ಮೇಘಮಂದಿರವು ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಜಾಡನ್ನು ನೋಡಲು ನೆರವಾಗುವ ಉಪಕರಣ (ಕ್ಲೌಡ್ ಚೇಂಬರ್). ಇದನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಿ.ಟಿ.ಆರ್. ವಿಲ್ಸನ್ (1869-1959) ನಿರ್ಮಿಸಿದ (1911). ಈತ ಲಂಡನ್ನಿನ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಯಾನುಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ (1894). ನೀರಿನ ಆವಿ ಅತಿಸಂತೃಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ ಮೇಲೆ ಘನೀಭವಿಸಿ ಮೋಡಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ವಿಚಾರ ಇವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಅಯಾನುಗಳು ಘನೀಭವನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆತ ಊಹಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಊಹೆ ಮೇಘಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸಿತು.

ಮೇಘಮಂದಿರದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಮೀಕರಣಗಳು
ಅಯಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವಿ ಘನೀಭವಿಸಿದರೆ ಹನಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹನಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಬಾಷ್ಪೀಭವನದಿಂದ ಕಾಣೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಉಂಟು. ಘನೀಭವನದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಹನಿಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲತಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಆವಶ್ಯಕವಾದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಲ್ಸನ್ನನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ದ್ರವದ ಸಮತಲ ಮೇಲ್ಮೈಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಿರುವ ಸಂತೃಪ್ತ ಆವಿಯ ಒತ್ತಡ (P∞) ಮತ್ತು r ತ್ರಿಜ್ಯವುಳ್ಳ ವಕ್ರತಲ ಮೇಲ್ಮೈಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಿರುವ ಸಂತೃಪ್ತ ಆವಿಯ ಒತ್ತಡ (Pr) ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕೆಲ್ವಿನ್ 1870ರಲ್ಲಿ

       ..............(1)

ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದ. ρ ಎಂಬುದು ಹನಿಯ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶವಾದರೆ ಈ ಸಮೀಕರಣ

       ................(2)

ಎಂಬ ರೂಪತಾಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೆ.ಜೆ. ತಾಮಸನ್ ಅನಂತರ ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಇಲ್ಲಿ L = ದ್ರವದ ಮೇಲ್ಮೈಕರ್ಷಣ, K = ಅದರ ಪರಾವೈದ್ಯುತ ಸ್ಥಿರಾಂಕ, ρ = ಸಾಂದ್ರತೆ, T = ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು R = ಅನಿಲ ಸ್ಥಿರಾಂಕ. r ತ್ರಿಜ್ಯವುಳ್ಳ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಆವಿಯ ಸಮತೋಲ ಒತ್ತಡ P∞ ಗಿಂತ Pr ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೇಘಮಂದಿರದ ಸಿದ್ಧಾಂತ.

ಮೇಘಮಂದಿರದ ಹೂಟಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದೆ. ಚಲಿಸುವ ಕೊಂತ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕೆಳಗೆ ಸರಿದರೆ ವ್ಯಾಕೋಚನ ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಆವಿಯ ಮಿಶ್ರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆಯ ಇಳಿತ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ವ್ಯಾಕೋಚನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಅಯಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವಿ ಘನೀಭವಿಸಿ ಹನಿಗಳು ಬೆಳೆಯುವಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಕೋಚನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ನೀರಿನ ಆವಿಯಿಂದ ಸಂತೃಪ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಮತ್ತು ಆವಿಯ ಮಿಶ್ರಣದ ಗಾತ್ರ, ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸಂತೃಪ್ತ ಆವಿಯ ಒತ್ತಡ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ V0, T0 ಮತ್ತು P∞ ಆಗಿರಲಿ. ಚಲಿಸುವ ಕೊಂತ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕೆಳಗೆ ಸರಿದ ಬಳಿಕ ವಾಯು ಆವಿ ಮಿಶ್ರಣದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ V ಮತ್ತು T ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಈಗ ಅನಿಲ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಅನ್ವಯ

