ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆರನ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಮಾನ್ (ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ 14, 1917 - ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2011) ಎಕ್ಸ್-ಕಿರಣಗಳ ವಿವರ್ತನ ಪ್ರರೂಪಗಳಿಂದ ಸ್ಛಟಿಕರೂಪದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಅಣು ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಗಣಿತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವರ್ಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಜರೋಮ್ ಕಾರ್ಲೆ (1918-2013) ಜೊತೆ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನದ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ಪಡೆದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕತಜ್ಞ.

ಜೀವನ 
ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಪಡೆದ (1937) ಈತ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ. ಅನಂತರ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಯಲ್ಲಿರುವ ನೇವಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೊರೆಟರಿಯಲ್ಲಿ (ನೌಕಾದಳದ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ) ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. 1970ರಲ್ಲಿ ಬಫೆಲೊದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ.

ಎಕ್ಸ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕವು ವಿವರ್ತಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ಪ್ರರೂಪದ ಒಂದೊಂದು ಬಿಂದುವಿನ ತೀವ್ರತೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಈತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲೆ ರೂಪಿಸಿದ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಸಹಾಯಕವಾದವು. ಇದರಿಂದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಹಾಪ್ಟ್‌ಮನ್ ವಿಧಾನ 1949ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಹಾರ್ಮೋನ್, ವಿಟಮಿನ್, ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್‌ಗಳಂಥ ಸಾವಿರಾರು ಜೈವಿಕ ಅಣುಗಳ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಸರಳವಾದ ಒಂದು ಜೈವಿಕ ಅಣುವಿನ (ಬಯಲಾಜಿಕಲ್ ಮಾಲೆಕ್ಯೂಲ್) ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಹಾಪ್ಟ್‌ಮಾನ್-ಕಾರ್ಲೆ ಗಣಿತ ವಿಧಾನಗಳ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಆ ಅವಧಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 
 Dr Hauptman's CV
 Pergament: A PBS portrait of Buffalo's Nobel winner Herbert Hauptman 
 Board of Science Advisors, The Buffalo International Film Festival, Buffalo, NY, United States

ಗಣಿತಜ್ಞರು
ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
harbarṭ āran hāpṭ‌mān (fèbruvari 14, 1917 - akṭobar 23, 2011) èks-kiraṇagaḻa vivartana prarūpagaḻiṃda schaṭikarūpada rāsāyanika saṃyuktagaḻa aṇu saṃracanèyannu paḍèyalu gaṇita vidhānagaḻannu abhivardhisiddakkāgi 1985ralli jarom kārlè (1918-2013) jòtè rasāyana vijñānada nòbèl pāritoṣika paḍèda amèrikan gaṇitajña mattu sphaṭikatajña.

jīvana 
nyūyārk‌na siṭi kālejiniṃda snātaka padavi paḍèda (1937) īta kòlaṃbiya viśvavidyālayadalli gaṇita adhyayana naḍèsida. anaṃtara vāṣiṃgṭan ḍi.si. yalliruva neval risarc lyābòrèṭariyalli (naukādaḻada saṃśodhanālaya) sphaṭika saṃracanèya baggè saṃśodhanè naḍèsida. 1970ralli baphèlòdalliruva sṭeṭ yūnivarsiṭi āph nyūyārk‌nalli jīva bhautavijñānada prādhyāpakanāda.

èks kiraṇagaḻannu sphaṭikavu vivartisuvāga siguva prarūpada òṃdòṃdu biṃduvina tīvratèya viśleṣaṇègè īta mattu kārlè rūpisida samīkaraṇagaḻu sahāyakavādavu. idariṃda sphaṭikagaḻa aṇugaḻalli paramāṇugaḻa sthānagaḻannu karāruvākkāgi nirdharisalu sādhyavāyitu. hāpṭ‌man vidhāna 1949ralli prakaṭavāyitu. anaṃtara hārmon, viṭamin, āṃṭibayāṭik‌gaḻaṃtha sāvirāru jaivika aṇugaḻa mūru āyāmagaḻa saṃracanèyannu tiḻiyuvudu sulabhavāyitu. saraḻavāda òṃdu jaivika aṇuvina (bayalājikal mālèkyūl) saṃracanèyannu tiḻiyalu idakkū hiṃdè èraḍu varṣagaḻe bekāgittu. 20nèya śatamānada kònèya daśakagaḻalli kaṃpyūṭar mattu hāpṭ‌mān-kārlè gaṇita vidhānagaḻa anvayadiṃda ā avadhi èraḍu dinagaḻigè iḻiyitu.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu 

 
 Dr Hauptman's CV
 Pergament: A PBS portrait of Buffalo's Nobel winner Herbert Hauptman 
 Board of Science Advisors, The Buffalo International Film Festival, Buffalo, NY, United States

gaṇitajñaru
rasāyanaśāstrada nòbèl praśasti puraskṛtaru
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆರನ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಮಾನ್