உஷா (Uṣā or Usha) (சமசுகிருதம்: उषा) அசுர மன்னர்  பாணாசூரனின் மகளும், கிருஷ்ணர்  பெயரனான அனிருத்தனின் மனைவியும் ஆவார்.

உஷாவின் திருமணம்
பாகவத புராணத்தின் படி, தற்கால இந்தியாவின் அசாம் மாநிலத்தின் சோனிதபுரத்தை ஆட்சி செய்த  ஆயிரம் கைகள் கொண்ட அசுர குல மன்னரும், சிவபக்தருமான பாணாசூரனின் மகள் உஷா ஆவார். ஒரு முறை உஷா தேவி பார்வதியிடம் தனக்கு கணவர் யார் எனக்கேட்டாள். அதற்கு தேவி பார்வதி, வைகாசி மாதத்தில் உனது கனவில் தெரியும் ஆணே உனக்கு வரப்போகும் கணவர் என்றார்.

வைகாசி மாதத்தில் உஷா கண்ட கனவில் ஒரு அழகிய இளைஞன் கனவில் வந்தார். கனவில் வந்த இளைஞன் மீது தீராக் காதல் கொண்டாள். உஷாவின் கனவில் வந்தவன் அனிருத்தன் ஆவான். (அனிருத்தன் கிருஷ்ணரின் பேரனும், பிரத்தியும்மனனின் மகனும் ஆவான்.) உஷா தனது தோழி சித்திரலேகாவின் மாயா சக்தியால், அனிருத்தனை துவாரகையிலிருந்து சோனிதபுரம் அரண்மனைக்கு அழைத்து வந்தாள். 

இச்செய்தியறிந்த கிருஷ்ணர் மற்றும் [[ பிரத்திம்யும்மனன் அனிருத்தனை மீட்க பெரும் படைகளுடன் பாணாசூரனின் சோனிதபுர இராச்சியத்தின் மீது படையெடுத்துச் சென்றனர். போரில் கிருஷ்ணர் பாணாசூரனின் ஆயிரம் கைகளையும், தலையையும் தனது சக்கராயுதத்தால் வெட்டி வீழ்த்தினார். 

போருக்குப் பின்னர் அனிருத்தன் உஷாவை திருமணம் செய்து கொள்கிறார். இத்தம்பதியருக்கு வஜ்ரா மற்றும் மிருதுகேதனன் என இரண்டு குழந்தைகள் பிறக்கின்றனர்.

மறு பிறப்பில் 
சிவ புராணத்தின் படி அனிருத்தன்-உஷா தம்பதியினர் மறு பிறவியில் லெக்சிந்தர் -  பெகுலா எனும் பெயரில் பிறந்து திருமணம் செய்து கொள்கிறார்கள்.

மரபுரிமைப் பேறுகள் 
உஷா - அனிருத்தன் தொடர்பான கதையை, 18-ஆம் நூற்றாண்டில் குஜராத்தி மொழியில் பிரேமானந்த பட் என்பவர் ஒகாஹரன் என்ற பெயரில் நூலாக வெளியிட்டார்.

உஷா-அனிருத்தன் கதையை மையமாகக் கொண்டு, 1901-இல் உஷா பரிநயம் எனும் தெலுங்கு மொழி நூல் வெளியானது.  உஷா-அனிருத்தன் கதையை மையமாகக் கொண்டு 1961-ஆம் ஆண்டில் தெலுங்கு மொழியில்  உஷா பரிநயம் எனும் பெயரில் திரைப்படம் வெளியானது. 

கே. சுப்பிரமணியம்  இயக்கத்தில் 1936-இல் உஷா கல்யாணம் எனும் பெயரில் தமிழ் மொழியில் ஒரு திரைப்படம் வெளியானது.

மேற்கோள்கள் 

பாகவத புராண மாந்தர்
uṣā (Uṣā or Usha) (jhamajhughirudhaṃ: उषा) ajhura maṉṉar  bhāṇājhūraṉiṉ maghaḻuṃ, ghiruṣṇar  bhèyaraṉāṉa aṉirudhdhaṉiṉ maṉaiviyuṃ āvār.

uṣāviṉ dhirumaṇaṃ
bhāghavadha bhurāṇadhdhiṉ bhaḍhi, dhaṟghāla indhiyāviṉ ajhāṃ māniladhdhiṉ jhoṉidhabhuradhdhai āḍhjhi jhèydha  āyiraṃ ghaighaḻ ghòṇḍha ajhura ghula maṉṉaruṃ, jhivabhaghdharumāṉa bhāṇājhūraṉiṉ maghaḻ uṣā āvār. òru muṟai uṣā dhevi bhārvadhiyiḍhaṃ dhaṉaghghu ghaṇavar yār èṉaghgheḍhḍhāḻ. adhaṟghu dhevi bhārvadhi, vaighājhi mādhadhdhil uṉadhu ghaṉavil dhèriyuṃ āṇe uṉaghghu varabhbhoghuṃ ghaṇavar èṉṟār.

vaighājhi mādhadhdhil uṣā ghaṇḍha ghaṉavil òru al̤aghiya iḻaiñaṉ ghaṉavil vandhār. ghaṉavil vandha iḻaiñaṉ mīdhu dhīrāgh ghādhal ghòṇḍhāḻ. uṣāviṉ ghaṉavil vandhavaṉ aṉirudhdhaṉ āvāṉ. (aṉirudhdhaṉ ghiruṣṇariṉ bheraṉuṃ, bhiradhdhiyuṃmaṉaṉiṉ maghaṉuṃ āvāṉ.) uṣā dhaṉadhu dhol̤i jhidhdhiraleghāviṉ māyā jhaghdhiyāl, aṉirudhdhaṉai dhuvāraghaiyilirundhu jhoṉidhabhuraṃ araṇmaṉaighghu al̤aidhdhu vandhāḻ. 

ijhjhèydhiyaṟindha ghiruṣṇar maṟṟuṃ [[ bhiradhdhiṃyuṃmaṉaṉ aṉirudhdhaṉai mīḍhgha bhèruṃ bhaḍhaighaḻuḍhaṉ bhāṇājhūraṉiṉ jhoṉidhabhura irājhjhiyadhdhiṉ mīdhu bhaḍhaiyèḍhudhdhujh jhèṉṟaṉar. bhoril ghiruṣṇar bhāṇājhūraṉiṉ āyiraṃ ghaighaḻaiyuṃ, dhalaiyaiyuṃ dhaṉadhu jhaghgharāyudhadhdhāl vèḍhḍhi vīl̤dhdhiṉār. 

bhorughghubh bhiṉṉar aṉirudhdhaṉ uṣāvai dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòḻghiṟār. idhdhaṃbhadhiyarughghu vajrā maṟṟuṃ mirudhughedhaṉaṉ èṉa iraṇḍhu ghul̤andhaighaḻ bhiṟaghghiṉṟaṉar.

maṟu bhiṟabhbhil 
jhiva bhurāṇadhdhiṉ bhaḍhi aṉirudhdhaṉ-uṣā dhaṃbhadhiyiṉar maṟu bhiṟaviyil lèghjhindhar -  bhèghulā èṉuṃ bhèyaril bhiṟandhu dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòḻghiṟārghaḻ.

marabhurimaibh bheṟughaḻ 
uṣā - aṉirudhdhaṉ dhòḍharbhāṉa ghadhaiyai, 18-āṃ nūṟṟāṇḍhil ghujarādhdhi mòl̤iyil bhiremāṉandha bhaḍh èṉbhavar òghāharaṉ èṉṟa bhèyaril nūlāgha vèḻiyiḍhḍhār.

uṣā-aṉirudhdhaṉ ghadhaiyai maiyamāghagh ghòṇḍhu, 1901-il uṣā bharinayaṃ èṉuṃ dhèluṅghu mòl̤i nūl vèḻiyāṉadhu.  uṣā-aṉirudhdhaṉ ghadhaiyai maiyamāghagh ghòṇḍhu 1961-āṃ āṇḍhil dhèluṅghu mòl̤iyil  uṣā bharinayaṃ èṉuṃ bhèyaril dhiraibhbhaḍhaṃ vèḻiyāṉadhu. 

ghe. jhubhbhiramaṇiyaṃ  iyaghghadhdhil 1936-il uṣā ghalyāṇaṃ èṉuṃ bhèyaril dhamil̤ mòl̤iyil òru dhiraibhbhaḍhaṃ vèḻiyāṉadhu.

meṟghoḻghaḻ 

bhāghavadha bhurāṇa māndhar
உஷா (பாகவத புராணம்)