ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಂ ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ತಿರುಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಪಿಲ ಮುನಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶೇಷಾಚಲಂ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ತಿರುಮಲ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾದ ಮತ್ತು ಲಂಬವಾದ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಹೊಳೆಯ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ " ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಂ " ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವಾಲಯದ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ " ನಂದಿ "ಯ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆ, ಶಿವನ ಕುದುರೆ, ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ದಾರಿಹೋಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥವು ಕಪಿಲ ಮುನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ದಂತಕಥೆ 
ದೇವಾಲಯದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಪಿಲ ಮುನಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮುನಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಲಿಂಗವು ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಪಿಲ ಮುನಿಯು ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ (ತೀರ್ಥ) ಬಿಲಂ (ಕುಳಿ) ದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ದೇವಾಲಯವು ೧೩ ನೇ ಮತ್ತು ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ರಾಜರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಲುವ ನರಸಿಂಹ ದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೆಲವು ಆಡಳಿತಗಾರರಾದ ವೆಂಕಟಪತಿ ರಾಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯನ ಅಳಿಯರಾದ ಅಳಿಯ ರಾಮರಾಯರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಆಡಳಿತ 
ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವು ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ (ಟಿಟಿಡಿ) ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಟಿಟಿಡಿ(TTD) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಿರಂತರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಮಹಾ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ 
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹತ್ತು ಘಟಿಕಾಗಳಿಗಾಗಿ (ಒಂದು ಘಟಿಕಾ ೨೪ ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ) ಈ ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆ ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ('ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ') ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಅಗಲಿದ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡಮ್ (ತಿಧಿ ಅಥವಾ ತಧಿನಾ) ಅನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಪಿಸದವರು ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡದ ಕಾರಣ ನಿಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಬಹುದು.

ಹಬ್ಬಗಳು 
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪ, ವಿನಾಯಕ ಚೌತಿ, ಆದಿಕೀರ್ತಿಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶೈವ ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಟಿಡಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವಾಲಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹಂಸ ವಾಹನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಸ್ನಾನದೊಂದಿಗೆ (ಶಿವ ತ್ರಿಶೂಲಕ್ಕೆ ಆಕಾಶ ಸ್ನಾನ) ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪ-ದೇಗುಲಗಳು 
ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪ-ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಶಿವ, ವಿನಾಯಕ, ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಅಗಸ್ತೇಶ್ವರ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.

ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಕಪಿಲ
ತಿರುಪತಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
kapila tīrthaṃ bhāratada āṃdhrapradeśada tirupati jillèya tirupatiyalliruva prasiddha śaiva devālaya mattu tīrthavāgidè. ī vigrahavannu kapila muni sthāpisidanèṃdu naṃbalāgidè āddariṃda illi śivanannu kapileśvara èṃdu karèyalāguttadè.

ī devālayavu śeṣācalaṃ bèṭṭagaḻa bhāgavāgiruva tirumala bèṭṭagaḻa buḍadalli kaḍidāda mattu laṃbavāda mukhagaḻalli parvatada guhèya praveśadvāradalli niṃtidè. alli parvatada hòḻèya nīru neravāgi " kapila tīrthaṃ " èṃdu karèyalpaḍuva devālayada puṣkariṇigè bīḻuttadè. illi kuḻitiruva " naṃdi "ya kallina pratimè, śivana kudurè, devālayada praveśadvāradalli bhaktaru mattu dārihokarannu svāgatisuttadè.

vyutpatti 
devālaya mattu tīrthavu kapila muniyiṃda tanna hèsarannu paḍèdukòṃḍidè.

daṃtakathè 
devālayada daṃtakathèya prakāra kapila muni ī sthaḻadalli śivanannu kuritu tapassu māḍidaru mattu muniya bhaktiyiṃda saṃtoṣapaṭṭa śiva mattu pārvati tammannu tāvu prastutapaḍisidaru. liṃgavu svayaṃ-prakaṭavāgidè èṃdu naṃbalāgidè. kapila muniyu puṣkariṇiyalli (tīrtha) bilaṃ (kuḻi) diṃda bhūmigè hòrahòmmidanèṃdu naṃbalāgidè.

itihāsa 
ī devālayavu 13 ne mattu 16 ne śatamānagaḻalli vijayanagarada rājariṃda, viśeṣavāgi sāluva narasiṃha devarāya mattu śrī kṛṣṇadevarāya mattu naṃtarada kèlavu āḍaḻitagārarāda vèṃkaṭapati rāya mattu śrī kṛṣṇa devarāyana aḻiyarāda aḻiya rāmarāyariṃda uttama poṣaṇèyannu paḍèyitu.

āḍaḻita 
īgina devālayavu tirumala tirupati devasthānagaḻa (ṭiṭiḍi) āḍaḻitadallidè. ṭiṭiḍi(TTD) aḍiyalli ī devālayavu niraṃtara rakṣaṇè mattu poṣaṇèyannu paḍèyuttadè mattu vārṣika utsavagaḻannu mahā vaibhavadiṃda ācarisalāguttadè.

dhārmika prāmukhyatè 
kārtika māsadalli huṇṇimèya dinadaṃdu mūru lokagaḻalliruva èllā tīrthagaḻu madhyāhna hattu ghaṭikāgaḻigāgi (òṃdu ghaṭikā 24 nimiṣagaḻigè samāna) ī kapila tīrthadalli vilīnagòḻḻuttavè. ā śubha samayadalli snāna māḍuva vyaktigaḻu janana mattu maraṇada cakradiṃda ('brahmaloka') mokṣavannu paḍèyuttārè èṃdu naṃbalāgidè. idalladè, tamma agalida pūrvajara ātmagaḻigè piṃḍam (tidhi athavā tadhinā) annu èṃdigū arpisadavaru adannu illi māḍabahudu mattu hiṃdè adannu māḍada kāraṇa nimma pāpagaḻannu tòḻèyabahudu.

habbagaḻu 
ī devālayavu mahā śivarātri, kārtika dīpa, vināyaka cauti, ādikīrtika ityādigaḻannu òḻagòṃḍiruva śaiva dharmada èllā pramukha habbagaḻannu ācarisuttadè. kapileśvara svāmi brahmotsavagaḻu phèbravari tiṃgaḻalli ṭiṭiḍiyiṃda ācarisalpaḍuva devālayada atidòḍḍa kāryakramavāgidè. idu òṃbattu dinagaḻa kāryakramavāgiddu, śiva mattu pārvatiya mèravaṇigè devatèyannu haṃsa vāhanadiṃda prāraṃbhisi triśūla snānadòṃdigè (śiva triśūlakkè ākāśa snāna) vividha vāhanagaḻalli mèravaṇigè naḍèsalāguttadè.

upa-degulagaḻu 
mukhya devālayada āvaraṇadalli aneka upa-degulagaḻivè. śiva, vināyaka, subramaṇya, agasteśvara, rukmiṇi satyabhāma sameta śrī kṛṣṇana kāmākṣi devālayagaḻu avugaḻalli kèlavu.

saha noḍi 

 kapila
tirupati

ullekhagaḻu 

hiṃdū devālayagaḻu
devālayagaḻu
āṃdhra pradeśada pravāsi tāṇagaḻu
viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಂ