தொங்கலென் (மேலும், தொங்கலேல், தொங்கரேன் அல்லது தொங்கரேல் ) மெய்டேய் புராணங்கள் மற்றும் பண்டைய காங்லீபாக்கின் மதத்தின் படி இறந்தவர்களின் கடவுள் மற்றும் நரகத்தின் அரசனாவார்.        அவர் நாடிரின் காவல் கடவுள்.   மெய்டேய் புராணங்களில் நரகம் கம்னுங் சாவாவை அதன் தலைநகராகக் கொண்டுள்ளது. 

அவர் மெய்தி மக்களின் குமான் குலத்தின் மூதாதையர்-கடவுள் ஆவார்.  லைகுரெம்பி மற்றும் லைனோதாபி ஆகியோர் அவரது மனைவிகளாவார். 

தி பகாங்பா நோங்கரோல் என்ற பழமையான ஆவணம் மரணத்தின் கடவுள் "லீனுங் தொங்கரேல்"  என்று கூறுகிறது.

புராணம்

பொய்ரேய்டன் குந்தோக்கில் 
ராஜா தொங்கரன் அவரது முதல் ராணி லைகுரெம்பியிடம்  ஒரு நீண்ட பயணத்தில் அவரது சகோதரர் சிங்கோங் பொய்ரேய்டனுடன் செல்லக் கேட்டார்.  பொய்ரேய்டனின் மனைவி இறந்துவிட்டார். மேலும் அவருக்கு ஆறு குழந்தைகளை வளர்க்க வேண்டியிருந்தது. தாயும் பாங் பானுக்குச் செல்ல வேண்டியிருந்தது. தங்கலென் தன் சகோதரனுக்குப் பயணத்தில் உடன் செல்ல மனைவி தேவை என்று நினைத்தான்.  இருப்பினும், ராணி லைகுரெம்பி செல்ல விரும்பவில்லை. அவள் தான் அரசனின் மனைவி என்று சொன்னாள். அவளும் ராஜாவும் மிக நீண்ட காலம் ஒன்றாக வாழ்ந்ததால், அவளுடைய நினைவாக ஏற்கனவே மரங்கள் நடப்பட்டன. எனவே, ராணி லைகுரெம்பிக்கு பதிலாக, ராஜா தொங்கலென் தனது இரண்டாவது மனைவியான லீனாடோபியை பொய்ரேய்டனுடன் சென்று மனைவியாக இருக்க அனுப்பினார்.

பொம்பி லுவாபாவில் 
நோங்பன் பொம்பி லுவாபா லுவாங் வம்சத்தில் ஒரு இளவரசர் ஆவார். இளவரசர் நோங்பன் பொம்பி லுவாபா மற்றும் அவரது மனைவி நமோயினு மகிழ்ச்சியாக இருந்தனர். பின்னர் அவள் திடீரென்று இறந்துவிட்டாள். அவள் கடவுள் தொங்கலேலால் இறந்தாள். இளவரசர் பொம்பி லுவாபா அவரது இறந்த உடலுக்கு இறுதிச் சடங்கு செய்ய மறுத்துவிட்டார். கடவுள் தொங்கலேல் அவள் ஆன்மாவை மீண்டும் அவளது உடலுக்குள் அனுப்புவார், அதனால் அவள் மீண்டும் உயிருடன் இருப்பாள் என்று அவர் நம்பினார். கடவுள் தொங்கலேல் இளவரசரிடமிருந்து ஒரு ஃபெசன்ட் பறவை மூலம் ஒரு செய்தியைப் பெற்றார். இளவரசர் நோங்பன் பொம்பி லுவாபா நமோயினுவின் ஆன்மாவைத் திருப்பி அனுப்பாவிட்டால் கடவுள் தொங்கலேலுடன் சண்டையிடத் தயாராக இருப்பதாக அந்தச் செய்தி கூறியது. இதனால் கடவுள் தொங்கலேல் கோபமடைந்தார். அவர் தனது இரண்டு சகோதரர்களை அனுப்பினார். ஆனால் இளவரசர் நோங்பன் பொம்பி லுவாபா அவர்கள் இருவரையும் வீழ்த்தினார். அவர்களைச் சிறைபிடித்தார். இளவரசர் நோங்பான் பொம்பி லுவாபா ஃபெசன்ட் பறவையை மற்றொரு செய்தியுடன் தோங்கலேலுக்கு அனுப்பினார். கடவுள் தனது சகோதரர்களை உயிருடன் மீட்க விரும்பினால், நமோயினுவின் ஆன்மாவை அவள் உடலுக்குத் திருப்பி அனுப்ப வேண்டும் என்று அந்தச் செய்தி கூறியது. 

