ಖಮಾಜ್ ( IAST   ) ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ  ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಖಮಾಜ್ ಥಾಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ  ರಾಗ. ಅಂತೆಯೆ ಅದನ್ನು ಖಮಾಜ್ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನೇಕ ಗಜಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಠುಮ್ರಿಗಳು ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇದು ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಶುದ್ಧ (ಶುದ್ಧ) ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಕೋಮಲ (ಫ್ಲಾಟ್) ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದುದರಿಂದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಹಗುರವಾದ ರೂಪಗಳಾದ ಠುಮ್ರಿ, ಟಪ್ಪಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಖಯಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ  ಕೂಡಾ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ರಾಗವಾಗಿದೆ.

ಸಿದ್ಧಾಂತ [ರಾಗ ಶಾಸ್ತ್ರ] 
ಆರೋಹಣ : ಸ  ಗ ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ   

ಅವ್ರೋಹ : ಸ ನಿ ದ ಪ ಮ ಗ ರಿ ಸ    

ವಾದಿ ಸ್ವರ : ಗ 

ಸಮಾವಾದಿ ಸ್ವರ :ನಿ

ಸಂಯೋಜನೆಗಳು 
ಧ್ರುಪದ್, ಸದ್ರಾ, ಖಯಾಲ್, ಠುಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಟಪ್ಪಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ :

 ಸುಧಿ ಬಿಸರ ಗಯೀ. . . ( ಸದ್ರಾ ರೂಪ - ಜಪ್ತಾಲ್ನ 10 ಬೀಟ್ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ. ಕಿರಾನಾ ಘರಾನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ಕರೀಂ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 "ಬನ್ ಬನ್ ಧುಂಡ ಲಿಯೋ ಬನ್ವಾರಿ. . . . . ." ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) 
 "ನಂದ್ ಘರ್ ಆಜ್ ಬಜೆ ಬಾಧೈ. . . . . ." ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) 
 ಪಿಯಾ ತೋರಿ ತಿರ್ಚಿ ನಜರ್ ಲಾಗೇ ಪ್ಯಾರಿ ರೇ.. . ( ಬೋಲ್ ಬನವ್ ಕಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ. ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 ಕೊಯಲಿಯಾನ್ ಕುಹುಕ್/ಕೂಕ್ ಸುನಾವೆ. . . (ಖಯಾಲ್/ಬಂದಿಶಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ - ತೀನ್ ತಾಲ್ 16 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. ರಾಂಪುರ ಘರಾನಾದ ನಿಸಾರ್ ಹುಸೇನ್ ಖಾನ್, ಪಟಿಯಾಲ ಘರಾನಾದ ಅಜೋಯ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ
 ಶ್ಯಾಮ್ ರಂಗ್ ದಾರಿ. . . ( ಧ್ರುಪದ ರೂಪ - ಧಮರ್ ತಾಳದ 14 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. N. ಜಹಿರುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಮತ್ತು F. ವಾಸ್ಫುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 ಅಬ್ ಮಾನ್ ಜಾವೋ ಸೈಯಾನ್. . . (ದಾದ್ರಾ) ರಾಂಪುರ ಸಹಸ್ವಾನ್ ಘರಾನಾದ ಉಸ್ತಾದ್ ಗುಲಾಮ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ
 ಸುಧ್ ನಾ ಲಿನಿ ಜಬ್ಸೆ ಗಯೇ. . . ( ದಾದ್ರಾ ರೂಪ - ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫೈಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ ಭಾತಖಂಡೆ ಅವರ ಕ್ರಮಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಮಾಲಿಕಾ ಸಂಪುಟ 2 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ)

ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು:

