நுங்தெல் லீமா என்பது மெய்தி புராணங்களிலும் மதத்திலும் உள்ள ஒரு தெய்வம். அவர் கௌபாலு (கௌப்ரு) மற்றும் கொவ்னு தேவியின் வளர்ப்பு மகள் ஆவார்.  அவர் தெய்வமான லோயலக்பாவின் மனைவியாவார்.   குஞ்சஹன்பாவின் தெய்வமாக கருதப்படுகிறார்.  லீமாரல் சிதாபியின் அவதாரங்களில் இவரும் ஒருவர்.

சொற்பிறப்பியல் 
மெய்டே மொழி வார்த்தைகளில், "தௌடு நங்"  "தெல்"  மற்றும் "தென்" என்ற மூன்று வார்த்தைகளை இப்பெயர் கொண்டுள்ளது .  "தௌடு நங்" என்றால் "கல்" என்று பொருள். இந்த சொல் பொதுவாக கவிதைகள் மற்றும் வசனங்களில் பயன்படுத்தப்படுகிறது.  "தெல்" அல்லது "தென்" என்றால் "காட்டுவது" என்று பொருள்.  "லீமா" என்றால் "ராணி". "லீமா" என்ற வார்த்தையே "லீ" (நிலம்) மற்றும் "மா" (தாய்) ஆகிய இரண்டு சொற்களால் ஆனது.

விளக்கம் 
தௌடு நுங்தெல் லீமா தேவி குஞ்சஹன்பாவின் தெய்வமாக விவரிக்கப்படுகிறார்.  குஞ்சஹன்பா என்றால் "முதல் கிராமவாசி" அல்லது "ஒரு இடத்தின் முதல் குடிமகன்" என்பது பொருள். "குஞ்சா" என்றால் "ஒரு கிராமவாசி". உருவவியல் ரீதியாக குஞ்சா - "குன்" மற்றும் "ஜா" எனப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது. "குன்" ( என்றால் "கிராமம்" மற்றும் "ஜா"என்றால் "சந்ததி" என்று பொருள்.   "அஹன்பா"  என்றால் "முதல்" அல்லது "ஆரம்பம்" எனப் பொருள்படும்.

புராணம்

பிறப்பு, தத்தெடுப்பு மற்றும் பெயரிடுதல் 
தேவி லீமரேல் சிதாபி தன்னை ஒரு சிறுமியாக அவதாரம் செய்து ஆற்றங்கரையில் ஒரு கல் பலகையில் படுத்தாள். அதே நாளில், கௌப்ரு கடவுளும், கொவ்னு தேவியும் அருகிலுள்ள இடத்தில் நடந்து கொண்டிருந்தனர். கௌப்ரு கடவுளுக்கு மிகவும் தாகம் எடுத்தது. அதனால், தண்ணீர் குடிக்க ஆற்றங்கரையில் இறங்கினார். ஆற்றங்கரையில் சிறுமியைக் கண்டார். பெண் குழந்தைக்கு யாராவது இருக்கிறார்களா என்று கௌப்ரு மூன்று முறை கத்தினார். யாரும் பதிலளிக்காததால், கவுப்ருவும் கொவ்னுவும் சிறுமியை தங்கள் தெய்வீக வீட்டிற்கு அழைத்து வந்தனர்.  சிறுமியை தங்கள் சொந்த மகளாக தத்தெடுத்தனர். அவளுக்கு மூன்று பெயர்கள் கொடுக்கப்பட்டன. ஓடையில் காணப்பட்டதால் அவளுக்கு "இபோக் லீமா" ("ஈபோக் லீமா") என்று பெயரிடப்பட்டது. கல் பலகையில் படுத்திருந்ததால் அவளுக்கு "தௌடு நுங்தெல் லைமா" என்றும் பெயர். அவள் அழகாகவும் பிரகாசமாகவும் இருந்ததால் அவளுடைய இறுதிப் பெயர் "தைபாங் இங்கன்பி" என்று வழங்கப்பட்டது.