இறுதியாக, கடவுள் தொங்கலேல் இளவரசர் பொம்பி லுவாபாவை சந்திக்க வந்தார். ஆனால் சண்டையிடுவதற்கு பதிலாக, இளவரசர் கடவுளிடம் பிரார்த்தனை செய்தார். இளவரசர் நோங்பன் பொம்பி லுவாபா தனக்கு மரியாதை காட்டியதில் கடவுள் தொங்கலேல் மகிழ்ச்சியடைந்தார். தொங்கலேல் நமோயினுவை மீண்டும் உயிர்ப்பித்தது. அவர் அவனுக்கு ஒரு வரத்தையும் கொடுத்தார்: அவன் 100 ஆண்டுகள் வாழ்ந்து 100 மகன்களைப் பெறுவான்.

உரைகள் 

 பழங்கால மெய்டேயின் நாளேடான "போய்ரிடன் குந்தோக்" படி, பொய்ரெய்டன் தலைமையிலான காலனித்துவக் குழு மரண தேசத்திலிருந்து வந்தது,.அதன் அரசன் தொங்கலென். 
 "நோங்பன் பொம்பி லுவாபா" என்ற பண்டைய மெய்டேயின் நாளேட்டின் படி, நோங்பன் பொம்பி லுவாபாவிற்கும் தோங்கரெனின் தூதருக்கும் இடையே மோதல் ஏற்பட்டது. மேலும் தோங்கரென் அரசனுடன் சமரசமும் ஏற்பட்டது.

மற்ற தெய்வங்களுடன் தொடர்பு 
கடவுள் தொங்கலென் சில சமயங்களில் கடவுள் வாங்புரேல் என அடையாளம் காணப்படுகிறார். தொங்கலென் பாதாள உலக அரசன். வாங்புரேல் தெற்கு திசையில் ஆட்சி செய்கிறார். சில மெய்டேய்கள் தெற்கு திசை மரணத்தின் நிலம் என்று நம்புகிறார்கள். எனவே, மெய்டேய்கள் இந்துவாக மாறியபோது, தொங்கலென் மற்றும் வாங்புலேல் இருவரும் இந்துக் கடவுளான யமனின் சகாக்களாக மாறினர்.

மேற்கோள்கள் 

மெய்டேய் கடவுள்கள்
பெண் தெய்வங்கள்
மணிப்பூர்
dhòṅghalèṉ (meluṃ, dhòṅghalel, dhòṅghareṉ alladhu dhòṅgharel ) mèyḍhey bhurāṇaṅghaḻ maṟṟuṃ bhaṇḍhaiya ghāṅlībhāghghiṉ madhadhdhiṉ bhaḍhi iṟandhavarghaḻiṉ ghaḍhavuḻ maṟṟuṃ naraghadhdhiṉ arajhaṉāvār.        avar nāḍhiriṉ ghāval ghaḍhavuḻ.   mèyḍhey bhurāṇaṅghaḻil naraghaṃ ghaṃṉuṅ jhāvāvai adhaṉ dhalainagharāghagh ghòṇḍhuḻḻadhu. 

avar mèydhi maghghaḻiṉ ghumāṉ ghuladhdhiṉ mūdhādhaiyar-ghaḍhavuḻ āvār.  laighurèṃbhi maṟṟuṃ laiṉodhābhi āghiyor avaradhu maṉaivighaḻāvār. 

dhi bhaghāṅbhā noṅgharol èṉṟa bhal̤amaiyāṉa āvaṇaṃ maraṇadhdhiṉ ghaḍhavuḻ "līṉuṅ dhòṅgharel"  èṉṟu ghūṟughiṟadhu.

bhurāṇaṃ

bhòyreyḍhaṉ ghundhoghghil 
rājā dhòṅgharaṉ avaradhu mudhal rāṇi laighurèṃbhiyiḍhaṃ  òru nīṇḍha bhayaṇadhdhil avaradhu jhaghodharar jhiṅghoṅ bhòyreyḍhaṉuḍhaṉ jhèllagh gheḍhḍhār.  bhòyreyḍhaṉiṉ maṉaivi iṟandhuviḍhḍhār. meluṃ avarughghu āṟu ghul̤andhaighaḻai vaḻarghgha veṇḍhiyirundhadhu. dhāyuṃ bhāṅ bhāṉughghujh jhèlla veṇḍhiyirundhadhu. dhaṅghalèṉ dhaṉ jhaghodharaṉughghubh bhayaṇadhdhil uḍhaṉ jhèlla maṉaivi dhevai èṉṟu niṉaidhdhāṉ.  irubhbhiṉuṃ, rāṇi laighurèṃbhi jhèlla viruṃbhavillai. avaḻ dhāṉ arajhaṉiṉ maṉaivi èṉṟu jhòṉṉāḻ. avaḻuṃ rājāvuṃ migha nīṇḍha ghālaṃ òṉṟāgha vāl̤ndhadhāl, avaḻuḍhaiya niṉaivāgha eṟghaṉave maraṅghaḻ naḍhabhbhaḍhḍhaṉa. èṉave, rāṇi laighurèṃbhighghu bhadhilāgha, rājā dhòṅghalèṉ dhaṉadhu iraṇḍhāvadhu maṉaiviyāṉa līṉāḍhobhiyai bhòyreyḍhaṉuḍhaṉ jhèṉṟu maṉaiviyāgha irughgha aṉubhbhiṉār.

bhòṃbhi luvābhāvil 
noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā luvāṅ vaṃjhadhdhil òru iḻavarajhar āvār. iḻavarajhar noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā maṟṟuṃ avaradhu maṉaivi namoyiṉu maghil̤jhjhiyāgha irundhaṉar. bhiṉṉar avaḻ dhiḍhīrèṉṟu iṟandhuviḍhḍhāḻ. avaḻ ghaḍhavuḻ dhòṅghalelāl iṟandhāḻ. iḻavarajhar bhòṃbhi luvābhā avaradhu iṟandha uḍhalughghu iṟudhijh jhaḍhaṅghu jhèyya maṟudhdhuviḍhḍhār. ghaḍhavuḻ dhòṅghalel avaḻ āṉmāvai mīṇḍhuṃ avaḻadhu uḍhalughghuḻ aṉubhbhuvār, adhaṉāl avaḻ mīṇḍhuṃ uyiruḍhaṉ irubhbhāḻ èṉṟu avar naṃbhiṉār. ghaḍhavuḻ dhòṅghalel iḻavarajhariḍhamirundhu òru fèjhaṉḍh bhaṟavai mūlaṃ òru jhèydhiyaibh bhèṟṟār. iḻavarajhar noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā namoyiṉuviṉ āṉmāvaidh dhirubhbhi aṉubhbhāviḍhḍhāl ghaḍhavuḻ dhòṅghaleluḍhaṉ jhaṇḍhaiyiḍhadh dhayārāgha irubhbhadhāgha andhajh jhèydhi ghūṟiyadhu. idhaṉāl ghaḍhavuḻ dhòṅghalel ghobhamaḍhaindhār. avar dhaṉadhu iraṇḍhu jhaghodhararghaḻai aṉubhbhiṉār. āṉāl iḻavarajhar noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā avarghaḻ iruvaraiyuṃ vīl̤dhdhiṉār. avarghaḻaijh jhiṟaibhiḍhidhdhār. iḻavarajhar noṅbhāṉ bhòṃbhi luvābhā fèjhaṉḍh bhaṟavaiyai maṟṟòru jhèydhiyuḍhaṉ dhoṅghalelughghu aṉubhbhiṉār. ghaḍhavuḻ dhaṉadhu jhaghodhararghaḻai uyiruḍhaṉ mīḍhgha viruṃbhiṉāl, namoyiṉuviṉ āṉmāvai avaḻ uḍhalughghudh dhirubhbhi aṉubhbha veṇḍhuṃ èṉṟu andhajh jhèydhi ghūṟiyadhu. 

iṟudhiyāgha, ghaḍhavuḻ dhòṅghalel iḻavarajhar bhòṃbhi luvābhāvai jhandhighgha vandhār. āṉāl jhaṇḍhaiyiḍhuvadhaṟghu bhadhilāgha, iḻavarajhar ghaḍhavuḻiḍhaṃ bhirārdhdhaṉai jhèydhār. iḻavarajhar noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā dhaṉaghghu mariyādhai ghāḍhḍhiyadhil ghaḍhavuḻ dhòṅghalel maghil̤jhjhiyaḍhaindhār. dhòṅghalel namoyiṉuvai mīṇḍhuṃ uyirbhbhidhdhadhu. avar avaṉughghu òru varadhdhaiyuṃ ghòḍhudhdhār: avaṉ 100 āṇḍhughaḻ vāl̤ndhu 100 maghaṉghaḻaibh bhèṟuvāṉ.

uraighaḻ 

 bhal̤aṅghāla mèyḍheyiṉ nāḻeḍhāṉa "bhoyriḍhaṉ ghundhogh" bhaḍhi, bhòyrèyḍhaṉ dhalaimaiyilāṉa ghālaṉidhdhuvagh ghul̤u maraṇa dhejhadhdhilirundhu vandhadhu,.adhaṉ arajhaṉ dhòṅghalèṉ. 
 "noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhā" èṉṟa bhaṇḍhaiya mèyḍheyiṉ nāḻeḍhḍhiṉ bhaḍhi, noṅbhaṉ bhòṃbhi luvābhāviṟghuṃ dhoṅgharèṉiṉ dhūdharughghuṃ iḍhaiye modhal eṟbhaḍhḍhadhu. meluṃ dhoṅgharèṉ arajhaṉuḍhaṉ jhamarajhamuṃ eṟbhaḍhḍhadhu.

maṟṟa dhèyvaṅghaḻuḍhaṉ dhòḍharbhu 
ghaḍhavuḻ dhòṅghalèṉ jhila jhamayaṅghaḻil ghaḍhavuḻ vāṅbhurel èṉa aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhughiṟār. dhòṅghalèṉ bhādhāḻa ulagha arajhaṉ. vāṅbhurel dhèṟghu dhijhaiyil āḍhjhi jhèyghiṟār. jhila mèyḍheyghaḻ dhèṟghu dhijhai maraṇadhdhiṉ nilaṃ èṉṟu naṃbhughiṟārghaḻ. èṉave, mèyḍheyghaḻ indhuvāgha māṟiyabhodhu, dhòṅghalèṉ maṟṟuṃ vāṅbhulel iruvaruṃ indhugh ghaḍhavuḻāṉa yamaṉiṉ jhaghāghghaḻāgha māṟiṉar.

meṟghoḻghaḻ 

mèyḍhey ghaḍhavuḻghaḻ
bhèṇ dhèyvaṅghaḻ
maṇibhbhūr
தொங்கலென்