ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಂಚಾಯತ ಪಟ್ಟಣವಾದ ತಿರುಪೋರೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಿರುಪೋರೂರ್ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ( ಕಂಠಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ) ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುಪೋರೂರಿನಿಂದ ಉತ್ಖನನಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಹಂತದ  ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸ್ತಂಭದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೬:೩೦ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨:೩೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩:೩೦ - ೮ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕಾಶಿ ವಿಸಾಗಂ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ವೈಕಾಸಿ (ಮೇ - ಜೂನ್) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಠಸಸ್ತಿ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ದಂತಕಥೆ 
ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ತಿರುಚೆಂದೂರಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ತಿರುಪ್ಪರಂಕುಂಡ್ರಂನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಿರುಪೋರೂರ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯು ಪೋತಿಗೈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು ತಾರುಕಾ ಅಸುರನ ಮೇಲೆ ಗೆದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪೋರೂರ್ ( ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧ) ಮತ್ತು ತಾರುಕಪುರಿ ಮತ್ತು ಸಮರಪುರಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿದಂಬರ ಅಡಿಗಲ್ ಎಂಬ ಋಷಿ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಧ್ವನಿಯು ತಾಳೆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಅವನು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅಗೆದು ಸುತ್ತಲೂ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು ವೈಕಾಶಿ ವಿಶಾಗಮೋತ್ಸವದಂದು ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ಘಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ 

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪಲ್ಲವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಕವಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಚಿದಂಬರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇದು ಆಚರಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಿತು.  ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಭೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ತಾಂಡಲಂನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ೩೬ ಎಕರೆ (೧೫ ಹೆ) ಭೂಗಳ್ಳರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜಮೀನಿನ ಮೌಲ್ಯ ೧೦೦ ಕೋಟಿ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ದತ್ತಿ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 
ಈ ದೇವಾಲಯವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ೨೮ ಕಿ.ಮೀ (೧೭ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಿರುಪೋರೂರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಹಂತದ ರಾಜಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೇಟ್‌ವೇ ಗೋಪುರವು ೭೦ ಅಡಿ (೨೧ ಮೀ) ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೨೦೦ ಅಡಿ (೬೧ ಮೀ) ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ದೇವಾಲಯವು ೪ ಎಕರೆ (೧೬೦೦೦ ಚದರ ಮೀ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.    ಗೇಟ್‌ವೇ ಗೋಪುರದ ಬಳಿ ಇರುವ ೨೪ ಕಂಬಗಳ ಸಭಾಂಗಣದ ಮೂಲಕ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಂತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವು ೭ ಅಡಿ (೨.೧ ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೆಲ್ (ದೈವಿಕ ಈಟಿ) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಣದು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನವಿಲಿನ ಚಿತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಅವನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೈವಾನೈಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಶ್ವತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ 
ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಚಿದಂಬರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ೭೨೬ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವು ತಾಳೆ ಎಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂಲ ತಾಳೆಗರಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ ಅರುಣ ಗಿರಿ ನಾಧರ್ ಅವರು ತಿರುಪುಗಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳ, ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಶಿವ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲದೇವರಾಯರು ಕಂದ ಶಾಸ್ತಿ ಕವಾಸಂನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು "ಸಮರ ಪುರಿ ವಾಝ್ ಶನ್ ಮುಗತ್ತು ಅರಸೆ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು 
ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರಿಗೆ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಮೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಯಂತ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ರಿಂದ ೧೨:೩೦ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩:೩೦ ರಿಂದ ೮:೩೦ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆಯನ್ನು (ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, ಮಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ದಿನದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ:

 ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೯ ಗಂಟೆಗೆ ಕಾಳೈ ಸಂಧಿ ,
 ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨ ಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಿಕಾಳ ಪೂಜೆ ,
 ೫:೩೦ ಗೆ ಸಾಯ ರಚೈ ಮತ್ತು
 ರಾತ್ರಿ ೮ ಗಂಟೆಗೆ ರಾಕ್ಕಾಲಂ 

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ವೈಗಾಸಿ (ಮೇ-ಜೂನ್), ಮಾಸಿ ಬ್ರಮೋರ್ಚವಂ "ಮಾಸಿ" ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್), ಪಾಲ್ಕುಡಮ್ / ಪಾಲ್ ಕಾವಡಿ ಉತ್ಸವ (ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆ) ಪೊಂಗಲ್ (ತಮಿಳು ಕೊಯ್ಲು ಹಬ್ಬ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐಪ್ಪಸಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಧ ಷಷ್ಟಿ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಛಾಯಾಂಕಣ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
dakṣiṇa bhāratada tamiḻunāḍina cèṃgalpaṭṭu jillèya paṃcāyata paṭṭaṇavāda tiruporūr‌nalliruva tiruporūr kaṃdasvāmi devasthāna ( kaṃṭhasvāmi devasthāna ) hiṃdū devarāda subrahmaṇya svāmigè samarpitavāgidè. drāviḍa śailiya vāstuśailiyalli nirmisalāda ī devālayavu 18 ne śatamānadalli tiruporūriniṃda utkhananagòṃḍa citragaḻòṃdigè vistarisalpaṭṭidè èṃdu naṃbalāgidè.

devālayavu aidu haṃtada  gopuravannu hòṃdidè. idu staṃbhada sabhāṃgaṇagaḻu mattu garbhaguḍigè kāraṇavāguttadè. devālayavu bèḻiggè 6:30 riṃda madhyāhna 12:30 ravarègè mattu madhyāhna 3:30 - 8 ravarègè tèrèdiruttadè. devālayadalli nālku dainaṃdina ācaraṇègaḻu mattu aneka vārṣika utsavagaḻu naḍèyuttavè. avugaḻalli vaikāśi visāgaṃ tamiḻu tiṃgaḻa vaikāsi (me - jūn) samayadalli ācarisalāguttadè hāgū alli kaṃṭhasasti habba mattu navarātri utsavavu pramukhavāgidè. ī devālayavannu tamiḻunāḍu sarkārada hiṃdū dhārmika mattu datti maṃḍaḻiyu nirvahisuttadè.

daṃtakathè 
hiṃdū daṃtakathèya prakāra subrahmaṇya svāmiyu mūru sthaḻagaḻalli avugaḻèṃdarè tirucèṃdūrina samudradalli, tirupparaṃkuṃḍraṃna bhūmiyalli mattu tiruporūrnalli gāḻiyalli rākṣasaròṃdigè horāḍidanu. agastya ṛṣiyu potigai bèṭṭakkè hoguva dāriyalli ī sthaḻakkè bheṭi nīḍidanèṃdu naṃbalāgidè. subrahmaṇya svāmiyu tārukā asurana melè gèddiddariṃda ī sthaḻavu porūr ( tamiḻinalli por èṃdarè yuddha) mattu tārukapuri mattu samarapuri muṃtāda itara hèsarugaḻiṃda karèyalpaḍuttadè. sthaḻa purāṇada prakāra kèlavu samayadalli ī sthaḻavu praḻayadalli muḻugitu èṃdu heḻalāguttadè. cidaṃbara aḍigal èṃba ṛṣi madhurainalli nèlèsiddaru mattu òṃdu daivika dhvaniyu tāḻè marada kèḻagè pratimèyannu hòratègèyalu keḻikòṃḍitu. avanu pratimèyannu agèdu suttalū devālayavannu nirmisidanu. devālayadalli ātanigè pratyekavāda devālayaviddu vaikāśi viśāgamotsavadaṃdu viśeṣa gauravavannu nīḍalāguttadè. utsavada kònèya ghaṭanèya samayadalli avaru pradhāna devatèyòṃdigè vilīnagòḻḻuvudannu citrisalāgidè.

itihāsa 

ī devālayavannu pallavara kāladalli kri.śa. 10 ne śatamānadalli nirmisalāgidè èṃdu naṃbalāgidè. saṃgam yugada kavigaḻa vaṃśastharèṃdu naṃbalāda cidaṃbara svāmigaḻu 17 ne śatamānadalli devālayavannu punarnirmisidaru.  2013 ralli purātattva śāstrajñaru devālayadalli kòṭhaḍiyannu agèyalu prayatnisidaru. idu ācaraṇègaḻa samayadalli baḻasida vastugaḻannu mātra nīḍitu.  2013 ralli hiṃdè bhogyakkè paḍèdidda tāṃḍalaṃnalliruva devālayakkè serida 36 èkarè (15 hè) bhūgaḻḻariṃda vaśapaḍisikòḻḻalāyitu. vaśapaḍisikòṃḍa jamīnina maulya 100 koṭi. ādhunika kāladalli devasthānavannu tamiḻunāḍu sarkārada hiṃdū dhārmika mattu datti datti maṃḍaḻiyu nirvahisuttadè.

vāstuśilpa 
ī devālayavu tamiḻunāḍina rājadhāniyāda cènnainiṃda 28 ki.mī (17 maili) dūradalliruva haḻèya mahābalipuraṃ rastèyalliruva tiruporūr‌nallidè. devālayavu aidu haṃtada rājagopuravannu hòṃdidè. geṭ‌ve gopuravu 70 aḍi (21 mī) èttara mattu 200 aḍi (61 mī) agalavannu hòṃdidè.  devālayavu 4 èkarè (16000 cadara mī) vistīrṇavannu hòṃdidè.    geṭ‌ve gopurada baḻi iruva 24 kaṃbagaḻa sabhāṃgaṇada mūlaka devālayada garbhaguḍiyannu talupalāguttadè. devālayada tòṭṭiyu devālayada hòragè idè. garbhaguḍiyannu grānaiṭ‌niṃda nirmisalāgidè. idu niṃtiruva bhaṃgiyalliruva kaṃdasvāmiya rūpadalli subrahmaṇya svāmiya citraṇavannu hòṃdidè.garbhaguḍiyu pūrvakkè mukhamāḍidè mattu pradhāna devatèya citravu 7 aḍi (2.1 mī) èttaravidè. citravu èraḍu kaigaḻannu hòṃdiddu, avugaḻalli òṃdu vèl (daivika īṭi) mattu innòṇadu pradhāna devatèya jòtègè navilina citra hòṃdidè. mòdala āvaraṇada suttalū avana patniyarāda valli mattu daivānaiya pratyeka guḍigaḻivè. śiva mattu pārvati mattu śiva devālayagaḻigè saṃbaṃdhisida èllā pārśvata devatègaḻigè pratyekavāda devālayavidè.

dhārmika mahatva 
kaṃdasvāmiyannu cidaṃbara svāmigaḻu 726 ślokagaḻalli pūjisiddārè. subrahmaṇya svāmiya citravu tāḻè èlèya aḍiyalli pattèyāgidè èṃdu naṃbalāgidè. devālayadalli tāḻègariyannu nirvahisalāgidè. idu mūla tāḻègari èṃdu naṃbalāgidè. 16 ne śatamānada saṃta aruṇa giri nādhar avaru tirupugaj‌nallina tamma kṛtiyalli devālayavannu vaibhavīkarisiddārè. èllā vedagaḻa, pavitra graṃthagaḻa mukhyastha śiva èṃdu avaru ullekhisiddārè. bāladevarāyaru kaṃda śāsti kavāsaṃnalli tamma kṛtigaḻalli kaṃdasvāmiyannu "samara puri vājh śan mugattu arasè" èṃdu ullekhisiddārè.

habbagaḻu mattu dhārmika ācaraṇègaḻu 
kaṃdasvāmiya citravu tānāgiye huṭṭikòṃḍidè èṃdu naṃbalāgidè. āddariṃda itara devālayagaḻaṃtè pradhāna devarigè vratavannu māḍalāguvudilla. āmèya taḻahadiya melè yaṃtravidè. alli èllā ācaraṇègaḻannu naḍèsalāguttadè.  habbada saṃdarbhagaḻannu hòratupaḍisi èllā dinagaḻalli devālayavu bèḻiggè 5:30 riṃda 12:30 ravarègè mattu madhyāhna 3:30 riṃda 8:30 ravarègè tèrèdiruttadè. devālayada arcakaru habbagaḻa samayadalli mattu dinanityada pūjèyannu (ācaraṇègaḻannu) māḍuttārè. devasthānadalli sāptāhika, māsika mattu hadinaidu dinagaḻa ācaraṇègaḻu naḍèyuttavè. dinada nālku pramukha ācaraṇègaḻu serivè:

 bèḻiggè 9 gaṃṭègè kāḻai saṃdhi ,
 madhyāhna 12 kkè uccikāḻa pūjè ,
 5:30 gè sāya racai mattu
 rātri 8 gaṃṭègè rākkālaṃ 

devālayada pramukha habbagaḻèṃdarè tamiḻu tiṃgaḻa vaigāsi (me-jūn), māsi bramorcavaṃ "māsi" tiṃgaḻalli (mārc), pālkuḍam / pāl kāvaḍi utsava (hālina pātrè) pòṃgal (tamiḻu kòylu habba) samayadalli ācarisalāguttadè. aippasi (akṭobar-navèṃbar) samayadalli kaṃdha ṣaṣṭi habba mattu navarātri habbavannu ācarisalāguttadè.

chāyāṃkaṇa

ullekhagaḻu 

viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುಪೋರುರು