ದಂಶಕಗಳು ರೋಡೆಂಷಿಯ ಗಣದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ರೋಡೆಂಷಿಯ ಸ್ತನಿಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಗಣ. ಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೂ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಇವನ್ನು ದಂಶಕಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಳಿಲು, ಇಲಿ, ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ರೋಡೆಂಷಿಯ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಳಿಲುಗಳ ಬಾಲದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಕೂದಲು ಇವೆ.

ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ರಚನೆ. ಎರಡು ಜೊತೆ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಂಭಾಗದ ಜೋಡಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲವೆ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ಜೊತೆ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳು ದೊಡ್ಡವೂ ಬಲಯುತವೂ ಆಗಿವೆ. ಇವು ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಾಗಿದ್ದು ಮರಗೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಉಳಿಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಗೆಡ್ಡೆಗೆಣಸುಗಳನ್ನು ಕೆರೆದು ತಿನ್ನಲು ಇಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಗಟ್ಟಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೆರೆಯುವುದರಿಂದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸವೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸವೆದ ಭಾಗ ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲುದು. ಹಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆದಿರುವ ತಿರುಳಿನ ಕುಹರ (ಕುಳಿ) ಇರುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಂತೆ ತಿರುಳು ಅಗಲವಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಬೇರುರಹಿತ ಹಲ್ಲುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಹಿಂದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ವಸಡು ಖಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ವಸಡಿನ ಈ ಭಾಗದ ಮಾಂಸಪದರ ಹೊರಚಾಚುವುದರಿಂದ ಎರಡೂ ದಂತಪಂಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಚೀಲವೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅಗಿದು ನುಂಗಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ.

ದವಡೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಅಗಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕಾರಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದವಡೆಯ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಎರಡು ಹಾಗೂ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ದಿಬ್ಬಗಳಿದ್ದು ನಡುವೆ ಕುಳಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ದವಡೆಯ ಹಲ್ಲು ಇದರಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಗಿದು ನುಂಗಲು ಅನುಕೂಲ. ಇದರಿಂದ ಹಾಲುಹಲ್ಲುಗಳು ಬಹುಬೇಗ ಬಿದ್ದು ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಳದವಡೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ನಾಯುಗಳೂ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೆ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಆಚೀಚೆ ಬಾಗಬಲ್ಲವು.

ದಂತ ಹಾಗೂ ದವಡೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಈ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇನ್ನುಳಿದ ಸ್ತನಿಗಳಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಮುಂಗಾಲುಗಳು ಹಿಂಗಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಮೃದುಮಣ್ಣಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಂಗಾಲಿನಿಂದ ಕೆರೆದು ಬಿಲಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಬಲ್ಲವು. ಹಿಂಗಾಲು ಬಲಯುತವಾಗಿದ್ದು ದ್ವಿಪಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜಿಗಿದಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಚೂಪು ಮೂತಿ, ಪುಟ್ಟ ಹೊರಕಿವಿ - ಇವು ತಲೆಯ ಭಾಗದ ಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ ಅಂಧಾಂತ್ರ ಕೊಳವೆಯಿದ್ದು, ಅವು ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.

ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಋತುಚಕ್ರವಿದ್ದು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಷವೆಲ್ಲ ಮರಿ ಹಾಕಬಲ್ಲವು. ಒಂದು ಸೂಲಿನಲ್ಲಿ 2 ರಿಂದ 20 ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. ತಾಯಿ ಈ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸಿ ಹಲವು ವಾರಗಳ ತನಕ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು

ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಸ್ಥಿಶಾಸ್ತ್ರ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ 

 ArchéoZooThèque : Rodent osteology  (photos)
 ArchéoZooThèque : Rodent skeleton drawings

ವಿವಿಧ 

 African rodentia
 Rodent photos on Flickr
 Rodent Species Fact Sheets from the National Pest Management Association on Deer Mice, Norway Rats, and other rodent species

ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
daṃśakagaḻu roḍèṃṣiya gaṇada sastani prāṇigaḻu. roḍèṃṣiya stanigaḻa vargakkè serida òṃdu gaṇa. stanigaḻalli kaṃḍubaruva èlla sāmānya guṇagaḻòḍanè kèlavu mārpāḍugaḻū ī prāṇigaḻalli kaṃḍubaruttavè. ī gaṇakkè seruva prāṇigaḻèllavū sasyāhārigaḻu. ivannu daṃśakagaḻu èṃdū karèyuvudidè. sāmānyavāgi aḻilu, ili, hèggaṇagaḻu ī guṃpigè seruttavè. roḍèṃṣiya guṃpina prāṇigaḻa grahaṇasāmarthyavū sūkṣmavāgiruttadè. aḻilugaḻa bālada tuṃbèlla kūdalu ivè.

