ವಿನಾಯಕಿ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ. ಈ ದೇವತೆಯ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ದೇವತೆಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.

ಆಕೆಯ ಆನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ದೇವಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ದೇವರು ಗಣೇಶನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಸ್ಥಿರವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರಿ ಗಣೇಶ, ವೈನಾಯಕಿ, ಗಜಾನನ ("ಆನೆಯ ಮುಖದ"), ವಿಘ್ನೇಶ್ವರಿ ("ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಒಡತಿ") ಮತ್ತು ಗಣೇಶನಿ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗಣೇಶನ ವಿಶೇಷಣಗಳಾದ ವಿನಾಯಕ, ಗಜಾನನ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ಗಣೇಶನ ಶಕ್ತಿ-ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿನಾಯಕಿಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಯರು ಅಥವಾ ಮಾತೃಕಾ ದೇವತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿನಾಯಕಿಯು ಆರಂಭಿಕ ಆನೆ-ತಲೆಯ ಮಾತೃಕೆ, ಗಣೇಶನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಗಿನಿ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ದೇವತೆಗಳು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸ ಕ್ರಿಶನ್ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿನಾಯಕಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇವತೆ. ಬೌದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವಳನ್ನು ಗಣಪತಿಹೃದಯ ("ಗಣೇಶನ ಹೃದಯ") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ರಗಳು

ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ದೇವಿಯ ಆಕೃತಿಯು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೊದಲ ಶತಮಾನ ದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದ  ವರೆಗಿನ ವಿರೂಪಗೊಂಡ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಅಲಂಕಾರ ಫಲಕ ಆಗಿದೆ. ದೇವಿಯು ಆನೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೊಂಡಿಲು ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಲಾಂಛನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸವೆದು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ, ದೇವಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ
ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
vināyaki ānèya talèya hiṃdū devatè. ī devatèya purāṇa mattu pratimāśāstravannu spaṣṭavāgi vyākhyānisalāgilla. hiṃdū dharmagraṃthagaḻalli ākèya baggè svalpave heḻalāgidè mattu ī devatèya kèlave kèlavu citragaḻu astitvadallivè.

ākèya ānèya lakṣaṇagaḻiṃdāgi, deviyu sāmānyavāgi ānèya talèya buddhivaṃtikèya devaru gaṇeśanòṃdigè saṃbaṃdha hòṃdiddāḻè. ākèyu sthiravāda hèsarannu hòṃdilla. stri gaṇeśa, vaināyaki, gajānana ("ānèya mukhada"), vighneśvari ("aḍètaḍègaḻannu nivārisuva òḍati") mattu gaṇeśani èṃba vividha hèsarugaḻiṃda karèyalpaḍuttāḻè. ivèllavū gaṇeśana viśeṣaṇagaḻāda vināyaka, gajānana, vighneśvara mattu gaṇeśana strīliṃga rūpagaḻāgivè. ī gurutisuvikègaḻu ākèyannu gaṇeśana śakti-strī rūpavèṃdu bhāvisalāgidè.

vināyakiyannu kèlavòmmè aravatnālku yoginiyaru athavā mātṛkā devatègaḻa bhāgavāgiyū kāṇabahudu. ādāgyū, vināyakiyu āraṃbhika ānè-talèya mātṛkè, gaṇeśana brāhmaṇa śakti mattu tāṃtrika yogini mūru vibhinna devatègaḻu èṃdu vidvāṃsa kriśan naṃbuttārè.

jaina mattu bauddha saṃpradāyagaḻalli, vināyaki svataṃtra devatè. bauddha kṛtigaḻalli, avaḻannu gaṇapatihṛdaya ("gaṇeśana hṛdaya") èṃdu karèyalāguttadè.

citragaḻu

atyaṃta prācīnavāda ānèya talèya deviya ākṛtiyu rājasthānada rair‌nalli kaṃḍubaruttadè. idu kri.pū. mòdala śatamāna diṃda kri.śa. mòdala śatamānada  varègina virūpagòṃḍa ṭèrākoṭā alaṃkāra phalaka āgidè. deviyu ānèya mukhavannu hòṃdiddu, sòṃḍilu balakkè tiruguttadè mattu èraḍu kaigaḻannu hòṃdidè. ākèya kaiyalliruva lāṃchanagaḻu mattu itara lakṣaṇagaḻu savèdu hogiruvudariṃda, deviya spaṣṭavāda gurutisuvikè sādhyavāguttilla.

ullekhagaḻu

strīvāda mattu jānapada 2023 spardhèya lekhana
hiṃdū devatègaḻu
ವಿನಾಯಕಿ