ಬರ್ಟನ್ ರಿಕ್ಟರ್ (ಮಾರ್ಚ್ 22, 1931 - ಜುಲೈ 18, 2018) ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಒಬ್ಬ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ. ಹೊಸ ಬಗೆಯ, ಭಾರ ಮೂಲಕಣವೊಂದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ (1976) ಪಡೆದವ.

ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ 1931ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. 1948ರಲ್ಲಿ ಮೆಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟಿಕ್ನಾಲಜಿ (ಎಂಐಟಿ) ಸೇರಿ ಬ್ಯಾಚಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿ (1952) ಮತ್ತು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್ ಪದವಿ (1956) ಪಡೆದ. ಎಂಐಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮುಂದೆ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನವೇ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್ ಎಂಬಾತನ ಸಲಹೆ ಮೇರೆಗೆ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೇ ಕೈಗೊಂಡ.

ವೃತ್ತಿಜೀವನ 
ಮೂಲಕಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಆಸಕ್ತಿ ಮುಂದೆ ಇವನನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧಿಕ-ಶಕ್ತಿ ಭೌತಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್-ದಾಸ್ತಾನು ಉಂಗುರಗಳ ಮೊದಲ ಜೋಡಿಯ ರಿಂಗ್ (ಫಸ್ಟ್ ಪೇರ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ರಿಂಗ್ಸ್) ಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನಾದ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡೈನಮಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಿಂಧುತ್ವ ಅಧ್ಯಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವ ತೀವ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯುತ ಕಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಈತ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟಿಂಗ್ ರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆಲೇಖಿಸಿದ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಕಣಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದಕ್ಕಿತ್ತು. ಈತ ಮತ್ತು ಇವನ ಸಹಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಯಂತ್ರ ಬಳಸಿ 1974ರ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಭಾರ ಮೂಲಕಣವೊಂದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ಸೈ (ψ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ಸೈ ಎಂಬುದು ಅಜ್ಞಾತ ಕಣವೊಂದನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವ ಗ್ರೀಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅಕ್ಷರ. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಕುರಿತು 35 ಮಂದಿ ಬರೆದು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಫಿಜಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ ಲೆಟರ್ಸ್ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ನೂತನ ಶೋಧವೊಂದು ಉಪಪರಮಾಣವಿಕ ಕಣ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೇಡ್ರಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಅರ್ಧಾಯು ಅದರ ವೀಕ್ಷಿತ ರಾಶಿಗಿಂತಲೂ 1000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಬಗೆಯ ಕ್ವಾರ್ಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಇವುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು (ಚಾರ್ಮ್) ಕುರಿತು ಷೆಲ್ಡನ್ ಗ್ಲಾಷೋ ಎಂಬ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ಸೈ ಮೂಲಕಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡಿನ ಬ್ರೂಕ್‌ಹೇವನ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ಟಿಂಗ್ (1936) ಎಂಬ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬೇರೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿ, ಇದೇ ಕಣದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ್ದ. ಈತ ಮತ್ತು ಟಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕಲೆತು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದಾಗ ಇತರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಂದಲೂ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಥನೆ ಒದಗಿತು. ಟಿಂಗ್ ಹೊಸ ಕಣಕ್ಕೆ J ಕಣ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ. ಇದೇ ತೆರನ ಇನ್ನಿತರ ಕಣಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿ, ಕಣಗಳ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವೇ ಒದಗಿಬಂದಂತಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ದ್ರವ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಕಾರಣ ಈತ ಮತ್ತು ಟಿಂಗ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ಸಮವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಯಿತು (1976).

ಈತ 1967ರಿಂದಲೂ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. 1984ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲೀನಿಯರ್ ಆ್ಯಕ್ಸೆಲರೇಟರ್ ಸೆಂಟರಿನ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಅವಿರತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಈತ. 2018 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಟನ್ ನಿಧನರಾದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

  including the Nobel Lecture, December 11, 1976 From the Psi to Charm – The Experiments of 1975 and 1976
 The Nobel Prize in Physics 1976
 Richter Burton, Nobel Luminaries Project, The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot
 SLAC Flickr album
 Historical photos of Burton Richter

ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
barṭan rikṭar (mārc 22, 1931 - julai 18, 2018) amèrika saṃyukta saṃsthānagaḻa òbba bhautavijñāni. hòsa bagèya, bhāra mūlakaṇavòṃdara āviṣkārakkāgi nòbèl pāritoṣika (1976) paḍèdava.

janana, vidyābhyāsa 
nyūyārkinalli 1931ralli janisida. 1948ralli mèsācusèṭs in‌sṭiṭyūṭ āph ṭiknālaji (èṃaiṭi) seri byācalar āph sains padavi (1952) mattu bhautavijñānadalli ḍākṭòreṭ padavi (1956) paḍèda. èṃaiṭiyalliddāga muṃdè rasāyanavijñānave bhautavijñāna èṃdu nirdharisalāgadiddāga alliya prādhyāpaka phrānsis phrīḍ‌man èṃbātana salahè merègè bhautavijñāna adhyayanavanne kaigòṃḍa.

vṛttijīvana 
mūlakaṇagaḻannu kurita āsakti muṃdè ivanannu sṭyān‌pharḍ viśvavidyālayada adhika-śakti bhautaprayogālaya praveśisuvaṃtè māḍitu. alli èlèkṭrān-dāstānu uṃguragaḻa mòdala joḍiya riṃg (phasṭ per āph èlèkṭrān-sṭorej riṃgs) yaṃtra nirmisuva taṃḍada sadasyanāda. kvāṃṭam èlèkṭroḍainamik siddhāṃtada siṃdhutva adhyayisalu nèravāguva mattu paraspara ḍikki hòḍèyuva tīvra sāmarthyayuta kaṇagaḻa utpādanè ī yaṃtradalli sādhyavāgittu. 1960ralli īta sṭyān‌pharḍ pāsiṭrān-èlèkṭrān āksilareṭiṃg riṃg yaṃtravannu ālekhisida. mattaṣṭu adhikaśaktiya kaṇagaḻa ḍikkigaḻannu uṃṭumāḍaballa sāmarthya idakkittu. īta mattu ivana sahakāryakartaru ī yaṃtra baḻasi 1974ra navèṃbarinalli hòsa bagèya bhāra mūlakaṇavòṃdannu pattèmāḍidaru. idannu psai (ψ) èṃdu hèsarisalāyitu. psai èṃbudu ajñāta kaṇavòṃdannu kuritu heḻuva grīk varṇamālèya akṣara. ī āviṣkāravannu kuritu 35 maṃdi barèdu siddhapaḍisida prauḍhaprabaṃdhavannu phijikal rivyū lèṭars èṃba niyatakālikèyalli prakaṭisalāyitu. nūtana śodhavòṃdu upaparamāṇavika kaṇa. idakkè heḍrān èṃba hèsaru kòḍalāyitu. idara ardhāyu adara vīkṣita rāśigiṃtalū 1000 paṭṭu hèccu. idu nālkanèya bagèya kvārkiniṃda uṃṭāguvudariṃda idara āviṣkāra hèccina mahattva paḍèdidè. ivugaḻa guṇalakṣaṇagaḻannu (cārm) kuritu ṣèlḍan glāṣo èṃba bhautavijñāni vivaraṇègaḻannu òdagisiddānè.

sarisumāru psai mūlakaṇada āviṣkāravāguva veḻègè lāṃg ailèṃḍina brūk‌hevan prayogālayadalli sāmyuyal ṭiṃg (1936) èṃba bhautavijñāni svataṃtravāgi beròṃdu prayogamāḍi, ide kaṇada iruvikèyannu pattèmāḍidda. īta mattu ṭiṃg ibbarū kalètu tamma tamma āviṣkāravannu kuritu carcisidāga itara prayogālayagaḻiṃdalū ī baggè samarthanè òdagitu. ṭiṃg hòsa kaṇakkè J kaṇa èṃdu hèsariṭṭa. ide tèrana innitara kaṇagaḻa āviṣkāravāgi, kaṇagaḻa òṃdu kuṭuṃbave òdagibaṃdaṃtāyitu. hīgāgi dravyaracanèyannu kuritu hòsa prayatnagaḻannu saṃyojisuva kāryakkè uttejana labhisitu. ī kāraṇa īta mattu ṭiṃg ibbarigū bhautavijñāna vibhāgada nòbèl pāritoṣika samavāgi haṃcalāyitu (1976).

īta 1967riṃdalū sṭyān‌pharḍ viśvavidyālayadalli pūrṇāvadhi prādhyāpakanāgi sevè sallisidanu. 1984ralli īta līniyar āyaksèlareṭar sèṃṭarina nirdeśakanāda. nyūkliyar saṃśodhanèyannu aviratavāgi muṃduvarisida utsāhi bhautavijñāni īta. 2018 ralli barṭan nidhanarādaru.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu 

  including the Nobel Lecture, December 11, 1976 From the Psi to Charm – The Experiments of 1975 and 1976
 The Nobel Prize in Physics 1976
 Richter Burton, Nobel Luminaries Project, The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot
 SLAC Flickr album
 Historical photos of Burton Richter

bhautavijñānigaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಬರ್ಟನ್ ರಿಕ್ಟರ್