ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಐದು ಪಂಚರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೋನಸೀಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಾಮಮ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ಶಿವನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷತಪೋವನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷವಾಟಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ದಕ್ಷನು "ನಿರೀಶ್ವರ ಯಾಗ" ಅಥವಾ "ನಿರೀಶ್ವರ ಯಜ್ಞ" ಎಂಬ ಯಾಗ ಅಥವಾ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು "ದಕ್ಷ ಆರಾಮ" ದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಇದರರ್ಥ "ದಕ್ಷನ ವಾಸಸ್ಥಾನ". ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜಗದ್ಗುರು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು / ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಪೀಠದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ "ಮಾಣಿಕ್ಯೇ ದಕ್ಷ ವಾಟಿಕಾ" ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು "ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮದ ಮಾಣಿಕ್ಯಾಂಬಾ ದೇವಿ" ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷನು "ನಿರೀಶ್ವರ ಯಜ್ಞ" ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ
ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ ೯ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೊಡ್ಡ ಮಂಟಪವನ್ನು ಒಡಿಶಾದ ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಗ ದೇವನ ಸೊಸೆ ಗಂಗಾ ಮಹಾದೇವಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯವು ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು ಚೋಳ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ೮೯೨ CE  ಮತ್ತು ೯೨೨ CE ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಮರ್ಲಕೋಟದ (ಸಮಲ್ಕೋಟ್) ಭೀಮೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ದಂತಕಥೆ
ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಕ್ಷರಾಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ವೀರಭದ್ರನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ರಂಪಾಟ ಮತ್ತು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ನಂತರ ಶಿವನು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.

ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು 
ಭೀಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ದೇವಾಲಯವು "ಸಪ್ತ ಗೋದಾವರಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಪ್ತ ಋಷಿಗಳು ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲು ಏಳು ವಿವಿಧ ನದಿಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ತಂದರು. ಸಪ್ತ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವೇಶರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಮಂಟಪಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಕಾಲಭೈರವ, ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ವಟುಕ ಭೈರವ ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಹಬ್ಬಗಳು
ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಾರಿಗೆ
ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮವು ಅಮಲಪುರಂನಿಂದ ೨೫ ಕಿ.ಮೀ, ಕಾಕಿನಾಡದಿಂದ ೨೮ ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಿಂದ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನರು ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾಕಿನಾಡವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''.

ರಸ್ತೆ, ರೈಲು ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ] ಮೂಲಕ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ರಸ್ತೆ: ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ತಲುಪಿ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ರಾವುಲಪಾಲೆಂಗೆ ಬಂದು ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಹುದು. ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರದಿಂದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾನಂ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮ ತಲುಪಬೇಕು.

ರೈಲು: ಕಾಕಿನಾಡ ತಲುಪಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಾಮಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಹುದು ಆದರೆ ಈಗ ಒಂದೇ ರೈಲು ಬಸ್ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಮಾನ: ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕ್ಯಾಬ್ ಮೂಲಕ ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ದೇವಾಲಯಗಳು
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
hiṃdū devarāda śivanigè pavitravāda aidu paṃcarāma kṣetragaḻalli drākṣarāma òṃdāgidè. ī devālayavu bhāratada āṃdhrapradeśada konasīmā jillèya drākṣārāmam paṭṭaṇadallidè. ī devālayadalli bhīmeśvara svāmiyu śivanannu ullekhisuttānè.

vyutpatti
ī paṭṭaṇavannu hiṃdè dakṣatapovana mattu dakṣavāṭika èṃdu karèyalāguttittu. èllā prajāpatigaḻa mukhyastha dakṣanu "nirīśvara yāga" athavā "nirīśvara yajña" èṃba yāga athavā yajñavannu māḍida sthaḻa idu. ī sthaḻada prastuta hèsaru "dakṣa ārāma" da vyutpannavāgidè idarartha "dakṣana vāsasthāna". ī sthaḻavannu jagadguru śaṃkarācāryaru / ādi śaṃkararu mahāśakti pīṭhada ślokadalli "māṇikye dakṣa vāṭikā" dalli ullekhisiddārè. idu "drākṣarāmada māṇikyāṃbā devi" yannu sūcisuttadè. dakṣanu "nirīśvara yajña" māḍida sthaḻakkè iṃdigū yātrārthigaḻu bheṭi nīḍuttārè.

devālayada itihāsa
ī devālayadallina śāsanagaḻu idannu kri.śa 9 mattu 10 ne śatamānagaḻa naḍuvè pūrva cālukya rāja bhīmanu nirmisidanèṃdu bahiraṃgapaḍisuttadè. devālayada dòḍḍa maṃṭapavannu òḍiśāda pūrva gaṃgā rājavaṃśada òṃdane narasiṃga devana sòsè gaṃgā mahādevi nirmisidaḻu. vāstuśilpa mattu śilpakalèyalli, devālayavu cālukya mattu coḻa śailigaḻa miśraṇavannu pratibiṃbisuttadè.

devālayavu aitihāsikavāgi pramukhavāgidè. ī pradeśavannu āḻida pūrva cālukyaru idannu nirmisidaru. idannu 892 CE  mattu 922 CE ra naḍuvè nirmisalāda samarlakoṭada (samalkoṭ) bhīmeśvarasvāmi devālayakkè muṃcitavāgi nirmisalāgidè èṃdu naṃbalāgidè.

daṃtakathè
dakṣa yajña naḍèda sthaḻavannu dakṣarāma èṃdu parigaṇisalāgidè. bhagavān vīrabhadranu sthaḻadalli naḍèsida raṃpāṭa mattu hatyākāṃḍada naṃtara śivanu ī sthaḻavannu pavitragòḻisidanu.

hèggurutugaḻu 
bhīmeśvara svāmi devālayavu òṃdu dòḍḍa devālayavāgiddu, idannu pūrva cālukyaru navīkarisidaru. ī devālayavu "sapta godāvari" èṃdu karèyalpaḍuva puṣkariṇiyannu hòṃdidè, alli sapta ṛṣigaḻu idannu racisalu eḻu vividha nadigaḻiṃda nīrannu taṃdaru. sapta godāvari puṣkariṇiyalliruva saṇṇa maṃṭapadalli saptarṣigaḻannu kāṇabahudu. vyāsa mattu agastya ṛṣiyiṃda pūjisalpaṭṭa agastyeśvara svāmi nirmisida kāśi viśveśara devasthānakkè bheṭi nīḍabahudu. devālayada āvaraṇadallū kèlavu maṃṭapagaḻu labhyavivè. devālayada suttalū nālku gopuragaḻannu mattu devālayada āvaraṇadòḻagè kālabhairava, vīrabhadra mattu vaṭuka bhairava devālayagaḻaṃtaha kèlavu devālayagaḻannu kāṇabahudu.

habbagaḻu
mahā śivarātri mattu dasarā drākṣarāmakkè saṃbaṃdhisida pramukha habbagaḻāgivè.

sārigè
drākṣarāmavu amalapuraṃniṃda 25 ki.mī, kākināḍadiṃda 28 ki.mī mattu rājamaṃḍriyiṃda 50 ki.mī dūradallidè. janaru railina mūlaka rājamaṃḍri mattu kākināḍavannu talupabahudu mattu alliṃda rastèya mūlaka drākṣarāmavannu talupabahudu. rājya hèddāriyu bhāratada èllā pramukha paṭṭaṇagaḻu mattu nagaragaḻòṃdigè saṃparka kalpisuttadè. āgāggè bas sevègaḻu labhyavidè. idara hattirada vimāna nildāṇavèṃdarè ''rājamaṃḍri vimāna nildāṇa''.

rastè, railu mattu vimānada] mūlaka drākṣarāmavannu talupabahudu.

rastè: rājamaṃḍri talupi rāmacaṃdrāpurakkè bas‌nalli hogabahudu athavā rāvulapālèṃgè baṃdu rāmacaṃdrāpurakkè bas‌nalli hogabahudu. rāmacaṃdrāpuradiṃda koṭipalli athavā yānaṃ mattu itara bassugaḻalli drākṣarāma talupabeku.

railu: kākināḍa talupi drākṣārāmakkè railinalli hogabahudu ādarè īga òṃde railu bas calisuttidè mattu adu niraṃtaravāgi calisuvudilla.

vimāna: vimānada mūlaka rājamaṃḍrigè talupabahudu mattu vimāna nildāṇadiṃda kyāb mūlaka òṃdūvarè gaṃṭèyalli drākṣarāmavannu talupabahudu.

ullekhagaḻu

hiṃdū devālayagaḻu
āṃdhra pradeśada pravāsi tāṇagaḻu
devālayagaḻu
viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ದ್ರಾಕ್ಷರಾಮ