ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್  (೭ ಜುಲೈ ೧೯೦೭ - ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩)  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾನ್ ಶಹೀದ್ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದ ಗಾಂಧಿ  ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಶ್ತೂನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ಅಂಜುಮನ್ - ಇ - ವತನ್ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಅಚಕ್ಜಾಯ್  ಅವರು ಜುಲೈ ೭ ರಂದು ಇನ್ನಾಯತುಲ್ಲಾ ಕರೇಜ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಲಾಮ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ದಿಲ್ಬರಾ ಅವರಿಂದ ಬೆಳೆದರು. ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾಷ್ಟೋ, ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ  ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂದೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.  ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.

ವೃತ್ತಿ 
ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅವರು ಮೇ ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜೈಲು ಪಾಲಾದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೦ ಮೇ ೧೯೩೮ ರಂದು ಅಂಜುಮನ್ - ಇ - ವತನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. (ಖಾನ್ ಶಹೀದ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಅಂಜುಮನ್-ಇ-ವತನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ). ಅದು ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.

೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಅವರು "ವ್ರೋರ್ ಪಶ್ತೂನ್" ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಶ್ತೂನ್ ಏಕೀಕೃತ ಭೌಗೋಳಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅವಾಮಿ ಪಾರ್ಟಿ (ಎನ್‌ಎಪಿ) ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಪಶ್ತೂನ್, ಬಲೂಚ್, ಸಿಂಧಿ, ಸಿರೈಕಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಎನ್‌ಎಪಿ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಪಶ್ತೂನ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 

"ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು (೧೯೬೯ - ೧೯೭೩) ಕಳೆದರು. ಜೈಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಧಿಕೃತ ಜಿರ್ಗಾ ಸದಸ್ಯರು ಮಾತ್ರ ( ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ) ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು". ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅವರು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ದೃಢವಾದ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತೆಯೇ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗೆ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮಹಮೂದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ 
ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್‌ಜೈ ಅವರು ಬಯಾಜಿದ್ ರೋಶನ್ ಪಾಷ್ಟೋ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಹವರ್ತಿ ಪಶ್ತೂನ್‌ಗಳು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟರು. ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಷ್ಟೋ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅರೇಬಿಕ್, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಉರ್ದು, ಬಲೂಚಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾದ ಪಾಷ್ಟೋವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್ ಅವರ ತರ್ಜುಮಾನ್ - ಉಲ್ - ಕುರಾನ್, ಶೇಖ್ ಸಾದಿ ಅವರ ಗುಲಿಸ್ತಾನ್-ಇ-ಸಾದಿ ಮತ್ತು ಡಾಟ್ಸನ್ ಕಾರ್ಟೊದ ಭವಿಷ್ಯ, 'ಶಬ್ಲಿ ನುಮಾನಿಯವರ ಸೀರತ್ - ಉಲ್ - ನಬಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪಾಷ್ಟೋಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ತಮ್ಮ ೭ ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೆಟ್ಟಾದಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ "ಇಸ್ತಿಕ್ಲಾಲ್" ಎಂಬ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅವರು  ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.

ನೆನಪುಗಳು 
ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ೧೯೦೭ ರಿಂದ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್ನ ಜಿಲ್ಲಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕ್ಷಣಗಳ ಬಗೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಪಾಷ್ಟೋ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ 'ಜಮಾ ಜ್ವಾಂದ್ ಅವ್ ಜ್ವಾಂಡೂನ್' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಖಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಜನ್ಮವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಓದುಗರನ್ನು ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುತ್ತಜ್ಜ, ಬೋಸ್ತಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಇನಾಯತುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬರ್ಖುರ್ದಾರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಾಪಕ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: "ಬರ್ಖುರ್ದಾರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಫ್ಘಾನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು. ಬುರ್ಖುರ್ದಾರ್ ಖಾನ್ ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಹ್ಮದ್ ಶಾ ಬಾಬಾ (ದುರಾನಿ) ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ" . "ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಧರ್ಮ, ಜಾರ್ಗಾಸ್, ಮಾದಕ ವ್ಯಸನ, ಶಿಶುಕಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ತೊಂದರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಪುಕ್ಥುನ್ ಮತ್ತು ಪುಖ್ತುನ್ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪುಟಕ್ಕೆ ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ" .

“೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಮದುವೆಯಾದೆ. ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ನಾನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮದುವೆಯ ಆಳವಾದ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ”ಎಂದು ಖಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಖ್ತುನ್‌ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ". 

೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅವರು 'ಜಮಾ ಝ್ವಾಂಡ್ ಅವ್ ಜ್ವಾಂಡೂನ್' ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಲಿಪ್ಯಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾದ ಪಾಷ್ಟೋ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಮೂಲ ಪಾಷ್ಟೋ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಾದ ಶ್ರೀ ವಾಸಿಲಿ ಇವಾಶ್ಕೊ ಮತ್ತು ಡಾ ಗುಲಾಮ್ ಸರ್ವರ್ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ನವೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

೧೯೭೩ ನಿಧನ
೧೯೦೭ ಜನನ
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
abdul samad khān acakjāy  (7 julai 1907 - 2 ḍisèṃbar 1973)  sāmānyavāgi khān śahīd mattu balūcistānada gāṃdhi  èṃdu karèyuttārè. avaru paśtūn rāṣṭrīyatāvādi mattu āgina briṭiṣ bhāratīya prāṃtyada balūcistān‌na rājakīya nāyakarāgiddaru.  avaru aṃjuman - i - vatan balūcistān annu sthāpisidaru. idu bhāratīya rāṣṭrīya kāṃgrès‌nòṃdigè maitri māḍikòṃḍittu.

āraṃbhika jīvana 
acakjāy  avaru julai 7 raṃdu innāyatullā karej grāmadalli janisidaru.  jīvanada āraṃbhadalliye taṃdèyannu kaḻèdukòṃḍaru. avaru mattu avara sahodara abdul salām khān avaru mātṛpradhāna dilbarā avariṃda bèḻèdaru. acakjāy tanna āraṃbhika śikṣaṇavannu manèyalliye paḍèdaru. avaru śāstrīya pāṣṭo, arebik mattu parṣiyan paṭhyagaḻalli cènnāgi pāraṃgatarāgiddaru. avaru sthaḻīya mādhyamika  śālègè seridaru. atyuttama vidyārthi èṃdū sābītupaḍisidaru.  jòtègè vidyārthivetanavannu gaḻisidaru.

vṛtti 
abdul samad khān acakjāy avaru me 1930 ralli mòdala bārigè jailu pālādaru. ī hiṃdè masīdiyalli grāmastharigè upanyāsa nīḍiddakkāgi āḍaḻitagārariṃda èccarikè nīḍalāgittu.

avara rājakīya horāṭadalli avaru 30 me 1938 raṃdu aṃjuman - i - vatan annu sthāpisidaru. (khān śahīd bhāratadalli briṭiṣ vasāhatuśāhi āḍaḻitada viruddha maitri māḍikòṃḍiddaru. ādarè avara netṛtvada aṃjuman-i-vatan annu bhāratīya rāṣṭrīya kāṃgrès‌nalli èṃdigū vilīnagòḻisalilla). adu bhāratada vibhajanèyannu virodhisitu.

1954 ralli pākistānada racanèya naṃtara avaru "vror paśtūn" caḻuvaḻiyannu sthāpisidaru. naṃtara avaru pākistānadalli paśtūn ekīkṛta bhaugoḻika ghaṭakavannu naṃbiddariṃda pākistānada atidòḍḍa pragatipara maitrikūṭadòṃdigè nyāṣanal avāmi pārṭi (èn‌èpi) vilīnagòṃḍitu. paśtūn, balūc, siṃdhi, siraiki, bèṃgāli mattu paṃjābigaḻa rāṣṭrīya ghaṭakagaḻannu rūpisalu èn‌èpi praṇāḻikèyannu ullaṃghisida balūcistān prāṃtyakkè paśtūn bhūmiyannu vilīnagòḻisida naṃtara pratyekavāda mārgagaḻannu berpaḍisalāyitu. 

"avaru tamma jīvanada kònèya nālku varṣagaḻannu (1969 - 1973) kaḻèdaru. jailiniṃda hòrabaṃda naṃtara avara rājakīya jīvanadalli sārvatrika phrāṃcaisgāgi horāḍidaru. balūcistān mattu buḍakaṭṭu pradeśagaḻalli iruva adhikṛta jirgā sadasyaru mātra ( òbba vyakti ) mata calāyisalu arharāgiddaru". abdul samad khān acakjāy avaru samānatèyannu naṃbiddaru. mahiḻā hakkugaḻa dṛḍhavāda vakīlarāgiddaru. aṃtèye 1970 ralli sārvatrika cunāvaṇègè mahiḻā matadārara noṃdaṇigè niṣedhagaḻannu praśnisidaru.

ḍisèṃbar 1973 ralli avara hatyèya samayadalli avaru balūcistān prāṃtīya asèṃbliya sadasyarāgiddaru. samad khān avara nidhanada naṃtara avara putra iṃjiniyar mahamūd khān acakjāy pakṣada adhyakṣarāgi āykèyādaru.

sāhitya jīvana 
abdul samad khān acak‌jai avaru bayājid rośan pāṣṭo lipiyannu sudhārisidaru. avara sahavarti paśtūn‌gaḻu uccarisalu sādhyavāgada arebik varṇamālègaḻannu hòragiṭṭaru. adannu uccarisuva rītiyalli pāṣṭo lipiyannu hòṃdalu pratipādisidaru.

abdul samad khān acakjāy arebik, parṣiyan, iṃgliṣ, urdu, balūci mattu siṃdhi bhāṣègaḻa melè hiḍita hòṃdiddaru. ādarè avara mātṛbhāṣèyāda pāṣṭovannu hèccu prītisuttiddaru hāgū rāṣṭrīyatāvādi horāṭadalli adara pramukha prāmukhyatèyannu naṃbiddaru. avaru maulānā abul kalāṃ ājād avara tarjumān - ul - kurān, śekh sādi avara gulistān-i-sādi mattu ḍāṭsan kārṭòda bhaviṣya, 'śabli numāniyavara sīrat - ul - nabi seridaṃtè halavāru pustakagaḻannu pāṣṭogè anuvādisidaru. bhāratīya patrikā kāydèyannu ī pradeśakkè vistarisalu tamma 7 varṣagaḻa kaṭhiṇa horāṭada naṃtara 1938 ralli kvèṭṭādiṃda prāṃtyada itihāsadalli "istiklāl" èṃba mòdala vṛttapatrikèyannu prakaṭisuvalli abdul samad khān acakjāy avaru  yaśasviyādaru.

nènapugaḻu 
abdul samad khān avaru jailinalli 1907 riṃda avaru huṭṭida avadhiyannu òḻagòṃḍu 1952 ralli lāhorna jillā jailinalli śikṣè anubhavisida kṣaṇagaḻa bagègina tamma ātmacaritrègaḻannu barèyalu prāraṃbhisidaru. mūlataḥ pāṣṭo bhāṣèyalli barèyalāda 'jamā jvāṃd av jvāṃḍūn' èṃba śīrṣikèya ātmacaritrègaḻu khān abdul samad khān avara janmavannu bicciḍuttavè. idu odugarannu avara pūrvajara pitṛpradhāna cakravyūhakkè tvaritavāgi kòṃḍòyyuttadè. avaru tamma muttajja, bostān khān avara maga ināyatullā khān mattu aṃtimavāgi barkhurdār khān avara kuṭuṃbada sthāpaka pitāmahanannu paricayisidaru.

avaru tamma ātmacaritrèyalli hīgè barèyuttārè: "barkhurdār khān avara kāladiṃdalū namma pūrvajaru rāṣṭrīya aphghān nyāyālaya mattu sarkāradòṃdigè saṃparka hòṃdiddaru hāgū spaṣṭavāgi vidyāvaṃtarāgiddaru. allade nyāyālayagaḻu mattu āḍaḻitada vidhānagaḻalli cènnāgi pariṇatarāgiddaru. burkhurdār khān iṃdina aphghānistānada saṃsthāpaka ahmad śā bābā (durāni) avara samakālīnarāgiddaru èṃdu heḻalāguttidè" . "avara baravaṇigèya śailigiṃta hèccāgi samad khān avara dharma, jārgās, mādaka vyasana, śiśukāma mattu itara tòṃdarègaḻa baggè avara accumèccina pukthun mattu pukhtun samājada baggè kāydirisada ālocanègaḻu odugarannu muṃdina puṭakkè tvarègòḻisuvaṃtè òttāyisuttadè" .

“1928 ralli nānu maduvèyādè. maduvèyāguvudu nānu māḍabekāda kèlasavāgittu. ādarè satyavèṃdarè halavu varṣagaḻiṃda maduvèya āḻavāda hāgū śāśvatavāda maulya mattu arthavannu nānu arthamāḍikòḻḻalilla ”èṃdu khān abdul samad khān barèyuttārè. "avara ātmacaritrègaḻu ade rītiya anirīkṣita vaiyaktika bahiraṃgapaḍisuvikègaḻiṃda tuṃbivè. idannu sāmānyavāgi pukhtun‌gè heḻalāguvudilla". 

2013 riṃda 2018 ravarègè balūcistān gavarnar āgi sevè sallisida samad khān avara maga mòhammad khān acakjāy avaru 'jamā jhvāṃḍ av jvāṃḍūn' annu iṃgliṣ‌gè lipyaṃtaragòḻisiddārè. mòhammad khān acakjāy avaru tamma taṃdèya kṛtigaḻannu uttamavāda pāṣṭo bhāṣèyalli iṃgliṣ‌gè bhāṣāṃtarisalu eḻu varṣagaḻigiṃta hèccu samaya tègèdukòṃḍaru. naṃtara mūla pāṣṭo āvṛttiyannu unnata śreṇiya rājatāṃtrikarāda śrī vāsili ivāśkò mattu ḍā gulām sarvar avaru ukreniyan bhāṣègè anuvādisidaru. iṃgliṣ mattu ukreniyan bhāṣèya èraḍū āvṛttigaḻu navèṃbar aṃtyada veḻègè mudraṇadiṃda hòraguḻiyuttavè.

ullekhagaḻu 

1973 nidhana
1907 janana
viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಖಾನ್ ಅಚಕ್ಜಾಯ್