ಹಾಓಬಾಮ್ ಒಂಗ್ಬಿ ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ (೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೪ - ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೧೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ. ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಲೈ ಹರೋಬಾ ಮತ್ತು ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.    ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹಾಓಬಾಮ್ ಒಂಗ್ಬಿ ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ 

ಹಾಓಬಾಮ್ ಒಂಗ್ಬಿ ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ ಅವರು ೧೯೨೪ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ರಂದು  ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ ಇಂಫಾಲ್‌ನ ಉರಿಪೋಕ್ ಬಚಸ್ಪತಿ ಲೈಕೈಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ತನ್ ಪಾಲಾ  ಪ್ರದರ್ಶಕರಾದ ಕಿಜಾಮ್ ಬೋಕುಲ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು.  ಅವರು ಮಣಿಪುರಿ ಸಂಗೀತನ್ ಸಂಘದಿಂದ ಐದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಜೈಪೈಗುರಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು, ನಂತರ, ಗುರು ಆಟೋಂಬಾ ಸಿಂಗ್, ಯುಮ್ನಮ್ ಓಜಾ ನತುಮ್ ಸಿಂಗ್, ಗುರು ಎಂ. ಅಮುಬಿ ಸಿಂಗ್,  ಮತ್ತು ನ್ಗಾಂಗೊಮ್ ಓಜಾ ಜುಗೀಂದ್ರೋ ಸಿಂಗ್ ಅವರಂತಹ ಹೆಸರಾಂತ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲೈ ಹರೋಬಾ, ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೩೨ ರಿಂದ ೧೯೪೦ ರವರೆಗೆ  ಅವರು ಉಸ್ತಾದ್ ಮೈಸ್ನಮ್ ಬಿಧು ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಂಗಖಮ್ ರಾಧಾಚರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು.  

ಮಣಿಪುರದ ಮೊದಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ ಅವರು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರಿಯವರು [   ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಮೈನು ಪೆಮ್ಚಾಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಡಿದರು. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಣಿಪುರ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ,  ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.  ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿ, ದೇವಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಲಾಯ್ ಹರೋಬಾ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು.  ಅವರು ಲೈ ಹರೋಬಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಲಲಿತ ಕಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನವೀಕರಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೩೬ ರಿಂದ ೧೯೪೫ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರದ ನಾಟಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ರೂಪಮಹಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಯನ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ದೇವಿ ಅವರು ಜೆ‌ಎನ್‌ಎಂ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ನೃತ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಉಪ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.  ದೇವಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ನ್ಗಾಂಬಿ ದೇವಿ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಹಾಬಾಮ್ ಅಮುಬಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದನು.  ಅವರು ೧೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಇಂಫಾಲ್‌ನ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸ ಉರಿಪೋಕ್ ಟೂರಂಗ್‌ಬಾಮ್ ಲೈಕೈಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು 
ಅಸ್ಸಾಂ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬೀರಾಂಗನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ನಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ತ್ಯಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.   ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.

ಸಹ ನೋಡಿ 
 ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ
 ಲೈ ಹರೋಬಾ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ
hāobām òṃgbi ngāṃgbi devi (1 āgasṭ 1924 - 12 jūn 2014) òbba bhāratīya śāstrīya nṛtyagārti mattu saṃgītagārti. maṇipuri nṛtya prakāragaḻāda lai harobā mattu rās‌nalli pariṇati hòṃdiddārè.    2010 ralli, bhārata sarkāravu hāobām òṃgbi ngāṃgbi devigè nālkane atyunnata bhāratīya nāgarika praśastiyāda padmaśrī praśastiyannu nīḍitu.

jīvanacaritrè 

hāobām òṃgbi ngāṃgbi devi avaru 1924 ra āgasṭ 1 raṃdu  bhāratada maṇipura rājyada iṃphāl‌na uripok bacaspati laikaiyalli, sthaḻīyavāgi saṃkīrtan pālā  pradarśakarāda kijām bokul siṃg‌gè janisidaru.  avaru maṇipuri saṃgītan saṃghadiṃda aidane vayassiniṃda maṇipuri nṛtya mattu saṃgītavannu kaliyalu prāraṃbhisidaru.  1930 ralli kolkattāda jaipaiguri utsavadalli kalāvidarāgi pādārpaṇè māḍidaru. avaru, naṃtara, guru āṭoṃbā siṃg, yumnam ojā natum siṃg, guru èṃ. amubi siṃg,  mattu ngāṃgòm ojā jugīṃdro siṃg avaraṃtaha hèsarāṃta śikṣakara mārgadarśanadalli lai harobā, rās mattu bèṭṭagaḻa janāṃgīya nṛtya prakāragaḻannu adhyayana māḍidaru. 1932 riṃda 1940 ravarègè  avaru ustād maisnam bidhu siṃg mattu ciṃgakham rādhācaraṇ siṃg avariṃda śāstrīya saṃgītavannu kalitaru.  

maṇipurada mòdala śāstrīya gāyaki èṃdu karèyalpaḍuva ngāṃgbi devi avaru āl iṃḍiyā reḍiyògè dhvanimudraṇavannu nīḍalu prāraṃbhisidaru mattu 1948 ralli maṇipuriyavaru [   prayatnisida mòdala calanacitravāda mainu pèmcāgè hinnèlè hāḍidaru. javāharalāl nèharu maṇipura ḍyāns akāḍèmiyannu sthāpisidāga,  ngāṃgbi devi avarannu nṛtya mattu saṃgīta vibhāgagaḻalli adhyāpakarāgi nemisalāyitu.  āraṃbhadalli madhyama pramāṇada saṃsthèyāgidda akāḍèmi, devi avaru alli lāy harobā avara śikṣakarāgidda avadhiyalli varṣagaḻalli bèḻèyitu.  avaru lai harobādalli saṃśodhanè māḍiddārè mattu saṃsthègè paṭhyakramavannu siddhapaḍisida kīrtigè pātrarāgiddārè èṃdu varadiyāgidè. avaru lalita kalā bhavanadalli tamma adhyayanavannu muṃduvarèsuva mūlaka tammannu tāvu navīkarisikòṃḍaru. 1936 riṃda 1945 ra avadhiyalli maṇipurada nāṭakīya òkkūṭa, rūpamahal thiyeṭar mattu āryan thiyeṭar‌gaḻalli naṭiyāgi kèlasa māḍidaru.

devi avaru jè‌èn‌èṃ nṛtya akāḍèmiyalli tamma kèlasavannu muṃduvarèsidaru. alli avaru 1966 ralli jānapada mattu samudāya nṛtya vibhāgada mukhyastharādaru mattu 1985 ralli nivṛttiya samayadalli akāḍèmiya upa prāṃśupālara huddèyannu alaṃkarisidaru.  devi avaru tamma sakriya varṣagaḻalli, gaṇarājyotsavada jānapada nṛtyotsava, rāṣṭrīya nṛtyotsava mattu aṃtara rājya sāṃskṛtika vinimaya kāryakramagaḻaṃtaha vividha rāṣṭrīya mattu aṃtararāṣṭrīya saṃdarbhagaḻalli mattu utsavagaḻalli bhāgavahisiddārè. 

ngāṃbi devi 1941 ralli hābām amubā siṃg avarannu vivāhavādaru mattu daṃpatigè òbba maganiddanu.  avaru 11 jūn 2014 raṃdu iṃphāl‌na tamma nivāsa uripok ṭūraṃg‌bām laikaiyalli nidhanarādaru.

praśastigaḻu mattu mannaṇègaḻu 
assāṃ sarkāradiṃda bīrāṃganā praśastiyannu mattu maṇipura sarkāradiṃda cinnada padakavannu paḍèdiruva naṃgbi devi avarigè 1980 ralli maṇipura rājya kalā akāḍèmi praśastiyannu nīḍalāyitu.  èraḍu varṣagaḻa naṃtara, 1985 ralli, maṇipuri sāhitya pariṣattu avarigè nirtyabhūṣaṇa praśastiyannu nīḍi gauravisitu.   1993 ralli, avaru saṃgīta nāṭaka akāḍèmi praśastiyannu paḍèdaru.  bhārata sarkāravu 2010 ralli padmaśrī nāgarika praśastigāgi gaṇarājyotsavada gaurava paṭṭiyalli avarannu serisitu.

saha noḍi 
 maṇipuri nṛtya
 lai harobā

ullekhagaḻu 

 

vikipīḍiya anuvāda śibira lekhana
ಹಾಓಬಾಮ್ ಒಂಗ್ಬಿ ನ್ಗಾಂಗ್ಬಿ ದೇವಿ