ಗ್ರೆಗೊರ್ ಮೆಂಡಲ್ 1851 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಅನುವಂಶೀಯತೆಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಬಟಾಣಿಗಿಡಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇವೇ ಮೆಂಡಲನ ನಿಯಮಗಳು. ಈತ ಗತಿಸಿದ 35 ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಸುಮಾರು 1900ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿತು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು. ಮೆಂಡಲನಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನುವಂಶೀಯತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರಾದರೂ ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೂ ಬರಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಜೀವಿಯ ಹಲವಾರು ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಲಕ್ಕೆ ಗಮನಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣವಾಗಿ ಜಟಿಲವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅನುವಂಶಿಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಹಂಗಮ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮೆಂಡಲನು ಗಮನಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಗಿಡಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಒಂದು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾದ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರವಾದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಬರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದ.

೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಮೆಂಡೆಲ್‍ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮರು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಯಮಗಳು ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿತು. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ, ಥಾಮಸ್ ಮಾರ್ಗನ್‍ರವರು, ಮೆಂಡೆಲ್‍ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬೊವೇರಿ-ಸಟನ್‍ರ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಒಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಈ ಮೂರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತಾದಿಯ "ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರು. ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ರೊನಾಲ್ಡ್ ಫಿಷರ್ ರವರು, "ಜೆನೆಟಿಕಲ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ" ಎಂಬ ಜೈವಿಕ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ವಿಕಾಸವನ್ನು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದರು. ಇದು "ಜನಸಂಖ್ಯಾ ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ" ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.

ಇತಿಹಾಸ 
ಗ್ರೆಗರ್ ಮೆಂಡೆಲ್‍‍ರಿಂದ "ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ನಿಯಮಗಳು" ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಂಡವು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಬೈರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೆಂಡೆಲ್‍ರವರು ಚರ್ಚ್‌ನ ಹಿತ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಟಾಣಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಕರೀಕರಣ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ೧೮೫೬ ರಿ೦ದ ೧೮೬೩ ರ ನಡುವೆ, ಮೆಂಡೆಲ್ ಬಟಾಣಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಮೆಂಡೆಲ್ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅನುಗಮನದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಇವು "ಮೆಂಡೆಲ್‍ನ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ತತ್ತ್ವಗಳು" ಅಥವಾ "ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಇನ್ಹೆರಿಟೆನ್ಸ್" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗದ ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಮೆಂಡೆಲ್ ೮ ಫ್ರೆಬ್ರವರಿ, ೧೮೬೫ ಮತ್ತು ೮ ಮಾರ್ಚ್, ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ ಬ್ರನೋದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ತಾವು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇವನ್ನು ೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೂರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಹ್ಯೂಗೊ ಡಿ ವ್ರೈಸ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕೊರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎರಿಚ್ ವಾನ್ ಶೆರ್ಮಾರ್ಕ್, ಮೆಂಡೆಲ್‍ರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪುನಃ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.

ಫಿಷರ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್ಡೇನ್ ಸೇರಿ, ಮೆಂಡೆಲ್ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣಿತೀಯ ಸಂಭವನೀಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು. ಬಟಾಣಿ ಗಿಡದ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಬೀಜ (ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು), ಹೂವು (ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ), ಗಿಡದ ಎತ್ತರ (ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದ್ದು), ತೊಗಟೆ (ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು).

ಅರೆವಿದಳನ 

ಒಂದು ಜೀವಕೋಶದ ಡಿ.ಎನ್.ಎ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಾಗ, ನಾಲ್ಕು ಜಂಪತಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರೆವಿದಳನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳಾದ ವರ್ಣತಂತು ಇರುತ್ತದೆ. ಜಂಪತಿಗಳು ಅರೆವಿದಳನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಣತಂತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹ್ಯಾಪ್ಲಾಯ್ಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಜಂಪತಿಗಳು: ಮೊಟ್ಟೆ (ಎಗ್) ಮತ್ತು ವೀರ್ಯ (ಸ್ಪರ್ಮ್) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಒಂದು ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಜೋಡಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಜೋಡಿಯು ಮುಂದೆ ಒಂದು ಜೀವಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಜೋಡಿಯನ್ನು "ಜೀವಾಣು" ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಾಣು ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಒಂದು ನಕಲು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಎರಡೂ ಪೋಷಕರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜೀನ್‍ಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು 'ಆಲೀಲ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋಷಕರಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಭಾವೀ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲುಗಳ ಪ್ರತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆವಿಷ್ಕರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜೋಡಿ ವರ್ಣತಂತುಕ ಜೀವಿಗಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀನ್‍ಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಆಲೀಲುಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಮೆಂಡೆಲ್ ರವರ ಮೂರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಟಾಣಿ ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು

ತನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲೂ ಏಕರೂಪತೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅನುವಂಶೀಯತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಪ್ರಯೋಗ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೀಜಗಣಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಒರೆಹಚ್ಚಿ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ, ತಾಳೆನೋಡಿ ಮೂಲಭೂತವಾದ ಮತ್ತು ಗಣಿತಾತ್ಮಕವಾದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದೇ ಆತನ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಮೆಂಡಲನು ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಟಾಣಿಗಿಡಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು ಬೇಗ ಫಸಲು ಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಬಟಾಣಿ ಗಿಡದ ಪುಷ್ಪರಚನೆ ಸ್ವಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಬೇರಾವುದೇ ಅಜ್ಞಾತ ಮೂಲದ ಪರಕೀಯ ಪರಾಗದಿಂದ ತಳಿಸಂಕರವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು.

ತಾಯಿಗಿಡಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಬಟಾಣಿಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಕೀಯ ಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಪಕ್ವವಾಗದ ಪುಂಕೇಸರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ ಅನಂತರ ಅದರ ಶಲಾಕಾಗ್ರದ ಮೇಲೆ ಬೇರೊಂದು ತಂದೆಗಿಡದ ಪರಾಗವನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಕೃತಕ ಪರಾಗಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಹೂಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಯಾವ ಪರಾಗವೂ ತಲುಪದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ಗುಣಗಳಿರುವ ಪುಷ್ಪಪರಾಗವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸಬಹುದಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎತ್ತರವಾದ ಗಿಡದ ಪರಾಗವನ್ನು ಕುಳ್ಳು ಗಿಡದ ಹೂವಿನ ಶಲಾಕಾಗ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ತಂದುಹಾಕಬಹುದು. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ಪರಿಚಿತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ನಡೆಸಿದ ಕೃತಕ ಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಅಂಡಾಶಯಗಳು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುವು. ಈ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದಾಗ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತಿರುಗಿ ಬಿತ್ತಿದಾಗ ಹುಟ್ಟುವ ಗಿಡಗಳು ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಗಿಡಗಳೆಂದೂ ಅದೇ ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಮೂರನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಗಿಡಗಳೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಳಿಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು F1, F2, F3, F4………ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪದಸಂಕೇತದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕಮಾನ ಘಟಕ ನಿಯಮ
ತಾನು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ಬಟಾಣಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು, ಗಿಡ್ಡಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡ್ಡಹಾಯಿಸಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಮೆಂಡಲ್ ಪಡೆದು ಬಿತ್ತಿದ. ಇದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಿಡಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮೆಂಡಲ್ ಎಣಿಸಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಮಾವರ್ತಿ ಎತ್ತರದ ಗಿಡಗಳಾಗಿರದೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ ಗಿಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಿಡಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಕೀಯ ಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅನಂತರ ಪಡೆದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಶೇಕಡಾ 75ರಷ್ಟು ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಶೇಕಡಾ 25ರಷ್ಷು ಗಿಡಗಳು ಕುಳ್ಳಾಗಿಯೂ ಇದ್ದವು. ಅಂದರೆ ಎತ್ತರವಾದ ಗಿಡ ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳಗಿಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 3:1 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವು. ಕುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಸ್ವಕೀಯ ಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ 3ನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಬೀಜದಾಗ ಎಲ್ಲ ಗಿಡಗಳು ಕುಳ್ಳಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುವು. ಮೆಂಡಲ್ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಆಕಾರ, ಬಣ್ಣ, ರುಚಿ ಮುಂತಾದವು ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಘಟಕದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರದ ಗಿಡ ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳಗಿಡಗಳೆರಡು ಬಗೆಯವೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬಿತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಚದರಿ ಹೋಗಿ ತಿರುಗಿ ಒಂದೊಂದು ಘಟಕವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದ ಘಟಕಗಳು ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಭಾಗ ಹೊಂದಿ ಎರಡೂ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರ ಜಾತಿಯ ಬಟಾಣಿಗಿಡವನ್ನು ಗಿಡ್ಡ ಬಟಾಣಿಗಿಡದೊಂದಿಗೆ ಅಡ್ಡಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಲಭಿಸುವ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಎತ್ತರದ ಗಿಡಗಳೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕ ಕುಳ್ಳಗಿನ ಘಟಕದೊಡನೆ ಜೊತೆಗೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕ ಪ್ರಬಲವಾದ ಘಟಕವಾದ್ದರಿಂದ ಅಪ್ರಬಲ ಘಟಕವಾದ ಕುಳ್ಳುತನವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ, ಇದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗಿಡಗಳೂ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಇರುವ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದಾಗ ಹುಟ್ಟುವ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದ ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕವೂ ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳುತನದ ಘಟಕವೂ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿ ಎತ್ತರದ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳಗಿನ ಗಿಡಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸರ್ವಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಅಥವಾ ಹಂಚಿಹೋಗುವ ನಿಯಮದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಕವಾದ ಅಂಶ ಅಥವಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂತು. ಇವು ತಂದೆ ತಾಯಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಾಧನೆಗಳು. ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕವಾದ ಘಟಕವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ವೇದ್ಯ. ಅಂದರೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಒಂದು ಘಟಕ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯಿಂದ ಒಂದು ಘಟಕ-ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ತಳಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಘಟಕ ಅಥವಾ ಜೀನಿಗಳು ಅನುವಂಶೀಯತೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಘಟಕಗಳು ಒಂದು ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಏಕಮಾನ ಘಟಕ ನಿಯಮ (ಲಾ ಆಫ್ ಯೂನಿಟ್ ಕ್ಯಾರಕ್ಟರ್).

ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನಿಯಮ
ಒಂದು ಪೋಷಕನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್‌ಗೆ, ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಆಲಿಲುಗಳು ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. "ಅರೆವಿದಳನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಆಲಿಲುಗಳು ಬೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ". ಇದು ಮೆಂಡೆಲ್‍ನ ಎರಡನೆಯ ನಿಯಮ, 'ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನಿಯಮ'. ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಾಗಿ, ಅರೆವಿದಳನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎರಡನೆಯ ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಾಗವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಆಲೀಲುಗಳು ಬೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಒಂದೊಂದು ಘಟಕವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಲಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಜೊತೆ ಘಟಕಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜೋಡಿ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂದೆಯಿಂದಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ತಾಯಿಯಿಂದಲೂ ಬಂದು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಘಟಕ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಂಕುರತೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದ ಘಟಕಗಳು ಪರಾಗ ಮತ್ತು ಅಂಡಕಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವಾಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಪ್ರತಿ ಘಟಕವೂ ಮೂಲ ಘಟಕದಂತೆಯೇ ತನ್ನ ವ್ಯತ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನಿಯಮ (ಲಾ ಆಫ್ ಸೆಗ್ರಿಗೇಷನ್).

ಮೆಂಡಲನು ನಡೆಸಿದ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳಗಿನ ಬಟಾಣಿಗಿಡದ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ 'T' ಎಂಬುದು ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಜೀನಿಯ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಇದು ಎತ್ತರತನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. 't' ಎಂಬುದು ಕುಳ್ಳುತನದ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಜೀನಿಯ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಇದು ಕುಳ್ಳುತನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. 'T'ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗುಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಲಿಪಿಸಂಕೇತ. ಅದೇ 't' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷರ ಅಪ್ರಬಲವಾದ ಗುಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಲಿಪಿಸಂಕೇತ.

ಎತ್ತರತನವುಳ್ಳ ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು TT ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಘಟಕವು ಒಂದು ತಂದೆಯಿಂದಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ತಾಯಿಯಿಂದಲೂ ಕೂಡಿಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆಯೇ 'tt' ಎಂಬುದು ಕುಳ್ಳಗಿನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯ ಸಂಕೇತ. P ಎಂಬ ಲಿಪಿ ಪಿತೃಪೀಳಿಗೆಯ ಸಂಕೇತ.

ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ನಿಯಮ
ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಸ್ವರೂಪ ತನ್ನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುಣಲಕ್ಷಣ (ಟ್ರೈಟ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಆಲೀಲನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು 'ಪ್ರಾಬಲ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪೋಷಕರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ (ಆಫ್‌ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್) ಒಂದು ಆಲೀಲಿನ ಪ್ರಕಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಒಂದು ಪೋಷಕನಲ್ಲಿ (ಮೂಲದಲ್ಲಿ) ಪ್ರಭಾವೀ ಆಲೀಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪೋಷಕದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಜಿನೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಂತತಿಯು ಪಡೆದುಕೊಳುತ್ತದೆ. ಸಂತತಿಯು ಪ್ರಭಾವೀ ಫಿನೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೆಂಡೆಲ್‍ನ ಮೊದಲನೆಯ ನಿಯಮ, 'ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ನಿಯಮ'.
ಈ ಪಿತೃಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಲಿಂಗಕೋಶಿಕ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳು ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗಕೋಶಿಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಾಂಕುರತೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಲಿಂಗಕೋಶಿಕಗಳು ಕೂಡಿದಾಗ T ಮತ್ತು t ಘಟಕಗಳು ಅಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲಘಟಕ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪ್ರಬಲಘಟಕ ಜೋಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಮಿಶ್ರತಳಿಯಲ್ಲಿ Tt ಎಂಬ ಘಟಕರೂಪ ಅಥವಾ ಜೀನಿರೂಪ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು Tt ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಿಡದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರತನದ ಒಂದು ಘಟಕ ಕುಳ್ಳುತನದ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಕೀಯಪರಾಗಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗಂಡು, ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಣ್ಣು. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಗಂಡು ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಭಾಗ T ಘಟಕ ಅಂದರೆ ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕ ಇದ್ದರೆ ಉಳಿದ ಇನ್ನರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ t ಅಂದರೆ ಕುಳ್ಳುತನದ ಘಟಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಹೆಣ್ಣು ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಧ ಭಾಗ T ಘಟಕ, ಇನ್ನರ್ಧಭಾಗ t ಘಟಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಂಕುರತೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. T ಸಂಕೇತದ ಗಂಡು ಗ್ಯಾಮೀಟು T ಸಂಕೇತದ ಹೆಣ್ಣು ಗ್ಯಾಮೀಟಿನೊಡನೆ ಸೇರಿ ಎರಡನೆಯ ತಳಿಯಲ್ಲಿ TT ಘಟಕದ ಜೀವಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ: 'T' ಸೇರಿ 'Tt' ಘಟಕದ ಜೀವಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; 't' ಸಂಕೇತದ ಗಂಡು ಗ್ಯಾಮೀಟು 'T' ಸಂಕೇತದ ಹೆಣ್ಣು ಗ್ಯಾಮೀಟಿನೊಡನೆ ಬೆರೆತು 'tT' ಘಟಕದ ಜೀವಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; 't' ಸಂಕೇತದ ಗಂಡು ಗ್ಯಾಮೀಟು 't' ಸಂಕೇತದ ಹೆಣ್ಣು ಗ್ಯಾಮೀಟಿನೊಡನೆ ಬೆರೆತು 'tt' ಘಟಕ ಜೀವಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಂಕುರತೆಯಿಂದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಟು. TT ಘಟಕದ ಗಿಡವು ಎತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತರತನದ ಜೀನ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. Tt ಘಟಕದ ಎರಡು ಸಂಯೋಜಿತ ಗಿಡಗಳಿವೆಯಷ್ಟೆ. ಇವು ಕೂಡ ಎತ್ತರವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ 'T' ಎಂಬ ಎತ್ತರತನದ ಘಟಕ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕುಳ್ಳುತನದ ಘಟಕವಾದ 't' ಘಟಕವನ್ನು ಮಸಕು ಮಾಡುತ್ತದೆ. tt ಘಟಕವುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳೂ ಗಿಡ್ಡವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ t ಎಂಬ ಕುಳ್ಳುತನದ ಘಟಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇವು ಪಡೆದಿವೆ. ಹೀಗೆ TT, Tt, tT ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಂಯೋಜನೆಯುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು tt ಎಂಬ ಘಟಕದ ಗಿಡಗಳು ಕುಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ 3:1 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಎರಡು ಜೀವಿಗಳು ಬಾಹ್ಯನೋಟದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇದ್ದರೂ ಅವುಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀನ್ ಅಥವಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರತಳಿಯಲ್ಲಿ-Tt ಎಂಬ ಘಟಕರೂಪ ಅಥವಾ ಜೀನಿರೂಪ (Tt ಮತ್ತು tT) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಆ ಜೀವಿಯ ನಿಜವಾದ ರೂಪ. ಆದರೆ ಶುದ್ಧಸಂತಾನದ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಜೀವಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ (TT ಮತ್ತು Tt) ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಜೀವಿಯ ದೃಶ್ಯರೂಪ (ಫೀನೊಟೈಪ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ತೆರನಾದ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿ ಆದ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಅಂದರೆ TT ಮತ್ತು tt ಯನ್ನು ಸಮಜಂಪತಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪ (ಹೋಮೋಜೈಗಸ್) ಎಂದೂ ಬೇರೆ ತೆರನಾದ ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿ ಆದ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಅಂದರೆ Tt ಘಟಕವನ್ನು ವಿಷಮ ಜಂಪತಿ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪ (ಹೆಟರೊಜೈಗಸ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಜಂಪತಿರೂಪದ ಜೀವಿಗಳು ಶುದ್ಧಸಂತಾನದ ಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಸಮಜಂಪತಿ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪದ ಗಿಡಗಳು, ಸ್ವಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಯಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಜಂಪತಿರೂಪದ ಗಿಡದೊಡನೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಯಿಸಿದಾಗಲೀ ತಮಗೆ ತದ್ರೂಪವಾದ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ಕೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ತಂದೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಬಲ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮಸುಕುಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ನಿಯಮ (ಲಾ ಆಫ್ ಡಾಮಿನೆನ್ಸ್).

ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ನಿಯಮ
ಎರಡನೆಯ ಜೀವಕೋಶದ ವಿಭಾಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಆಲೀಲಿನ ಜೋಡಿ ಎರಡು ಮರಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜೋಡಿಯ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯು, ಇನ್ನೊಂದು ಆಲೀಲಿನ ಜೋಡಿಯ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ". ಇದು ಮೆಂಡೆಲ್‍ನ ಮೂರನೆಯ ನಿಯಮ, 'ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ನಿಯಮ'. ಒಂದು ಜೀನಿನಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಜೀನಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಗುಣಲಕ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಅರೆವಿದಳನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಜೀನ್‌ಗಳು ಎರಡು ಮರಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿಗುಣ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಬೇರೆ ಗುಣಗಳಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರತಳೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೆಂಡಲ್ ಎರಡು ಜಾತಿಯ ಬಟಾಣಿಗಿಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯಿಸಿದ. ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಗಿಡದ ಬಟಾಣಿ ಬೀಜಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಗುಂಡನೆಯ ಆಕಾರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದುವು. ಇನ್ನೊಂದು ಜಾತಿಯ ಗಿಡದ ಬಟಾಣಿ ಬೀಜಗಳು ಹಸುರು ಬಣ್ಣದವಾಗಿದ್ದು ಸುಕ್ಕುಸುಕ್ಕಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮೆಂಡಲ್ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರಗಳು ಪ್ರಬಲಗುಣಗಳೆಂದೂ ಹಸುರು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕು ಅಪ್ರಬಲಗುಣಗಳೆಂದೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ YY ಎಂಬ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರಕ್ಕೆ RR ಎಂಬ ಸಂಕೇತ. ಅದೇ ಹಸುರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ yy ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕು ನಿರಿಗೆಗೆ rr ಎಂಬ ಸಂಕೇತಗಳು. ಪ್ರಬಲಗುಣವಿರುವ ಪಿತೃತಳಿಗಳು Y, R ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇರೆಯುವು y, r ಇರುವ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳು ಸೇರಿದಾಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಯುಗ್ಮಗಳು Yy, Rr ಜೀನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಯುಗ್ಮಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಗಿಡಗಳೆಲ್ಲ ಹಳದಿಬಣ್ಣದ ಗುಂಡುಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಳದಿಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಂಡಾಕಾರ ಪ್ರಬಲ ಘಟಕ ಜೋಡಿ. ಈ ಮೊದಲನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗಿಡಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಜಂಪತಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪಗಳೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಇವನ್ನು ಸ್ವಪರಾಗಾರ್ಪಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳು ಉದ್ಭವವಾದುವು. ಗಂಡಿನಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಗ್ಯಾಮೀಟುಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು: YR, Yr, yR ಮತ್ತು yr ಇವು ಸೇರಿ ಎರಡನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯುಗ್ಮಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ದೃಶ್ಯರೂಪಗಳು 9: 3: 3: 1 ಎಂಬ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿMದ ಆ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳಾದ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಜೀನಿಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮೆಂಡಲ್ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ದ್ವಿಗುಣ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಅಡ್ಡಹಾಯುವಿಕೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಜೊತೆ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವಾಗ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಘಟಕಜೋಡಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ನಿಯಮ (ಲಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಅಸಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್).

ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಬೈರಾಗಿಯಾದ ಗ್ರೆಗರ್ ಜೋಹಾನ್ ಮೆಂಡೆಲ್ ರವರು ಬಟಾಣಿ ಗಿಡದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಜ್ಞಾನವನ್ನು 'ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು' ಎಂಬ  ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವೀ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪ್ರಭಾವೀ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು, ಒಂದು ಆಲೀಲನ್ನು ತಂದೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಲೀಲನ್ನು ತಾಯಿಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ಆಲೀಲುಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಮಕ್ಕಳ ಫಿನೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲು, ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ದೈಹಿಕ ತೋರಿಕೆಯನ್ನು 'ಫಿನೋಟೈಪ್' ಎಂದು ಕರಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಪ್ರಭಾವೀ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮಗು, ಪ್ರಭಾವೀ ಫಿನೋಟೈಪನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮಗು, ಅಪ್ರಭಾವಿ ಫಿನೋಟೈಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಪುನ್ನೆಟ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ 

ಸಂತತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಫಿನೊಟೈಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು 'ಪುನ್ನೆಟ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪುನ್ನೆಟ್ಟ್ ಸ್ವ್ಕೇರ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪೋಷಕವನ್ನು ಪುನ್ನೆಟ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೇಲಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೋಷಕರ ಎರಡು ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೆನೇಯ ಪೋಷಕವನ್ನು ಪುನ್ನೆಟ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸಿನ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೋಷಕರ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವೀ ಆಲಿಲ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಂಡೆಲ್ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ ಬಟಾಣಿ ಪೋಷಕ ಗಿಡದ ಫಿನೋಟೈಪ್ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಪೋಷಕ ಗಿಡದ ಫಿನೋಟೈಪ್ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಎರಡು ಪೋಷಕ ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೋಷಕ ಗಿಡ, ತನ್ನ ಒಂದು ಆಲೀಲನ್ನು ಸಂತತಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಸಂತತಿಯ ಆಲೀಲುಗಳನ್ನು ಈ ನಾಲ್ಕು ಚಿಕ್ಕ ಬಾಕ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಂತತಿಯು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರೆಗರ್ ಮೆಂಡೆಲ್ ರವರು ಋಜುವಾತು ಮಾಡಿತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಾನ್ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಒಂದು ಜೀನಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವೀ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಭಾವಿ ಆಲೀಲುಗಳು ಸಂತತಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಾನ್ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಟ್ರೈಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಎತ್ತರವು ಬಹುಪೂರ್ವಿಕ (ಪಾಲಿಜೆನಿಕ್) ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಈ ಪಾಲಿಜಿನಿಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನ್ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಈ ಪಾಲಿಜೆನಿಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಲೀಲುಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಫಿನೋಟೈಪ್‍ಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವೀ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಭಾವಿ ಅಲೀಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು 'ಕೋ ಡಾಮಿನೆನ್ಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದ ರೀತಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜೀನ್‍ಗಳ ಮಾದರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣ, ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣ, ರಕ್ತ ಗುಂಪಿನ ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ (ಡಾಮಿನೆಂಟ್) ಅಥವಾ ನಿಯಕ್ತವಾದ (ರಿಸಿಸ್ಸಿವ್) ಕಿವಿಯ ಹಾಲೆಗಳು, ಮಾರ್ಟನ್ಸ್ ಟೋ, ಫಿನೈಲಥಿಯೋಕಾರ್ಬಮೈಡ್ (ಡಾಮಿನೆಂಟ್) ರುಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನೋಡುವುದು. ಗಿಡಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಇನೊಬ್ಬರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ, ಈ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
 Khan Academy, video lecture
 Probability of Inheritance 
 Mendel's principles of Inheritance 
 Mendelian genetics

ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
grègòr mèṃḍal 1851 ralli jīvigaḻalliya anuvaṃśīyatèyannu kuritaṃtè baṭāṇigiḍagaḻa melina prayogagaḻa ādhārada melè kèlavu mūlabhūta niyamagaḻannu pratipādisida. ive mèṃḍalana niyamagaḻu. īta gatisida 35 varṣagaḻa taruvāya sumāru 1900ralli ī niyamagaḻa mahattvavannu vijñānigaḻu aritu bèḻakigè taṃdaru. mèṃḍalanigū muṃcè kèlavu vijñānigaḻu anuvaṃśīyatèyannu kuritu aneka prayogagaḻannu naḍèsiddarādarū yāva nirdiṣṭa tīrmānagaḻigū baralāgiralilla. ekèṃdarè hiṃdinavarèllarū jīviya halavāru guṇaviśeṣagaḻannu òṃde salakkè gamanisi adhyayana naḍèsiddaru. ī kāraṇavāgi jaṭilavāgi hèṇèdukòṃḍiruva jīviya lakṣaṇagaḻa anuvaṃśika vartanèyannu viśleṣisuvudu avarigè sādhyavāgalilla. hīgāgi avaradu kevala òṃdu vihaṃgama dṛṣṭiyāgittu. idalladè avara adhyayana kevala èraḍu athavā mūru pīḻigègè mātra sīmitavāgittu. iṃtha saṃśodhanègaḻiṃda phalitāṃśagaḻu aṣṭu spaṣṭavāgiruttiralilla. idannèlla mèṃḍalanu gamanisi pratiyòṃdu jīviya lakṣaṇavannu èccarikèyiṃda parīkṣisi, giḍagaḻannu èṇisi òṃdu niyamabaddhavāda, suvyavasthitavāda mattu samagravāda dākhalèyannu barèdiḍuttidda.

1900ralli mèṃḍèl‍ra niyamagaḻannu maru pattè haccalāyitu. ī niyamagaḻu dòḍḍa vivāda sṛṣṭi māḍitu. 1915ralli, thāmas mārgan‍ravaru, mèṃḍèl‍na siddhāṃtagaḻannu bòveri-saṭan‍ra kromosom siddhāṃtadòṃdigè òṭugūḍisidaru. ī mūru vijñānigaḻu saṃskṛtādiya "taḻiśāstra" èṃba janasamudāyakkè seriddaru. òḻḻèya hèsarannu paḍèdukòṃḍaru. 1930ralli rònālḍ phiṣar ravaru, "jènèṭikal thiyari āph nyācural sèlèkṣan" èṃba pustakadalli avugaḻannu "naisargika āykè" èṃba jaivika viṣayakkè serisidaru. vikāsavannu gaṇitaśāstrīya sthānada melè irisidaru. idu "janasaṃkhyā taḻiśāstra" mattu ādhunika vikāsātmaka saṃśleṣaṇèya ādhāravannu rūpisitu.

itihāsa 
grègar mèṃḍèl‍‍riṃda "anuvaṃśikatèya niyamagaḻu" utpattigòṃḍavu. āsṭriyan bairāgiyāgidda mèṃḍèl‍ravaru carc‌na hittilinalli baṭāṇi giḍagaḻannu bèḻèsiddaru. ī giḍagaḻa melè saṃkarīkaraṇa prayogagaḻannu naḍèsidaru. 1856 ri0da 1863 ra naḍuvè, mèṃḍèl baṭāṇi giḍagaḻannu parīkṣisidaru. ī prayogagaḻiṃda mèṃḍèl èraḍu sāmānyīkaraṇagaḻannu anugamanadiṃda paḍèdaru. ivu "mèṃḍèl‍na anuvaṃśikatèya tattvagaḻu" athavā "mèṃḍèliyan inhèriṭèns" èṃdu hèsaru paḍèdukòṃḍavu. idannu èraḍu bhāgada vidvatprabaṃdhadalli barèdaru. mèṃḍèl 8 phrèbravari, 1865 mattu 8 mārc, 1865ralli branoda nyācural hisṭari sòsaiṭiyannuddeśisi tāvu māḍida prayogada baggè odi tiḻisidaru. ivannu 1866ralli prakaṭisalāyitu.

