ಇಂಧನಾನಿಲವೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಲರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನ. (ಮೀಥೇನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರೋಪೇನ್‍ನಂತಹ) ಬಹುತೇಕ ಇಂಧನಾನಿಲಗಳು ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‍ಗಳು, ಜಲಜನಕ, ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್, ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಅನಿಲಗಳು ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವನ್ನು ಪೈಪ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ ವಿತರಿಸಬಹುದು.

ಅನಿಲದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜಿನ ಇತಿಹಾಸ 
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ದಹಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸಿದವ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ವಿಜ್ಞಾನಿ ವ್ಯಾನ್ ಹೆಲ್ಮಾಂಟ್. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆ ಅನಿಲವನ್ನು ದೀಪ ಉರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹರಳೆಣ್ಣೆ ಮುಂತಾದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ದೀಪಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಸ್ಪರ್ಮ್ ತಿಮಿಂಗಿಲದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೇಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೊಂಬತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1792ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಲಿಯಂ ಮುರ್ಡಾಕ್ ಎಂಬಾತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿ, ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದ. ಉಗಿಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಮುರ್ಡಾಕ್ ಆ ಮೇಲೆ ವಾಟ್‌ನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೂ ಅನಿಲದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ.

ಅನಿಲವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನಿಲ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಂಪನಿಯೊಂದನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ವಿನ್ಸರ್ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯನಾದ ವಿನ್ಸರ್ 1804ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯ (ಪೇಟೆಂಟ್) ಪಡೆದು 1813ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅನಿಲವನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡತೊಡಗಿದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅನಿಲದ ಉಪಯೋಗ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು (1817) ಅನಿಲದೀಪಗಳು ಬಂದದ್ದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ.

ನೀಲಜ್ವಾಲೆಯ ಅನಿಲಜ್ವಾಲೆಯ (ಗ್ಯಾಸ್ ಬರ‍್ನರ್) ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದದ್ದು 1855ರಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವರು ಯಾರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಶಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಜರ್ಮನಿಯ ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ವಾನ್ ಬುನ್ಸನ್ ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಕದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ದಹ್ಯಾನಿಲಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಉರಿಸುವುದರಿಂದ ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ನಸುನೀಲವರ್ಣದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪದ ಜ್ವಾಲೆ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾಯಿಸಲು ಇದು ಬಹಳ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಜ್ವಾಲಕವಾದುದರಿಂದ ಅನಿಲದ ಬಳಕೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾದ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿತ್ತು.

ಇಂಧನಾನಿಲಗಳ ತಯಾರಿಕೆ 
ಕೃತಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

 ಶಾಖದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನೊ, ನಿಸರ್ಗದತ್ತವಾದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗಾನಿಲದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳನ್ನೊ ವಿಭಜಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅನಿಲಗಳು ಒಂದು ಗುಂಪಿನವು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಅನಿಲ, ಕೋಕ್ ಒಲೆ ಅನಿಲ, ತೈಲಾನಿಲ-ಇವು ಈ ಗುಂಪಿನ ಇಂಧನಾನಿಲಗಳು.
 ಕೋಕ್ ಅಥವಾ ಇದ್ದಲಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಉಗಿಯ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅನಿಲಗಳು ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿನವು. ಜಲಾನಿಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕಾನಿಲಗಳು (ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಗ್ಯಾಸ್) ಈ ಗುಂಪಿನ ಅನಿಲಗಳು.

ಇವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಬನಿಕ್ ಜಲಾನಿಲದಂಥ (ಕಾರ್ಬುರೇಟೆಡ್ ವಾಟರ್ ಗ್ಯಾಸ್) ಮಿಶ್ರಿತ ಅನಿಲಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಅನಿಲ, ಕೋಕ್‌ಒಲೆ ಅನಿಲಗಳ ತಯಾರಿಕೆ 
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಅನಿಲ, ಕೋಕ್‌ಒಲೆ ಅನಿಲ, ಇವೆರಡನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದೂ ಒಂದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಿಟುಮಿನಸ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಂತೆ ಸುಮಾರು 10000 ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ತಾಪಕ್ಕೆ ಕಾಯಿಸಿ ಅನಿಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮೊದಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಕಡೆಗೂ ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಕ್ ಕಡೆಗೂ ಗಮನಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅನಿಲವೇ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ, ಕೋಕ್ ಉಪೋತ್ಪನ್ನ. ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಲೋಹಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಸನಾದ ಕೋಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಅನಿಲ ಉಪೋತ್ಪನ್ನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಕೋಕ್‌ಒಲೆ ಅನಿಲದ ಶಾಖೋತ್ಪಾದಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಗುಣ, ಕಾಯಿಸುವ ತಾಪ, ಕಾಲ-ಇವುಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಶಾಖೋತ್ಪಾದಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 550 ರಿಂದ 600 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಖಮಾನ (ಬಿ.ಟಿ.ಯು.) ಇರುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಒಂದು ಘನ ಅಡಿ ಅನಿಲದ ದಹನದಿಂದ ಅಷ್ಟು ಶಾಖ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನಿಲದ 60% ಜಲಜನಕ (ಹೈಡ್ರೊಜನ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡೂ, 30% ಮೀಥೇನೂ ಇದ್ದು ಉಳಿದದ್ದು ವಿವಿಧ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳು, ಕಾರ್ಬನ್ ಡಯಾಕ್ಸೈಡು, ನೈಟ್ರೋಜನ್, ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡು-ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಅಮೋನಿಯ, ಬೆಂಜೀನ್ ಮುಂತಾದ ಆರೊಮೇಟಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡು, ಸಯನೈಡು ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅನಿಲ ಬಹು ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆ 0.4ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಬಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಾಯಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಕಾನಿಲ, ಊದುಗುಲುಮೆ ಅನಿಲ ಮುಂತಾದ ಅನಿಲಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ 35% ಭಾಗ ಬಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ತೈಲಾನಿಲದ ತಯಾರಿಕೆ 
ತೈಲಾನಿಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೂಲದಿಂದ ಬರುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ. ಈ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಅಣುತೂಕದ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುತಾಪಕ್ಕೆ ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲವೆ ಈಚೀಚೆಗೆ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿರುವಂತೆ ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮುಂತಾದ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳೊಡನೆ ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಆ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳು ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿ ಕಡಿಮೆ ಅಣು ತೂಕದ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಕಡಿಮೆ ಅಣುತೂಕದ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತೈಲಾನಿಲದ ಶಾಖೋತ್ಪಾದಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 900-1200 ಬಿ.ಟಿ.ಯು. ಅಷ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಜಲಾನಿಲದಂಥ ಕಡಿಮೆ ಶಾಖೋತ್ಪಾದಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅನಿಲಗಳೊಡನೆ ಬೆರೆಸಿ ಸರಾಸರಿ ಶಾಖಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 500-600ಕ್ಕೆ ತರಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಲಾನಿಲದ ತಯಾರಿಕೆ 
ಜಲಾನಿಲವನ್ನು ನೀಲಾನಿಲವೆಂದೂ (ಬ್ಲೂ ಗ್ಯಾಸ್) ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಿಳಿಗಾವಿಗೆ ಕಾಯಿಸಿದ ಕೋಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಉಗಿಯನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಜಲಾನಿಲ.

C + H2O → CO+H2

ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆ ಶಾಖಶೋಷಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾದುದರಿಂದ ಬಿಳಿಗಾವಿನ ಕೋಕ್ ಶಾಖ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೆಂಗಾವಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಬಿಳಿಗಾವಿಗೆ ತರಲು ಅದರ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಡನೆ ನಡೆಯುವ ಶಾಖಜನಕಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪುನಃ ಕೋಕ್ ಬಿಳಿಗಾವಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.

2C + O2 → 2CO

ಹೀಗೆ ಸರತಿಯ ಮೇಲೆ ಉಗಿಯನ್ನೂ ಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಕಾದ ಕೋಕ್ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸಿ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಲಾನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಸುಮಾರು 0.57 ಇದ್ದು ಅದರ ಶಾಖಸಾಮರ್ಥ್ಯ 300 ಬಿ.ಟಿ.ಯು ಅಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುವಾಗ ಅದರೊಡನೆ ತೈಲಾನಿಲವನ್ನು ಬೆರಸಿ ಶಾಖಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 500-600 ಬಿ.ಟಿ.ಯು.ಗೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾರ್ಬನಿಕ್ ಜಲಾನಿಲ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು.

ಉತ್ಪಾದಕಾನಿಲದ ತಯಾರಿಕೆ 
ಉತ್ಪಾದಕಾನಿಲವೆನ್ನುವುದು ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡುಗಳ ಮಿಶ್ರಣ. ಕಾದ ಕೋಕ್‌ಮೇಲೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಇದು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

2C + [4N2+O2] → 4N2 + 2CO

ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಶಾಖಜನಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಕೋಕ್ ಬೇಗ ಕಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಾಖವನ್ನು ಸಮತೂಗಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಗಿಯನ್ನು ಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಬೆರೆಸುವುದುಂಟು. ಉತ್ಪಾದಕಾನಿಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ನೈಟ್ರೊಜನ್ನೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಾಖೋತ್ಪಾದಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. 130-140 ಅಷ್ಟೇ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ.

ಎಲ್‍ಪಿಜಿ ತಯಾರಿಕೆ 
ದ್ರವೀಕೃತ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅನಿಲ ಕಚ್ಚಾ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗಾನಿಲಗಳಿಂದ ಬರಬಹುದು; ಇಲ್ಲವೆ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಬರಬಹುದು. ಇದು ನಿಸರ್ಗಾನಿಲದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಅಣು ತೂಕವಿರುವ, ಆದರೆ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಅಣು ತೂಕವಿರುವ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣ. 3, 4 ಕಾರ್ಬನ್ ಪರಮಾಣುಗಳಿರುವ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಸಾಮಾನ್ಯತಾಪದಲ್ಲಿ ಅನಿಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದೇ ತಾಪದಲ್ಲೆ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿ ದ್ರವೀಕರಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆ ದ್ರವೀಕರಿಸಿದ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಯೋಗಗಳು 
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೂಲಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಈ ದಹ್ಯಾನಿಲಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ದೀಪಗಳನ್ನುರಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಈ ಅನಿಲಗಳ ಉಪಯೋಗ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿತು. ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಶೈತ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ, ವಾಯು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮುಂತಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಈ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಿಲಗಳ ಬಳಕೆ ಈಚೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನಿಸರ್ಗಾನಿಲದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲಿ ಕೊಳವೆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ದೂರ ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ನಿಸರ್ಗಾನಿಲವನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಿಲಗಳೇ ಈಗಲೂ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳೇ ವಿರಳ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟುವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲುಭಾಗ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉಳಿದ ಕಾಲುಭಾಗ ಮನೆಗಳು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಸಿಲಿಂಡರುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ದ್ರವೀಕೃತ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಅನಿಲಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
iṃdhanānilavèṃdarè sāmānya sthitigaḻalli anilarūpadalliruva iṃdhana. (mīthen athavā propen‍naṃtaha) bahuteka iṃdhanānilagaḻu haiḍròkārban‍gaḻu, jalajanaka, kārban mònāksaiḍ, athavā ivugaḻa miśraṇavannu hòṃdiruttavè. iṃtaha anilagaḻu śaktimūlagaḻāgiddu ivannu paip‍gaḻa mūlaka sarāgavāgi sāgisi vitarisabahudu.

anilada baḻakè mattu sarabarājina itihāsa 
kalliddalannu gāḻiya saṃparkavilladè kāyisidāga dahisaballa òṃdu anila utpattiyāguvudèṃbudannu mòdalu gamanisidava hadineḻanèya śatamānada bèljiyaṃ vijñāni vyān hèlmāṃṭ. ādarū alliṃda nūraivattu varṣagaḻavarègè ā anilavannu dīpa urisalu baḻasabahudèṃdu yārigū gòttāgalilla. bhāratadalli haraḻèṇṇè muṃtāda èṇṇègaḻannu dīpagaḻigè upayogisuttiddaṃtèyè ā kāladalli pāścātyaru sparm timiṃgilada èṇṇèyannu meṇa mattu prāṇigaḻa kòbbiniṃda māḍida mòṃbattigaḻannū upayogisuttiddaru. 1792ralli mòṭṭamòdalu iṃglèṃḍina viliyaṃ murḍāk èṃbāta kalliddalannu kabbiṇada baṭṭi pātrèyalli kāyisi, hòrabaṃda anilada sahāyadiṃda kārnvāl‌nalliruva tanna manèyannu bèḻagida. ugiyaṃtravannu nirmisida jems vāṭ‌na hattira èṃjiniyar āgidda murḍāk ā melè vāṭ‌na kārkhānègū anilada dīpagaḻannu òdagisida.

anilavannu sārvajanikarigè sarabarāju māḍuvudakkè anila tayārikèya kaṃpaniyòṃdannu mòṭṭamòdalu sthāpisida kīrti phrèḍarik ālbarṭ vinsar èṃbātanigè sallabeku. jarman rāṣṭrīyanāda vinsar 1804ralli iṃglèṃḍinalli svāmya (peṭèṃṭ) paḍèdu 1813ra veḻègè sārvajanikavāgi anilavannu sarabarāju māḍatòḍagida. alliṃda anilada upayoga itara deśagaḻigè haraḍitu. amèrikadalli mòṭṭamòdalu (1817) aniladīpagaḻu baṃdaddu bālṭimor nagaradalli.

nīlajvālèya anilajvālèya (gyās bara‍nar) baḻakègè baṃdaddu 1855ralli. idannu kaṃḍuhiḍidavaru yāru èṃba baggè svalpa saṃśayavidè. ādarè jarmaniya rābarṭ vilhèlm vān bunsan idannu mòdalu nirmisidanèṃbudu sāmānya naṃbikè. ī jvālakadalli gāḻi mattu dahyānilagaḻannu sūktapramāṇadalli bèrèsi urisuvudariṃda hògèyillada nasunīlavarṇada mattu hèccu tāpada jvālè òdaguttadè. padārthagaḻannu kāyisalu idu bahaḻa samarpakavāda jvālakavādudariṃda anilada baḻakègè idariṃda hèccāda uttejana dòrakittu.

iṃdhanānilagaḻa tayārikè 
kṛtaka anilavannu sāmānyavāgi baḻakèyāguva sthaḻada hattiradalle tayārisuttārè. tayārisida anilagaḻannu mukhyavāgi èraḍu vidha èṃdu heḻabahudu.

 śākhada sahāyadiṃda kalliddalinalliruva saṃkīrṇavāda kārban saṃyuktagaḻannò, nisargadattavāda pèṭroliyaṃ athavā nisargāniladalliruva haiḍròkārbannugaḻannò vibhajisi utpādisuva anilagaḻu òṃdu guṃpinavu. kalliddala anila, kok òlè anila, tailānila-ivu ī guṃpina iṃdhanānilagaḻu.
 kok athavā iddalina melè gāḻi athavā ugiya vartanèyiṃda utpādisuva anilagaḻu èraḍanèya guṃpinavu. jalānila mattu utpādakānilagaḻu (pròḍyūsar gyās) ī guṃpina anilagaḻu.

ivu mātravalladè kārbanik jalāniladaṃtha (kārbureṭèḍ vāṭar gyās) miśrita anilagaḻū baḻakèyallivè.

kalliddala anila, kok‌òlè anilagaḻa tayārikè 
kalliddala anila, kok‌òlè anila, ivèraḍannu tayārisuvudū òṃde vidhānadiṃda. kalliddalannu, adarallū mukhyavāgi biṭuminas kalliddalannu kabbiṇada baṭṭi pātrègaḻalli gāḻiya saṃparkavilladaṃtè sumāru 10000 sèṃ.gre. tāpakkè kāyisi anilavannu tayārisuttārè. svalpa maṭṭigè sanniveśagaḻannu badalāyisi mòdala vidhānadalli anilada kaḍègū èraḍanèya vidhānadalli kok kaḍègū gamanakòḍuttārè. mòdala vidhānadalli anilave mukhya utpanna, kok upotpanna. èraḍanèya vidhānadalli lohagārikègè agatyavāda hasanāda kok utpādanègè gamana kòḍuvudariṃda anila upotpannavènnisikòḻḻuttadè.

kalliddala anila athavā kok‌òlè anilada śākhotpādaka sāmarthya svalpamaṭṭigè kalliddalina guṇa, kāyisuva tāpa, kāla-ivugaḻannavalaṃbisiruttadè. sāmānyavāgi adara śākhotpādaka sāmarthya 550 riṃda 600 briṭiṣ śākhamāna (bi.ṭi.yu.) iruttadè; aṃdarè òṃdu ghana aḍi anilada dahanadiṃda aṣṭu śākha òdaguttadè. ī anilada 60% jalajanaka (haiḍròjan) mattu kārban mānāksaiḍū, 30% mīthenū iddu uḻidaddu vividha haiḍròkārbannugaḻu, kārban ḍayāksaiḍu, naiṭrojan, haiḍròjan salphaiḍu-ivugaḻiṃda kūḍiruttadè. kalliddalu kāyisidāga baruva amoniya, bèṃjīn muṃtāda āròmeṭik saṃyuktagaḻu, haiḍròjan salphaiḍu, sayanaiḍu muṃtāduvugaḻannu tègèdu śuddhīkarisi anilavannu baḻakèdārarigè òdagisuttārè. ī anila bahu haguravāgiruttadè. gāḻigè holisidarè adara sāṃdratè 0.4raṣṭiruttadè.

baṭṭi pātrègaḻannu kāyisalu sāmānyavāgi utpādakānila, ūdugulumè anila muṃtāda anilagaḻannupayogisuvudu vāḍikè. hāgilladiddarè tayārisida aniladalli 35% bhāga baṭṭi pātrègaḻannu kāyisuvudakkè upayogisabekāgi baruttadè.

tailānilada tayārikè 
tailānilavannu tayārisuvudu pèṭroliyaṃ mūladiṃda baruva vividha rītiya èṇṇègaḻiṃda. ī èṇṇègaḻalli adhika aṇutūkada haiḍròkārbannugaḻiruttavè. avugaḻannu hèccutāpakkè kāyisuvudariṃda, illavè īcīcègè rūḍhigè baṃdiruvaṃtè nikal āksaiḍ muṃtāda vegavardhakagaḻòḍanè kāyisuvudariṃda, ā haiḍròkārbannugaḻu vibhajanè hòṃdi kaḍimè aṇu tūkada haiḍròkārbannugaḻāguttavè. iṃtha kaḍimè aṇutūkada haiḍròkārbannugaḻu sāmānya tāpadalli anilagaḻāgiruttavè. tailānilada śākhotpādaka sāmarthya 900-1200 bi.ṭi.yu. aṣṭiruvudariṃda idannu jalāniladaṃtha kaḍimè śākhotpādaka sāmarthyada anilagaḻòḍanè bèrèsi sarāsari śākhasāmarthyavannu 500-600kkè taralu upayogisuttārè.

jalānilada tayārikè 
jalānilavannu nīlānilavèṃdū (blū gyās) karèyuttārè. biḻigāvigè kāyisida kok‌na melè ugiyannu hāyisidāga naḍèyuva rāsāyanika kriyèyiṃda kārban mānāksaiḍ mattu haiḍrojan‌gaḻa miśraṇa utpattiyāguttadè. ī miśraṇave jalānila.

C + H2O → CO+H2

illi naḍèyuva rāsāyanikakriyè śākhaśoṣaka kriyèyādudariṃda biḻigāvina kok śākha kaḻèdukòṃḍu kèṃgāvigè iḻiyuttadè. adannu punaḥ biḻigāvigè taralu adara melè gāḻiyannu hāyisabeku. gāḻiyalliruva āmlajanakadòḍanè naḍèyuva śākhajanakakriyèyiṃda punaḥ kok biḻigāvigè eruttadè.

2C + O2 → 2CO

hīgè saratiya melè ugiyannū gāḻiyannū kāda kok melè hāyisi baruva utpannagaḻannu berèberèyāgi saṃgrahisuttārè.

jalānilada sāṃdratè sumāru 0.57 iddu adara śākhasāmarthya 300 bi.ṭi.yu aṣṭiruttadè. sthaḻīyavāgi adannu upayogisadè manègaḻigè mattu kārkhānègaḻigè òdagisuvāga adaròḍanè tailānilavannu bèrasi śākhasāmarthyavannu 500-600 bi.ṭi.yu.gè taruttārè. ī miśraṇavannu kārbanik jalānila èṃdu karèyuvuduṃṭu.

utpādakānilada tayārikè 
utpādakānilavènnuvudu naiṭròjan mattu kārban mānāksaiḍugaḻa miśraṇa. kāda kok‌melè gāḻiyannu hāyisidāga idu utpattiyāguttadè.

2C + [4N2+O2] → 4N2 + 2CO

ī rāsāyanika kriyè śākhajanaka kriyèyāgiddu kok bega kāduhoguvudariṃda, utpattiyāguva śākhavannu samatūgisalu sūkta pramāṇadalli ugiyannu gāḻiyòḍanè bèrèsuvuduṃṭu. utpādakāniladalli hèccu bhāga naiṭròjanne āgiruvudariṃda adara sāṃdratè gāḻigiṃta svalpa mātra kaḍimè iruttadè. adara śākhotpādaka sāmarthya bahaḻa kaḍimè. 130-140 aṣṭe. sāmānyavāgi idannu tayārisuvudu sthaḻīya upayogakkè.

èl‍piji tayārikè 
dravīkṛta pèṭroliyaṃ anila kaccā pèṭroliyaṃ athavā nisargānilagaḻiṃda barabahudu; illavè pèṭroliyaṃ śuddhīkaraṇa sthāvaragaḻiṃda barabahudu. idu nisargāniladalliruva haiḍròkārban‌gaḻigiṃta svalpa hèccu aṇu tūkaviruva, ādarè pèṭrol haiḍròkārban‌gaḻigiṃta svalpa hèccu aṇu tūkaviruva haiḍròkārban‌gaḻa miśraṇa. 3, 4 kārban paramāṇugaḻiruva haiḍròkārbanugaḻu idaralliruttavè. ī miśraṇa sāmānyatāpadalli anilavāgiddarū ade tāpadallè adhika òttaḍakkòḻapaḍisi dravīkarisabahudu. hāgè dravīkarisida anilagaḻannu siliṃḍarugaḻalli sarabarāju māḍuttārè.

upayogagaḻu 
kalliddalu mattu pèṭroliyaṃ mūlagaḻiṃda tayārisuva halavāru bagèya ī dahyānilagaḻannu hiṃdè dīpagaḻannurisalu mātra upayogisuttiddaru. vidyuddīpagaḻu hèccu pracārakkè baṃda melè ī anilagaḻa upayoga berè dikkigè tirugitu. kaigārikodyamadalli mattu manègaḻalli kāyisuvudakkè, śaityakārakagaḻannu naḍèsuvudakkè, vāyu niyaṃtraṇakkè muṃtāgi aneka bagèya kèlasagaḻigè ī anilagaḻannu baḻasalāguttidè. amèrikadalli tayārisida anilagaḻa baḻakè īcègè kaḍimèyāgi nisargānilada baḻakè hèccidè. sāvirāru maili kòḻavè sālugaḻannu hāki dūra dūrada sthaḻagaḻigè nisargānilavannu sarabarāju māḍalāguttidè. yūropinalli mātra tayārisida anilagaḻe īgalū pracāradallivè.

òṭṭinalli pāścātya nagaragaḻalli anilada sarabarājillada manègaḻe viraḻa. òṃdu aṃdājina prakāra amèrikadalli grāmāṃtara pradeśagaḻū seri òṭṭuvāsada manègaḻalli mukkālubhāga manègaḻigè anilada sarabarājāguttidè. uḻida kālubhāga manègaḻu bahuśaḥ grāmāṃtara pradeśadalliddu sārvajanika sarabarāju vyavasthè alligè muṭṭilladirabahudu. avugaḻalli aneka manègaḻu siliṃḍarugaḻalli dòrèyuva dravīkṛta pèṭroliyaṃ anilavannu baḻasuttavè.

ullekhagaḻu 

anilagaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಇಂಧನಾನಿಲ