ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕದ ಸಮಭಾಜಕರೇಖೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಕೋತಿ. ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗಣದ ಸರ್ಕೊಪೈಸಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಜಾತಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲಸ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾ. ಸ್ಫಿಂಕ್ಸ್ (ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾ. ಲ್ಯೂಕೊಫಿಯಸ್ (ಡ್ರಿಲ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳುಂಟು. ದಟ್ಟಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ವಾಸವಾದರೂ ಕಾಲಕಳೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ.

ದೇಹರಚನೆ 
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢಕಾಯದ ಕೋತಿ ಎನಿಸಿದ ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ ಕೋತಿಯ ದೇಹ ತಲೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ 60-75 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ ಇದೆ. ಬಾಲ ಮೋಟು 5-7.5 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದ್ದು. ಯಾವಾಗಲೂ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೋತಿಯ ತೂಕ ಸುಮಾರು 54 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ಲಿನ ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಬೆನ್ನಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸುರುಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು, ಹೊಟ್ಟೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ, ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ಲಿನ ದೇಹ ಕೆಂಚು. ಎರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲೂ ಗಡ್ಡ, ಶಿಖೆ ಮತ್ತು ಅಯಾಲುಗಳುಂಟು. ಅಂತೆಯೇ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮೂಗಿನ ಮೂಳೆಯ ಆಚೀಚೆ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಏಣುಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ಲಿನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆಚೀಚೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಏಣೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ತೋಡುಗಳೂ ಉಂಟು. ಇದರ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಚರ್ಮ ಊದಾ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು ಮೂಗಿನ ಏಣು ತುದಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಗಳು ಉಜ್ಜ್ವಲ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕಿವೆಯಾಗಿ ಇಡೀ ಮುಖ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಿದೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್ಲಿನ ಮೂತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಉಬ್ಬುಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು, ಆದರೆ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲೂ ಪೃಷ್ಠಭಾಗ ಕೆಂಪುಮಿಶ್ರಿತ ಊದಾಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಭಾವ 
ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್‌ಗಳು ತುಂಬ ಬಲಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಬಲು ಹರಿತವಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ ವೈರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಕಾದಾಡಬಲ್ಲವು. ಇವು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುವು. ವಯಸ್ಸಾದ ಗಂಡು ಗುಂಪಿಗೆ ನಾಯಕ.

ಆಹಾರ, ಆಯಸ್ಸು 
ಇವು ಸರ್ವಭಕ್ಷಿಗಳು. ಗೆಡ್ಡೆ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೀಟ, ಕಪ್ಪೆ, ಓತಿ, ಹಾವು ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಆಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು 32-40 ವರ್ಷಗಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ARKive – images and movies of the mandrill (Mandrillus sphinx)
 Mandrillus Porject  – a research and conservation organization

ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
myāṃḍril paścima āphrikada samabhājakarekhèya pradeśadalli kāṇabaruva òṃdu jātiya koti. praimeṭ gaṇada sarkòpaisiḍī kuṭuṃbakkè seridè. jātiya vaijñānika hèsaru myāṃḍrilas. idaralli myā. sphiṃks (myāṃḍril) mattu myā. lyūkòphiyas (ḍril) èṃba èraḍu bagègaḻuṃṭu. daṭṭakāḍugaḻalli ivugaḻa vāsavādarū kālakaḻèyuvudu hèccāgi nèlada melèye.

deharacanè 
ivugaḻalli hèccu dṛḍhakāyada koti ènisida myāṃḍril kotiya deha talèyū seridaṃtè 60-75 sèṃ.mī udda idè. bāla moṭu 5-7.5 sèṃ.mī. uddaddu. yāvāgalū nèṭṭagè niṃtaṃtè iruttadè. kotiya tūka sumāru 54 ki.grāṃ. myāṃḍrillina dehada baṇṇa bènnabhāgadalli hasurumiśrita kaṃdu, hòṭṭèbhāgadalli haḻadi, myāṃḍrillina deha kèṃcu. èraḍu bagègaḻallū gaḍḍa, śikhè mattu ayālugaḻuṃṭu. aṃtèye èraḍarallū mūgina mūḻèya ācīcè mukhadalli eṇugaḻivè. myāṃḍrillina mukhadalli ācīcè òṃdu mukhya eṇū adakkè seridaṃtè āru toḍugaḻū uṃṭu. idara melè iruva carma ūdā mattu nīli baṇṇadāgiddu mūgina eṇu tudi mattu bāyigaḻu ujjvala kèṃpu baṇṇakkivèyāgi iḍī mukha èddu kāṇuvaṃtidè. hèṇṇina mukhadalli ī varṇavaividhya illa. myāṃḍrillina mūtiyalli kevala èraḍu ubbugaḻivè mattu idara baṇṇa kappu, ādarè èraḍu prabhedagaḻallū pṛṣṭhabhāga kèṃpumiśrita ūdābaṇṇaddāgidè.

svabhāva 
myāṃḍril‌gaḻu tuṃba balaśāli hāgū dhairyaśāligaḻu. jòtègè balu haritavāda hallugaḻiruvudariṃda saṃdarbha baṃdāga vairigaḻòṃdigè ugravāgi kādāḍaballavu. ivu dòḍḍa dòḍḍa guṃpugaḻalli jīvana naḍèsuvuvu. vayassāda gaṃḍu guṃpigè nāyaka.

āhāra, āyassu 
ivu sarvabhakṣigaḻu. gèḍḍè berugaḻiṃda hiḍidu kīṭa, kappè, oti, hāvu muṃtādavannū tinnuttavè. ivugaḻa āyassu sumāru 32-40 varṣagaḻènnalāgidè.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu 

 ARKive – images and movies of the mandrill (Mandrillus sphinx)
 Mandrillus Porject  – a research and conservation organization

sastani prāṇigaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಮ್ಯಾಂಡ್ರಿಲ್