P0 V0 = m0 rT0             ................(3)
ಮತ್ತು

T0V0(γ-1) = TV(γ-1)     ...............(4)

ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ γ = ವಾಯು - ಆವಿ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಗ್ರಾಹ್ಯೋಷ್ಣ (ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಹೀಟ್), R = ಮೋಲಾರ್ ಅನಿಲ ಸ್ಥಿರಾಂಕ ಮತ್ತು m0 = ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಆವಿಯ ದ್ರವ್ಯಾಂಶ. ಆವಿ ಘನೀಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅದರ ಒತ್ತಡ P' ಆಗಿದ್ದರೆ ಸಮೀಕರಣ (3)ನ್ನು

P'V = m0RT        ...............(5)

ಎಂದು ಬರೆಯಬಹುದು. T ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಆವಿಯ ಸಂತೃಪ್ತ ಒತ್ತಡ P ಆದರೆ

PV = mRT           .................(6)

ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ m = ಸಂತೃಪ್ತ ಆವಿಯ ದ್ರವ್ಯಾಂಶ m0 > m ಮತ್ತು P' > P ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ಆವಿಯಿಂದ ಅಧಿಕ ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಘನೀಭವನ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಧೂಳಿನ ಕಣ, ಅಯಾನುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ವ್ಯಾಕೋಚನಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆವಿ ಆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆವಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆವಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇವುಗಳ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕ ಸಂತೃಪ್ತತೆ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ (δ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈಗ

δ = m0/V ÷ m/V           ................(7)

ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕರಣ (5) ಮತ್ತು (6) ರಿಂದ

δ = P'/P           ..................(8)

ಎಂದು ತೋರಿಸಬಹುದು. ವಾಯು- ನೀರಾವಿ ಮಿಶ್ರಣದ ಒಟ್ಟು ಒತ್ತಡ 1.5, ವಾಯು ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಷ್ಣತೆ 200C ಇದ್ದು V/V0 = 1.25 ಆಗುವಂತೆ ವ್ಯಾಕೋಚನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅಧಿಕ ಸಂತೃಪ್ತತೆ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ 4.2ನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ವ್ಯಾಕೋಚನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅಯಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವಿ ಘನೀಭವಿಸಿ ಹನಿ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಮೊದಲ ತ್ರಿಜ್ಯ 7.7 ಆಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.

ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣವೊಂದು ಮೇಘಮಂದಿರದವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಅದು ಅದರ ಚಲನಶಕ್ತಿ, ಆದೇಶದ ಮೌಲ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನೇ ಅಯಾನಿಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಯಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವಿ ಘನೀಭವಿಸಿ ಹನಿಗಳು ಬೆಳೆದರೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಣದ ಜಾಡಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಆವಿಯ ವ್ಯಾಕೋಚನೆ (V/V0 > 1.25), ಕಣಗಳ ಪ್ರವೇಶ, ಬೆಳಕಿನ ಜ್ವಲಿತ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಇವೆಲ್ಲ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಅನುಕ್ರಮಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಳಿದುಳಿದ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಿಹಾಕಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡದ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಮೂಡಿಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಲ್ಸನ್ನನಿಗೆ ಮೇಘಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ದೊರೆಯಿತು (1927).

ಉಪಯೋಗಗಳು
ಮೇಘಮಂದಿರವನ್ನು ಗ್ಯಾಮ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳನ್ನೂ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳು ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟಕಣಗಳನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
 , Peter Wothers, Royal Institution, December 2012]

ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
meghamaṃdiravu vidyudāviṣṭa kaṇagaḻu hāgū avugaḻa jāḍannu noḍalu nèravāguva upakaraṇa (klauḍ ceṃbar). idannu skāṭlèṃḍina bhautavijñāni si.ṭi.ār. vilsan (1869-1959) nirmisida (1911). īta laṃḍannina kyāvèṃḍiṣ saṃśodhanālayadalli anilagaḻalli ayānugaḻa vartanèyannu kurita saṃśodhanèyalli niratanāgidda (1894). nīrina āvi atisaṃtṛpta sthitiyannu talupi dhūḻina kaṇagaḻa melè ghanībhavisi moḍagaḻu uṃṭāguva vicāra ivanigè tiḻidittu. ayānugaḻu ghanībhavana keṃdragaḻāguva sādhyatèyannu āta ūhisikòṃḍa. ī ūhè meghamaṃdirada nirmāṇakkè ādhāra òdagisitu.

meghamaṃdirada siddhāṃta mattu samīkaraṇagaḻu
ayānugaḻa melè āvi ghanībhavisidarè hanigaḻu nirmāṇavāguttavè. ī hanigaḻu dòḍḍadāgi bèḻadarè kaṇṇigè kāṇuvaṃtāguttavè. ivu bāṣpībhavanadiṃda kāṇèyāguva sādhyatèyū uṃṭu. ghanībhavanadiṃda nirmāṇavāda hanigaḻu bèḻèyalu anukūlatama paristhitiyannu nirdharisalu āvaśyakavāda saiddhāṃtika vicāragaḻu vilsannanigè tiḻidittu. dravada samatala melmaiyòṃdigè saṃparkahòṃdiruva saṃtṛpta āviya òttaḍa (P∞) mattu r trijyavuḻḻa vakratala melmaiyòṃdigè saṃparkahòṃdiruva saṃtṛpta āviya òttaḍa (Pr) ivugaḻa naḍuvina saṃbaṃdhavannu skāṭlèṃḍina bhautavijñāni lārḍ kèlvin 1870ralli

       ..............(1)

èṃdu torisidda. ρ èṃbudu haniya vidyudāveśavādarè ī samīkaraṇa

       ................(2)

èṃba rūpatāḻuttadè èṃdu jè.jè. tāmasan anaṃtara torisidda. illi L = dravada melmaikarṣaṇa, K = adara parāvaidyuta sthirāṃka, ρ = sāṃdratè, T = uṣṇatè mattu R = anila sthirāṃka. r trijyavuḻḻa òṃdu haniyannu āviya samatola òttaḍa P∞ giṃta Pr hèccu òttaḍaviruva pradeśadalli iṭṭarè adu bèḻèyuttadè. ide meghamaṃdirada siddhāṃta.

meghamaṃdirada hūṭacitravannu kèḻagina citradalli kāṇisidè. calisuva kòṃta haṭhāttanè kèḻagè saridarè vyākocana pradeśa vistāragòḻḻuttadè. āga adaralliruva vāyu mattu nīrina āviya miśraṇada uṣṇatè tagguttadè. uṣṇatèya iḻita òṃdu nirdiṣṭa pramāṇadalli iruvaṃtè vyākocanèyannu niyaṃtrisi ayānugaḻa melè āvi ghanībhavisi hanigaḻu bèḻèyuvaṃtha paristhitiyannu uṃṭumāḍabahudu.

mòdaligè vyākocana pradeśadalliruva vāyu nīrina āviyiṃda saṃtṛptasthitiyalliruttadè. vāyu mattu āviya miśraṇada gātra, uṣṇatè mattu saṃtṛpta āviya òttaḍa anukramavāgi V0, T0 mattu P∞ āgirali. calisuva kòṃta haṭhāttanè kèḻagè sarida baḻika vāyu āvi miśraṇada gātra mattu uṣṇatè anukramavāgi V mattu T āguttadè èṃdu bhāvisoṇa. īga anila samīkaraṇagaḻa anvaya

P0 V0 = m0 rT0             ................(3)
mattu

T0V0(γ-1) = TV(γ-1)     ...............(4)

èṃdu barèyabahudu. illi γ = vāyu - āvi miśraṇavāda grāhyoṣṇa (spèsiphik hīṭ), R = molār anila sthirāṃka mattu m0 = vāyuvinalliruva āviya dravyāṃśa. āvi ghanībhavisuvudakkè mòdalu adara òttaḍa P' āgiddarè samīkaraṇa (3)nnu

P'V = m0RT        ...............(5)

èṃdu barèyabahudu. T uṣṇatèyalli āviya saṃtṛpta òttaḍa P ādarè

PV = mRT           .................(6)

èṃdāguttadè. illi m = saṃtṛpta āviya dravyāṃśa m0 > m mattu P' > P èṃbudu vyakta.

ī kāraṇadiṃdāgi maṃdiradalliruva vāyu āviyiṃda adhika saṃtṛptigòḻḻuttadè. ghanībhavana keṃdragaḻu (dhūḻina kaṇa, ayānugaḻu ityādi) vyākocanā pradeśadalli labhyaviddarè hèccuvari āvi ā keṃdragaḻa melè saṃcayisuttadè. labhyaviruva āviya sāṃdratè mattu samasthitiyalliruva āviya sāṃdratè ivugaḻa niṣpattigè adhika saṃtṛptatè niṣpatti (δ) èṃdu hèsaru. īga

δ = m0/V ÷ m/V           ................(7)

èṃdāguttadè. samīkaraṇa (5) mattu (6) riṃda

δ = P'/P           ..................(8)

èṃdu torisabahudu. vāyu- nīrāvi miśraṇada òṭṭu òttaḍa 1.5, vāyu maṃḍala mattu adara uṣṇatè 200C iddu V/V0 = 1.25 āguvaṃtè vyākocana pradeśavannu vistāragòḻisidarè adhika saṃtṛptatè niṣpatti 4.2nnu muṭṭuttadè. idakkiṃtalū hèccāguvaṃtè vyākocana pradeśavannu vistāragòḻisidarè ayānugaḻa melè āvi ghanībhavisi hani ide saṃdarbhadalli, adara mòdala trijya 7.7 āṃg‌sṭrāmigiṃta hèccāgilladiddarè bèḻèyuva sādhyatè illa.

vidyudāviṣṭa kaṇavòṃdu meghamaṃdiradavannu praveśisidarè adu adara calanaśakti, ādeśada maulya muṃtādavugaḻigè anuguṇavāgi adara jāḍinalli vāyuvanne ayānikarisuttadè. ī ayānugaḻa melè āvi ghanībhavisi hanigaḻu bèḻèdarè avugaḻa melè bèḻakannu hāyisi kaṇada jāḍina chāyācitra tègèyabahudu. āviya vyākocanè (V/V0 > 1.25), kaṇagaḻa praveśa, bèḻakina jvalita mattu chāyāgrahaṇa ivèlla anukramavāgi vyavasthitavāgi naḍèyuvaṃtè erpāḍu māḍabahudu. ī anukramakriyè naḍèyuvudakkè mòdalu maṃdiradalli vidyut kṣetravannu sthāpisi aḻiduḻida ayānugaḻannu guḍisihākabeku. hāgè māḍada iddarè muṃdè mūḍibaruva citragaḻu spaṣṭavāgiruvudilla.

vilsannanigè meghamaṃdirada nirmāṇakkāgi nòbèl pāritoṣika dòrèyitu (1927).

upayogagaḻu
meghamaṃdiravannu gyāma proṭānugaḻannū nyūṭrānugaḻannū pattèhaccalu upayogisuvudidè. iṃtha saṃdarbhagaḻalli proṭānu mattu nyūṭrānugaḻu vidyudāviṣṭakaṇagaḻannu hòrakkè taruva prakriyègaḻu mukhyavāgiruttavè.

chāyāṃkaṇa

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu
 , Peter Wothers, Royal Institution, December 2012]

kaṇa bhautaśāstra
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಮೇಘಮಂದಿರ