ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಳೆ ಆಲೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೪೯ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ || ಬುಟುಗ  ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಟಕ್ಕೋಲಂನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಚೋಳರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದು ಚೋಳ ರಾಜ | ಪರಾಂತಕರ ಮಗ ಕಿರೀಟ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಜಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ || ಬುಟಗಾ  ( ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ||| ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಂತ) ನಡುವಿನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.    ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆ 
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸರಳ ಯೋಜನೆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಗರ್ಭಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ( ಗರ್ಭಗೃಹ ). ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪ ( ಸುಖನಾಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಇದು ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಚ್ಚಿದ ಹಾಲ್ ( ನವರಂಗ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಮಂಟಪ ) ಮತ್ತು ತೆರೆದ, ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮಂಟಪವು ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ಹೊರಗಿದೆ ( ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನ ಒಡನಾಡಿ) ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಂದಿಮಂಟಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಎತ್ತಿರುವ ಆಧಾರವು ( ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಸರಳವಾದ ಅಚ್ಚುಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ . 

ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎತ್ತರದ ಆಯತಾಕಾರದ ಲಂಬ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಲಿಂಟಲ್‌ನವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಪುರುಷ ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ಗಳನ್ನು ( ಡೋಲಾ-ನೃತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಚಿತ್ರಿಸುವ ರಿಲೀಫ್ ಫ್ರೈಜ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಫಲಕಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಫಲಕವು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪುರುಷ ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಮೃದಂಗ, ಪಿಟೀಲು, ರುದ್ರ ವೀಣೆ, ಕೊಳಲು ಮತ್ತು ಕಂಜೀರವನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಮೇಳಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ( ದೇಸಿ ) ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.  ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪ ಶಿಲ್ಪಗಳು ನಂದಿಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಮಹಾಮಂಟಪದಲ್ಲಿನ ದುಂಡಾದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇವೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಮಿ-ದೇವರುಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚೋಳ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಜಾದಿತ್ಯನ ಮೇಲೆ || ಬುಟಗಾರ ವಿಜಯವನ್ನು ಈ ಪರಿಹಾರಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.    ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಮಹಾಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕ ಗ್ರಿಡ್ ("ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರು") ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ನೃತ್ಯ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ( ನಾಟ್ಯ ಶಿವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ( ದುರ್ಗಾ ದೇವತೆಯ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಆವೃತ್ತಿ), ಯಾಗೋ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ (ಶಿವ ದೇವರು "ಶಿಕ್ಷಕ"), ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ (ಏಳು ಆಕಾಶ ತಾಯಂದಿರು) ಮತ್ತು ೮ ನೇ-ಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಂಗಾ-ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಛಾಯಾಂಕಣ 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಶಿವ ಮಂದಿರಗಳು
hiṃdū devarāda śivanigè arpitavāgiruva arakeśvara devālayavu bhāratada karnāṭaka rājyada cāmarājanagara jillèya hòḻè ālūru grāmadallidè. itihāsakāra śarmā avara prakāra, paścima gaṃgā rājavaṃśada āḻvikèya 10 ne śatamānada madhyabhāgadalliruva devālayavannu naṃtarada avadhigaḻalli navīkarisalāgidè èṃdu toruttadè. kri.śa. 949 ra sumārigè rāja || buṭuga  idannu aitihāsikavāgi pramukhavāda ṭakkolaṃna yuddhadalli taṃjāvūrina coḻara melè vijayavannu ācarisalu nirmisidanu. idu coḻa rāja | parāṃtakara maga kirīṭa rājakumāra rājāditya mattu rāja || buṭagā  ( rāṣṭrakūṭa cakravarti ||| kṛṣṇara prabala sāmaṃta) naḍuvina miliṭari niścitārthavāgittu.    ī devālayavannu keṃdrīya purātatva sarvekṣaṇèya rāṣṭrīya prāmukhyatèya smārakavāgi rakṣisalāgidè.

devālayada yojanè 
ī devālayavu paścima gaṃgā nirmāṇada saraḻa yojanè lakṣaṇavannu hòṃdidè. idu garbhagṛhavannu hòṃdidè ( garbhagṛha ). òṃdu mukhamaṃṭapa ( sukhanāsi èṃdu karèyalpaḍuttadè) idu garbhaguḍigè saṃparkisuva òṃdu dòḍḍa cènnāgi kèttalpaṭṭa muccida hāl ( navaraṃga athavā mahā maṃṭapa ) mattu tèrèda, èttarada mattu berpaṭṭa maṃṭapavu naṃdiya śilpakalèya citravannu hòṃdiruva devālayakkè èdurāgi hòragidè ( hiṃdū devaru śivana òḍanāḍi) hāgū pūrvakkè èdurāgiruva maṃṭapavannu naṃdimaṃṭapa èṃdu karèyalāguttadè.  devālayavannu èttiruva ādhāravu ( adhiṣṭhāna èṃdu karèyalpaḍuttadè) saraḻavāda accugaḻa guṃpāgidè . 

praveśa dvārada èraḍū badigaḻalli èraḍu èttarada āyatākārada laṃba cappaḍigaḻu liṃṭal‌navarègè taluputtavè. puruṣa ḍrammar‌gaḻannu ( ḍolā-nṛtya èṃdu karèyalāguttadè) citrisuva rilīph phraij‌gaḻòṃdigè nālku phalakagaḻāgi viṃgaḍisalāgidè. melina phalakavu haḻḻigāḍina puruṣa nṛtyagārarannu hòṃdidè, avaru mṛdaṃga, piṭīlu, rudra vīṇè, kòḻalu mattu kaṃjīravannu nuḍisuva saṃgītagārara meḻakkè nṛtya māḍuttārè. itihāsakāra śarmā avara prakāra, yāvude samakālīna devālayadalli aṃtaha sthaḻīya ( desi ) nṛtyada prakāragaḻannu citrisalāgilla.  śarmā avara prakāra devālayadallina atyaṃta āsaktidāyakavāda ubbuśilpa śilpagaḻu naṃdimaṃṭapa mattu muccida mahāmaṃṭapadallina duṃḍāda kaṃbagaḻa melè ivè. hiṃdū mahākāvyagaḻu, paurāṇika vyaktigaḻu mattu ḍèmi-devarugaḻa viṣayagaḻa jòtègè coḻa rājakumāra rājādityana melè || buṭagāra vijayavannu ī parihāragaḻu spaṣṭavāgi citrisuttavè.    parihāra kāryada atyunnata aṃśavèṃdarè muccida mahāmaṃṭapadalli aṣṭadikpālaka griḍ ("èṃṭu dikkugaḻa rakṣakaru") cāvaṇiyalli keṃdra nṛtya śivanòṃdigè ( nāṭya śiva èṃdu karèyalpaḍuttadè). muccida sabhāṃgaṇadalli mahiṣāsuramardini ( durgā devatèya asuranannu saṃharisuva āvṛtti), yāgo dakṣiṇāmūrti (śiva devaru "śikṣaka"), saptamātṛkā (eḻu ākāśa tāyaṃdiru) mattu 8 ne-gè aṃṭikòḻḻuva itara śilpagaḻu seridaṃtè halavāru svataṃtra śilpagaḻivè. 9ne śatamānada gaṃgā-cālukyara śilpakalā bhāṣāvaiśiṣṭya.

ṭippaṇigaḻu

ullekhagaḻu

chāyāṃkaṇa 

viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
śiva maṃdiragaḻu
ಅರಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಳೆ ಆಲೂರು