mukhya lakṣaṇagaḻu 
ī prāṇigaḻa mukhya lakṣaṇagaḻèṃdarè hallugaḻa racanè. èraḍu jòtè bācihallugaḻa paiki muṃbhāgada joḍigaḻu cikkavāgiruttavè illavè pūrti māyavāgiruttavè. èraḍanèya jòtè bācihallugaḻu dòḍḍavū balayutavū āgivè. ivu billinaṃtè bāgiddu maragèlasadalli baḻasuva uḻiyaṃtiruttadè. kāyigaḻannu hāgū gèḍḍègèṇasugaḻannu kèrèdu tinnalu iṃtha hallugaḻu sahāyakavāgivè. pade pade gaṭṭi padārthagaḻannu kèrèyuvudariṃda bācihallina hòrabhāga nidhānavāgi savèyuttiruttadè. ādarè savèda bhāga ade vegadalli bèḻèyaballudu. hallina òḻabhāgadalli agalavāgi tèrèdiruva tiruḻina kuhara (kuḻi) iruttadè. hallu āḻakkè iḻidaṃtè tiruḻu agalavāguvudariṃda ivannu berurahita hallugaḻu èṃdu karèyuvudidè. innuḻida bācihallu hāgū hiṃdavaḍè hallugaḻa naḍuvè vasaḍu khāliyāgiruttadè. ādarè āhāra sevisidāga vasaḍina ī bhāgada māṃsapadara hòracācuvudariṃda èraḍū daṃtapaṃktigaḻa naḍuvè òṃdu cīlaverpaḍuttadè. ī cīladalli āhāra saṃgrahavāgiddu surakṣita sthaḻakkè hogi alli āhāravannu agidu nuṃgalu anukūlakaravāgidè.

davaḍèya hallugaḻu āhāravannu agiyuvudakkè sahāyakāri. pratiyòṃdu davaḍèya hallina melbhāgadalli muṃdè èraḍu hāgū hiṃdè èraḍu dibbagaḻiddu naḍuvè kuḻiyiruttadè. meldavaḍèya hallu idaralli bhadravāgi kūtukòḻḻuttadè. idariṃda sevisida āhāravannu sulabhavāgi agidu nuṃgalu anukūla. idariṃda hāluhallugaḻu bahubega biddu kāyaṃ hallugaḻu baruttavè. ī hallugaḻa mārpāḍigè takkaṃtè kèḻadavaḍè hāgū adara snāyugaḻū mārpāḍāgiruttadè. idariṃdāgi bācihallugaḻu svalpa muṃbhāgakkè illavè hiṃbhāgakkè athavā ācīcè bāgaballavu.

daṃta hāgū davaḍèyannu hòratupaḍisidarè ī guṃpina prāṇigaḻu innuḻida stanigaḻaṃtèye ivè. muṃgālugaḻu hiṃgālugaḻigiṃta cikkadāgiddu āhāravannu hiḍiyalu sahakāriyāgivè. mṛdumaṇṇina bhūmiyannu muṃgāliniṃda kèrèdu bilagaḻannū racisaballavu. hiṃgālu balayutavāgiddu dvipāda pravṛtti hāgū jigidāḍuva pravṛttigaḻannū kāṇabahudu. cūpu mūti, puṭṭa hòrakivi - ivu talèya bhāgada mukha lakṣaṇagaḻu. saṇṇa mattu dòḍḍa karuḻina naḍuvè òṃdu uddavāda aṃdhāṃtra kòḻavèyiddu, avu sevisida āhāravannu jīrṇisikòḻḻalu anukūlavāgidè.

saṃtānotpatti 
ivugaḻalli bahuṛtucakraviddu ī prāṇigaḻu varṣavèlla mari hākaballavu. òṃdu sūlinalli 2 riṃda 20 marigaḻu janisuttavè. tāyi ī marigaḻigè hāluṇisi halavu vāragaḻa tanaka poṣisuttadè.

ullekhagaḻu

hòragina kòṃḍigaḻu

prāṇiśāstra, asthiśāstra, tulanātmaka aṃgaracanāśāstra 

 ArchéoZooThèque : Rodent osteology  (photos)
 ArchéoZooThèque : Rodent skeleton drawings

vividha 

 African rodentia
 Rodent photos on Flickr
 Rodent Species Fact Sheets from the National Pest Management Association on Deer Mice, Norway Rats, and other rodent species

sastani prāṇigaḻu
maisūru viśvavidyānilaya viśvakośa
ದಂಶಕ