಸ್ಕೇಲಾ ನೇಚರ್ ಅಥವಾ ಗ್ರೇಟ್ ಚೈನ್ ಆಫ್ ಬೀಯಿಂಗ್, ಖನಿಜಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವನ. ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ರೇಖೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಯುಗ 
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮೂಲಕ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯಂಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಚುರುಕಾದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಥಾಮಸ್ ಅಕ್ವಿನಾಸ್, ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು (ಮೂಲಿಕೆ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ವಿಲಕ್ಷಣ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಕ್ಷಸರ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಟ್ಟೊ ಬ್ರುನ್‌ಫೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೈರೋನಿಮಸ್ ಬಾಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂವರು ಸ್ಥಾಪಕ ಪಿತಾಮಹರಲ್ಲಿ ಲಿಯೊನ್‌ಹಾರ್ಟ್ ಫುಚ್ಸ್ ಒಬ್ಬರು. ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು ವಲೇರಿಯಸ್ ಕಾರ್ಡಸ್, ಕೊನ್ರಾಡ್ ಗೆಸ್ನರ್ ( ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಅನಿಮಿನಿಯಮ್ ), ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರುಯ್ಷ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಪರ್ಡ್ ಬೌಹಿನ್ .  ತಿಳಿದಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ತ್ವರಿತ ಹೆಚ್ಚಳವು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣದ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿಸುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. 

ಚೀನೀ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜೋಸೆಫ್ ನೀಧಮ್ ಲಿ ಶಿಜೆನ್ ಅವರನ್ನು "ಚೀನೀ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ 'ಕಿರೀಟವಿಲ್ಲದ ರಾಜ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಅವರ ಬೆಂಕಾವೊ ಗ್ಯಾಂಗ್ಮು "ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮಿಂಗ್‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ"..  ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಧುನಿಕ 

ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ವೈಟ್, ವಿಲಿಯಂ ಕಿರ್ಬಿ, ಜಾನ್ ಜಾರ್ಜ್ ವುಡ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ರೇ ಮುಂತಾದ ಪಾರ್ಸನ್-ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅಥವಾ ಒಳ್ಳೆಯತನಕ್ಕಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾದವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಲೇಖಕರು, ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಅಥವಾ ಸಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಮೈಕಾಲಜಿ, ಪ್ಯಾಲಿಯಂಟಾಲಜಿ, ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಭಾಗಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಹಿಂದೆ ಕಾಲೇಜು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಕಲಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಸರಿಯಾದ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಹವ್ಯಾಸಿ" ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಉತ್ತಮ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇದು ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಸೀಶೆಲ್‌ಗಳು ( ಮಾಲಾಕಾಲಜಿ / ಕಾಂಕಾಲಜಿ ), ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಲ್ಡ್‌ಪ್ಲವರ್‌ಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಂತಹ ವಿಶೇಷ ಹವ್ಯಾಸಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು; ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಏಕೀಕೃತ ಶಿಸ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು (ಆದರೂ ಕೇವಲ ಭಾಗಶಃ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕನಿಷ್ಠ ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯವರೆಗೆ ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ (ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಭೂಮಿಯ ಜೀವಗೋಳದ ಅಜೈವಿಕ ಘಟಕಗಳು), ಎಥಾಲಜಿ (ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ), ಮತ್ತು ವಿಕಸನೀಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ (ಬಹಳ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ರೂಪಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಧ್ಯಯನ), ಮತ್ತು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್ ಆರ್ಗನಿಸ್ಮಲ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಇಂದು ಪುನಃ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.

ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲಂಡನ್, ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿಯಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ .

೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೂವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳು, ಹೆನ್ರಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೇಟ್ಸ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಲೇಸ್ - ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸಾವಿರಾರು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದು, ಮತ್ತು ಅವರ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪಂಚದ "ದೂರ" ಭಾಗಗಳ ಸುಧಾರಿತ ಜ್ಞಾನ - ಅಮೆಜಾನ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ, ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ  ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿವರಣಾತ್ಮಕದಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತ-ಆಧಾರಿತ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾನ್ ಹಂಬೋಲ್ಟ್ (ಪ್ರಶ್ಯ, ೧೭೬೯-೧೮೫೯) ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ "ಪ್ರಕೃತಿ" ಯನ್ನು "ಒಂದು ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕವಲ್ಲ" ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಂಬೋಲ್ಟ್‌ನ ಹೇರಳವಾದ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಸೈಮನ್ ಬೊಲಿವರ್, ಹೆನ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಥೋರೋ, ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಹೆಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಮುಯಿರ್‌ಗೆ ಮೂಲ ಪ್ರಭಾವಗಳಾಗಿವೆ.

ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು 
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಕುತೂಹಲಗಳ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು, ವೃತ್ತಿಪರ ಜೈವಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧನಾ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಸಮಾಜಗಳು 

"ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ" ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ( ಪಕ್ಷಿಗಳು (ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರ), ಕೀಟಗಳು ( ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರ ) ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳು (ಸಸ್ತನಿಗಳು) ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಮಾಜಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ( ಮೈಕಾಲಜಿ ), ಸಸ್ಯಗಳು (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ) ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳು. ಅವರು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರಬಹುದು.

ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ಸಮಾಜಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ೧೮೨೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ನಾರ್ತಂಬ್ರಿಯಾ, ಲಂಡನ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ (೧೮೫೮), ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ (೧೮೫೯), ೧೮೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸೊಸೈಟಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕಲ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಟ್ಬಿ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.   ಫೀಲ್ಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಸೋರ್ಬಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ, ಶೆಫೀಲ್ಡ್, ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಮಾಜಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರು, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. 

ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
naisargika itihāsavu prāṇigaḻu, śilīṃdhragaḻu mattu sasyagaḻannu òḻagòṃḍaṃtè jīvigaḻannu òḻagòṃḍa vicāraṇèya ḍòmen āgidè. avugaḻa naisargika parisaradalli, prāyogika adhyayanada vidhānagaḻigiṃta vīkṣaṇèya kaḍègè hèccu vāluttadè. naisargika itihāsavannu adhyayana māḍuva vyaktiyannu naisargikavādi athavā naisargika itihāsakāra èṃdu karèyalāguttadè.

naisargika itihāsavu vaijñānika saṃśodhanèyannu òḻagòḻḻuttadè ādarè adakkè sīmitavāgilla.  idu yāvude vargada naisargika vastugaḻu athavā jīvigaḻa vyavasthita adhyayanavannu òḻagòṃḍiruttadè.  āddariṃda idu prācīna grīko-roman prapaṃca mattu madhyakālīna arebik prapaṃcadallina adhyayanagaḻiṃda dināṃkavannu hòṃdiddarū yuropiyan navodaya naisargikavādigaḻa mūlaka samīpadalli pratyekavāgi kāryanirvahisuttidè. iṃdina naisargika itihāsavu aneka viśeṣa vijñānagaḻa aḍḍa-śistina chatriyāgidè. udāharaṇègè jiyobayālaji balavāda bahuśistīya svabhāvavannu hòṃdidè.

vyākhyānagaḻu

1900 ra mòdalu 
"naisargika itihāsa" èṃba iṃgliṣ padada arthavu ( lyāṭin hisṭoriyā nyācuralis‌na kyālkyu ) kālānaṃtaradalli haṃtahaṃtavāgi saṃkucitagòṃḍidè. ādarè idakkè viruddhavāgi, "prakṛti" èṃba saṃbaṃdhita padada arthavu vistāravāgidè.

prācīna kāladalli, "naisargika itihāsa" mūlabhūtavāgi nisargadòṃdigè saṃparka hòṃdida yāvudannādarū òḻagòṃḍidè athavā ī śīrṣikèya plini di èlḍars ènsaiklopīḍiyādaṃtaha nisargadiṃda paḍèda vastugaḻannu baḻasi, śa. 77 riṃda kri.śa 79 ra varègè idu khagoḻaśāstra, bhaugoḻikatè, mānavaru mattu avara taṃtrajñāna, auṣadha mattu mūḍhanaṃbikègaḻu, hāgèye prāṇigaḻu mattu sasyagaḻannu òḻagòṃḍidè.

madhyakālīna yuropiyan śikṣaṇatajñaru jñānavannu èraḍu mukhya vibhāgagaḻannu hòṃdiddārèṃdu parigaṇisiddārè: mānavikatègaḻu (prāthamikavāgi īga klāsiks èṃdu karèyalāguttadè) mattu daivatva, vijñānavu vīkṣaṇè athavā prayogakkiṃta hèccāgi paṭhyagaḻa mūlaka adhyayana māḍitu. prakṛtiya adhyayanavu navodayadalli punarujjīvanagòṃḍitu mattu tvaritavāgi śaikṣaṇika jñānada mūrane śākhèyāyitu, svataḥ vivaraṇātmaka naisargika itihāsa mattu naisargika tattvaśāstra, prakṛtiya viśleṣaṇātmaka adhyayana èṃdu viṃgaḍisalāgidè. ādhunika paribhāṣèyalli, naisargika tatvaśāstravu ādhunika bhautaśāstra mattu rasāyanaśāstrakkè sarisumāru anurūpavāgidè, ādarè naisargika itihāsavu jaivika mattu bhūvaijñānika vijñānagaḻannu òḻagòṃḍidè. ibbarū balavāgi saṃbaṃdha hòṃdiddaru. saṃbhāvita vijñānigaḻa ucchrāya sthitiyalli, aneka janaru èraḍū kṣetragaḻigè kòḍugè nīḍidaru mattu èraḍara āraṃbhika patrikègaḻannu rāyal sòsaiṭi mattu phrèṃc akāḍèmi āph sainsas‌naṃtaha vṛttipara vijñāna samājada sabhègaḻalli sāmānyavāgi odalāguttadè - ivèraḍū 17 ne śatamānadalli sthāpisalpaṭṭavu.

svīḍan‌na ārthika sthitiyannu sudhārisuva linniyas‌na ākāṃkṣèyaṃtaha prāyogika uddeśagaḻiṃda naisargika itihāsavannu protsāhisalāyitu.  ade rīti, kaigārikā krāṃtiyu upayukta khanija nikṣepagaḻannu huḍukalu sahāya māḍalu bhūvijñānada abhivṛddhiyannu prerepisitu.

1900 riṃda 

naisargika itihāsada ādhunika vyākhyānagaḻu vividha kṣetragaḻu mattu mūlagaḻiṃda baṃdivè mattu aneka ādhunika vyākhyānagaḻu kṣetrada nirdiṣṭa aṃśavannu òttiheḻuttavè. avugaḻalli halavāru sāmānya viṣayagaḻòṃdigè vyākhyānagaḻa bahusaṃkhyèyannu racisuttavè. udāharaṇègè, naisargika itihāsavannu sāmānyavāgi òṃdu rītiya vīkṣaṇè mattu adhyayanada viṣayavāgi vyākhyānisidāga idannu jñānada dehavèṃdu vyākhyānisabahudu, mattu vīkṣakarigè hèccu òttu nīḍuva karakuśala athavā abhyāsa èṃdu vyākhyānisabahudu. 

mārsṭan beṭs avara ī vyākhyānadalli noḍidaṃtè jīvaśāstrajñara vyākhyānagaḻu sāmānyavāgi tamma parisaradalli pratyeka jīvigaḻa vaijñānika adhyayanada melè keṃdrīkarisuttavè: "naisargika itihāsavu prāṇigaḻu mattu sasyagaḻa-jīvigaḻa adhyayanavāgidè. . . . naisargika itihāsavannu vyaktiya maṭṭadalli jīvanada adhyayanavāgi nānu yocisalu iṣṭapaḍuttenè - sasyagaḻu mattu prāṇigaḻu enu māḍuttavè, avu paraspara mattu avugaḻa parisarakkè hegè pratikriyisuttavè, janasaṃkhyè mattu samudāyagaḻaṃtaha dòḍḍa guṃpugaḻāgi avu hegè saṃghaṭitavāgivè "  mattu DS vilkov mattu ṭi. īsnar avara ittīcina vyākhyāna: "jīvigaḻa nikaṭa vīkṣaṇè-avugaḻa mūlagaḻu, avugaḻa vikasana, avara naḍavaḻikè mattu itara jātigaḻòṃdigè avara saṃbaṃdhagaḻu" 

tamma parisaradalliruva jīvigaḻa melina ī gamanavannu èc‌ ḍablyū grīn mattu jèbi lòsòs saha pratidhvanisiddārè: "naisargika itihāsavu jīvigaḻu èllivè mattu itara jīvigaḻòṃdigè paraspara kriyègaḻannu òḻagòṃḍaṃtè tamma parisaradalli enu māḍuttavè èṃbudara melè keṃdrīkarisuttadè. jīvigaḻu enu māḍuttavè èṃbudakkè saṃbaṃdhisidaṃtè āṃtarika sthitigaḻallina badalāvaṇègaḻannu idu òḻagòḻḻuttadè" 

kèlavu vyākhyānagaḻu muṃdè hoguttavè, hiṃdina mattu prastuta èraḍū parisaradalli jīvigaḻa nera vīkṣaṇèyannu keṃdrīkarisuttavè. udāharaṇègè jiè bārtalomèv: "naisargika itihāsada vidyārthi, athavā naisargikavādi, sasyagaḻu mattu prāṇigaḻannu neravāgi vīkṣisuva mūlaka jagattannu adhyayana māḍuttārè. jīvigaḻu avu vāsisuva parisaradiṃda kriyātmakavāgi berpaḍisalāgada kāraṇa mattu avugaḻa vikasanada itihāsavannu tiḻiyadè avugaḻa racanè mattu kāryavannu samarpakavāgi arthaisalu sādhyavillada kāraṇa, naisargika itihāsada adhyayanavu paḻèyuḻikègaḻa adhyayana mattu bhautaśāstrada mattu bhautika itara aṃśagaḻa adhyayanavannu aḻavaḍisikòḻḻuttadè. parisara". 

naisargika itihāsada aneka vyākhyānagaḻalli òṃdu sāmānya thrèḍ òṃdu vivaraṇātmaka ghaṭakavannu serisuvudu, èc‌.ḍablyū. grīn avara ittīcina vyākhyānadalli noḍidaṃtè: "vivaraṇātmaka parisara vijñāna mattu naitikatè".  halavāru lekhakaru naisargika itihāsada hèccu vistāravāda dṛṣṭikonakkāgi vādisiddārè, ès‌‍. harman seridaṃtè, avaru kṣetravannu "tamma naisargika parisaradalli sasyagaḻu mattu prāṇigaḻa vaijñānika adhyayana" èṃdu vyākhyānisiddārè. idu vaiyaktika jīviyiṃda parisara vyavasthègè saṃghaṭanèya maṭṭagaḻigè saṃbaṃdhisidè. gurutisuvikè, jīvana itihāsa, vitaraṇè, samṛddhi mattu aṃtara-saṃbaṃdhagaḻannu òttiheḻuttadè.

idu sāmānyavāgi mattu sūktavāgi òṃdu sauṃdaryada aṃśavannu òḻagòṃḍiruttadè".   ṭi. phlīṣnar, kṣetravannu innaṣṭu viśālavāgi vyākhyānisuttārè, "uddeśapūrvaka, keṃdrīkṛta gamana mattu mānavarigiṃta hèccu prapaṃcakkè grahisuva abhyāsa, prāmāṇikatè mattu mārgadarśana nikharatè".  ī vyākhyānagaḻu naisargika itihāsada kṣetradallina kalègaḻannu spaṣṭavāgi òḻagòṃḍivè mattu èskimòda naisargika itihāsada jñānavannu ullekhisuvāga ī kṣetravannu "bhūdṛśyada rogiya vicāraṇè" èṃdu vyākhyānisuva bi. lopèj avaru vivarisiruva viśālavāda vyākhyānadòṃdigè saṃyojisalāgidè. 

naisargika itihāsakkè svalpa vibhinnavāda caukaṭṭannu, òṃde rītiya śreṇiya viṣayagaḻannu òḻagòṃḍidè, idu aneka pramukha naisargika itihāsa vastusaṃgrahālayagaḻiṃda suttuvarida kèlasada vyāptiyalli sūcisuttadè, idu sāmānyavāgi sasyaśāstra mattu prāṇiśāstradòṃdigè mānavaśāstra, bhūvijñāna, prāgjīvaśāstra mattu khagoḻaśāstrada aṃśagaḻannu òḻagòṃḍiruttadè.    prapaṃcada sāṃskṛtika mattu naisargika ghaṭakagaḻannu òḻagòṃḍiruttadè. 

ī kṣetrada vyākhyānagaḻa bahusaṃkhyèyannu daurbalya mattu śakti èṃdu gurutisalāgidè.  naisargika itihāsada ittīcina vīkṣaṇègaḻa saṃgrahadalli abhyāsakārariṃda ittīcègè vyākhyānagaḻa śreṇiyannu nīḍalāgidè.

itihāsa

prācīna 

naisargika itihāsavu arisṭāṭal mattu naisargika prapaṃcada vaividhyatèyannu viśleṣisida itara prācīna tatvajñānigaḻòṃdigè prāraṃbhavāguttadè. jīvigaḻu, bhūvijñāna, khagoḻaśāstra, taṃtrajñāna, kalè mattu mānavīyatè seridaṃtè jagattinalli kaṃḍubaruva yāvudannādarū òḻagòḻḻalu plini di èlḍar naisargika itihāsavannu arthaisikòṃḍaru. 

ḍi mèṭīriyā mèḍikāvannu grīk mūlada roman vaidya pèḍāniyas ḍiyoskoraiḍs  kri.śa 50 mattu 70 ra naḍuvè barèdiddārè. idu navodayadalli badaliyāguvavarègū 1,500 varṣagaḻigiṃtalū hèccu kāla vyāpakavāgi odalpaṭṭitu. idu èllā naisargika itihāsada pustakagaḻalli dīrghakāla uḻiyuva pustakagaḻalli òṃdāgidè.

prācīna grīkariṃda kārl linniyas mattu itara 18 ne śatamānada naisargikavādigaḻa kèlasadavarègè, naisargika itihāsada pramukha parikalpanèyèṃdarè skelā necar athavā greṭ cain āph bīyiṃg, khanijagaḻu, tarakārigaḻu, prāṇigaḻa hèccu prācīna rūpagaḻu mattu hèccu saṃkīrṇa jīvana. paripūrṇatèyannu hèccisuva rekhīya pramāṇadalli rūpugòḻḻuttadè. idu namma jātigaḻalli kònègòḻḻuttadè.

madhyayuga 
naisargika itihāsavu yurop‌nalli madhyayugada mūlaka mūlabhūtavāgi sthiravāgittu. ādarū arebik mattu oriyaṃṭal jagattinalli idu hèccu curukāda vegadalli muṃduvarèyitu. 13 ne śatamānadiṃda, arisṭāṭal‌na kèlasavannu kriściyan tattvaśāstrakkè kaṭṭuniṭṭāgi aḻavaḍisalāyitu. viśeṣavāgi thāmas akvinās, naisargika devatāśāstrakkè ādhāravāgidè. navodayada samayadalli, vidvāṃsaru (mūlikè tajñaru mattu mānavatāvādigaḻu, nirdiṣṭavāgi) naisargika itihāsakkāgi sasyagaḻu mattu prāṇigaḻa nera vīkṣaṇègè maraḻidaru. mattu anekaru vilakṣaṇa mādarigaḻu mattu asāmānya rākṣasara dòḍḍa saṃgrahagaḻannu saṃgrahisalu prāraṃbhisidaru. òṭṭò brun‌phèls mattu haironimas bāk jòtègè sasyaśāstrada mūvaru sthāpaka pitāmaharalli liyòn‌hārṭ phucs òbbaru. kṣetrakkè itara pramukha kòḍugè nīḍidavaru valeriyas kārḍas, kònrāḍ gèsnar ( hisṭoriyā animiniyam ), phrèḍèrik ruyṣ mattu gyāsparḍ bauhin .  tiḻidiruva jīvigaḻa saṃkhyèyallina tvarita hèccaḻavu jātigaḻannu vargīkaraṇada guṃpugaḻāgi vargīkarisuva mattu saṃghaṭisuva aneka prayatnagaḻannu prerepisitu. idu svīḍiṣ naisargikavādi kārl linniyasna vyavasthèyalli kònègòṃḍitu. 

cīnī vijñānada briṭiṣ itihāsakāra josèph nīdham li śijèn avarannu "cīnī naisargikavādigaḻa 'kirīṭavillada rāja' èṃdu karèyuttārè.  avara bèṃkāvò gyāṃgmu "nissaṃdehavāgi miṃg‌na śreṣṭha vaijñānika sādhanè"..  avara kṛtigaḻu aneka bhāṣègaḻigè anuvādisalpaṭṭivè athavā aneka vidvāṃsaru mattu saṃśodhakarannu neravāgi prabhāvisuttavè.

ādhunika 

sasyagaḻu, prāṇigaḻu mattu prakṛtiya itara aṃśagaḻa baggè barèda gilbarṭ vaiṭ, viliyaṃ kirbi, jān jārj vuḍ mattu jān re muṃtāda pārsan-naisargikavādigaḻu iṃgliṣ naisargika itihāsakkè mahatvada kòḍugè nīḍiddārè. ī puruṣaralli anekaru devara astitva athavā òḻḻèyatanakkāgi naisargika devatāśāstrada vādavannu māḍalu prakṛtiya baggè barèdiddārè.  ādhunika kālada āraṃbhadiṃdalū, ādāgyū, hèccina saṃkhyèya mahiḻèyaru naisargika itihāsakkè kòḍugègaḻannu nīḍiddārè. viśeṣavāgi sasyaśāstrada kṣetradalli, lekhakaru, saṃgrāhakaru athavā sacitrakārarāgi bhāgavahisiddārè. 

ādhunika yurop‌nalli, sasyaśāstra, bhūvijñāna, maikālaji, pyāliyaṃṭālaji, śarīraśāstra mattu prāṇiśāstradaṃtaha vṛttipara vibhāgagaḻu rūpugòṃḍavu. nyācural hisṭari, hiṃdè kāleju vijñāna prādhyāpakaru kalisida mukhya viṣayavāgidè, hèccu viśeṣavāda rītiyalli vijñānigaḻiṃda hèccu tiraskārakkòḻagāyitu mattu vijñānada sariyāda bhāgakkiṃta hèccāgi "havyāsi" caṭuvaṭikègè iḻisalāyitu. vikṭoriyan skāṭlèṃḍnalli, naisargika itihāsada adhyayanavu uttama mānasika ārogyakkè kòḍugè nīḍuttadè èṃdu naṃbalāgidè.  nirdiṣṭavāgi briṭan mattu yunaiṭèḍ sṭeṭs‌nalli, idu pakṣigaḻu, ciṭṭègaḻu, sīśèl‌gaḻu ( mālākālaji / kāṃkālaji ), jīruṃḍègaḻu mattu vailḍ‌plavar‌gaḻa adhyayanadaṃtaha viśeṣa havyāsagaḻāgi bèḻèyitu; etanmadhyè, vijñānigaḻu jīvaśāstrada ekīkṛta śistannu vyākhyānisalu prayatnisidaru (ādarū kevala bhāgaśaḥ yaśassannu hòṃdiddarū, kaniṣṭha ādhunika vikasana saṃśleṣaṇèyavarègè ). ādāgyū, naisargika itihāsada saṃpradāyagaḻu jīvaśāstrada adhyayanadalli òṃdu pātravannu muṃduvarèsuttavè, viśeṣavāgi parisara vijñāna (jīvigaḻannu òḻagòṃḍiruva naisargika vyavasthègaḻa adhyayana mattu avugaḻannu bèṃbalisuva bhūmiya jīvagoḻada ajaivika ghaṭakagaḻu), èthālaji (prāṇigaḻa naḍavaḻikèya vaijñānika adhyayana ), mattu vikasanīya jīvaśāstra (bahaḻa kālada avadhiyalli jīva rūpagaḻa naḍuvina saṃbaṃdhagaḻa adhyayana), mattu iṃṭigreṭiv ārganismal jīvaśāstravāgi iṃdu punaḥ hòrahòmmuttadè.

havyāsi saṃgrāhakaru mattu naisargika itihāsada udyamigaḻu viśvada dòḍḍa naisargika itihāsa saṃgrahagaḻannu nirmisuvalli pramukha pātravannu vahisiddārè. udāharaṇègè nyācural hisṭari myūsiyaṃ, laṃḍan, mattu vāṣiṃgṭan, ḍisiyallina nyāṣanal myūsiyaṃ āph nyācural hisṭari .

