பசவான் சிங் (Basawon Singh) அல்லது பசவோன் சின்கா என்றும் அழைக்கப்படுகின்ற, (இறப்பு:1989 ஏப்ரல் 7) இவர் ஓர் இந்திய சுதந்திர ஆர்வலரும் மற்றும் வாடுகின்ற, தொழில்துறை தொழிலாளர்கள் மற்றும் விவசாய தொழிலாளர்களின் உரிமைகளுக்காக ஒரு போராடுபவராகவும் இருந்தார். சுதந்திரத்திற்கான போராட்டத்தின் காரணமாக இவர் பிரிட்டிசு இந்தியாவின் சிறைகளில் மொத்தம் 18 1/2 ஆண்டுகள் கழித்தார். மேலும் இவர் ஜனநாயக சோசலிசத்திற்கு உறுதியளித்தார். யோகேந்திர சுக்லாவுடன், பீகாரில் காங்கிரஸ் சோசலிச கட்சியின் நிறுவன உறுப்பினராக இருந்தார். இவர் மிகவும் உயரமானவர் என்பதால் இவரது புரட்சிகர சகாக்கள் மற்றும் நண்பர்கள் மத்தியில்  லம்பாட் என்று அழைக்கப்பட்டார்.

ஆரம்ப கால வாழ்க்கை 
பசவான் சிங் 1909 மார்ச் 23 அன்று ஹாஜிப்பூரில் உள்ள ஜமல்பூரில் (சுபாய்) ஒரு சிறு விவசாயியின் குடும்பத்தில் பிறந்தார்.  ஒரே மகனான இவர், தனது எட்டு வயதில் தந்தையை இழந்தார். தனது பத்து வயதில் மகாத்மா காந்தியைப் பார்க்கவும் அவரது பேச்சைக் கேட்கவும் ஹாஜிபூருக்குச் சென்றார். ஒரு சிறந்த மாணவரான் இவர் தொடக்க மற்றும் நடுநிலைப் பள்ளிகளில் உதவித்தொகையை பெற்ரு படித்தார். அதன்பிறகு திகி உயர்நிலைப் பள்ளியில் சேர்ந்தார். தனது உணவுக்கும் மற்றும் உறைவிடத்திற்காகவும் சிறுவர்களுக்கு கற்பித்தல் பணியில் ஈடுபட்டார். இவரது மற்ற பள்ளி செலவுகளைச் சமாளிக்க இவரது தாயார் ஒவ்வொரு மாதமும் இரண்டு ரூபாய்க்கு ஒரு மூங்கிலை விற்று இவருக்கு அனுப்பினார்.  சிங் 1926 ஆம் ஆண்டில் உயர் முதல் பிரிவுடன் மெட்ரிகுலேசன் தேர்வில் தேர்ச்சி பெற்றார். பின்னர், ஜிபிபி கல்லூரியில் படிப்பைத் தொடங்கினார்.

புரட்சிகர நடவடிக்கைகள் 
பள்ளியின் கடைசி இரண்டு ஆண்டுகளில் சிங் புரட்சியாளர்களுடன் நெருங்கிய தொடர்பு கொண்டிருந்தார். இந்துஸ்தான் சோசலிச குடியரசு அமைப்பின்  தலைவரான யோகேந்திர சுக்லா இவரது வழிகாட்டியாக இருந்தார். 1925 ஆம் ஆண்டில் அந்த அமைப்பில் சேர்ந்தவுடன், இவரது கல்லூரி வாழ்க்கை முடிவுக்கு வந்தது. பின்னர், இவர் பாட்னாவில் உள்ள சதகத் ஆசிரமத்தில் பீகார் வித்யாபீடத்துடன் தொடர்பு கொண்டார். அங்கு இவர் ஒரு சிறிய குழு இளைஞர்களுடன் தீவிர இராணுவப் பயிற்சியை மேற்கொண்டார்.  

லாகூர் சதி வழக்குக்குப் பின்னர் 1929 இல் சிங் தலைமறைவாகிவிட்டார். பூசாவல், ககோரி, திருகத் மற்றும் தெலுவா சதி வழக்குகளிலிலும் இவர் மீது குற்றம் சாட்டப்பட்டது. இவர் சந்திரசேகர் ஆசாத் மற்றும் கேசவ் சந்திர சக்ரவர்த்தியுடன் இயக்கத்தை மேற்கொண்டார். இவருக்கு ஏழு ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்பட்டது. ஆனால் மூன்று நாட்களுக்குப் பிறகு 1930 சூனில் பாங்கிபூர் மத்திய சிறையில் இருந்து தப்பினார். இவர் மீண்டும் கைது செய்யப்பட்டு பாகல்பூர் மத்திய சிறைக்கு அனுப்பப்பட்டார்.     

பாகல்பூரில் இருந்தபோது, சிறையில் நிலவும் மனிதாபிமானமற்ற நிலைமைகளை எதிர்த்து சிங் உண்ணாவிரதன் மேற்கொண்டார். நோன்பின் 12 வது நாளில் இவர் கயா மத்திய சிறைக்கு மாற்றப்பட்டு தனிமைச் சிறையில் அடைக்கப்பட்டார். பின்னர், இவர் சிறை மருத்துவமனைக்கு மாற்றப்பட்டார். இவருக்கு கட்டாயமாக உணவளிப்பதற்கான அனைத்து முயற்சிகளும் தோல்வியடைந்தன. அப்போதைய பீகார் அமைச்சராக இருந்த சர் கணேஷ் தத், சிங்கின் தாயார் தௌலத் கெர் என்பவரிடம், இவரது நோன்பை கைவிடுமாறு கேட்டுக் கொண்டார். இவரது தாயார், உண்ணாவிரதத்தின் 50 வது நாளில், இவரைச் சந்தித்து இவரை ஆசீர்வதித்தார்.  

இவர் இறக்க நேரிட்டால் இவரது உடலைப் பெற மக்கள் சிறை வாசலில் தினமும் காத்திருந்தனர். சிறையில் உள்ள அனைத்து அரசியல் கைதிகளும் கடந்த சில நாட்களாக இவருடன் ஒற்றுமையுடன் உண்ணாவிரதம் இருந்தனர். ஆனால் 58 வது நாளில் இவரது கோரிக்கைகள் நிறைவேற்றப்பட்டதாக காந்தியால் தெரிவிக்கப்பட்ட பின்னர் இவர் உண்ணாவிரதத்தை முறித்துக் கொண்டார். உடல்நிலை சரியில்லாததால் இவர் 1936 சூன் மாதம் சிறையில் இருந்து விடுவிக்கப்பட்டார். இவரது இயக்கத்தை தடை செய்ய முயன்ற்போது, இவர் கட்டுப்பாடுகளை மீறியதால் மீண்டும் கைது செய்யப்பட்டார்.  

சிங் தனது சிறைவாசத்தின் போது வரலாறு, புவியியல், அரசியல் அறிவியல், தத்துவம், சமூக அறிவியல் மற்றும் இயற்கை அறிவியல் போன்ற பாடங்களைப் படித்தார். இவருக்கு புகைப்பட ஆர்வமும் இருந்தது.

அரசியல் மற்றும் தொழிற்சங்கப் பணிகள் 
சிங் 1936 முதல் 1989 இல் தான் இறக்கும் வரை தொழிற்சங்க இயக்கத்தில் தீவிரமாக இருந்தார். 1936 திசம்பரில் காங்கிரச் சோசலிச கட்சியில் சேர்ந்த இவர் அதன் தொழிலாளர் செயலாளராக நியமிக்கப்பட்டார். பீகார் நிலக்கரி வயல்கள், சர்க்கரை ஆலைகள், மைக்கா சுரங்கங்கள் மற்றும் இரயில்வேயி போன்றவற்றில் தொழிற்சங்கங்களை நிறுவினார். இவர் 1937 ஆம் ஆண்டில் ஜப்லா தொழிலாளர் தொழிற்சங்கத்தை ஏற்படுத்தினார்.

