ಧೂಮಾವತಿ() ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಹತ್ತು ಹಿಂದೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು. ಧೂಮಾವತಿಯು ಶಕ್ತಿ ಧರ್ಮದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವತೆಯಾದ ಮಹಾದೇವಿಯ ಭಯಂಕರ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಯಸ್ಸಾದ, ಕೊಳಕು ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ ಅವಧಿಯಂತಹ ಅಶುಭ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಮಶಾನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯಿಲ್ಲದ ರಥದ ಮೇಲೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅಥವಾ ಕಾಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪಾತ್ರ 
ಧೂಮಾವತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಅಶುಭ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವಳ ಸಾವಿರ-ನಾಮಗಳ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅವಳ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಕೋಮಲ ಹೃದಯಿ ಮತ್ತು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಮಹಾನ್ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವವಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭಗಳಂತಹ ಭ್ರಮೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ಅವಳ ಕೊಳಕು ರೂಪವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಮೇಲ್ನೋಟವನ್ನು ಮೀರಿ ನೋಡಲು, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಆಂತರಿಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗಳ (ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು), ಎಲ್ಲಾ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ (ಮೋಕ್ಷ) ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಅವಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧೂಮಾವತಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು, ವಿಧವೆಯರು ಮತ್ತು ಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸುವವರು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕರು ಮುಂತಾದ ಸಮಾಜದ ಜೋಡಿಯಾಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಆದರ್ಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ವಾರಣಾಸಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವಳು ತನ್ನ ಅಶುಭವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ, ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು ಸಹ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಸ್ಮಶಾನದ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳಂತಹ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯ ಪೂಜೆಯು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಮೂಲಗಳು 

ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗೆ ಧೂಮಾವತಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ.  ಬಡತನ, ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ಹತಾಶೆಯ ದೇವತೆಯಾಗಿ, ಡೇನಿಯಲೋವು ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ರೋಗ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ದೇವತೆಯಾದ ನಿರಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದುರದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ದೇವತೆಯಾದ ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.   

ವೈದಿಕ ದೇವತೆ ನಿರಿತಿಯು ಸಾವು, ಕೊಳೆತ, ದುರಾದೃಷ್ಟ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಅವಳನ್ನು ದೂರವಿಡಲು ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. ನಿರಿತಿಯಂತೆ, ಧೂಮಾವತಿಯು ಭರವಸೆಯಿಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಆರಂಭಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ, ಧೂಮಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧೂಮಾವತಿಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ, ಕುರೂಪಿಯಾಗಿಯೂ, ಕಾಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಯಾವುದೇ ಮಂಗಳಕರವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧೂಮಾವತಿಯಂತೆ, ಜ್ಯೇಷ್ಠವು ಜಗಳ, ಅಶುಭ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕೋಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ.  ಶಾರದತಿಲಕ-ತಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇಶಿಕನು ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಜ್ಯೇಷ್ಠಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ.  

ಧೂಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಎರಡನೆಯದು ಧೂಮಾವತಿಯ ವೈಧವ್ಯದಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳ ವಿಕಾರತೆಗೆ ಪಠ್ಯದ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಧೂಮಾವತಿಯ ನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಅವಳ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು), ಅಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು.

ದಂತಕಥೆಗಳು 

ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏಳನೇ ಮಹಾವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಹ್ಯತಿಗುಹ್ಯ-ತಂತ್ರವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೀನಿನ ಅವತಾರವಾದ ಮತ್ಸ್ಯ ಧೂಮಾವತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಡಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ವಾಮನನೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 

ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶಾಕ್ತ ಮಹಾ-ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಸತಿ, ತನಗೆ ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ("ಅಗ್ನಿ ಯಜ್ಞ ") ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ) ಮತ್ತು ಶಿವನ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಸತಿಯು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವರು ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಧೂಮಾವತಿ ನಿಂತಿದೆ.    ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯು ಸತಿಯನ್ನು ಕಾಳಿಯನ್ನು (ಮುಖ್ಯ ಮಹಾವಿದ್ಯೆ) ಶಿವನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.  ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧ-ಸಂಗಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಕಂಭರಿ ದೇವಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. 

ಶಕ್ತಿಸಂಗಮ-ತಂತ್ರದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸತಿಯು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಸತಿಯ ಸುಡುವ ದೇಹದ ದುಃಖದ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಕಪ್ಪಗಿನ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ಧೂಮಾವತಿ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು "ಸತಿಯಿಂದ ಉಳಿದಿರುವುದು" ಮತ್ತು ಅವಳ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಿತ ಅವತಾರ.  ಪ್ರಣತೋಸಿನಿ-ತಂತ್ರವು ಧೂಮಾವತಿಯ ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸತಿಯು ತನಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಶಿವನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಶಿವ ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ದೇವಿಯು ತನ್ನ ತೀವ್ರ ಹಸಿವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅವನನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವಳು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ಅವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಶಪಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಮತ್ತೊಂದು ಮೌಖಿಕ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯೋಧ ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು. ಧೂಮಾವತಿಯ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೆಸರು ("ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವಳು") ಕುಟುಕುವ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಅವಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. 