19 ne śatamānada mūvaru śreṣṭha iṃgliṣ naisargikavādigaḻu, hènri vālṭar beṭs, cārls ḍārvin mattu ālphrèḍ rasèl vyāles - òbbarigòbbaru tiḻididdaru. pratiyòbbarū naisargika itihāsada pravāsagaḻannu māḍidaru. adu varṣagaḻannu tègèdukòṃḍitu. sāvirāru mādarigaḻannu saṃgrahisitu. avugaḻalli halavu vijñānakkè hòsadu, mattu avara barahagaḻa mūlaka prapaṃcada "dūra" bhāgagaḻa sudhārita jñāna - amèjān jalānayana pradeśa, gyālapagos dvīpagaḻu mattu malaya dvīpasamūha, muṃtādavugaḻalli  hīgè māḍuvudariṃda jīvaśāstravannu vivaraṇātmakadiṃda siddhāṃta-ādhārita vijñānakkè parivartisalu sahāya māḍitu.

alèksāṃḍar vān haṃbolṭ (praśya, 1769-1859) avara barahagaḻalli "prakṛti" yannu "òṃdu jīvi mattu yāṃtrikavalla" èṃdu arthaisikòḻḻabahudu. haṃbolṭ‌na heraḻavāda barahagaḻu mattu saṃśodhanègaḻu cārls ḍārvin, saiman bòlivar, hènri ḍeviḍ thoro, arnsṭ hèkèl mattu jān muyir‌gè mūla prabhāvagaḻāgivè.

vastusaṃgrahālayagaḻu 
naisargika itihāsada vastusaṃgrahālayagaḻu, kutūhalagaḻa kyābinèṭ‌gaḻiṃda vikasanagòṃḍavu, vṛttipara jaivika vibhāgagaḻu mattu saṃśodhanā kāryakramagaḻa hòrahòmmuvikèyalli pramukha pātravannu vahisidè. nirdiṣṭavāgi 19 ne śatamānadalli, vijñānigaḻu tamma naisargika itihāsa saṃgrahagaḻannu muṃduvarida vidyārthigaḻigè bodhanā sādhanagaḻāgi mattu tammade āda rūpavijñāna saṃśodhanègè ādhāravāgi baḻasalu prāraṃbhisidaru.

samājagaḻu 

"naisargika itihāsa" èṃba padavu kevala, athavā kèlavòmmè purātattva śāstradòṃdigè, prāṇigaḻigè ( pakṣigaḻu (pakṣiśāstra), kīṭagaḻu ( kīṭaśāstra ) mattu sastanigaḻu (sastanigaḻu) dākhalègaḻannu nirvahisuva aneka rāṣṭrīya, prādeśika mattu sthaḻīya naisargika itihāsa samājagaḻa hèsarannu rūpisuttadè. śilīṃdhragaḻu ( maikālaji ), sasyagaḻu (sasyaśāstra) mattu itara jīvigaḻu. avaru bhūvaijñānika mattu sūkṣmadarśaka vibhāgagaḻannu saha hòṃdirabahudu.

briṭan‌nallina ī samājagaḻa udāharaṇègaḻèṃdarè 1829 ralli sthāpitavāda nyācural hisṭari sòsaiṭi āph nārtaṃbriyā, laṃḍan nyācural hisṭari sòsaiṭi (1858), barmiṃghyām nyācural hisṭari sòsaiṭi (1859), 1872 ralli sthāpanèyāda briṭiṣ kīṭaśāstra mattu naisargika itihāsa sòsaiṭi, glyāsgo nyācural hisṭari sòsaiṭi, myāṃcèsṭar maikroskopikal mattu nyācural hisṭari sòsaiṭiyannu 1880 ralli sthāpisalāyitu. viṭbi nyācuralisṭs klab annu 1913 ralli sthāpisalāyitu.   phīlḍ nyācuralisṭs sòsaiṭi mattu sorbi nyācural hisṭari sòsaiṭi, śèphīlḍ, 1918 ralli sthāpisalāyitu. naisargika itihāsa samājagaḻa bèḻavaṇigèyu uṣṇavalayada pradeśagaḻalli briṭiṣ vasāhatugaḻa bèḻavaṇigèyiṃdāgi halavāru hòsa prabhedagaḻannu kaṃḍuhiḍiyalāyitu. aneka nāgarika sevakaru tamma hòsa parisaradalli āsakti vahisidaru, briṭan‌nalliruva vastusaṃgrahālayagaḻigè mādarigaḻannu kaḻuhisidaru. 

itara deśagaḻallina samājagaḻalli amerikan sòsaiṭi āph nyācuralisṭs mattu poliṣ koparnikas sòsaiṭi āph nyācuralisṭ‌gaḻu serivè.

ullekhagaḻu 

viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