ಪೆನ್ (ಮರಾಠಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ: [peːɳ] ) ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಗಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಇದು ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಯಗಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೆನ್ನು ಅಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಉಪ್ಪಿನ ಕೃಷಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 
ಪೆನ್ ಹೆಸರು "ಪೆಣೆ" ಅಥವಾ "ಪೆನೆ" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ". ಪೆನ್ನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. 

ಅದರ ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ, ಪೆನ್ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು (ಇಂದಿನ ಅಂಟೋರಾ ಬಂದರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೆನ್ ಪೋರ್ಟ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಮೃದ್ಧ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡೆಕ್ಕನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಕುಗಳ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಶಿಲಾಹಾರ್ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಾಶಿಯ ಜಗದುಂಬಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ರಾಮೇಶ್ವರ (ರಾಮೇಶ್ವರ), ಪತನೇಶ್ವರ (ಪಾತಣೇಶ್ವರ), ಗೋತೇಶ್ವರ (ಗೋಟೇಶ್ವರ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರ (ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರ) ನಂತಹ ಶಿವನ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು

ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶ್ರೀ ಸೇನಾಪತಿ ಪ್ರತಾಪ್ರಾವ್ ಗುಜಾರ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೆನ್ ಸ್ವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಆದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರ ಕುಲದೇವತೆಯಾಗಿ ಲಾಂಗಿಯ ಪೆನ್ನಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು.

ಮಹಲ್ ಮಿರಿಯಾ ಡೋಂಗರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಗ್ರೇಶ್ವರದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ.

ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಡೆಕ್ಕನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಶಾಯಿಸ್ತೇಖಾನ್‌ನ ದಾಳಿಯು ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಮರಾಠರ ನಡುವೆ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ತಾಹೆರ್ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯವು ಪೆನ್ನ ಕೋಟೆಯ ಮಹಲ್ಮೀರಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಗೋತೇಶ್ವರನ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯದ ಅಪವಿತ್ರತೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಶಿವಾಜಿಯ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತೆ ಹೋರಾಡಿತು. ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಉಂಬರಖಿಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ತಾಲಬ್‌ಖಾನ್ ಮತ್ತು ರತಂಗಡ್ ಬಳಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಾಲಕಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 1662 ರಂದು ಮಹಲ್ಮೀರಾವನ್ನು ಸಹ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರುದಿನ, ವೀರಾವೇಶದ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಪೆನ್ಸ್ ಬಾಸ್ಟನ್ (ಪ್ರಸ್ತುತ, ತಹಸಿಲ್ ಕಚೇರಿಯ ಸ್ಥಳ) ಶಿವಾಜಿಯ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಯಿತು. ಈ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ, ಸರ್ದಾರ್ ವಘೋಜಿ ತುಪೆ ಅವರು ಅಷ್ಟೇ ನುರಿತ ಮೊಘಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ತುಪೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಮರಾಠರ ವಿಜಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ವಘೋಜಿ ಕೂಡ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 6 ಆಗಸ್ಟ್ 1668 ಮತ್ತು 11 ಮೇ 1674 ರಂದು ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೆನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಪೆನ್ ಟೌನ್ ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ 18°40' N, 73°05' E ನಲ್ಲಿದೆ. ಡೆಕ್ಕನ್‌ಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಳ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಯಗಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇದು ಸುಮಾರು 16 ರ ಭೋಗಾವತಿ ತೊರೆಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಅದರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ. ಪೆನ್ ಕೌಂಟಿಯು ಒಟ್ಟು 199.6 ಚ.ಮೈಲಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಪೆನ್ ನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.75 ಚ.ಮೈಲುಗಳು.

ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 

ಪೆನ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ 37,852 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 19,257 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 18,595 ಜನಗಣತಿ ಇಂಡಿಯಾ 2011 ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು. 0-6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 3910 ಆಗಿದೆ, ಇದು ಪೆನ್ (M Cl) ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 10.33% ಆಗಿದೆ. ಪೆನ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರಾಸರಿ 929 ರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 966 ಆಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 894 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 911 ಆಗಿದೆ. ಪೆನ್ ಸಿಟಿಯ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 82.34% ಕ್ಕಿಂತ 91.40% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಲೇಖನಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.91% ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ 88.82% ರಷ್ಟಿದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಪೆನ್ ಸಿಟಿಯು ಆಗ್ರಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ವರ್ತಕರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ,  ಪೆನ್ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪೆನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ಪಾವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಗ್ರಾಮವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಇಂದು  ಎಲ್ಲಾ ಪೆನ್ ತೆಹಸಿಲ್‌ಗಳು ಅಗ್ರಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಅಗ್ರಿ ಸಮುದಾಯವು ಪೆನ್ ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ, ಪೆನ್ ಆಗ್ನೇಯದ ಹಿನ್ಟರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಟ್ಕರಿ ಮತ್ತು ಠಾಕೂರ್‌ಗಳಿಂದ ವಿರಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಪೆನ್ ಸಣ್ಣ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬೆನೆ ಇಸ್ರೇಲ್ . ಸಮುದಾಯವು ಬೆತ್-ಹಾ-ಎಲೋಹಿಮ್ ಎಂಬ ಸಿನಗಾಗ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,76,681 ಆಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ತಾಲೂಕುಗಳು
pèn (marāṭhi uccāraṇè: [peːɳ] ) bhāratada mahārāṣṭra rājyada rāyagaḍa jillèya òṃdu paṭṭaṇa mattu tālūku. idu viśva darjèya gaṇeśa mūrtigaḻigè hèsaruvāsiyāgidè. idu rāyagaḍa jillèya bhaugoḻika mattu sāṃskṛtika keṃdravāgidè. pènnu agri mattu koli samudāyada uppina kṛṣigè hèsaruvāsiyāgidè.

itihāsa 
pèn hèsaru "pèṇè" athavā "pènè" èṃba padadiṃda baṃdidè, idarartha "viśrāṃti paḍèyuva sthaḻa". pènna mūlada baggè yārigū khacitavāgi gòttilla. 

adara sthaḻadiṃdāgi, pèn baṃdaru nagaravāgi abhivṛddhigòṃḍitu (iṃdina aṃṭorā baṃdarannu sāmānyavāgi "pèn porṭ" èṃdu ullekhisalāguttadè), ījipṭ‌navarègè vyāpāra saṃparkagaḻannu hòṃdidè. idu samṛddha mārukaṭṭèyannu hòṃdiddu, ḍèkkan‌gè mattu alliṃda sarakugaḻa vinimaya naḍèyuttittu.

śilāhār rājara kāladalli, vāśiya jagaduṃbā seridaṃtè aneka devatègaḻa devālayagaḻannu nirmisalāyitu. cālukyara kāladalli, rāmeśvara (rāmeśvara), pataneśvara (pātaṇeśvara), goteśvara (goṭeśvara) mattu vyāghreśvara (vyāghreśvara) naṃtaha śivana bhavyavāda devālayagaḻannu nirmisalāyitu

vyāghreśvara devasthānavannu śrī senāpati pratāprāv gujār avaru nirmisidaru. pèn svāriyalli śrī chatrapati śivāji mahārājaru ādeśisidaru mattu naṃtara avara kuladevatèyāgi lāṃgiya pènniniṃda pūjisidaru.

mahal miriyā ḍoṃgar‌nalliruva vāgreśvarada kāḍinalli iruva atyaṃta haḻèya śivana devālaya idè.

chatrapati śivāji mahārājara yugadalli, ḍèkkan‌na melè śāyistekhān‌na dāḻiyu mòghalaru mattu marāṭhara naḍuvè pèn‌nalli pramukha horāṭagaḻigè kāraṇavāyitu. āraṃbhadalli sardār tāhèrkhān netṛtvada mòghal sainyavu pènna koṭèya mahalmīrāvannu ākramisitu mattu suttamuttalina haḻḻigaḻannu lūṭi māḍitu, idaralli goteśvarana bhavyavāda devālayada apavitratèyū seridè. śivājiya sainya mattè horāḍitu. avaru hattirada uṃbarakhiṃḍ‌nalli kartālab‌khān mattu rataṃgaḍ baḻi adhikāri bālakiyannu solisidaru. 27 phèbravari 1662 raṃdu mahalmīrāvannu saha hiṃdakkè tègèdukòḻḻalāyitu mattu marudina, vīrāveśada horāṭada naṃtara, pèns bāsṭan (prastuta, tahasil kaceriya sthaḻa) śivājiya sainyadiṃda surakṣitavāyitu. ī vijayadalli, sardār vaghoji tupè avaru aṣṭe nurita mòghal adhikāriya viruddha horāḍidaru ādarè nirṇāyaka kṣaṇadalli, tupè nirṇāyaka hòḍètavannu nīḍidaru mattu adu adhikāriyannu kòṃdu marāṭhara vijayavannu khacitapaḍisitu. vaghoji kūḍa tīvravāgi gāyagòṃḍaru mattu śīghradalle nidhanarādaru. śivāji mahārājaru 6 āgasṭ 1668 mattu 11 me 1674 raṃdu èraḍu saṃdarbhagaḻalli pèn‌gè bheṭi nīḍidaru

bhūgoḻaśāstra 
pèn ṭaun muṃbai mèṭropāliṭan pradeśada hòravalayadalliruva 18°40' N, 73°05' E nallidè. ḍèkkan‌gè vyāpāra mārgagaḻalli adara sthaḻa, muṃbai mattu puṇèya sāmīpya mattu rāyagaḍa jillèyalli adara keṃdra sthānadiṃdāgi idu prācīna kāladalli prāmukhyatèyannu gaḻisitu. idu sumāru 16 ra bhogāvati tòrèya daḍadallidè adara bāyiyiṃda ki.mī. pèn kauṃṭiyu òṭṭu 199.6 ca.maili vistīrṇavannu hòṃdidè mattu paṭṭaṇada pèn na vistīrṇa 6.75 ca.mailugaḻu.

janasaṃkhyāśāstra 

pèn munsipal kaunsil 37,852 janasaṃkhyèyannu hòṃdidè, adaralli 19,257 puruṣaru mattu 18,595 janagaṇati iṃḍiyā 2011 ra varadiya prakāra mahiḻèyaru. 0-6 varṣa vayassina makkaḻa janasaṃkhyèyu 3910 āgidè, idu pèn (M Cl) òṭṭu janasaṃkhyèya 10.33% āgidè. pèn munsipal kaunsil‌nalli, rājya sarāsari 929 ra viruddha strīliṃga anupātavu 966 āgidè. idalladè, mahārāṣṭra rājyada sarāsari 894 kkè holisidarè pèn‌nalli makkaḻa liṃga anupātavu sumāru 911 āgidè. pèn siṭiya sākṣaratèya pramāṇavu rājyada sarāsari 82.34% kkiṃta 91.40% hèccāgidè. lekhaniyalli puruṣara sākṣaratè 93.91% raṣṭiddarè mahiḻā sākṣaratè pramāṇa 88.82% raṣṭidè.

sāṃpradāyikavāgi, pèn siṭiyu āgri, brāhmaṇaru mattu vartakara samudāyadiṃda janasaṃkhyè hòṃdittu ekèṃdarè idu saṃskṛti, śikṣaṇa mattu vyāpārada keṃdravāgittu. ādarè īga,  pèn nagaravu halavāru jātigaḻu mattu dharmagaḻa sammilanavāgidè. haḻèya dinagaḻalli, pèn prāthamikavāgi citpāvana brāhmaṇa prābalyada grāmavèṃdu gurutisalpaṭṭidè, ādarè iṃdu  èllā pèn tèhasil‌gaḻu agri samudāyadiṃda prābalya hòṃdivè. agri samudāyavu pèn vèsṭ‌na samataṭṭāda pradeśagaḻalli vāsisuttadè, pèn āgneyada hinṭar‌lyāṃḍ‌gaḻu buḍakaṭṭu kaṭkari mattu ṭhākūr‌gaḻiṃda viraḻa janasaṃkhyèyannu hòṃdivè pèn saṇṇa yahūdi samudāyavannu hòṃdidè, bènè isrel . samudāyavu bèt-hā-èlohim èṃba sinagāg annu hòṃdidè. 2001 ra janagaṇatiya prakāra pèn kauṃṭiya janasaṃkhyèyu 1,76,681 āgidè.

ullekhagaḻu 

mahārāṣṭrada tālūkugaḻu
ಪೆನ್