ಪ್ರಣತೋಸಿನಿ-ತಂತ್ರದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಧೂಮಾವತಿಯ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಶಿವನನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಅವಳ ಅಶುಭ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಗಂಡನ ಮೇಲೆ ಅವಳ ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ವಿವರಣೆಗಳು 

ಧೂಮಾವತಿ ತಂತ್ರವು ಅವಳನ್ನು ವಯಸ್ಸಾದ ಮತ್ತು ಕೊಳಕು ವಿಧವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ತೆಳ್ಳಗಿನ, ಎತ್ತರದ, ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ತೆಳು-ಬೂದು ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದ, ಅವಳು ಹಳೆಯ, ಕೊಳಕು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕೆದರಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿವೆ, ಅವಳ ಮೂಗು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ವಕ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಕೆಲವು ಉದ್ದವಾದ ಕೋರೆಹಲ್ಲು ತರಹದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದುರಿಹೋಗಿವೆ, ಅವಳ ನಗುವನ್ನು ಅಂತರದಿಂದ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಕಿವಿಗಳು ಕೊಳಕು ಮತ್ತು ಒರಟಾಗಿವೆ.ಅವಳ ನಡುಗುವ ಕೈಯಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಗೆಲ್ಲುವ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ವರದ- ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಸನ್ನೆಯನ್ನು ( ಸಿನ್ಮುದ್ರ ) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕಾಗೆಯ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾನರ್ ಹೊಂದಿರುವ ಕುದುರೆಯಿಲ್ಲದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೂ ಅವಳು ಚಾಣಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕುತಂತ್ರಿ. ಯಾವಾಗಲೂ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಧೂಮಾವತಿ ಜಗಳಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾಳೆ.  
ಪ್ರಪಂಚಸಾರಸಾರ-ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ಧೂಮಾವತಿಯು ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಉಡುಪನ್ನು ಸ್ಮಶಾನದ ಮೈದಾನದಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿಂದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಈಟಿ ಮತ್ತು ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ( ಕಪಾಲ ) ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.  ಈಟಿಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದೇ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯು ಧೂಮಾವತಿಯು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಮುಖ ಮತ್ತು ಮೋಡದಂತಹ ಮೈಬಣ್ಣದಿಂದ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಕಾಗೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವಳು ಪೊರಕೆ, ಗೆಲ್ಲುವ ಫ್ಯಾನ್, ಟಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಗಂಟಿಕ್ಕುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಕೂದಲು ಕಳಂಕಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಭಿಕ್ಷುಕನ ಸರಳ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಸ್ತನಗಳು ಒಣಗಿವೆ.  ಅವಳ ಕೂದಲು ಬೂದು, ಅವಳ ಹಲ್ಲುಗಳು ವಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಬಟ್ಟೆ ಹಳೆಯದು. 

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಧೂಮಾವತಿಯು ಕಾಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.  ಅವಳು ಕತ್ತರಿಸಿದ ತಲೆಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೆಂಪು-ಬಣ್ಣದ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಜಡೆಯ ಆದರೆ ಕೆದರಿದ ಕೂದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದು.  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಅವಳು ಸಾವಿನ ದೇವರಾದ ಯಮನ ಎಮ್ಮೆ-ಕೊಂಬನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ, ಇದು ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. 

ಧೂಮಾವತಿಯು ಉಗ್ರವಾದ, ಯುದ್ಧೋಚಿತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಕ್ತ ಪ್ರಮೋದದಲ್ಲಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಭೀಕರವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರ ಶವಗಳನ್ನು ಅಗಿಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. 

ಧೂಮಾವತಿಯ ರೂಪದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ವಿವರಣೆಗಳಿದ್ದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಅದರಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೋಲಾರಂನ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಬಾಗಿದ ಕೊಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಕಪ್ಪು ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜರ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಎಳೆಯುವ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ಗೆಲುವಿನ ಬುಟ್ಟಿ, ವರವನ್ನು ನೀಡುವ ಗೆಸ್ಚರ್‌ನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಯುವ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪೂರ್ಣ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ವಾರಣಾಸಿಯ ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಅವಳು ಕಾಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಕತ್ತಿ, ಬೀಸಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕಪ್ಪು-ಸಂಕೀರ್ಣ, ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ತನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ದಹನದ ಜ್ವಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ. ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಚಿನ್ನದ ಉಡುಪನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯ ಉಡುಗೆಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಕೆಳ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತೊಂದು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ನೇಪಾಳಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಅವಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಚಲನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಗಳು 
ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಯು ದೇವಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಶೂನ್ಯವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕರಗಿದ ರೂಪವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿದಾಗ, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ನುಂಗಿದ ನಂತರ, ದ್ರಷ್ಟಾರಕವಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯಳಾದ ಧೂಮಾವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ, ಸ್ಮರಣೆಯ ಕೊರತೆ, ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ಮಂದತೆಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ, ಆದರೆ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಸಮಾಧಿ (ಸಾವು ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆ).
— ಗಣಪತಿ ಮುನಿ, ಉಮಾ ಸಹಸ್ರಂ ೩೮, ಪುಟ ೧೩-೧೪ 

ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಧವೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಂಗಾತಿಯಿಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಮಹಾವಿದ್ಯೆ. ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ತಿಂದು, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ತೊರೆದನು.   ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಅಂಶವನ್ನು ( ಪುರುಷ ) ನಾಶಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವಳು ಏನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವಳು ಇನ್ನೂ ಶಕ್ತಿ, ಸುಪ್ತ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ಅಂಶ. ಧೂಮಾವತಿಯ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅತೃಪ್ತ ಬಯಕೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಕುದುರೆಯಿಲ್ಲದ ರಥದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯಾಗಿ, ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು "ಅಶುಭ, ಅನಾಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅಶುಭ".  ಅವಳು ಬಡವರು, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗ್ರಸ್ತರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು "ಜಗತ್ತಿನ ಗಾಯಗಳು", ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಮನೆಗಳು, ಬಡತನ, ಟಟರ್ಸ್, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಜಗಳಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಶೋಕ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಸಂಸ್ಕೃತ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಧವೆಯರನ್ನು ಅಶುಭ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂಜೆ 

ಧೂಮಾವತಿಯು ತನ್ನ ಅಶುಭದ ಕಾರಣದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದೇವತೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅವಳು ಕೋಮಲ ಹೃದಯಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ನೀಡುವವಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗಳ (ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು), ಎಲ್ಲಾ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ (ಮೋಕ್ಷ) ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಧೂಮಾವತಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಅವಳು ನಿಂತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೊಗೆ ಪರದೆಯನ್ನು ಮೀರಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಅಶುದ್ಧ, ಅಶುಭ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಮೂರ್ತರೂಪವಾದ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಎದುರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಮಾಜದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಇಬ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನೋಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ಧರಾಗಲು ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.  

ವಿವಾಹಿತರು, ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸದಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯು ಏಕಾಂತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಅಸಹ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವಿಹರಿಸುವ ಲೋಕಪರಿತ್ಯಾಗದವರಿಗೂ, ಲೋಕಪರಿತ್ಯಾಗದ ಬದುಕಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ವಿಧವೆಯರಿಗೂ ಧೂಮಾವತಿಯ ಆರಾಧನೆ ಸೂಕ್ತ. ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಒಂಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಧವೆಯರನ್ನು ಅವಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  

ಧೂಮಾವತಿಯ ಮಂತ್ರವು "ಧೂಂ ಧುಂ ಧೂಮಾವತಿ ಸ್ವಾಹಾ", ಆಕೆಯ ಬೀಜದ ಧುಮ್ ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಧೂಮಾವತಿಯ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಈ ಮಂತ್ರ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಳ ಯಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಭಕ್ತನನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯು ಒಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು, ಆಚೆಗೆ ಅಜ್ಞಾತ ಮೌನ ಮತ್ತು ಧೂಮಾವತಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉಚ್ಚಾಟನೆ (ನಿರ್ಮೂಲನೆ) ಗಾಗಿ ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಶಕ್ತಿಸಂಗಮ ತಂತ್ರವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆರಾಧಕನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವಿಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅವನು ತನ್ನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಾಗಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುವುದು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಕಾಕಕರ್ಮ (ಕಾಗೆ-ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಅವನು "ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಗೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕು" ಇದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಠ್ಯವು ಆರಾಧಕನು ಕಾಗೆಯನ್ನು ದಹನದ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಡಬೇಕು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಾಗ, ಶತ್ರುಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಹರಡಬೇಕು, ಅದು ಅವನ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.  ಪಠ್ಯವು ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸಬೇಕು ("ಬಲಗೈ ಮಾರ್ಗ") ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.   ಕಾಳಾರುದ್ರ-ತಂತ್ರವು ಧೂಮಾವತಿಯನ್ನು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದಾರೆ. ಶಕ್ತ-ಪ್ರಮೋದಾ ತನ್ನ ವೈರಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಳ ಆರಾಧನೆಯು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 

ಧೂಮಾವತಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸೊಂಟವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬರಿ ದೇಹ. ಕರಾಳ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ( ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ) ನಾಲ್ಕನೇ ಚಂದ್ರನ ದಿನವನ್ನು ಅವಳ ಪೂಜೆ (ಪೂಜೆ) ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರಾಧಕನು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಇಡೀ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ಹೋಮವನ್ನು ("ಅಗ್ನಿ ಬಲಿ") ಮಾಡಬೇಕು, ಒದ್ದೆಯಾದ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸ್ಮಶಾನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಏಕಾಂಗಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬೇಕು. 

ಧೂಮಾವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ  ದೇವಸ್ಥಾನ. ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಧೂಮಾವತಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ. ಚಿಕ್ಕ ಧೂಮಾವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಿಹಾರದ ರಾಜ್ರಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಟಿ ಬಳಿಯ ಕಾಮಾಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.  ವಾರಣಾಸಿಯ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ವಾರಣಾಸಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ. ಧೂಮಾವತಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ರಥವನ್ನು ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೀಸಣಿಗೆ, ಪೊರಕೆ ಮತ್ತು ಮಡಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೈಯು ಭಯ-ಅಲ್ಲದ ಸನ್ನೆ ( ಅಭಯ-ಮುದ್ರೆ ) ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ದೇವಿಗೆ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ,  ಆದರೆ ಮದ್ಯ, ಭಾಂಗ್, ಸಿಗರೇಟ್, ಮಾಂಸ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಕ್ತ ತ್ಯಾಗವನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಧೂಮಾವತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತರು (ಜಗತ್ತು ತ್ಯಜಿಸುವವರು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕರು) ವಾರಣಾಸಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ,  ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು "ವೀರೋಚಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರವೀಣರು ಮಾತ್ರ ಸಮೀಪಿಸಬಹುದಾದ ಅಶುಭಕರ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ದೇವತೆ" ಎಂದು ಮೀರಿಸುತ್ತಾಳೆ.  ಧೂಮಾವತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.   ದತಿಯಾದ ಪೀತಾಂಬರ ಪೀಠದ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಧೂಮಾವತಿ ಸಾಧನಾ
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ದೇವತೆಗಳು
dhūmāvati() mahāvidyègaḻalli òṃdāgidè. idu hattu hiṃdū tāṃtrika devatègaḻa guṃpu. dhūmāvatiyu śakti dharmadaṃtaha hiṃdū saṃpradāyagaḻalli sarvocca devatèyāda mahādeviya bhayaṃkara aṃśavannu pratinidhisuttadè. ākèyannu sāmānyavāgi vayassāda, kòḻaku vidhavèyāgi citrisalāguttadè mattu hiṃdū dharmadalli kāgè mattu cāturmās avadhiyaṃtaha aśubha mattu suṃdaravallada viṣayagaḻòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdidè. deviyu sāmānyavāgi smaśānada maidānadalli kudurèyillada rathada melè gèlluva buṭṭiyannu òyyuttiruvaṃtè athavā kāgèya melè savāri māḍuttiruvaṃtè citrisalāgidè.

pātra 
dhūmāvatiyu sāmānyavāgi kevala aśubha guṇagaḻòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdiddarū, avaḻa sāvira-nāmagaḻa stotravu avaḻa sakārātmaka aṃśagaḻannu mattu avaḻa nakārātmaka aṃśagaḻannu ullekhisuttadè. ākèyannu komala hṛdayi mattu varagaḻannu kòḍuvavaḻu èṃdu karèyuttārè. dhūmāvatiyannu mahān śikṣaki, brahmāṃḍada aṃtima jñānavannu bahiraṃgapaḍisuvavaḻu èṃdu vivarisalāgidè, adu śubha mattu aśubhagaḻaṃtaha bhramèya vibhāgagaḻannu mīridè. avaḻa kòḻaku rūpavu bhaktanigè melnoṭavannu mīri noḍalu, āṃtarikavāgi noḍalu mattu jīvanada āṃtarika satyagaḻannu huḍukalu kalisuttadè.

dhūmāvatiyannu siddhigaḻa (alaukika śaktigaḻu), èllā tòṃdarègaḻiṃda rakṣisuvavaḻu mattu aṃtima jñāna mattu mokṣa (mokṣa) seridaṃtè èllā āsègaḻannu mattu pratiphalagaḻannu nīḍuvavaḻu èṃdu vivarisalāgidè. śatrugaḻannu solisalu bayasuvavarigè avaḻa pūjèyannu saha sūcisalāguttadè. dhūmāvatiya ārādhanèyu brahmacārigaḻu, vidhavèyaru mattu loka tyajisuvavaru mattu tāṃtrikaru muṃtāda samājada joḍiyāgada sadasyarigè ādarśavèṃdu parigaṇisalāgidè. ākèya vāraṇāsi devasthānadalli, ādāgyū, avaḻu tanna aśubhavannu mīruttāḻè mattu sthaḻīya rakṣaṇātmaka devatèya sthānamānavannu paḍèyuttāḻè. alli, vivāhita daṃpatigaḻu saha avaḻannu pūjisuttārè. ākègè mīsalāda devālayagaḻu bahaḻa kaḍimèyādarū, smaśānada maidānagaḻu mattu araṇyagaḻaṃtaha ekāṃta sthaḻagaḻalli tāṃtrika vidhiya mūlaka ākèya pūjèyu khāsagiyāgi muṃduvariyuttadè.

mūlagaḻu 

mahāvidyā guṃpina hòragè dhūmāvati svataṃtra astitvavannu hòṃdilla. mahāvidyègaḻalli avaḻannu serisuva mòdalu avaḻa baggè yāvude aitihāsika ullekhavilla.  baḍatana, hatāśè mattu hatāśèya devatèyāgi, ḍeniyalovu dhūmāvatiyannu roga mattu duḥkhada devatèyāda niritiyòṃdigè mattu duradṛṣṭa mattu baḍatanada devatèyāda alakṣmiyòṃdigè saṃyojisuttānè.   

vaidika devatè niritiyu sāvu, kòḻèta, durādṛṣṭa, kopa mattu agatyakkè saṃbaṃdhisidè. stotragaḻu avaḻannu dūraviḍalu arpaṇègaḻannu òttiheḻuttavè. niritiyaṃtè, dhūmāvatiyu bharavasèyillada viṣayagaḻu mattu kaṣṭagaḻòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdiddāḻè. jyeṣṭha, āraṃbhika hiṃdū devatè, dhūmāvatiyòṃdigè pratimāśāstradalli holikègaḻannu hòṃdidè. dhūmāvatiyaṃtè kappāgiyū, kurūpiyāgiyū, kāgèyòṃdigè saṃbaṃdhavannu hòṃdiddāḻè. jyeṣṭha yāvude maṃgaḻakaravannu sahisalu sādhyavilla èṃdu vivarisalāgidè. dhūmāvatiyaṃtè, jyeṣṭhavu jagaḻa, aśubha sthaḻagaḻalli vāsisuttāḻè mattu kèṭṭa kopavannu hòṃdiruttāḻè.  śāradatilaka-taṃtrada vyākhyānakāra lakṣmaṇa deśikanu dhūmāvatiyannu jyeṣṭhaḻòṃdigè gurutisuttānè.  

dhūmāvati mattu mūru devatègaḻa naḍuvè sāmyatègaḻiddarū, èraḍanèyadu dhūmāvatiya vaidhavyadaṃtaha gamanārha guṇalakṣaṇagaḻannu hòṃdilla mattu avaḻa vikāratègè paṭhyada òttu nīḍuttadè. mūru devatègaḻa hèsarugaḻu dhūmāvatiya nāma stotragaḻalli kaṃḍubaruvudilla (avaḻa aneka hèsarugaḻannu āhvānisuva stotragaḻu), alli aṃtaha gurutisuvikèyannu spaṣṭavāgi ullekhisabahudu.

daṃtakathègaḻu 

dhūmāvatiyannu hèccāgi eḻane mahāvidyè èṃdu hèsarisalāguttadè. guhyatiguhya-taṃtravu viṣṇuvina hattu avatāragaḻannu hattu mahāvidyègaḻòṃdigè samīkarisuttadè. mīnina avatāravāda matsya dhūmāvatiyiṃda huṭṭikòṃḍidè èṃdu vivarisalāgidè. muṃḍamālèyalli ide rītiya paṭṭiyu dhūmāvatiyannu vāmananòṃdigè samīkarisuttadè. 

èllā mahāvidyègaḻa sṛṣṭiyannu vivarisuva śākta mahā-bhāgavata purāṇada kathèyalli, dakṣana magaḻu mattu śivana mòdala patni sati, tanagè mattu śivanannu dakṣana yajñakkè ("agni yajña ") āhvānisalāgilla èṃdu avamānisuttāḻè. ) mattu śivana virodhada hòratāgiyū alligè hogabekèṃdu òttāyisuttānè. śivanannu manavòlisuva vyartha prayatnagaḻa naṃtara, kopagòṃḍa satiyu mahāvidyègaḻāgi rūpāṃtaragòḻḻuttāḻè, avaru hattu pramukha dikkugaḻiṃda śivanannu suttuvarèdiddārè. āgneyadalli dhūmāvati niṃtidè.    ide rītiya innòṃdu daṃtakathèyu satiyannu kāḻiyannu (mukhya mahāvidyè) śivana hèṃḍatiyāgi mattu itara mahāvidyègaḻa mūlavāgi badalāyisuttadè.  devi bhāgavata purāṇavu mahāvidyègaḻannu yuddha-saṃgātigaḻu mattu śākaṃbhari deviya rūpagaḻèṃdu ullekhisuttadè. 

śaktisaṃgama-taṃtrada daṃtakathèya prakāra, satiyu dakṣana yajñadalli hāri ātmahatyè māḍikòṃḍaḻu mattu satiya suḍuva dehada duḥkhada hògèyiṃda kappagina mukhadòṃdigè dhūmāvati meleḻuttāḻè. avaḻu "satiyiṃda uḻidiruvudu" mattu avaḻa ākrośa mattu avamānita avatāra.  praṇatosini-taṃtravu dhūmāvatiya vaidhavyavannu vivarisuttadè. òmmè satiyu tanagè āhāravannu kòḍuvaṃtè śivanannu keḻidaḻu. śiva nirākarisidāga, deviyu tanna tīvra hasivannu pūraisalu avanannu tinnuttāḻè. śivanu tannannu visarjisuvaṃtè keḻikòṃḍāga, avaḻu òppisuttāḻè. naṃtara śivanu avaḻannu tiraskarisuttānè mattu vidhavèya rūpavannu paḍèdukòḻḻuvaṃtè śapisuttānè.  mattòṃdu maukhika daṃtakathèya prakāra, śuṃbha mattu niśuṃbha èṃba rākṣasara viruddhada yuddhadalli yodha devatè durgā dhūmāvatiyannu sṛṣṭisidaḻu. dhūmāvatiya akṣaraśaḥ hèsaru ("hògèyalli iruvavaḻu") kuṭukuva hògèyannu sṛṣṭisuva mūlaka rākṣasarannu solisuva avaḻa sāmarthyadiṃda baṃdidè. 

praṇatosini-taṃtrada āvṛttiyu dhūmāvatiya vināśakāri aṃśa mattu hasivannu òttiheḻuttadè, adu svataḥ śivanannu sevisidāga mātra tṛptiyāguttadè, adu svataḥ brahmāṃḍavannu hòṃdidè athavā sṛṣṭisuttadè. idu vidhavèyāgi avaḻa aśubha sthānamānavannu mattu avaḻa gaṃḍana melè avaḻa svayaṃ-pratipādanèyannu hòrataruttadè.

pratimāśāstra mattu paṭhya vivaraṇègaḻu 

dhūmāvati taṃtravu avaḻannu vayassāda mattu kòḻaku vidhavè èṃdu vivarisuttadè. avaḻu tèḻḻagina, èttarada, anārogyakara mattu tèḻu-būdu maibaṇṇavannu hòṃdiddāḻè. avaḻannu prakṣubdha mattu duṣṭa èṃdu vivarisalāgidè. ābharaṇagaḻillada, avaḻu haḻèya, kòḻaku baṭṭègaḻannu dharisuttāḻè mattu kèdarida kūdalannu hòṃdiddāḻè. avaḻa kaṇṇugaḻu bhayaṃkaravāgivè, avaḻa mūgu udda mattu vakravāgidè, mattu avaḻa kèlavu uddavāda korèhallu tarahada hallugaḻu udurihogivè, avaḻa naguvannu aṃtaradiṃda biḍuttavè. avaḻa kivigaḻu kòḻaku mattu òraṭāgivè.avaḻa naḍuguva kaiyalli, avaḻu gèlluva buṭṭiyannu hiḍididdāḻè, ādarè innòṃdu varada- mudrèyannu athavā jñānavannu nīḍuva sannèyannu ( sinmudra ) māḍuttadè. avaḻu kāgèya lāṃchana mattu byānar hòṃdiruva kudurèyillada rathadalli savāri māḍuttāḻè. ādarū avaḻu cāṇākṣa mattu kutaṃtri. yāvāgalū hasivu mattu bāyārikèyiṃda, dhūmāvati jagaḻagaḻannu prāraṃbhisuttāḻè mattu bhayavannu pracodisuttāḻè.  
prapaṃcasārasāra-saṃgrahadalli, dhūmāvatiyu kappu maibaṇṇavannu hòṃdiddāḻè mattu hāvugaḻiṃda māḍida ābharaṇagaḻannu dharisiddāḻè èṃdu vivarisalāgidè. ākèya uḍupannu smaśānada maidānadiṃda tègèda ciṃdi baṭṭègaḻiṃda māḍalāgidè. avaḻu tanna èraḍu kaigaḻalli īṭi mattu talèburuḍèya baṭṭalannu ( kapāla ) hiḍididdāḻè.  īṭiyannu kèlavòmmè kattiyiṃda badalāyisalāguttadè.  ade paṭhyadallina innòṃdu vivaraṇèyu dhūmāvatiyu sukkugaṭṭida, kopagòṃḍa mukha mattu moḍadaṃtaha maibaṇṇadiṃda vayassāgidè èṃdu heḻuttadè. avaḻa mūgu, kaṇṇu mattu gaṃṭalu kāgèyannu holuttavè. avaḻu pòrakè, gèlluva phyān, ṭārc mattu klab annu hiḍididdāḻè. avaḻu krūra mattu gaṃṭikkuttāḻè. avaḻa kūdalu kaḻaṃkitavāgi kāṇuttadè mattu avaḻu bhikṣukana saraḻa baṭṭègaḻannu dharisuttāḻè. avaḻa stanagaḻu òṇagivè.  avaḻa kūdalu būdu, avaḻa hallugaḻu vakra mattu kāṇèyāgidè, mattu avaḻa baṭṭè haḻèyadu. 

kèlavòmmè, dhūmāvatiyu kāgèya melè savāri māḍuttāḻè mattu triśūlavannu hiḍididdāḻè.  avaḻu kattarisida talègaḻa hāravannu dharisi, kèṃpu-baṇṇada kaikālugaḻu mattu jaḍèya ādarè kèdarida kūdalinòṃdigè citrisabahudu.  kèlavòmmè, avaḻu sāvina devarāda yamana èmmè-kòṃbannu òyyuttāḻè, idu sāvinòṃdigè avaḻa saṃbaṃdhavannu saṃketisuttadè. 

dhūmāvatiyu ugravāda, yuddhocita guṇagaḻannu hòṃdidè. śakta pramodadalli, avaḻu tanna bāyiyalli mūḻègaḻannu puḍimāḍuttāḻè, bhīkaravāda śabdavannu sṛṣṭisuttāḻè. caṃḍa mattu muṃḍa èṃba rākṣasara śavagaḻannu agiyuttāḻè mattu rakta mattu madyada miśraṇavannu kuḍiyuttāḻè. 

dhūmāvatiya rūpada pramāṇita vivaraṇègaḻiddarū, tulanātmakavāgi ittīcina kèlavu varṇacitragaḻu adariṃda vimukhavāgivè. udāharaṇègè, 18 ne śatamānada molāraṃna varṇacitravu bāgida kòkkannu hòṃdiruva èraḍu kappu skyāvèṃjar pakṣigaḻu èḻèyuva rathada melè kuḻitiruva dhūmāvatiyannu citrisuttadè. citrakalèyu gèluvina buṭṭi, varavannu nīḍuva gèscar‌naṃtaha sāmānya guṇalakṣaṇagaḻannu anusarisuttadè, ādarè avaḻa yuva mattu suṃdaravāda pūrṇa stanagaḻannu mattu cinnada sūkṣmatèyiṃda alaṃkarisalpaṭṭidè, avaḻa sāmānya rūpakkè saṃpūrṇavāgi vyatiriktavāgidè. vāraṇāsiya 20 ne śatamānada āraṃbhada varṇacitravu avaḻu kāgèya melè savāri māḍuttiddāḻè, triśūla, katti, bīsaṇigè mattu nālku toḻugaḻalli baṭṭalannu hiḍidu, kappu-saṃkīrṇa, kugguttiruva stanagaḻòṃdigè, biḻi baṭṭègaḻannu dharisi mattu dahanada jvālèyòṃdigè citrisuttadè. hinnèlè. avaḻu mattè cinnada uḍupannu alaṃkarisuttāḻè mattu vidhavèya uḍugègè asāmānyavāda cinnadiṃda kèttida kèḻa uḍupannu dharisuttāḻè. mattòṃdu 18 ne śatamānada nepāḻi hastapratiyu avaḻa sāṃpradāyika vivaraṇègaḻiṃda saṃpūrṇa vicalanavannu citrisuttadè.

