ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಜಮ್ವಾಲ್ (೧೭೯೨-೧೮೫೭) ಡೋಗ್ರಾ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್‍ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ  ರಚಿಸಲಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . . ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ದೂರ ಉಳಿದರು ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು,  ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ೩೮ ದಿನಗಳ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಿಖ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅಮೃತಸರ ಒಪ್ಪಂದವು (೧೮೪೬) ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ೭,೫೦,೦೦೦ ನನಾಕ್ಷಹೀ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 

ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ೧೭೯೨ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ ರಂದು ಹಿಂದೂ ಡೋಗ್ರಾ ರಜಪೂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಕಿಶೋರ್ ಸಿಂಗ್ ಜಮ್ವಾಲ್. ಅವರು ೧೮೦೯ ರಲ್ಲಿ ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ೧೨,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಜಾಗೀರ್ ಮತ್ತು ೯೦ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. 

೧೮೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಜಮ್ಮು ಕದನದ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೮೧೯ ರಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಹೊಸದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಒಬ್ಬ ಗವರ್ನರ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೮೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಜಮ್ಮು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ದಯಪಾಲಿಸಿದರು.  

೧೮೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ರಜೌರಿಯನ್ನು ಅಘರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕಿಶ್ತ್ವಾರ್ ಅನ್ನು ರಾಜಾ ತೇಗ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಗ್ (ಅಲಿಯಾಸ್ ಸೈಫುಲ್ಲಾ ಖಾನ್) ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಅದೇ ವರ್ಷ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಡೇರಾ ಘಾಜಿ ಖಾನ್ ಸಿಖ್ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಸಿಖ್ಖರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕುಲದವನಾದ ಮಿಯಾನ್ ಡಿಡೋ ಜಮ್ವಾಲ್‌ನನ್ನು ಸಹ ಅವನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದನು.

ಜಮ್ಮುವಿನ ರಾಜ 

ಕಿಶೋರ್ ಸಿಂಗ್ ೧೮೨೨ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಜಮ್ಮುವಿನ ರಾಜ ಎಂದು ಅವರ ಸುಜರೈನ್ ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.  ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಬಂಧು, ಪದಚ್ಯುತ ರಾಜಾ ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸುವ ಔಪಚಾರಿಕ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 

ಜಮ್ಮುವಿನ ರಾಜಾ (ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್/ಚೀಫ್) ಆಗಿ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಖ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಸೈನ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೩ ಪದಾತಿದಳದ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗಳು, ೧೫ ಲಘು ಆರ್ಟಿಲರಿ ಗನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೪೦ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಗನ್‌ಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು. 

೧೮೨೪ ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಪವಿತ್ರ ಮನ್ಸಾರ್ ಸರೋವರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸಮರ್ಥ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೮೨೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಖ್ ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಹರಿ ಸಿಂಗ್ ನಲ್ವಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಅವರು ಶೈದು ಕದನದಲ್ಲಿ ಸಯ್ಯದ್ ಅಹ್ಮದ್ ನೇತೃತ್ವದ ಆಫ್ಘನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸೋಲಿಸಿದರು. ೧೮೩೧ ಮತ್ತು ೧೮೩೯ ರ ನಡುವೆ ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಉತ್ತರ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉಪ್ಪಿನ ಗಣಿಗಳ ಜಾಗೀರ್,  ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಪಂಜಾಬಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ಭೇರಾ, ಝೇಲಂ, ರೋಹ್ತಾಸ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಅನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು.

೧೮೩೭ ಪೂಂಚ್ ದಂಗೆ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ, ಜಮ್ರುದ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಸಿಂಗ್ ನಲ್ವಾ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮೊಘಲ್, ತನೋಲಿಸ್, ಕರ್ರಾಲ್ಸ್, ಧುಂಡ್ಸ್, ಸತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾನ್‌ಗಳ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಹಜಾರಾ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು. ಮಲ್ಡಿಯಾಲ್ ಮೊಘಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಶಮ್ಸ್ ಖಾನ್   ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಧ್ಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮಾಜಿ ಗೌಪ್ಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಂಡಾಯದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.  ಹೀಗಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಶಮ್ಸ್ ಖಾನ್ ಮಾಲ್ದಿಯಾಲ್ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಬಂಡಾಯ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಜಾರಾ ಮತ್ತು ಮುರ್ರೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಹುಟಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ದಂಗೆಕೋರರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ನಂತರ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಅವನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶಮ್ಸ್ ಖಾನ್ ಮಾಲ್ದಿಯಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ರಾಜ್ ವಾಲಿ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದರು ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಕಾಲೀನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಪಾರವಾಗಿ ಬಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಸಂಚು 
೧೮೩೯ ರಲ್ಲಿ ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಲಾಹೋರ್ ಪಿತೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಸಂಚುಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಜಮ್ಮು ಸಹೋದರರು ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರಾಜಾ ಧಿಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರ ನೌ ನಿಹಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮೪೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಂದೆ ಮಹಾರಾಜ ಖರಕ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ನೌ ನಿಹಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮಗ ಉಧಮ್ ಸಿಂಗ್, ಹಳೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೇಟ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. 

ಜನವರಿ ೧೮೪೧ ರಲ್ಲಿ, ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮಗ ಶೇರ್ ಸಿಂಗ್ ಲಾಹೋರ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಜಮ್ಮು ಸಹೋದರರಿಂದ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. 

ಎರಡು ಕಡೆಯ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾಹೋರ್ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಜಮ್ಮುವಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾರಾಜ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ 

ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಒಳಸಂಚುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಧವಾಲಿಯಾ ಸರ್ದಾರ್‌ಗಳು (ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು) ೧೮೪೨  ರಾಜಾ ಧಿಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಮಹಾರಾಜ ಶೇರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದರು. ತರುವಾಯ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸುಚೇತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೋದರಳಿಯ ಹೀರಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಆಡಳಿತ ಕುಸಿದಂತೆ ಖಾಲ್ಸಾ ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ವೇತನದ ಬಾಕಿಗಾಗಿ ಕೂಗಿದರು. ೧೮೪೪ ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಜಮ್ಮುವಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು, ಅವರು ಲಾಹೋರ್ ಖಜಾನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. 

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಲಾಹೋರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ರಾಜನಿಗೆ ೨೭ ಲಕ್ಷ ನಾನಾಕ್ಷಹೀ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದವು.

ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಮಹಾರಾಜರ ನೇರ ಉಪನದಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ೭೫ ಸಾವಿರ ನನಾಕ್ಷಹೀ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರು (ಈ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಲಾಹೋರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಅದರ ಒಪ್ಪಂದದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ). ಲಾಹೋರ್‌ನ ಕೋಪಗೊಂಡ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಪಡೆದ ಸಿಖ್, ಲಾಲ್ ಸಿಂಗ್) ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಏಳುವಂತೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಲಾಹೋರ್‌ನ ಸಹಾಯಕ ನಿವಾಸಿ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಅವರ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ಈ ದಂಗೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು.

೧೮೪೯ ರ ಎರಡನೇ ಸಿಖ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿಖ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ತೊರೆದು ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಚುಶುಲ್ ಮತ್ತು ಅಮೃತಸರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಪೂರ್ವ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವು ಆದರೆ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ದರ್ದ್ ದೇಶದ ಚಿಲಾಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಮಹಾರಾಜ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ೩೦ ಜೂನ್ ೧೮೫೭ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ರಣಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.

ಗುಲಾಬ್ನಾಮ 

ಎಮಿನಾಬಾದ್ ಕುಟುಂಬದ ದಿವಾನರ "ಮಹಾರಾಜರ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಜ್ವಾಲಾ ಸಹಾಯ್ ಅವರ ಮಗ, ಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ" ದಿವಾನ್ ಕಿರ್ಪಾ ರಾಮ್ ಅವರು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬ್ನಾಮ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

Pages with unreviewed translations
ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಇತಿಹಾಸ
gulāb siṃg jamvāl (1792-1857) ḍogrā rājavaṃśada saṃsthāpaka mattu mòdala āṃglo-sikh yuddhadalli sikh sāmrājyada solina naṃtara briṭiṣ‍ra aḍiyalli  racisalāda atidòḍḍa rājaprabhutvada rājyavāda jammu mattu kāśmīrada rājaprabhutvada mòdala mahārājarāgiddaru . . yuddhada samayadalli, gulāb siṃg dūra uḻidaru idu briṭiṣ vijayakkè sahāya māḍitu,  mattu aṃtima 38 dinagaḻa saṃgharṣakkè sikh sāmrājyada pradhāna maṃtriyādaru. amṛtasara òppaṃdavu (1846) briṭiṣaru gulāb siṃg‌gè 7,50,000 nanākṣahī rūpāyigaḻigè kāśmīrada èllā bhūmiyannu lāhor òppaṃdada mūlaka biṭṭukòṭṭaru.

āraṃbhika jīvana 

gulāb siṃg 1792 ra akṭobar 17 raṃdu hiṃdū ḍogrā rajapūta kuṭuṃbadalli janisidaru. avara taṃdè kiśor siṃg jamvāl. avaru 1809 ralli raṃjit siṃg sainyakkè seridaru mattu 12,000 rūpāyi maulyada jāgīr mattu 90 kudurègaḻannu gaḻisuvalli sākaṣṭu yaśasviyādaru. 

1808 ralli, jammu kadanada naṃtara, rājyavannu raṃjit siṃg svādhīnapaḍisikòṃḍaru. 1819 ralli sikh paḍègaḻiṃda kāśmīravannu svādhīnapaḍisikòḻḻuvudaròṃdigè vistarisida hòsadāgi vaśapaḍisikòṃḍa pradeśavannu nirvahisalu raṃjit siṃg òbba gavarnar annu nemisidaru. 1820 ralli, avara kuṭuṃba mattu nirdiṣṭavāgi gulāb siṃg avaru sallisida sevègaḻannu ślāghisi, raṃjit siṃg avaru kiśor siṃg avarigè jammu pradeśavannu anuvaṃśikavāgi dayapālisidaru.  

1821 ralli, gulāb siṃg rajauriyannu aghar khān mattu kiśtvār annu rājā teg mòhammad siṃg (aliyās saiphullā khān) niṃda vaśapaḍisikòṃḍaru.  ade varṣa, gulāb siṃg ḍerā ghāji khān sikh vijayadalli bhāgavahisidaru. sikhkhara viruddha daṃgèyannu munnaḍèsuttidda tanna svaṃta kuladavanāda miyān ḍiḍo jamvāl‌nannu saha avanu sèrèhiḍidu galligerisidanu.

jammuvina rāja 

kiśor siṃg 1822 ralli nidhanarādaru mattu gulāb siṃg avarannu jammuvina rāja èṃdu avara sujarain raṃjit siṃg dṛḍhapaḍisidaru.  svalpa samayada naṃtara, gulāb siṃg tanna baṃdhu, padacyuta rājā jit siṃg avariṃda tyajisuva aupacārika ghoṣaṇèyannu paḍèdaru. 

jammuvina rājā (gavarnar-janaral/cīph) āgi, gulāb siṃg sikh sāmrājyada atyaṃta śaktiśāli mukhyastharalli òbbarāgiddaru. iṃpīriyal mattu ūḻigamānya sainyada vyavasthèyalli, avaru 3 padātidaḻada rèjimèṃṭ‌gaḻu, 15 laghu ārṭilari gan‌gaḻu mattu 40 gyārisan gan‌gaḻa vaiyaktika sainyavannu iṭṭukòḻḻalu arharāgiddaru. 

1824 ralli gulāb siṃg pavitra mansār sarovarada samīpaviruva samarth koṭèyannu vaśapaḍisikòṃḍaru. 1827 ralli avaru sikh kamāṃḍar-in-cīph hari siṃg nalvā jòtègūḍi, avaru śaidu kadanadalli sayyad ahmad netṛtvada āphghan baṃḍukorara guṃpinòṃdigè horāḍidaru mattu solisidaru. 1831 mattu 1839 ra naḍuvè raṃjit siṃg gulāb siṃg‌gè uttara paṃjāb‌nallina uppina gaṇigaḻa jāgīr,  mattu hattirada paṃjābi paṭṭaṇagaḻāda bherā, jhelaṃ, rohtās mattu gujarāt annu dayapālisidaru.

1837 pūṃc daṃgè 1837ralli, jamrud kadanadalli hari siṃg nalvā maraṇada naṃtara, mòghal, tanolis, karrāls, dhuṃḍs, sattigaḻu mattu sudhān‌gaḻa musliṃ buḍakaṭṭugaḻu hajārā mattu pūṃc‌nalli daṃgè èddaru. malḍiyāl mòghal buḍakaṭṭina mukhyastha śams khān   mattu rājā dhyān siṃg avara māji gaupya anuyāyigaḻu baṃḍāyada netṛtva vahisiddaru.  hīgāgi āḍaḻitada viruddha śams khān māldiyāl māḍida drohavannu vaiyaktikavāgi tègèdukòṃḍu gulāb siṃg avarigè baṃḍāya hattikkuva kèlasavannu nīḍalāyitu. hajārā mattu murrè bèṭṭagaḻalli daṃgèkorarannu solisida naṃtara, gulāb siṃg svalpa kāla kahuṭādalli uḻidu daṃgèkoraralli bhinnābhiprāyavannu uttejisidaru. naṃtara daṃgèkorarannu hattikkalu avana paḍègaḻannu kaḻuhisalāyitu. aṃtimavāgi, śams khān māldiyāl mattu avara sodaraḻiya rāj vāli khān avarigè droha bagèdaru mattu lèphṭinèṃṭ‌gaḻannu sèrèhiḍiyalāyitu, jīvaṃtavāgi suṭṭuhākalāyitu mattu krauryadiṃda kòllalpaṭṭaru mattu nidrèya samayadalli avara talègaḻannu kattarisalāyitu. samakālīna briṭiṣ vyākhyānakāraru sthaḻīya janasaṃkhyèyu apāravāgi baḻaliddārè èṃdu heḻuttārè.

lāhor‌nalli òḻasaṃcu 
1839 ralli raṃjit siṃg avara maraṇada naṃtara, lāhor pitūrigaḻu mattu òḻasaṃcugaḻa keṃdravāyitu, idaralli mūvaru jammu sahodararu bhāgiyāgiddaru. rājā dhiyān siṃg pradhāna maṃtriyāgi rājakumāra nau nihāl siṃg avara kaiyalli āḍaḻitavannu irisuvalli avaru yaśasviyādaru. ādāgyū, 1840 ralli, avara taṃdè mahārāja kharak siṃg avara aṃtyakriyèya mèravaṇigèyalli, nau nihāl siṃg mattu gulāb siṃg avara maga udham siṃg, haḻèya iṭṭigè geṭ avara melè kusidu biddāga nidhanarādaru. 

janavari 1841 ralli, raṃjit siṃg avara maga śer siṃg lāhor siṃhāsanavannu vaśapaḍisikòḻḻalu prayatnisidaru ādarè jammu sahodarariṃda hinnaḍèyāyitu. koṭèya rakṣaṇè gulāb siṃg kaiyallittu. 

èraḍu kaḍèya naḍuvè śāṃti erpaṭṭa naṃtara, gulāb siṃg mattu avana janarigè tamma śastrāstragaḻòṃdigè hòraḍalu anumatisalāyitu. ī saṃdarbhadalli avaru lāhor saṃpattannu jammuvigè tègèdukòṃḍu hogiddaru ènnalāgidè.

mahārāja èṃdu gurutisuvikè 

lāhor‌nalli muṃduvarida òḻasaṃcugaḻalli, saṃdhavāliyā sardār‌gaḻu (raṃjit siṃg‌gè saṃbaṃdhisidavaru) 1842  rājā dhiyān siṃg mattu sikh mahārāja śer siṃg avarannu kòṃdaru. taruvāya, gulāb siṃg avara kiriya sahodara sucet siṃg mattu sodaraḻiya hīrā siṃg avarannu saha kòllalāyitu. āḍaḻita kusidaṃtè khālsā sainikaru tamma vetanada bākigāgi kūgidaru. 1844 ralli lāhor nyāyālayavu gulāb siṃg avariṃda haṇavannu hòratègèyalu jammuvina ākramaṇakkè ādeśa nīḍitu, avaru lāhor khajānèya hèccina bhāgavannu tègèdukòṃḍa kāraṇa saṭlèj nadiya uttarada śrīmaṃta rāja èṃdu khyāti paḍèdiddaru. 

ādāgyū, gulāb siṃg lāhor nyāyālayadòṃdigè avara paravāgi mātukatè naḍèsalu òppikòṃḍaru. ī mātukatègaḻu rājanigè 27 lakṣa nānākṣahī rūpāyigaḻa parihāravannu vidhisidavu.

paṃjāb‌na bhāgagaḻannu svādhīnapaḍisikòṃḍa takṣaṇa iṣṭu dòḍḍa pradeśavannu vaśapaḍisikòḻḻalu saṃpanmūlagaḻa kòratèyiṃdāgi, briṭiṣaru gulāb siṃg avarannu mahārājara nera upanadi èṃdu gurutisidaru mattu yuddha parihārakkāgi 75 sāvira nanākṣahī rūpāyigaḻannu pāvatisidaru (ī pāvatiyannu gulāb siṃg avara khātèyalli samarthisalāyitu. kānūnubaddhavāgi lāhor sāmrājyada mukhyastharalli òbbaru mattu adara òppaṃdada javābdārigaḻigè javābdārarāgiruttārè). lāhor‌na kopagòṃḍa āsthānikaru (viśeṣavāgi dīkṣāsnāna paḍèda sikh, lāl siṃg) gulāb siṃg viruddha daṃgè eḻuvaṃtè kāśmīrada rājyapālarannu pracodisidaru, ādarè lāhor‌na sahāyaka nivāsi harbarṭ èḍvarḍs avara kramakkè dhanyavādagaḻu, ī daṃgèyannu solisalāyitu.

1849 ra èraḍane sikh yuddhadalli, avaru tamma sikh sainikarannu tòrèdu paṃjāb‌nalli tamma sahodararòṃdigè horāḍalu avakāśa nīḍidaru. cuśul mattu amṛtasara òppaṃdagaḻu pūrva, dakṣiṇa mattu paścimadalli jammu sāmrājyada gaḍigaḻannu vyākhyānisidavu ādarè uttarada gaḍiyannu innū vyākhyānisalāgilla.1850ralli dard deśada cilās koṭèyannu vaśapaḍisikòḻḻalāyitu.

mahārāja gulāb siṃg 30 jūn 1857 raṃdu nidhanarādaru mattu avara maga raṇabīr siṃg uttarādhikāriyādaru.

gulābnāma 

èminābād kuṭuṃbada divānara "mahārājara khāsagi kāryadarśi mattu divān jvālā sahāy avara maga, mahārājara pradhāna maṃtri" divān kirpā rām avaru 19 ne śatamānadalli parṣiyan bhāṣèyalli gulāb siṃg avara mòdala jīvana caritrèyannu gulābnāma èṃba śīrṣikèyòṃdigè barèdaru.

ullekhagaḻu 

Pages with unreviewed translations
viki i-larniṃg‍nalli tayārisida lekhana
itihāsa
ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್