ಮಾಹೆ,  ಮಯ್ಯಝಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ . ಇದು ಮಾಹೆ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ  ಮೂರು ಕಡೆ ಮಾಹೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.

ಹೆಸರಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ
ಮಾಹೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮಯ್ಯಝಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ , ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು . ಫ್ರೆಂಚ್ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲ ಕಾಗುಣಿತ  1720 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಾಯೆ , ಮಾಹೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿಯು ದಾಖಲೆಗಳು, ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಮಾಹೆ ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರನ್ನು ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾಹೆ ಡೆ ಲಾ ಬೌರ್ಡೊನೈಸ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ(1699–1753), 1741 ರಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಖ್ಯಾತಿಯು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಾ ಬೌರ್ಡೊನೈಸ್ ಪಾತ್ರದಿಂದ  1726 ರಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನು ಮಾಹೆ ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆ.   ಲಾ ಬೌರ್ಡೊನೈಸ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾಯೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯು ನಂತರದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಹೆಸರಿನ ಕಾಗುಣಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.

ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಗಳು ಆಗಮನದ ಮೊದಲು , ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತುಳುನಾಡು , ಚಿರಕ್ಕಲ್  ಮತ್ತು ಕಡತನಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೊಳತು ನಾಡು ಎಂಬ ನಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು . ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಟಕರದ ಆಂಡ್ರೆ ಮೊಲಾಂಡಿನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ವಝುನ್ನವರ್ ನಡುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ 1724 ರಲ್ಲಿ ಮಾಹೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. 1741 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಹೆ ಡೆ ಲಾ ಬೌರ್ಡೊನೈಸ್ ಮರಾಠರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು.

1761 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಾಹೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುವನ್ನು ಕಡತನಾಡು ರಾಜನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. 1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಾಹೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1779 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಗ್ಲೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧವು ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾಹೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1783 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮಾಹೆಯನ್ನು 1785 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರು.

1793 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ , ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್ಟ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆ ಮಾಹೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ 1814 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ 1816 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಾಹೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . 1816 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಯ್ಯಝಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದೊಳಗೆ ಒಂದು ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು 13 ಜೂನ್ 1954 ರವರೆಗೆ ದೀರ್ಘ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೋರಾಟವು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು (ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುಗಳ ವಿಮೋಚನೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ).

ಫ್ರೆಂಚ್ ತೊರೆದ ನಂತರ, ಮಾಹೆ ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು . ಮಾಹೆಯ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಯ್ಯಜಿ ಪೂಜಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಜಿಯೂರ್‌ವರೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಹೆಯು ಮಾಹೆ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ನಲುತಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿವೆ: ಪಂಡಕ್ಕಲ್, ಪಳ್ಳೂರು, ಚಳಕಾರ ಮತ್ತು ಚೆಂಬ್ರ. 1760 ರ ದಶಕದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ , ಹೈದರ್ ಅಲಿ (ಸುಮಾರು 1722-1782), ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಲುತಾರಾವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು

ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸ್ ಚರ್ಚ್
ಮಾಹೆಯ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮಾಹೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5 ರಿಂದ 22 ರವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14 ಮತ್ತು 15. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿಗ್ರಹವು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬೀಚ್ ಕೇವಲ ಚರ್ಚ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.

ಒಥಿನ್ ಕೋಟೆ
ಈ ಕೋಟೆಯು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಕಣ್ಣೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಡೆಚ್ಚೋಲಿ ಒಥಿನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ.

ತಲಶ್ಶೇರಿ ಕೋಟೆ
ಈ ಕೋಟೆಯು ಮಾಹೆಯಿಂದ ಏಳು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಈ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು 20 ಆಗಸ್ಟ್ 1708 AD ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ತಲಸ್ಸೆರಿ ಕೋಟೆಯು ತಿರುವಳ್ಳಿಪದ ಕುನ್ನು ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಹೆಯ ತಿರುವಂಗಡದಿಂದ ಕೇವಲ ಏಳು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯು ಮಾಹೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬ್ರಾಸ್ ಪಗೋಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮದೇಮ್ ದ್ವೀಪ
ಮಾಹೆಯಿಂದ 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮದೇಮ್ ದ್ವೀಪವು 5 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಪೊದೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪದ ನೋಟವು ಕಡಲತೀರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದೇಮ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಅವಶ್ಯಕ.

ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್
ಚೆರುಕಲ್ಲಾಯಿಯ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಮಾಹೆಯ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚರ್ಚ್ ಬಳಿ ಕೋಟೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಟಿವಿ ರಿಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ಪುತ್ತಲಂ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಒಂದನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ಪುತ್ಥಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಯ್ಯಟ್ಟಂ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ನಟನೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ. ಪುತ್ತಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಕುಟ್ಟಿಚೇತನನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಸಂಚಾರ

ವಾಯು ಮಾರ್ಗ
ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಧುರೈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ.

ರೈಲು ಹಳಿ
ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲುಪುರಂ. ಇದಲ್ಲದೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದಲೂ ಕಡಲೂರು ತಲುಪಬಹುದು.

ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ
ಹತ್ತಿರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಹೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಮಾಹೆಯು ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಇಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಕೇರಳ
māhè,  mayyajhi èṃdū karèyuttārè, idu puduceri keṃdrāḍaḻita pradeśada māhè jillèya òṃdu saṇṇa paṭṭaṇavāgidè . idu māhè nadiya mukhabhāgadalli nèlègòṃḍidè mattu keraḻa rājyadiṃda suttuvarididè. kaṇṇūru jillè  mūru kaḍè māhè mattu òṃdu kaḍèyiṃda kojhikkoḍ jillèyannu suttuvarèdidè.

hèsarina utpatti
māhè èṃba hèsaru mayyajhiyiṃda baṃdidè , malayāḻaṃ bhāṣèyalli sthaḻīya nadi mattu pradeśakkè nīḍida hèsaru . phrèṃc dākhalègaḻalli kaṃḍubaruva mūla kāguṇita  1720 ra daśakada āraṃbhadiṃda māyè , māhè mattu māhiyu dākhalègaḻu, nakṣègaḻu mattu bhaugoḻika nighaṃṭugaḻalli 19 ne śatamānada āraṃbhadavarègū māhè èṃba kāguṇitavu rūḍhiyallidè. āddariṃda, paṭṭaṇada hèsarannu barṭrāṃḍ phrāṃkoyis māhè ḍè lā baurḍònais avara gauravārthavāgi nīḍalāgidè èṃba naṃbikè(1699–1753), 1741 ralli māyèyannu vaśapaḍisikòḻḻuvudu seridaṃtè bhāratadòṃdigina avara òḍanāṭadiṃda uttama bhāgadalli paḍèda khyātiyu tappāgidè.

ā samayadalli lā baurḍònais pātradiṃda  1726 ralli nagaravannu hiṃpaḍèda daṃḍayātrèya nāyakanu māhè èṃba kāguṇitavannu adhikṛtavāgi aḻavaḍisikòṃḍiddānè èṃba mattòṃdu heḻikè idè.   lā baurḍònais avara kuṭuṃbada hèsarinòṃdigè māyèya holikèyu naṃtarada talèmārugaḻigè prasiddha phrèṃc vyaktiyannu neravāgi athavā parokṣavāgi paṭṭaṇada hèsarinòṃdigè athavā hèsarina kāguṇitadòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdidèyèṃdu ūhisalu prerepisitu.

itihāsa
bhāratīya upakhaṃḍakkè yuropiyan vyāpāra kaṃpanigaḻu āgamanada mòdalu , ī pradeśavu tuḻunāḍu , cirakkal  mattu kaḍatanāḍugaḻannu òḻagòṃḍiruva kòḻatu nāḍu èṃba nāḍina bhāgavāgittu . phrèṃc īsṭ iṃḍiyā kaṃpaniyu mūru varṣagaḻa hiṃdè vaṭakarada āṃḍrè mòlāṃḍin mattu rājā vajhunnavar naḍuvè māḍikòṃḍa òppaṃdada prakāra 1724 ralli māhèya sthaḻadalli koṭèyannu nirmisitu. 1741 ralli, māhè ḍè lā baurḍònais marāṭhara alpāvadhiya ākramaṇada naṃtara paṭṭaṇavannu maraḻi paḍèdaru.

1761 ralli briṭiṣaru māhèyannu vaśapaḍisikòṃḍaru mattu vasāhatuvannu kaḍatanāḍu rājanigè hastāṃtarisalāyitu. 1763 ra pyāris òppaṃdada bhāgavāgi briṭiṣaru māhèyannu phrèṃc‌gè marusthāpisidaru. 1779 ralli, āṃglo-phrèṃc yuddhavu bhugilèdditu, idara pariṇāmavāgi phrèṃc māhèyannu kaḻèdukòṃḍitu. 1783 ralli, briṭiṣaru bhāratadalli tamma vasāhatugaḻannu phrèṃcarigè punaḥsthāpisalu òppikòṃḍaru mattu māhèyannu 1785 ralli phrèṃc‌gè hastāṃtarisidaru.

1793 ralli phrèṃc krāṃtikāri yuddhagaḻu prāraṃbhavādāga , jems hārṭli netṛtvada briṭiṣ paḍè māhèyannu vaśapaḍisikòṃḍitu. nèpoliyan yuddhagaḻa muktāyada naṃtara 1814 ra pyāris òppaṃdada bhāgavāgi 1816 ralli briṭiṣaru māhèyannu phrèṃc‌gè marusthāpisidaru . 1816 ralli prāraṃbhavāda dīrghāvadhiya avadhiyalli mayyajhiyu òṃdu saṇṇa phrèṃc vasāhatu, briṭiṣ bhāratadòḻagè òṃdu èn‌klev āgi phrèṃc adhikāra vyāptigè òḻapaṭṭitu. bhāratada svātaṃtryada naṃtara ī pradeśavu 13 jūn 1954 ravarègè dīrgha vasāhatuśāhi virodhiyāgiddāga phrèṃc āḻvikèyalli muṃduvarèyitu. horāṭavu bhāratīya òkkūṭakkè seruvalli parākāṣṭhèyāyitu (bhāratadallina phrèṃc vasāhatugaḻa vimocanèya kāraṇagaḻannu noḍi).

phrèṃc tòrèda naṃtara, māhè puduceri keṃdrāḍaḻita pradeśada jillèyāyitu . māhèya pradeśavu uttaradalli mayyaji pūjādiṃda dakṣiṇakkè ajiyūr‌varègè prāraṃbhavāguttadè. māhèyu māhè paṭṭaṇa mattu nalutāravannu òḻagòṃḍidè, idaralli nālku grāmagaḻu serivè: paṃḍakkal, paḻḻūru, caḻakāra mattu cèṃbra. 1760 ra daśakadiṃda maisūru sāmrājyada āḍaḻitagāra , haidar ali (sumāru 1722-1782), avaru yuddhadalli nīḍida sahāyakkāgi mèccugèya saṃketavāgi nalutārāvannu phrèṃc‌gè uḍugòrèyāgi nīḍidaru.

pramukha ākarṣaṇègaḻu

seṃṭ thèrès carc
māhèya malabār‌nalliruva seṃṭ thèrès carc māhèya pramukha pravāsi sthaḻagaḻalli òṃdāgidè. ī carc annu phrèṃc āḻvikèyalli nirmisalāyitu. prati varṣa akṭobar 5 riṃda 22 ravarègè illi vārṣika utsavavannu ācarisalāguttadè. ī habbada pramukha dinagaḻu akṭobar 14 mattu 15. ī utsavadalli hèccina saṃkhyèyalli janaru bhāgavahisuttārè. carc‌nalli sthāpisalāda vigrahavu samudra tīradiṃda kaṃḍubaṃdidè èṃdu naṃbalāgidè. ī bīc kevala carc pakkadallidè.

òthin koṭè
ī koṭèyu kojhikkoḍ kaṇṇūru rāṣṭrīya hèddāriya samīpadallidè. ī koṭèyannu ḍèccoli òthin nirmisida.

talaśśeri koṭè
ī koṭèyu māhèyiṃda eḻu kilomīṭar dūradallidè. aitihāsikavāgiyū ī koṭèya prāmukhyatè hèccu. ī koṭèyannu 20 āgasṭ 1708 AD nalli nirmisalāyitu. talassèri koṭèyu tiruvaḻḻipada kunnu èṃba saṇṇa bèṭṭada melè nèlègòṃḍidè. ī koṭèyannu caukākāradalli nirmisalāgidè.

śrī rāmasvāmi devasthāna
ī devālayavu māhèya tiruvaṃgaḍadiṃda kevala eḻu kilomīṭar dūradallidè. śrī rāmasvāmiyu māhèya pramukha mattu prasiddha devālayagaḻalli òṃdāgidè. ī devālayavannu sumāru 400 varṣagaḻa hiṃdè nirmisalāgidè èṃdu naṃbalāgidè. ī devālayavannu brās pagoḍa èṃdū karèyuttārè. śrī rāmasvāmi devālayavu bhagavān rāmanigè samarpitavāgidè.

dharmadem dvīpa
māhèyiṃda 15 kilomīṭar dūradalliruva dharmadem dvīpavu 5 èkarègaḻaṣṭu vistāravāgidè. dvīpavu saṃpūrṇavāgi tèṃgina maragaḻu mattu hasiru pòdègaḻiṃda āvṛtavāgidè. ī dvīpada noṭavu kaḍalatīradiṃda hèccu suṃdaravāgi kāṇuttadè. dharmadem dvīpavannu praveśisalu anumati tègèdukòḻḻuvudu bahaḻa avaśyaka.

seṃṭ jārj carc
cèrukallāyiya èttarada bèṭṭada meliruva seṃṭ jārj carc annu māhèya mukhya carc èṃdu karèyalāguttadè. ī carc annu phrèṃc vyaktiyòbbaru nirmisiddārè. carc baḻi koṭèyū idè. ī koṭèyannu ṭivi rile sṭeṣan nirmisidè.

puttalaṃ
prati varṣa mārc òṃdane tārīkhinaṃdu putthaḻi habbavannu ācarisalāguttadè. ī habbada samayadalli tèyyaṃ annu bahaḻa vijṛṃbhaṇèyiṃda ācarisalāguttadè. tèyyaṭṭaṃ uttara keraḻada pramukha dhārmika kalèyāgidè. idu kalè mattu karakuśala, nṛtya saṃyojanè, citrakalè, nṛtya, naṭanè mattu hāḍugārikè. puttalavu viśeṣavāgi illiruva haḻèya devālayakkè prasiddhavāgidè. ī devālayavu bhagavān viṣṇuvina avatāravāda kuṭṭicetananigè samarpitavāgidè.

saṃcāra

vāyu mārga
hattirada vimāna nildāṇavèṃdarè madhurai vimāna nildāṇa mattu cènnai vimāna nildāṇa.

railu haḻi
hattirada railu nildāṇavèṃdarè madrās mattu villupuraṃ. idallade bèṃgaḻūriniṃdalū kaḍalūru talupabahudu.

rastè mārga
hattirada rājyagaḻa mūlaka māhèyannu sulabhavāgi talupabahudu. māhèyu cènnai, bèṃgaḻūru mattu keraḻa ityādigaḻigè rastèya mūlaka saṃparka hòṃdidè. rāṣṭrīya hèddāri 66 illi hādu hoguttadè.

ullekhagaḻu

keraḻa
ಮಾಹೆ