sāṃketikatè mattu saṃghagaḻu 
veda vidvāṃsarāda gaṇapati muniyu deviyannu varṇisiddārè:
śūnyavèṃdu grahisi, prajñèya karagida rūpavāgi, èllā jīvigaḻu parama brahmanalli nidrèyalli karagidāga, iḍī brahmāṃḍavannu nuṃgida naṃtara, draṣṭārakavigaḻu avaḻannu atyaṃta mahimānvita mattu hiriyaḻāda dhūmāvati èṃdu karèyuttārè. prapaṃcada bhramèyalli muḻugiruva jīvigaḻalli nidrè, smaraṇèya kòratè, bhramè mattu maṃdatèya rūpagaḻalli avaḻu astitvadalliddāḻè, ādarè yogigaḻalli avaḻu èllā ālocanègaḻannu nāśamāḍuva śaktiyāguttāḻè, nijavāgi samādhi (sāvu mattu vimocanè).
— gaṇapati muni, umā sahasraṃ 38, puṭa 13-14 

dhūmāvatiyannu yāvāgalū vidhavèyèṃdu parigaṇisalāguttadè mattu āddariṃda, saṃgātiyillada ekaika mahāvidyè. śivanòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdiddarū, avanannu tiṃdu, avanu avaḻannu tòrèdanu.   brahmāṃḍadalli puruṣa aṃśavannu ( puruṣa ) nāśapaḍisida naṃtara, avaḻu enū uḻidilla, ādarè avaḻu innū śakti, supta śaktiyòṃdigè strī aṃśa. dhūmāvatiya hasivu mattu bāyārikèyannu aneka paṭhyagaḻalli ètti torisalāgidè mattu ākèya atṛpta bayakègaḻa abhivyakti èṃdu vyākhyānisalāgidè. 

kudurèyillada rathadalli vidhavèyāgi, dhūmāvatiyannu jīvana mattu samājadalli èlliyū hogada mahiḻèyāgi citrisalāgidè. avaḻu "aśubha, anākarṣaka mattu aśubha".  avaḻu baḍavaru, bhikṣukaru, kuṣṭharogigaḻu mattu rogagrastara rūpadalli kāṇisikòḻḻuttāḻè. avaḻu "jagattina gāyagaḻu", marubhūmigaḻu, pāḻubidda manègaḻu, baḍatana, ṭaṭars, hasivu, bāyārikè, jagaḻagaḻu, makkaḻa śoka, kāḍu mattu itara asaṃskṛta, apāyakāri sthaḻagaḻalli vāsisuttāḻè.   sāmānyavāgi vidhavèyarannu aśubha, apāyakāri mattu duṣṭaśaktigaḻiṃda svādhīnapaḍisikòḻḻuva sādhyatèyidè èṃdu parigaṇisalāguttadè.

pūjè 

dhūmāvatiyu tanna aśubhada kāraṇadiṃda tappisikòḻḻabekāda devatè èṃdu toruttadèyādarū, avaḻu komala hṛdayi mattu tanna bhaktarigè enu bekādarū nīḍuvavaḻu èṃdu vivarisalāgidè. halavāru sthaḻagaḻalli, dhūmāvatiyannu siddhigaḻa (alaukika śaktigaḻu), èllā tòṃdarègaḻiṃda rakṣisuvavaḻu mattu aṃtima jñāna mattu mokṣa (mokṣa) seridaṃtè èllā āsègaḻu mattu pratiphalagaḻannu nīḍuvavaḻu èṃdu vivarisalāgidè.   dhūmāvatiya ārādhanèyu avaḻu niṃtiruva èllā nakārātmakatèyannu nivārisalu mattu nijavāda jñānavannu paḍèyalu hògè paradèyannu mīralu sūcisalāgidè.  samājada kaṭṭakaḍèya aśuddha, aśubha mattu hòragina mūrtarūpavāda avaḻannu pūjisuva mattu èdurisuva mūlaka, samājada aniyaṃtrita ibbhāgagaḻannu mīri noḍabahudu mattu ādhyātmikavāgi prabuddharāgalu aṃtima jñānavannu paḍèyabahudu.  

vivāhitaru, dhūmāvatiyannu pūjisadaṃtè salahè nīḍalāguttadè. ākèya ārādhanèyu ekāṃtavannu bayasuva bhāvanè mattu laukika vastugaḻa asahyavannu uṃṭumāḍuttadè èṃdu heḻalāguttadè, idu ādhyātmika anveṣaṇèya atyunnata lakṣaṇavèṃdu parigaṇisalāgidè. hīgè ekāṃgiyāgi viharisuva lokaparityāgadavarigū, lokaparityāgada badukigè samānāṃtaravāgiruva vidhavèyarigū dhūmāvatiya ārādhanè sūkta. dhūmāvatiyannu òṃṭi vyaktigaḻigè mattu viśeṣavāgi vidhavèyarigè pakṣapāti èṃdu vivarisalāgidè. vidhavèyarannu avaḻa śaktiyannu taḍèdukòḻḻuva ekaika jīvigaḻèṃdu parigaṇisalāguttadè.  

dhūmāvatiya maṃtravu "dhūṃ dhuṃ dhūmāvati svāhā", ākèya bījada dhum èṃba uccārāṃśada punarāvartanèyannu òḻagòṃḍidè. dhūmāvatiya ārādhanèyalli baḻasuva ī maṃtra, kèlavòmmè avaḻa yaṃtradòṃdigè, bhaktanannu nakārātmakatè mattu sāviniṃda rakṣisuva rakṣaṇātmaka hògèyannu sṛṣṭisuttadè èṃdu naṃbalāgidè.  ākèya ārādhanèyu òbbara manassannu èllā ālocanègaḻiṃda tèravugòḻisuvudu mattu tiḻidiruvudannu biṭṭubiḍuvudu, ācègè ajñāta mauna mattu dhūmāvati pratinidhisuva śūnyavannu dhyānisuvudu òḻagòṃḍiruttadè. 

vyaktiya uccāṭanè (nirmūlanè) gāgi dhūmāvatiyannu pūjisabahudu èṃdu śaktisaṃgama taṃtravu heḻuttadè. ārādhakanu jagattannu hāgū deviya maṃtravannu būdu baṇṇadalli kalpisikòḻḻabeku. avanu tanna hallugaḻannu kappāgisabeku mattu kappu baṭṭègaḻannu dharisabeku mattu kaḍimè tinnuvudu, nèlada melè malaguvudu mattu avana iṃdriyagaḻannu nigrahisuvudu muṃtāda niyamagaḻannu pālisabeku. kākakarma (kāgè-kāryavidhāna) èṃdu karèyalpaḍuva ī pūjā vidhānadalli, avanu "tanna manassannu kāgèyāgi parivartisabeku" idariṃda òbba vyaktigè hāniyannuṃṭumāḍabahudu. mattòṃdu tāṃtrika paṭhyavu ārādhakanu kāgèyannu dahanada jvālèyalli suḍabeku mattu devatègaḻa maṃtravannu punarāvartisuvāga, śatrugaḻa manèyalli citābhasmavannu haraḍabeku, adu avana nāśakkè kāraṇavāguttadè èṃdu ullekhisuttadè.  paṭhyavu dhūmāvatiyannu dakṣiṇamārgadiṃda mātra pūjisabeku ("balagai mārga") èṃdu heḻuttadè.   kāḻārudra-taṃtravu dhūmāvatiyannu vināśakāri uddeśagaḻigāgi pūjisabahudu èṃdu heḻidārè. śakta-pramodā tanna vairigaḻannu nāśamāḍalu siddhiyannu paḍèyalu avaḻa ārādhanèyu upayuktavāgidè èṃdu vivarisuttadè. 

dhūmāvatiya ārādhanèyannu rātriyalli smaśānada maidānadalli naḍèsalāguttadè, sòṃṭavannu hòratupaḍisi bari deha. karāḻa hadinaidu dinagaḻa ( kṛṣṇa pakṣa ) nālkane caṃdrana dinavannu avaḻa pūjè (pūjè) māḍalu viśeṣa dinavèṃdu parigaṇisalāgidè. ārādhakanu upavāsavannu ācarisabeku mattu iḍī dina mattu rātri maunavāgirabeku. avaru homavannu ("agni bali") māḍabeku, òddèyāda baṭṭè mattu peṭavannu dharisi, smaśānada maidānadalli, araṇyadalli athavā yāvude ekāṃgi sthaḻadalli deviya maṃtravannu punarāvartisabeku. 

dhūmāvati devālayagaḻu atyaṃta aparūpa  devasthāna. vāraṇāsiyallidè, dhūmāvati mukhya devatè. cikka dhūmāvati devālayagaḻu bihārada rājrappadalli mattu guvāhaṭi baḻiya kāmākhya devālayada baḻi astitvadallivè.  vāraṇāsiya śakti pīṭhavèṃdu heḻikòḻḻuva vāraṇāsi devasthānadalli. dhūmāvatiya vigrahavu rathavannu eruttadè mattu bīsaṇigè, pòrakè mattu maḍakèyannu hiḍidukòṃḍiruttadè. ādarè nālkane kaiyu bhaya-allada sannè ( abhaya-mudrè ) māḍuttadè.  devigè hūvugaḻu mattu haṇṇugaḻaṃtaha sāmānya naivedyagaḻannu nīḍalāguttadè,  ādarè madya, bhāṃg, sigareṭ, māṃsa, mattu kèlavòmmè rakta tyāgavannū saha nīḍalāguttadè.  dhūmāvatiya sāṃpradāyika bhaktaru (jagattu tyajisuvavaru mattu tāṃtrikaru) vāraṇāsi devasthānadalli pūjisuttiddarū,  illi deviyu tanna sāṃpradāyika pātravannu "vīrocita tāṃtrika pravīṇaru mātra samīpisabahudāda aśubhakara, apāyakāri devatè" èṃdu mīrisuttāḻè.  dhūmāvati sthaḻīya rakṣaka devatè athavā grāma devatèya pātravannu paḍèdukòḻḻuttāḻè, avaru sthaḻīyarannu rakṣisuttārè mattu vivāhita daṃpatigaḻu avaḻannu pūjisuttārè.   datiyāda pītāṃbara pīṭhada devālaya saṃkīrṇadalli devigè arpitavāda devālayavū idè.

ṭippaṇigaḻu

ullekhagaḻu

bāhya kòṃḍigaḻu 

 dhūmāvati sādhanā
[[varga:Pages with unreviewed translations]]

viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
devatègaḻu
ಧೂಮಾವತಿ