கணவர் மற்றும் காதலர் 
நுங்தெல் லீமா கடவுள் லோயலக்பாவை மணந்தாள். இருப்பினும், அவள் ஒருமுறை கோய்ரிபாபா கடவுளால் போற்றப்பட்டாள். ஒருமுறை கோய்ரிபாபாவிற்கு கோப்ரு கடவுள் ஒரு வாய்ப்பை வழங்கினார். அவர் தனது சொந்த விருப்பப்படி எந்த பெண்ணையும் தன்னுடைய இடத்திலிருந்து தேர்வு செய்யலாம் என்பதேயாகும். துரதிர்ஷ்டவசமாக, தேவி நுங்தெல் லீமா கோரிபாபாவால் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். ஆனால் நுங்தெல் லீமா ஏற்கனவே திருமணமானவர் என்பதால், கோரிபாபாவுக்கு தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட பெண்ணை கௌப்ருவால் கொடுக்க முடியவில்லை. கௌப்ரு தனது வார்த்தைகளை திரும்பப் பெற விரும்பவில்லை. எனவே, அவர் கோய்ரிபாபாவை மீண்டும் ஒரு பெண்ணைத் தேர்ந்தெடுக்கும்படி கேட்டார். ஆனால் அவர் அதை கண்கட்டிகொண்டு அதைச் செய்ய வேண்டும். கண்கட்டிய கோய்ரிபாபா தேர்வு செய்ய முயன்றார். ஆனால் தேவி நுங்தெல் லீமாவைப் பெற முடியவில்லை. இந்நிகழ்வு தற்போது வரை லை ஹரோபா திருவிழாவில் மைபிகளால் இயற்றப்படுகிறது.

திருவிழா 
புனித இலாய் அரோபா திருவிழா ஆண்டுதோறும் மற்ற தெய்வங்களோடு, தௌடு நுங்தெல் லீமா தெய்வத்தின் நினைவாகவும் கொண்டாடப்படுகிறது. .

வழிபாட்டு முறைகள் மற்றும் தேவாலயங்கள் 
19 ஜனவரி 2018 அன்று, வாங்கோய் சட்டமன்றத் தொகுதியின் அப்போதைய மக்களவை உறுப்பினராக இருந்த ஓயினம் லுகோய் என்பவரால் டாப் சிபாயில் புதிதாகக் கட்டப்பட்ட எமா நுங்தெல் லீமா கோயில் திறக்கப்பட்டது. தொடக்க நிகழ்வின் போது, ஓனாம் லுகோய் , மணிப்பூர் மாநில அரசாங்கத்தின் முன்மொழிவுகளை அறிவித்தார். நுங்தெல் லீமா தேவியின் மற்ற கோவில்கள் உட்பட, வாங்கோயில் இருக்கும் அனைத்து புனிதமான கோவில்களையும்,  மேம்படுத்த வேண்டும் என்று அவர் கூறினார்.

பிரபலமான கலாச்சாரத்தில் 
நுங்க்தேல் லீமா டொல்லொம்கொம்படா தஜபா என்பது நௌரோயிபம் கம்பா எழுதிய புத்தகமாகும். இது 17 ஜனவரி 2021 அன்று வெளியிடப்பட்டது.

மேற்கோள்கள்

மேலும் படிக்க 

 டென்சுபா, கீர்த்தி சந்த் (1993). இந்திய பழங்குடியினரின் ஆதியாகமம்: மெய்டிஸ் மற்றும் தைஸ் வரலாற்றில் ஒரு அணுகுமுறை . இன்டர்-இந்தியா வெளியீடுகள்.ஐஎஸ்பிஎன் 9788121003087
 கம்பா, நௌரோயிபாம் (2021): நுங்தெல் லீமா டோல்லோம்கோம்படா தஜபா

வெளி இணைப்புகள் 

 
பெண் தெய்வங்கள்
மெய்டேய் கடவுள்கள்
மணிப்பூர்
கடவுள்கள்
தெய்வங்கள்
nuṅdhèl līmā èṉbhadhu mèydhi bhurāṇaṅghaḻiluṃ madhadhdhiluṃ uḻḻa òru dhèyvaṃ. avar ghaubhālu (ghaubhru) maṟṟuṃ ghòvṉu dheviyiṉ vaḻarbhbhu maghaḻ āvār.  avar dhèyvamāṉa loyalaghbhāviṉ maṉaiviyāvār.   ghuñjhahaṉbhāviṉ dhèyvamāgha gharudhabhbhaḍhughiṟār.  līmāral jhidhābhiyiṉ avadhāraṅghaḻil ivaruṃ òruvar.

jhòṟbhiṟabhbhiyal 
mèyḍhe mòl̤i vārdhdhaighaḻil, "dhauḍhu naṅ"  "dhèl"  maṟṟuṃ "dhèṉ" èṉṟa mūṉṟu vārdhdhaighaḻai ibhbhèyar ghòṇḍhuḻḻadhu .  "dhauḍhu naṅ" èṉṟāl "ghal" èṉṟu bhòruḻ. indha jhòl bhòdhuvāgha ghavidhaighaḻ maṟṟuṃ vajhaṉaṅghaḻil bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhughiṟadhu.  "dhèl" alladhu "dhèṉ" èṉṟāl "ghāḍhḍhuvadhu" èṉṟu bhòruḻ.  "līmā" èṉṟāl "rāṇi". "līmā" èṉṟa vārdhdhaiye "lī" (nilaṃ) maṟṟuṃ "mā" (dhāy) āghiya iraṇḍhu jhòṟghaḻāl āṉadhu.

viḻaghghaṃ 
dhauḍhu nuṅdhèl līmā dhevi ghuñjhahaṉbhāviṉ dhèyvamāgha vivarighghabhbhaḍhughiṟār.  ghuñjhahaṉbhā èṉṟāl "mudhal ghirāmavājhi" alladhu "òru iḍhadhdhiṉ mudhal ghuḍhimaghaṉ" èṉbhadhu bhòruḻ. "ghuñjhā" èṉṟāl "òru ghirāmavājhi". uruvaviyal rīdhiyāgha ghuñjhā - "ghuṉ" maṟṟuṃ "jā" èṉabh bhirighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. "ghuṉ" ( èṉṟāl "ghirāmaṃ" maṟṟuṃ "jā"èṉṟāl "jhandhadhi" èṉṟu bhòruḻ.   "ahaṉbhā"  èṉṟāl "mudhal" alladhu "āraṃbhaṃ" èṉabh bhòruḻbhaḍhuṃ.

bhurāṇaṃ

bhiṟabhbhu, dhadhdhèḍhubhbhu maṟṟuṃ bhèyariḍhudhal 
dhevi līmarel jhidhābhi dhaṉṉai òru jhiṟumiyāgha avadhāraṃ jhèydhu āṟṟaṅgharaiyil òru ghal bhalaghaiyil bhaḍhudhdhāḻ. adhe nāḻil, ghaubhru ghaḍhavuḻuṃ, ghòvṉu dheviyuṃ arughiluḻḻa iḍhadhdhil naḍhandhu ghòṇḍhirundhaṉar. ghaubhru ghaḍhavuḻughghu mighavuṃ dhāghaṃ èḍhudhdhadhu. adhaṉāl, dhaṇṇīr ghuḍhighgha āṟṟaṅgharaiyil iṟaṅghiṉār. āṟṟaṅgharaiyil jhiṟumiyaigh ghaṇḍhār. bhèṇ ghul̤andhaighghu yārāvadhu irughghiṟārghaḻā èṉṟu ghaubhru mūṉṟu muṟai ghadhdhiṉār. yāruṃ bhadhilaḻighghādhadhāl, ghavubhruvuṃ ghòvṉuvuṃ jhiṟumiyai dhaṅghaḻ dhèyvīgha vīḍhḍhiṟghu al̤aidhdhu vandhaṉar.  jhiṟumiyai dhaṅghaḻ jhòndha maghaḻāgha dhadhdhèḍhudhdhaṉar. avaḻughghu mūṉṟu bhèyarghaḻ ghòḍhughghabhbhaḍhḍhaṉa. oḍhaiyil ghāṇabhbhaḍhḍhadhāl avaḻughghu "ibhogh līmā" ("ībhogh līmā") èṉṟu bhèyariḍhabhbhaḍhḍhadhu. ghal bhalaghaiyil bhaḍhudhdhirundhadhāl avaḻughghu "dhauḍhu nuṅdhèl laimā" èṉṟuṃ bhèyar. avaḻ al̤aghāghavuṃ bhiraghājhamāghavuṃ irundhadhāl avaḻuḍhaiya iṟudhibh bhèyar "dhaibhāṅ iṅghaṉbhi" èṉṟu val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu.

ghaṇavar maṟṟuṃ ghādhalar 
nuṅdhèl līmā ghaḍhavuḻ loyalaghbhāvai maṇandhāḻ. irubhbhiṉuṃ, avaḻ òrumuṟai ghoyribhābhā ghaḍhavuḻāl bhoṟṟabhbhaḍhḍhāḻ. òrumuṟai ghoyribhābhāviṟghu ghobhru ghaḍhavuḻ òru vāybhbhai val̤aṅghiṉār. avar dhaṉadhu jhòndha virubhbhabhbhaḍhi èndha bhèṇṇaiyuṃ dhaṉṉuḍhaiya iḍhadhdhilirundhu dhervu jhèyyalāṃ èṉbhadheyāghuṃ. dhuradhirṣḍhavajhamāgha, dhevi nuṅdhèl līmā ghoribhābhāvāl dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. āṉāl nuṅdhèl līmā eṟghaṉave dhirumaṇamāṉavar èṉbhadhāl, ghoribhābhāvughghu dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍha bhèṇṇai ghaubhruvāl ghòḍhughgha muḍhiyavillai. ghaubhru dhaṉadhu vārdhdhaighaḻai dhiruṃbhabh bhèṟa viruṃbhavillai. èṉave, avar ghoyribhābhāvai mīṇḍhuṃ òru bhèṇṇaidh dherndhèḍhughghuṃbhaḍhi gheḍhḍhār. āṉāl avar adhai ghaṇghaḍhḍhighòṇḍhu adhaijh jhèyya veṇḍhuṃ. ghaṇghaḍhḍhiya ghoyribhābhā dhervu jhèyya muyaṉṟār. āṉāl dhevi nuṅdhèl līmāvaibh bhèṟa muḍhiyavillai. innighal̤vu dhaṟbhodhu varai lai harobhā dhiruvil̤āvil maibhighaḻāl iyaṟṟabhbhaḍhughiṟadhu.

dhiruvil̤ā 
bhuṉidha ilāy arobhā dhiruvil̤ā āṇḍhudhoṟuṃ maṟṟa dhèyvaṅghaḻoḍhu, dhauḍhu nuṅdhèl līmā dhèyvadhdhiṉ niṉaivāghavuṃ ghòṇḍhāḍhabhbhaḍhughiṟadhu. .

val̤ibhāḍhḍhu muṟaighaḻ maṟṟuṃ dhevālayaṅghaḻ 
19 jaṉavari 2018 aṉṟu, vāṅghoy jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyiṉ abhbhodhaiya maghghaḻavai uṟubhbhiṉarāgha irundha oyiṉaṃ lughoy èṉbhavarāl ḍhābh jhibhāyil bhudhidhāghagh ghaḍhḍhabhbhaḍhḍha èmā nuṅdhèl līmā ghoyil dhiṟaghghabhbhaḍhḍhadhu. dhòḍhaghgha nighal̤viṉ bhodhu, oṉāṃ lughoy , maṇibhbhūr mānila arajhāṅghadhdhiṉ muṉmòl̤ivughaḻai aṟividhdhār. nuṅdhèl līmā dheviyiṉ maṟṟa ghovilghaḻ uḍhbhaḍha, vāṅghoyil irughghuṃ aṉaidhdhu bhuṉidhamāṉa ghovilghaḻaiyuṃ,  meṃbhaḍhudhdha veṇḍhuṃ èṉṟu avar ghūṟiṉār.

bhirabhalamāṉa ghalājhjhāradhdhil 
nuṅghdhel līmā ḍhòllòṃghòṃbhaḍhā dhajabhā èṉbhadhu nauroyibhaṃ ghaṃbhā èl̤udhiya bhudhdhaghamāghuṃ. idhu 17 jaṉavari 2021 aṉṟu vèḻiyiḍhabhbhaḍhḍhadhu.

meṟghoḻghaḻ

meluṃ bhaḍhighgha 

 ḍhèṉjhubhā, ghīrdhdhi jhandh (1993). indhiya bhal̤aṅghuḍhiyiṉariṉ ādhiyāghamaṃ: mèyḍhis maṟṟuṃ dhais varalāṟṟil òru aṇughumuṟai . iṉḍhar-indhiyā vèḻiyīḍhughaḻ.aièsbhièṉ 9788121003087
 ghaṃbhā, nauroyibhāṃ (2021): nuṅdhèl līmā ḍholloṃghoṃbhaḍhā dhajabhā

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 

 
bhèṇ dhèyvaṅghaḻ
mèyḍhey ghaḍhavuḻghaḻ
maṇibhbhūr
ghaḍhavuḻghaḻ
dhèyvaṅghaḻ
தௌடு நுங்தெல் லீமா