mūru yuropiyan vijñānigaḻāda hyūgò ḍi vrais, kārl kòrèns mattu èric vān śèrmārk, mèṃḍèl‍ra kèlasavannu punaḥ kaṃḍuhiḍidaru.

phiṣar mattu hālḍen seri, mèṃḍèl niyamagaḻa melè gaṇitīya saṃbhavanīyatègaḻannu prayatnisi lakṣaṇagaḻa abhivyaktiyannu vijñānada bèḻakigè taṃdaru. baṭāṇi giḍada lakṣaṇagaḻu: bīja (haḻadi mattu hasiru), hūvu (biḻi mattu neraḻè), giḍada èttara (udda mattu cikkaddu), tògaṭè (haḻadi mattu hasiru).

arèvidaḻana 

òṃdu jīvakośada ḍi.èn.è vibhāgagòṃḍāga, nālku jaṃpatigaḻu utpattiyāguttadè. ī prakriyèyannu arèvidaḻana èṃdu karèyalāguttadè. śarīradalli pratiyòṃdu jīvakośakkè èraḍu pratigaḻāda varṇataṃtu iruttadè. jaṃpatigaḻu arèvidaḻana prakriyèyalli tòḍagiddariṃda, jīvakośadalli òṃdu varṇataṃtu iruttadè. idannu hyāplāyḍ èṃdu karèyalāguttadè. laiṃgika saṃtānotpattiya samayadalli, èraḍu jaṃpatigaḻu: mòṭṭè (èg) mattu vīrya (sparm) sṛṣṭiyāguttadè. ivu òṭṭugūḍi òṃdu varṇataṃtuvina joḍi sṛṣṭiyāguttadè. ī varṇataṃtuvina joḍiyu muṃdè òṃdu jīviyāgi rūpagòḻḻuttadè. ī varṇataṃtuvina joḍiyannu "jīvāṇu" èṃdu karèyālāguttadè. jīvāṇu varṇataṃtuvina òṃdu nakalu pratiyannu èraḍū poṣakariṃda paḍèyuttadè. jīn‍gaḻa vibhinna pratigaḻannu 'ālīl' èṃdu karèyalāguttadè. poṣakariṃda baṃda prabhāvī athavā aprabhāvi ālīlugaḻa pratigaḻa ādhārada melè òbba vyaktiya āviṣkaraṇavannu gurutisalāguttadè. idannu prakaṭa lakṣaṇa èṃdu karèyalāguttadè. giḍagaḻu mattu prāṇigaḻu joḍi varṇataṃtuka jīvigaḻu. avaralli pratiyòṃdu jīn‍gaḻigè èraḍu ālīlugaḻu iruttadè. mèṃḍèl ravara mūru niyamagaḻannu kèḻagè vivarisalāgidè.

baṭāṇi giḍada melè naḍèsida prayogagaḻu

tanna pratiyòṃdu prayogadallū ekarūpatèya phalitāṃśagaḻannu noḍi anuvaṃśīyatèya niyamagaḻannu kaṃḍuhiḍiyuva sādhyatèyannu noḍuttidda. prayoga phalitāṃśagaḻannu bījagaṇita rūpakkè òrèhacci òṃdòṃdu bagèya anupātavannu mattòṃdakkè holisi, tāḻènoḍi mūlabhūtavāda mattu gaṇitātmakavāda sūtravannu kaṃḍuhiḍiyuvude ātana guriyāgittu.

mèṃḍalanu tanna prayogagaḻigè baṭāṇigiḍagaḻannu āydudakkè kāraṇa adu ekavārṣika bèḻèyāgiddu bega phasalu kòḍuva sāmarthya paḍèdiddudu. alladè baṭāṇi giḍada puṣparacanè svaparāgārpaṇègè hòṃdikòṃḍiddu berāvude ajñāta mūlada parakīya parāgadiṃda taḻisaṃkaravāgadaṃtè rakṣitavāgittu.

tāyigiḍagaḻāgi upayogisalpaḍuva baṭāṇihūvinalli svakīya parāgārpaṇèyannu tappisalu innū pakvavāgada puṃkesaragaḻannu tègèdu hāki anaṃtara adara śalākāgrada melè beròṃdu taṃdègiḍada parāgavannu haccalāyitu. hīgè kṛtaka parāgārpaṇè māḍida hūgaḻannu hòragina yāva parāgavū talupadaṃtè saṃrakṣisalāgittu. idariṃdāgi iṣṭapaṭṭa guṇagaḻiruva puṣpaparāgavannu abhivṛddhipaḍisabekāda giḍakkè hāyisabahudāyitu. udāharaṇègè èttaravāda giḍada parāgavannu kuḻḻu giḍada hūvina śalākāgrada melè kṛtakavāgi taṃduhākabahudu. tatphalavāgi paricita guṇalakṣaṇagaḻuḻḻa giḍagaḻannu paḍèyabahudu.

hīgè naḍèsida kṛtaka parāgārpaṇèyiṃda aṃḍāśayagaḻu bījagaḻannu utpādisuvuvu. ī bījagaḻannu bittidāga mòdalanèya pīḻigè giḍagaḻu huṭṭikòḻḻuttavè. bījagaḻannu paḍèdu tirugi bittidāga huṭṭuva giḍagaḻu èraḍanèya pīḻigè giḍagaḻèṃdū ade èraḍanèya pīḻigè giḍagaḻannu bitti paḍèyuva giḍagaḻigè mūranèya pīḻigè giḍagaḻèṃdū gurutisalāguttadè. taḻipīḻigèyannu F1, F2, F3, F4………èṃba iṃglīṣ padasaṃketadiṃda gurutisalāguttadè.

ekamāna ghaṭaka niyama
tānu naḍèsida prayoga òṃdaralli èttaravāda baṭāṇi giḍagaḻannu, giḍḍajātiya giḍagaḻòṃdigè aḍḍahāyisi mòdalanèya pīḻigè bījagaḻannu mèṃḍal paḍèdu bittida. idariṃda huṭṭida giḍagaḻèllavū mèṃḍal èṇisidaṃtè madhyamāvarti èttarada giḍagaḻāgiradè āścaryakaravāgi èttaravāda giḍagaḻāgiddavu. ī mòdalanèya pīḻigèya giḍagaḻa naḍuvè svakīya parāgārpaṇèyāgalu avakāśa māḍikòṭṭu anaṃtara paḍèda bījagaḻiṃda èraḍanèya pīḻigèya giḍagaḻannu paḍèdāga śekaḍā 75raṣṭu giḍagaḻu èttaravāgiyū śekaḍā 25raṣṣu giḍagaḻu kuḻḻāgiyū iddavu. aṃdarè èttaravāda giḍa mattu kuḻḻagiḍagaḻu kramavāgi 3:1 anupātadalli idduvu. kuḻḻa giḍagaḻannu svakīya parāgārpaṇègè òḻapaḍisi utpādisida 3nèya pīḻigè bījadāga èlla giḍagaḻu kuḻḻāgiye idduvu. mèṃḍal naḍèsida melina mattu itarè kèlavu prayogagaḻiṃda anuvaṃśika lakṣaṇagaḻāda ākāra, baṇṇa, ruci muṃtādavu yāvudò òṃdu ghaṭakadiṃda nirdharitavāguttavè èṃba tīrmānakkè baṃda. èraḍanèya pīḻigèyalli, èttarada giḍa mattu kuḻḻagiḍagaḻèraḍu bagèyavū iruvudariṃda mòdalanèya pīḻigèya bījagaḻalli ghaṭakagaḻu joḍiyāgiddu èraḍanèya pīḻigèya bittanèyalli cadari hogi tirugi òṃdòṃdu ghaṭakavū pratyekavāgi gocaravāguttadè. mòdalanèya pīḻigèyalli joḍiyāgidda ghaṭakagaḻu èraḍanèya pīḻigèyalli ibbhāga hòṃdi èraḍū ghaṭakagaḻu pratyeka astitva hòṃduttavè. èttara jātiya baṭāṇigiḍavannu giḍḍa baṭāṇigiḍadòṃdigè aḍḍahāyisidāga labhisuva mòdalanèya pīḻigèyalli èlla èttarada giḍagaḻe iruttavè. idaralli èttaratanada ghaṭaka kuḻḻagina ghaṭakadòḍanè jòtègūḍiruttadè. ādarè èttaratanada ghaṭaka prabalavāda ghaṭakavāddariṃda aprabala ghaṭakavāda kuḻḻutanavannu marèmāḍi, idara prābalyadiṃda èlla giḍagaḻū èttaravāgi iruva hāgè āguttadè. ī pīḻigèya bījagaḻannu bittidāga huṭṭuva giḍagaḻalli jòtègūḍidda èttaratanada ghaṭakavū mattu kuḻḻutanada ghaṭakavū ibbhāgavāgi haṃcihogi èttarada giḍagaḻu mattu kuḻḻagina giḍagaḻu berè berèyāgi kāṇisikòḻḻuttavè. aṃdarè pīḻigèya lakṣaṇagaḻa sarvasādhyatèyalli jòtègūḍida athavā haṃcihoguva niyamadiṃda jīviya lakṣaṇagaḻigè prerakavāda aṃśa athavā ghaṭakagaḻivè èṃdu tiḻidu baṃtu. ivu taṃdè tāyi guṇalakṣaṇagaḻannu muṃdina pīḻigègè kòṃḍòyyuva sādhanègaḻu. taṃdè athavā tāyiya òṃdu gòttāda guṇalakṣaṇakkè prerakavāda ghaṭakavannu muṃdina pīḻigègè sāgisuvudariṃda pratiyòṃdu jīviyallū òṃdu guṇakkè saṃbaṃdhisidaṃtè èraḍu ghaṭakagaḻu kūḍiruttavè èṃbudu vedya. aṃdarè taṃdèyiṃda òṃdu ghaṭaka mattu tāyiyiṃda òṃdu ghaṭaka-hīgè paḍèda taḻiya guṇalakṣaṇagaḻu ī ghaṭakagaḻiṃda kūḍi udbhavavāguttavè. ghaṭaka athavā jīnigaḻu anuvaṃśīyatèya guṇalakṣaṇagaḻannu niyaṃtrisuttavè mattu ī ghaṭakagaḻu òṃdu joḍiyalli iruttavè. ide ekamāna ghaṭaka niyama (lā āph yūniṭ kyārakṭar).

pratyekatā niyama
òṃdu poṣakanalli, òṃdu nirdiṣṭa jīn‌gè, èraḍu vibhinnavāda ālilugaḻu varṇataṃtuvina melè iruttadè. "arèvidaḻana prakriyèyalli èraḍu vibhinnavāda ālilugaḻu berpaḍèyāguttadè". idu mèṃḍèl‍na èraḍanèya niyama, 'pratyekatā niyama'. nirdiṣṭāvāgi, arèvidaḻana prakriyèya èraḍanèya jīvakośa vibhāgavāguva saṃdarbhadalli, varṇataṃtuvina melè iruva èraḍu vibhinnavāda ālīlugaḻu berpaḍèyāguttadè.

pratiyòṃdu jīviyallū òṃdòṃdu guṇalakṣaṇavannu nirdeśisuva òṃdòṃdu ghaṭakaviruttadè. pratilakṣaṇakkū saṃbaṃdhisidaṃtè òṃdu jòtè ghaṭakagaḻiruttavè. ī joḍi ghaṭakadalli òṃdu taṃdèyiṃdalū mattòṃdu tāyiyiṃdalū baṃdu seriruttadè. òṃdu ghaṭaka prabalavāgiddarè adu mòdalanèya pīḻigèyalli prakaṭagòḻḻuttadè. garbhāṃkuratè kāladalli òṃdugūḍidda ghaṭakagaḻu parāga mattu aṃḍakagaḻu utpādanèyāguvāga pratyekagòḻḻuttavè. hāgè pratyekagòṃḍa prati ghaṭakavū mūla ghaṭakadaṃtèye tanna vyattitvavannu uḻisikòṃḍiruttadè. ide pratyekatā niyama (lā āph sègrigeṣan).

mèṃḍalanu naḍèsida èttarada mattu kuḻḻagina baṭāṇigiḍada aḍḍahāykè prayogadalli 'T' èṃbudu èttaratanada ghaṭaka athavā jīniya saṃketa mattu idu èttaratanavannu niyaṃtrisuttadè. 't' èṃbudu kuḻḻutanada ghaṭaka athavā jīniya saṃketa mattu idu kuḻḻutanavannu niyaṃtrisuttadè. 'T'èṃba iṃgliṣina dòḍḍa akṣara prābalyaguṇavannu torisuva lipisaṃketa. ade 't' èṃba iṃgliṣina saṇṇa akṣara aprabalavāda guṇavannu torisuva lipisaṃketa.

èttaratanavuḻḻa taṃdètāyiyannu TT èṃdu torisuttārè. ekèṃdarè ghaṭakavu òṃdu taṃdèyiṃdalū mattòṃdu tāyiyiṃdalū kūḍibaṃdiruttadè. āddariṃda avu joḍiyalli iruttavè. hīgèye 'tt' èṃbudu kuḻḻagina taṃdè tāyiya saṃketa. P èṃba lipi pitṛpīḻigèya saṃketa.

prābalya niyama
òṃdu jīviya svarūpa tanna saṃtatiyalli kāṇisikòḻḻuttadè. idannu guṇalakṣaṇa (ṭraiṭ) èṃdu karèyalāguttadè. èraḍu ālīlana naḍuvina saṃbaṃdhavannu 'prābalya' èṃdu karèyalāguttadè. èraḍu ālīlugaḻannu tanna poṣakariṃda paḍèdukòṃḍu, òbba vyaktiya saṃtatiyalli (āph‌spriṃg) òṃdu ālīlina prakaṭa lakṣaṇavāgi kāṇisalāguttadè. "òṃdu poṣakanalli (mūladalli) prabhāvī ālīlina èraḍu pratigaḻu mattu èraḍane poṣakadalli aprabhāvi ālīlina èraḍu pratigaḻu iruttadè. òṃdu vidhavāda jinoṭaip annu anuvaṃśikavāgi saṃtatiyu paḍèdukòḻuttadè. saṃtatiyu prabhāvī phinoṭaip annu pradarśisuttadè. idu mèṃḍèl‍na mòdalanèya niyama, 'prābalya niyama'.
ī pitṛgaḻu utpādisida liṃgakośika athavā gyāmīṭugaḻalli ghaṭakagaḻu joḍiyalli iruttavè. liṃgakośikagaḻa utpādanèya kāladalli ī ghaṭakagaḻu pratyekagòḻḻuttavè. garbhāṃkuratè kāladalli hèṇṇu mattu gaṃḍu liṃgakośikagaḻu kūḍidāga T mattu t ghaṭakagaḻu aṃdarè òṃdu prabalaghaṭaka mattòṃdu aprabalaghaṭaka joḍiyāguttavè. aṃdarè miśrataḻiyalli Tt èṃba ghaṭakarūpa athavā jīnirūpa kāṇabaruttadè. mòdala pīḻigèyalli giḍagaḻannu Tt èṃdu torisalāguttadè. aṃdarè ī pīḻigèya giḍada pratiyòṃdu jīvakośadalli èttaratanada òṃdu ghaṭaka kuḻḻutanada innòṃdu ghaṭaka iruttadè. mòdalanèya pīḻigèya giḍagaḻalli svakīyaparāgārpaṇè māḍidāga èraḍu rītiya gyāmīṭugaḻu utpattiyāguttavè. òṃdu gaṃḍu, mattòṃdu hèṇṇu. utpattiyāda gaṃḍu gyāmīṭugaḻalli ardhabhāga T ghaṭaka aṃdarè èttaratanada ghaṭaka iddarè uḻida innardhabhāgadalli t aṃdarè kuḻḻutanada ghaṭaka iruttadè. utpattiyāda hèṇṇu gyāmīṭugaḻalliyū ardha bhāga T ghaṭaka, innardhabhāga t ghaṭaka iruttadè. garbhāṃkuratè samayadalli ī gyāmīṭugaḻu yādṛcchikavāgi kūḍikòḻḻuttavè. T saṃketada gaṃḍu gyāmīṭu T saṃketada hèṇṇu gyāmīṭinòḍanè seri èraḍanèya taḻiyalli TT ghaṭakada jīviya utpādanèyāguttadè: 'T' seri 'Tt' ghaṭakada jīvi utpādanèyāguttadè; 't' saṃketada gaṃḍu gyāmīṭu 'T' saṃketada hèṇṇu gyāmīṭinòḍanè bèrètu 'tT' ghaṭakada jīvi utpādanèyāguttadè; 't' saṃketada gaṃḍu gyāmīṭu 't' saṃketada hèṇṇu gyāmīṭinòḍanè bèrètu 'tt' ghaṭaka jīvi utpādanèyāguttadè. garbhāṃkuratèyiṃda melè tiḻisida nālku vidhada saṃyojanègaḻa sādhyatè uṃṭu. TT ghaṭakada giḍavu èttaravāgiruttadè. ekèṃdarè adaralli èttaratanada jīn‌gaḻu mātra ivè. Tt ghaṭakada èraḍu saṃyojita giḍagaḻivèyaṣṭè. ivu kūḍa èttaravāgiye iruttavè. ekèṃdarè 'T' èṃba èttaratanada ghaṭaka tanna prabhāvadiṃda kuḻḻutanada ghaṭakavāda 't' ghaṭakavannu masaku māḍuttadè. tt ghaṭakavuḻḻa giḍagaḻū giḍḍavāgiye iruttavè. ekèṃdarè t èṃba kuḻḻutanada ghaṭakavannu mātra ivu paḍèdivè. hīgè TT, Tt, tT èṃba mūru vidhada saṃyojanèyuḻḻa giḍagaḻu èttaravāgiddu tt èṃba ghaṭakada giḍagaḻu kuḻḻāgiruttavè. aṃdarè 3:1 anupātadalli giḍagaḻu huṭṭikòḻḻuttavè: idariṃda tiḻidubaruvudenèṃdarè èraḍu jīvigaḻu bāhyanoṭadalli noḍuvudakkè òṃde rīti iddarū avugaḻu hòṃdiruva jīn athavā ghaṭakagaḻalli vyatyāsaviruttadè. miśrataḻiyalli-Tt èṃba ghaṭakarūpa athavā jīnirūpa (Tt mattu tT) kaṃḍubaruttadèyaṣṭè. ide ā jīviya nijavāda rūpa. ādarè śuddhasaṃtānada hāgū miśra taḻiya jīvi èttaravāgi (TT mattu Tt) kāṇuvudariṃda jīviya dṛśyarūpa (phīnòṭaip) èṃdu karèyalāguttadè. berè tèranāda èraḍu ghaṭakagaḻu seri āda saṃyukta rūpavannu aṃdarè TT mattu tt yannu samajaṃpati saṃyukta rūpa (homojaigas) èṃdū berè tèranāda ghaṭakagaḻu seri āda saṃyukta rūpavannu aṃdarè Tt ghaṭakavannu viṣama jaṃpati saṃyuktarūpa (hèṭaròjaigas) èṃdū karèyalāguttadè. samajaṃpatirūpada jīvigaḻu śuddhasaṃtānada jīvigaḻanne kòḍuttavè. samajaṃpati saṃyuktarūpada giḍagaḻu, svaparāgārpaṇèyiṃdāgalī athavā innòṃdu samajaṃpatirūpada giḍadòḍanè aḍḍa hāyisidāgalī tamagè tadrūpavāda giḍagaḻannu kòḍuvudannu kāṇabahudu. saṃgrahavāgi heḻuvudādarè paraspara aḍḍahāykèyiṃda kèlavu guṇalakṣaṇagaḻu taṃdè tāyiyiṃda muṃdina pīḻigèyalli aprabala guṇalakṣaṇagaḻannu masukumāḍi tanna prābalyavannu toruttavè. ide prābalya niyama (lā āph ḍāminèns).

svataṃtra viṃgaḍaṇè niyama
èraḍanèya jīvakośada vibhāgada samayadalli, òṃdu ālīlina joḍi èraḍu mari jīvakośagaḻāgi berpaḍèyāguttadè. ī joḍiya berpaḍikèyu, innòṃdu ālīlina joḍiya berpaḍikèya melè yāvude pariṇāma bīruvudilla". idu mèṃḍèl‍na mūranèya niyama, 'svataṃtra viṃgaḍaṇè niyama'. òṃdu jīniniṃda ānuvaṃśikavāgi baṃda guṇalakṣaṇagaḻu, innòṃdu jīniniṃda utpattiyāguva guṇalakṣagaḻiṃda vibhinnavāgiruttadè. idakkè kāraṇa: arèvidaḻana prakriyèya samayadalli, vividha varṇataṃtuvina melè iruva jīn‌gaḻu èraḍu mari jīvakośagaḻāgi berpaḍèyāguttadè.

dviguṇa miśrataḻi èṃdarè èraḍu berè guṇagaḻiruva jīvigaḻannu miśrataḻīkaraṇa māḍuvudu. udāharaṇègè mèṃḍal èraḍu jātiya baṭāṇigiḍagaḻannu aḍḍahāyisida. òṃdu jātiya giḍada baṭāṇi bījagaḻu haḻadi baṇṇavannū guṃḍanèya ākāravannū paḍèdidduvu. innòṃdu jātiya giḍada baṭāṇi bījagaḻu hasuru baṇṇadavāgiddu sukkusukkāgiddavu. ī miśrataḻi prayogada mūlaka mèṃḍal haḻadi baṇṇa mattu duṃḍagina ākāragaḻu prabalaguṇagaḻèṃdū hasuru baṇṇa mattu sukku aprabalaguṇagaḻèṃdū pattèhaccida. haḻadi baṇṇakkè YY èṃba saṃketa mattu duṃḍagina ākārakkè RR èṃba saṃketa. ade hasuru baṇṇakkè yy mattu sukku nirigègè rr èṃba saṃketagaḻu. prabalaguṇaviruva pitṛtaḻigaḻu Y, R gyāmīṭugaḻannu utpādisuttavè. berèyuvu y, r iruva gyāmīṭugaḻannu utpādisuttavè. ī gyāmīṭugaḻu seridāga utpattiyāguva yugmagaḻu Yy, Rr jīnigaḻannu hòṃdiruttavè. ī yugmagaḻiṃda utpattiyāda giḍagaḻèlla haḻadibaṇṇada guṃḍubījagaḻannu utpādisuttavè. ekèṃdarè haḻadibaṇṇa mattu guṃḍākāra prabala ghaṭaka joḍi. ī mòdalanèya pīḻigèya giḍagaḻannu vividha jaṃpatiya saṃyukta rūpagaḻèṃdu karèyabahudu. ivannu svaparāgārpaṇègè òḻapaḍisidāga hèṇṇu mattu gaṃḍu gyāmīṭugaḻu udbhavavāduvu. gaṃḍinallū hèṇṇinallū nālku rītiya gyāmīṭugaḻannu idaralli kāṇabahudu: YR, Yr, yR mattu yr ivu seri èraḍanèya pīḻigèya yugmagaḻu udbhavavāguttavè. ivugaḻa dṛśyarūpagaḻu 9: 3: 3: 1 èṃba anupātadalliruttavè. òṃdu jīviyalli asaṃkhyāta guṇalakṣaṇagaḻu kliṣṭavāgi hèṇèdukòṃḍiruvudariMda ā guṇalakṣaṇagaḻigè kāraṇagaḻāda ghaṭaka athavā jīnigaḻa vartanèyannu mèṃḍal melè tiḻisida dviguṇa miśrataḻi aḍḍahāyuvikèyiṃda viśleṣisida. aṃdarè òṃdu jòtè ghaṭakagaḻu pratyekavāguvāga jīvakośadalliruva itarè ghaṭakajoḍigaḻa saṃparka mattu prabhāvakkè òḻagāgadè svataṃtravāgi viṃgaḍaṇègòḻḻuttavè. ide svataṃtra viṃgaḍaṇè niyama (lā āph iṃḍipèṃḍèṃṭ asārṭ‌mèṃṭ).

mèṃḍèliyan guṇalakṣaṇagaḻu 
1800ralli āsṭriyan bairāgiyāda grègar johān mèṃḍèl ravaru baṭāṇi giḍada guṇalakṣaṇagaḻa baggè paḍèdukòṃḍa jñānavannu 'mèṃḍèliyan guṇalakṣaṇagaḻu' èṃba  hèsarannu paḍèdukòṃḍittu. ālīlugaḻannu òṃdu akṣaradalli vyaktapaḍisalāguttadè. prabhāvī ālīlugaḻannu dòḍḍakṣaradalli pratinidhisalāguttadè. aprabhāvī ālīlugaḻannu saṇṇakṣaradalli pratinidhisalāguttadè. makkaḻu, òṃdu ālīlannu taṃdèyiṃda mattòṃdu ālīlannu tāyiyiṃda paḍèdukòḻḻuttavè. ī èraḍu ālīlugaḻu òṭṭugūḍi makkaḻa phinoṭaip annu nirdharisuttavè. kaṃdu baṇṇada kūdalu, nīli baṇṇada kaṇṇugaḻāda guṇalakṣaṇada daihika torikèyannu 'phinoṭaip' èṃdu karayalāguttadè. òṃdu athavā èraḍu prabhāvī ālīlugaḻannu paḍèdukòṃḍa magu, prabhāvī phinoṭaipannu pradarśisuttadè. òṃdu athavā èraḍu aprabhāvi ālīlugaḻannu paḍèdukòṃḍa magu, aprabhāvi phinoṭaipavannu pradarśisuttadè.

punnèṭṭ bāks 

saṃtatiya guṇalakṣaṇa athavā phinòṭaipugaḻannu gurutisuva òṃdu nakṣèyannu 'punnèṭṭ bāks' èṃdu karèyalāguttadè. idannu 'punnèṭṭ svker' èṃdū karèyalāguttadè. mòdalanèya poṣakavannu punnèṭṭ bāks melina jāgadalli barèyalāguttadè. ī poṣakara èraḍu aprabhāvi ālīlugaḻannu saṇṇakṣaradalli vyaktapaḍisalāguttadè. èraḍèneya poṣakavannu punnèṭṭ bāksina òṃdu badiyalli barèyalāguttadè. ī poṣakara òṃdu prabhāvī ālil mattu òṃdu aprabhāvi ālīlugaḻannu saṇṇakṣaradalli vyaktapaḍisalāguttadè. mèṃḍèl prayoga māḍida baṭāṇi poṣaka giḍada phinoṭaip hasiru baṇṇadalli ittu. mattòṃdu poṣaka giḍada phinoṭaip haḻadi baṇṇadalli ittu. ī èraḍu poṣaka giḍada melè prayoga māḍidda saṃdarbhadalli pratiyòṃdu poṣaka giḍa, tanna òṃdu ālīlannu saṃtatigè nīḍittu. saṃtatiya ālīlugaḻannu ī nālku cikka bāksinalli kāṇabahudu. saṃtatiyu haḻadi baṇṇa athavā hasiru baṇṇadalli iruttadè èṃdu grègar mèṃḍèl ravaru ṛjuvātu māḍitorisiddārè.

nān mèṃḍèliyan guṇalakṣaṇagaḻu 
òṃdu jīniniṃda prabhāvī mattu aprabhāvi ālīlugaḻu saṃtatigaḻigè athavā talèmārugaḻigè sāguttadè. ī guṇalakṣagaḻannu nān mèṃḍèliyan ṭraiṭs èṃdu karèyalāguttadè. kūdalina baṇṇa mattu òbba manuṣyana èttaravu bahupūrvika (pālijènik) guṇalakṣaṇagaḻa udāharaṇègaḻu. ī pālijinik guṇalakṣaṇagaḻannu nān mèṃḍèliyan guṇalakṣaṇagaḻu èṃdu parigaṇisalāgidè. idakkè kāraṇa: ī pālijènik guṇalakṣaṇagaḻa ālīlugaḻu òṃdakkiṃta hèccu phinoṭaip‍gaḻigè anumatisuttadè. yāvude prabhāvī athavā aprabhāvi alīlugaḻillada guṇalakṣaṇagaḻannu 'ko ḍāminèns' èṃdu karèyalāguttadè. raktada rītigaḻu idakkè udāharaṇègaḻu.

āraṃbhadalli, kèlavu guṇalakṣaṇagaḻannu mèṃḍèliyan ānuvaṃśikatè èṃdu naṃbalāgittu. ī ādhunika yugadalli mèṃḍèliyan ānuvaṃśikatègaḻu òṃdakkiṃtalū hèccu jīn‍gaḻa mādarigaḻa melè ādhāritavāgidè. kèlavu udāharaṇègaḻu: kaṇṇina baṇṇa, kūdalina baṇṇa, rakta guṃpina ānuvaṃśikatè, berpaṭṭiruva (ḍāminèṃṭ) athavā niyaktavāda (risissiv) kiviya hālègaḻu, mārṭans ṭo, phinailathiyokārbamaiḍ (ḍāminèṃṭ) rucina sāmarthya noḍuvudu. giḍagaḻu, prāṇigaḻu, mattu manuṣyaru òbbarigiṃta inòbbaru vibhinnavāgiruvudakkè, ī mèṃḍèliyan ānuvaṃśikatè òṃdu kāraṇa.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu
 Khan Academy, video lecture
 Probability of Inheritance 
 Mendel's principles of Inheritance 
 Mendelian genetics

jīvaśāstra
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಮೆಂಡಲನ ನಿಯಮಗಳು