 ಬಡಾ ನತ್ಖತ್ ಹೈ...ಕಾ ಕರೇ ಯಶೋದಾ ಮೈಯಾ, "ಕುಚ್ ತೋ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ" ಮತ್ತು ರೈನಾ ಬೀಟ್ ಜಾಯೆ (ಮುಖಾರಾದಲ್ಲಿ ತೋಡಿಯೊಂದಿಗೆ ) – ಅಮರ್ ಪ್ರೇಮ್ 
 ಅಯೋ ಕಹಂಸೆ ಘನಶ್ಯಾಮ್ - ಬುದ್ಧ ಮಿಲ್ ಗಯಾ
 ವೋ ನಾ ಏಂಗೆ ಪಾಲಟ್ಕರ್ - ದೇವದಾಸ್
 ಎ ದಿಲ್ಸೆ ದಿಲ್ ಮಿಲಾ ಲೆ - ನವರಂಗ್
 ಧಲ್ ಚುಕಿ ಶೇಮ್ ಗಾಮ್ - ಕೊಹಿನೂರ್
 ಖತ್ ಲಿಖ ದೇ ಸವಾರಿಗೆ ನಮ್ ಬಾಬು
 ಗಿರಿಧರಗೋಪಾಲನಿಗೆ ಮೇರೆ – ಮೀರಾ
 ತೇರೆ ಬಿನಾ ಸಜ್ನಾ ಲಗೇ ನಾ ಜಿಯಾ ಹಮರ್ – ಆರತಿ
 ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ - ಅಭಿಮಾನ್
 ಖಮಾಜ್ - ಫುಜಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದು ಶಫ್ಕತ್ ಅಮಾನತ್ ಅಲಿ
 ಮಿತ್ವಾ – ಕಭಿ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹನಾ

ನರಸಿಂಹ ಭಜನ್ " ವೈಷ್ಣವ್ ಜನ ತೋ " ಕೂಡ ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

ಸರಗಂ ಗೀತೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: ತೀನ್‌ತಾಲ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಹದಿನಾರು ಆವರ್ತ:

ಇದು ಸರ್ಗಂ ಗೀತೆಗೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿದೆ, ಅಂಡರ್‌ಸ್ಕೋರ್ ಅವಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ತಕ್ಷಣದ ಹಿಂದಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೀಟ್‌ನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು _ ಮತ್ತು</br> ___ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೀಟ್‌ಗಳು

ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು

ಭಾಷೆ: ತಮಿಳು

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾಡುಗಳು 

 ಕುಚ್ ತೊ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ
 ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ
 ಮೋರ ಸೈಯ್ಯನ ಮೋಸೆ ಬೋಲೆ
 ವೈಷ್ಣವ ಜನ ತೋ (ಮಿಶ್ರಾ ಖಮಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ)

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಮೂಲಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು

ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು
ರಾಗಗಳು
ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ
khamāj ( IAST   ) èṃbudu hiṃdūstāni śāstrīya saṃgīta paddhatiya  rāgavāgiddu, khamāj thāṭ‌na pramukha  rāga. aṃtèyè adannu khamāj èṃde hèsarisalāgidè.

aneka gajal‌gaḻu mattu ṭhumrigaḻu khamāj annu ādharisivè. idu ārohaṇadalli ni ya śuddha (śuddha) rūpavannu mattu avarohaṇadalli ni ya komala (phlāṭ) rūpavannu baḻasikòḻḻuttadèyādudariṃda saṃyojanè mattu sudhārita kāryakṣamatèyalli pramukha asamatèyannu sṛṣṭisuttadè. ī rāgavannu hiṃdūstāni śāstrīya saṃgītada haguravāda rūpagaḻāda ṭhumri, ṭappā ityādigaḻalli hèccu upayogisalāgidè. ādarū dhrupad mattu khayāl‌nalli  kūḍā aneka saṃyojanègaḻu kaṃḍubaruttavè. harikāṃbhoji karnāṭaka saṃgītadalli samānavāda rāgavāgidè.

siddhāṃta [rāga śāstra] 
ārohaṇa : sa  ga ma pa da ni sa   

avroha : sa ni da pa ma ga ri sa    

vādi svara : ga 

samāvādi svara :ni

saṃyojanègaḻu 
dhrupad, sadrā, khayāl, ṭhumri mattu ṭappā śailigaḻalli :

 sudhi bisara gayī. . . ( sadrā rūpa - japtālna 10 bīṭ cakradalli. kirānā gharānāda abdul karīṃ khān hāḍiddārè)
 "ban ban dhuṃḍa liyo banvāri. . . . . ." ( ācārya ḍā. paṃḍit gokulotsavaji mahārājariṃda racisalpaṭṭa tīn tāl nalli saṃyojisalāgidè) 
 "naṃd ghar āj bajè bādhai. . . . . ." ( ācārya ḍā. paṃḍit gokulotsavaji mahārājariṃda racisalpaṭṭa tīn tāl nalli saṃyojisalāgidè) 
 piyā tori tirci najar lāge pyāri re.. . ( bol banav ki ṭhumri rūpa. āgrā gharānāda phayāj khān hāḍiddārè)
 kòyaliyān kuhuk/kūk sunāvè. . . (khayāl/baṃdiśi ṭhumri rūpa - tīn tāl 16 baḍita āvartadalli. rāṃpura gharānāda nisār husen khān, paṭiyāla gharānāda ajoy cakrabarti hāḍiddārè
 śyām raṃg dāri. . . ( dhrupada rūpa - dhamar tāḻada 14 baḍita āvartadalli. N. jahiruddīn dāgar mattu F. vāsphuddīn dāgar hāḍiddārè)
 ab mān jāvo saiyān. . . (dādrā) rāṃpura sahasvān gharānāda ustād gulām abbās khān hāḍiddārè
 sudh nā lini jabsè gaye. . . ( dādrā rūpa - āgrā gharānāda phaiyāj khān hāḍiddārè mattu viṣṇu nārāyaṇa bhātakhaṃḍè avara kramika pustaka mālikā saṃpuṭa 2 ralli ullekhisalāgidè)

rāga khamāj ādhārita hiṃdi calanacitra hāḍugaḻu:

 baḍā natkhat hai...kā kare yaśodā maiyā, "kuc to log kahèṃgè" mattu rainā bīṭ jāyè (mukhārādalli toḍiyòṃdigè ) – amar prem 
 ayo kahaṃsè ghanaśyām - buddha mil gayā
 vo nā eṃgè pālaṭkar - devadās
 è dilsè dil milā lè - navaraṃg
 dhal cuki śem gām - kòhinūr
 khat likha de savārigè nam bābu
 giridharagopālanigè merè – mīrā
 terè binā sajnā lage nā jiyā hamar – ārati
 terè merè milan ki ye rainā - abhimān
 khamāj - phujān hāḍiddu śaphkat amānat ali
 mitvā – kabhi alvidā nā kèhanā

narasiṃha bhajan " vaiṣṇav jana to " kūḍa khamāj annu ādharisidè.

saragaṃ gītèyu ī kèḻaginaṃtidè: tīn‌tāl‌gè hòṃdisalāgidè, aṃdarè hadināru āvarta:

idu sargaṃ gītègè munnuḍiyāgidè, aṃḍar‌skor avagrahavannu sūcisuttadè aṃdarè takṣaṇada hiṃdina ṭippaṇiyannu òṃdakkè òṃdu bīṭ‌niṃda vistarisuvudu _ mattu</br> ___ saṃdarbhadalli mūru bīṭ‌gaḻu

calanacitra hāḍugaḻu

bhāṣè: tamiḻu

ṭippaṇigaḻu

gamanārha hāḍugaḻu 

 kuc tò log kahèṃgè
 terè merè milan ki ye rainā
 mora saiyyana mosè bolè
 vaiṣṇava jana to (miśrā khamāj‌nalli)

ullekhagaḻu

mūlagaḻu

bāhya kòṃḍigaḻu 

 rāga khamāj baggè hèccina vivaragaḻu

hiṃdustāni rāgagaḻu
rāgagaḻu
hiṃdustāni saṃgīta
ಖಮಾಜ್