சுதந்திர இந்தியாவில் 
இவர் சோசலிசக் கட்சியின் தேசிய நிர்வாக உறுப்பினராக இருந்தார். சோசலிசவாதிகளுடன் இணைந்த ஆறு தேசிய கூட்டமைப்புகளில் ஒன்றான இந்து தொழிலாளர் சங்கத்தின் நிறுவனர் ஆவார். தொழிலாளர்களின் உரிமைகளுக்காக போராடி 1965 ல் கோமியா வேலைநிறுத்தத்திற்காக இவர் கைது செய்யப்பட்டார்.     

1977 ஆம் ஆண்டில் இவர் தெக்ரி-ஆன்-சோன் தொகுதியிலிருந்து தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். மாநிலத்தின் ஜனதா கட்சி அரசாங்கத்தில் தொழிலாளர், திட்டமிடல் மற்றும் தொழில்துறை அமைச்சரவை அமைச்சரானார். இவர் 1989 ஏப்ரல் 7, அன்று இறந்தார்.

வெளிநாடு பயணம் 
பசவோன் சிங் பரந்த அறிவைக் கொண்டிருந்தார். மேலும் இந்திய சுதந்திர இயக்க ஆர்வலர்கள் மத்தியில் புலமைப்பரிசிலுக்கு பெயர் பெற்றவர். இவர் பல்வேறு சந்தர்ப்பங்களில் நாட்டை பிரதிநிதித்துவப்படுத்தினார். முதல்முறையாக இவர் 1950இல் யங்கோனுக்கு சென்றார். 1951 இல், யாங்கோனில் நடைபெற்ற முதல் ஆசிய சோசலிச மாநாட்டிற்கு இவர் ஒரு பிரதிநிதியாக இருந்தார். 1954 ஆம் ஆண்டில், இவர் சீனாவுக்குச் சென்றார். மே தின கொண்டாட்டத்தில் பங்கேற்க இந்திய தூதுக்குழுவை வழிநடத்தினார். 1956 ஆம் ஆண்டில், தோமியில் நடந்த ஜப்பான் தொழிற்சங்கத்தின் ஆண்டு மாநாட்டில் இவர் இந்து தொழிலாளர் சங்கத்தை பிரதிநிதித்துவப்படுத்தினார். அதே ஆண்டில், இவர் சோவியத் ஒன்றியத்துக்குச் சென்று, மே தின கொண்டாட்டத்தில் பங்கேற்க இந்திய தூதுக்குழுவை வழிநடத்தினார். தொழில்துறை தொழிலாளர் அமைப்பின் அமெரிக்க தொழிலாளர் காங்கிரசின் கூட்டமைப்பின் அழைப்பின் பேரில் இவர் 1984 இல் அமெரிக்காவிற்கு சென்று வந்தார்.

மனைவி 
இவரது மனைவி கமலா சின்கா ஜன சங்க நிறுவனரும்,இந்திய அரசியல்வாதி மற்றும் இராஜதந்திரியுமான சியாமா பிரசாத் முகர்ஜி  என்பவரின் பேத்தியாவார்.  கமலா 1990 முதல் 2000 வரை இருமுறை மாநிலங்களவைக்கு நியமிக்கப்பட்டார். பின்னர் சுரிநாம் மற்றும் பார்படோசின் தூதராக பணியாற்றினார். ஐ.கே. குஜ்ராலின் அமைச்சரவையில் வெளிவிவகாரங்களுக்கான முதல் பெண் மத்திய வெளியுறவு அமைச்சராகவும் இருந்தார்..

அங்கீகாரம் 
2000 மார்ச் 23 அன்று இந்திய அரசு இவரது நினைவாக அஞ்சல் முத்திரையை வெளியிட்டது. பீகாரில் ஹாஜிபூர் நகரில் பசவோன் சிங் உட்புற விளையாட்டு அரங்கம் ஒன்று  ஏற்படுத்தப்பட்டுள்ளது.

குறிப்புகள்

மேலும் படிக்க

முதன்மை 
 Vijoy Kumar (ed.), Bihar Vidhanmandal Mein Basawan Singh ke Sambhashan, Patna: Bihar Rajya Abhilekhagar Nideshalaya, Government of Bihar, 2017.
 Mahendra Pal (ed.), Basawan Singh in the records of Bihar State Archives, Patna: Bihar Rajya Abhilekhagar Nideshalaya, Government of Bihar, 2019.

இரண்டாம் நிலை 
 The Times of India published a booklet both in English and Hindi on 30 May 1994, titled "A Tribute".
 Basawon Sinha; A revolutionary patriot. Commemorative Volume ed Rita Sinha and R. Manikaran (1999).
 Basudev Chatterji, Towards Freedom: Documents on the Movement for Independence in India, 1938, Part 2, ஒக்ஸ்போர்ட் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம், 1999.
 Gayatree Sharma, Basawon Singh: A Revolutionary Patriot, Abhilekh Bihar, Ank 7, Bihar State Archives, Government of Bihar, 2016.
 Thought, Volume 7, Siddhartha Publications, 1955.
 K.K. Datta, History of the Freedom Movement in Bihar, Volume 3, Government of Bihar, 1957.
 Brij Mohan Toofan, When Freedom Bleeds: Journey Through Indian Emergency, Ajanta Publications, 1988.
 Civil Liberties in India: Being Papers Submitted to the Indian Civil Liberties Conference Held in Madras on 16th and 17th July 1949, Volume 1, Madras Civil Liberties Union, 1949.
 V. B. Singh, Shankar Bose, State Elections in India: Data Handbook on Vidhan Sabha Elections, 1952-85, Volume 1, Edition 2, Sage, 1987.
 Gyan Prakash Sharma, Congress and the Peasant Movement in Bihar, Somaiya Publications, 1987.
 Vivekananda Shukla, Rebellion of 1942: Quit India Movement, H.K. Publishers & Distributors, 1989.
 Thought, Volume 15, Siddhartha Publications, 1963.
 Nanak Chand Mehrotra, The Socialist Movement in India, Sangam Books, 1995.
 Proceedings, Indian History Congress, Parte 1, Indian History Congress, 2007.
 Madhavan K. Palat, Sarvepalli Gopal, Selected Works of Jawaharlal Nehru: Second series, Volume 10, Jawaharlal Nehru Memorial Fund, ஒக்ஸ்போர்ட் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம், 1984.
 Selected Works of Jawaharlal Nehru, Volume 12, Jawaharlal Nehru Memorial Fund, ஒக்ஸ்போர்ட் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம், 1991.

இந்தியப் புரட்சியாளர்கள்
1989 இறப்புகள்
1909 பிறப்புகள்
bhajhavāṉ jhiṅ (Basawon Singh) alladhu bhajhavoṉ jhiṉghā èṉṟuṃ al̤aighghabhbhaḍhughiṉṟa, (iṟabhbhu:1989 ebhral 7) ivar or indhiya jhudhandhira ārvalaruṃ maṟṟuṃ vāḍhughiṉṟa, dhòl̤ildhuṟai dhòl̤ilāḻarghaḻ maṟṟuṃ vivajhāya dhòl̤ilāḻarghaḻiṉ urimaighaḻughghāgha òru bhorāḍhubhavarāghavuṃ irundhār. jhudhandhiradhdhiṟghāṉa bhorāḍhḍhadhdhiṉ ghāraṇamāgha ivar bhiriḍhḍhijhu indhiyāviṉ jhiṟaighaḻil mòdhdhaṃ 18 1/2 āṇḍhughaḻ ghal̤idhdhār. meluṃ ivar jaṉanāyagha jhojhalijhadhdhiṟghu uṟudhiyaḻidhdhār. yoghendhira jhughlāvuḍhaṉ, bhīghāril ghāṅghiras jhojhalijha ghaḍhjhiyiṉ niṟuvaṉa uṟubhbhiṉarāgha irundhār. ivar mighavuṃ uyaramāṉavar èṉbhadhāl ivaradhu bhuraḍhjhighara jhaghāghghaḻ maṟṟuṃ naṇbharghaḻ madhdhiyil  laṃbhāḍh èṉṟu al̤aighghabhbhaḍhḍhār.

āraṃbha ghāla vāl̤ghghai 
bhajhavāṉ jhiṅ 1909 mārjh 23 aṉṟu hājibhbhūril uḻḻa jamalbhūril (jhubhāy) òru jhiṟu vivajhāyiyiṉ ghuḍhuṃbhadhdhil bhiṟandhār.  òre maghaṉāṉa ivar, dhaṉadhu èḍhḍhu vayadhil dhandhaiyai il̤andhār. dhaṉadhu bhadhdhu vayadhil maghādhmā ghāndhiyaibh bhārghghavuṃ avaradhu bhejhjhaigh gheḍhghavuṃ hājibhūrughghujh jhèṉṟār. òru jhiṟandha māṇavarāṉ ivar dhòḍhaghgha maṟṟuṃ naḍhunilaibh bhaḻḻighaḻil udhavidhdhòghaiyai bhèṟru bhaḍhidhdhār. adhaṉbhiṟaghu dhighi uyarnilaibh bhaḻḻiyil jherndhār. dhaṉadhu uṇavughghuṃ maṟṟuṃ uṟaiviḍhadhdhiṟghāghavuṃ jhiṟuvarghaḻughghu ghaṟbhidhdhal bhaṇiyil īḍhubhaḍhḍhār. ivaradhu maṟṟa bhaḻḻi jhèlavughaḻaijh jhamāḻighgha ivaradhu dhāyār òvvòru mādhamuṃ iraṇḍhu rūbhāyghghu òru mūṅghilai viṟṟu ivarughghu aṉubhbhiṉār.  jhiṅ 1926 āṃ āṇḍhil uyar mudhal bhirivuḍhaṉ mèḍhrighulejhaṉ dhervil dherjhjhi bhèṟṟār. bhiṉṉar, jibhibhi ghallūriyil bhaḍhibhbhaidh dhòḍhaṅghiṉār.

bhuraḍhjhighara naḍhavaḍhighghaighaḻ 
bhaḻḻiyiṉ ghaḍhaijhi iraṇḍhu āṇḍhughaḻil jhiṅ bhuraḍhjhiyāḻarghaḻuḍhaṉ nèruṅghiya dhòḍharbhu ghòṇḍhirundhār. indhusdhāṉ jhojhalijha ghuḍhiyarajhu amaibhbhiṉ  dhalaivarāṉa yoghendhira jhughlā ivaradhu val̤ighāḍhḍhiyāgha irundhār. 1925 āṃ āṇḍhil andha amaibhbhil jherndhavuḍhaṉ, ivaradhu ghallūri vāl̤ghghai muḍhivughghu vandhadhu. bhiṉṉar, ivar bhāḍhṉāvil uḻḻa jhadhaghadh ājhiramadhdhil bhīghār vidhyābhīḍhadhdhuḍhaṉ dhòḍharbhu ghòṇḍhār. aṅghu ivar òru jhiṟiya ghul̤u iḻaiñarghaḻuḍhaṉ dhīvira irāṇuvabh bhayiṟjhiyai meṟghòṇḍhār.  

lāghūr jhadhi val̤aghghughghubh bhiṉṉar 1929 il jhiṅ dhalaimaṟaivāghiviḍhḍhār. bhūjhāval, ghaghori, dhirughadh maṟṟuṃ dhèluvā jhadhi val̤aghghughaḻililuṃ ivar mīdhu ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu. ivar jhandhirajheghar ājhādh maṟṟuṃ ghejhav jhandhira jhaghravardhdhiyuḍhaṉ iyaghghadhdhai meṟghòṇḍhār. ivarughghu el̤u āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai vidhighghabhbhaḍhḍhadhu. āṉāl mūṉṟu nāḍhghaḻughghubh bhiṟaghu 1930 jhūṉil bhāṅghibhūr madhdhiya jhiṟaiyil irundhu dhabhbhiṉār. ivar mīṇḍhuṃ ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhu bhāghalbhūr madhdhiya jhiṟaighghu aṉubhbhabhbhaḍhḍhār.     

bhāghalbhūril irundhabhodhu, jhiṟaiyil nilavuṃ maṉidhābhimāṉamaṟṟa nilaimaighaḻai èdhirdhdhu jhiṅ uṇṇāviradhaṉ meṟghòṇḍhār. noṉbhiṉ 12 vadhu nāḻil ivar ghayā madhdhiya jhiṟaighghu māṟṟabhbhaḍhḍhu dhaṉimaijh jhiṟaiyil aḍhaighghabhbhaḍhḍhār. bhiṉṉar, ivar jhiṟai marudhdhuvamaṉaighghu māṟṟabhbhaḍhḍhār. ivarughghu ghaḍhḍhāyamāgha uṇavaḻibhbhadhaṟghāṉa aṉaidhdhu muyaṟjhighaḻuṃ dholviyaḍhaindhaṉa. abhbhodhaiya bhīghār amaijhjharāgha irundha jhar ghaṇeṣ dhadh, jhiṅghiṉ dhāyār dhauladh ghèr èṉbhavariḍhaṃ, ivaradhu noṉbhai ghaiviḍhumāṟu gheḍhḍhugh ghòṇḍhār. ivaradhu dhāyār, uṇṇāviradhadhdhiṉ 50 vadhu nāḻil, ivaraijh jhandhidhdhu ivarai ājhīrvadhidhdhār.  

ivar iṟaghgha neriḍhḍhāl ivaradhu uḍhalaibh bhèṟa maghghaḻ jhiṟai vājhalil dhiṉamuṃ ghādhdhirundhaṉar. jhiṟaiyil uḻḻa aṉaidhdhu arajhiyal ghaidhighaḻuṃ ghaḍhandha jhila nāḍhghaḻāgha ivaruḍhaṉ òṟṟumaiyuḍhaṉ uṇṇāviradhaṃ irundhaṉar. āṉāl 58 vadhu nāḻil ivaradhu ghorighghaighaḻ niṟaiveṟṟabhbhaḍhḍhadhāgha ghāndhiyāl dhèrivighghabhbhaḍhḍha bhiṉṉar ivar uṇṇāviradhadhdhai muṟidhdhugh ghòṇḍhār. uḍhalnilai jhariyillādhadhāl ivar 1936 jhūṉ mādhaṃ jhiṟaiyil irundhu viḍhuvighghabhbhaḍhḍhār. ivaradhu iyaghghadhdhai dhaḍhai jhèyya muyaṉṟbhodhu, ivar ghaḍhḍhubhbhāḍhughaḻai mīṟiyadhāl mīṇḍhuṃ ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār.  

jhiṅ dhaṉadhu jhiṟaivājhadhdhiṉ bhodhu varalāṟu, bhuviyiyal, arajhiyal aṟiviyal, dhadhdhuvaṃ, jhamūgha aṟiviyal maṟṟuṃ iyaṟghai aṟiviyal bhoṉṟa bhāḍhaṅghaḻaibh bhaḍhidhdhār. ivarughghu bhughaibhbhaḍha ārvamuṃ irundhadhu.

arajhiyal maṟṟuṃ dhòl̤iṟjhaṅghabh bhaṇighaḻ 
jhiṅ 1936 mudhal 1989 il dhāṉ iṟaghghuṃ varai dhòl̤iṟjhaṅgha iyaghghadhdhil dhīviramāgha irundhār. 1936 dhijhaṃbharil ghāṅghirajh jhojhalijha ghaḍhjhiyil jherndha ivar adhaṉ dhòl̤ilāḻar jhèyalāḻarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. bhīghār nilaghghari vayalghaḻ, jharghgharai ālaighaḻ, maighghā jhuraṅghaṅghaḻ maṟṟuṃ irayilveyi bhoṉṟavaṟṟil dhòl̤iṟjhaṅghaṅghaḻai niṟuviṉār. ivar 1937 āṃ āṇḍhil jabhlā dhòl̤ilāḻar dhòl̤iṟjhaṅghadhdhai eṟbhaḍhudhdhiṉār.

jhudhandhira indhiyāvil 
ivar jhojhalijhagh ghaḍhjhiyiṉ dhejhiya nirvāgha uṟubhbhiṉarāgha irundhār. jhojhalijhavādhighaḻuḍhaṉ iṇaindha āṟu dhejhiya ghūḍhḍhamaibhbhughaḻil òṉṟāṉa indhu dhòl̤ilāḻar jhaṅghadhdhiṉ niṟuvaṉar āvār. dhòl̤ilāḻarghaḻiṉ urimaighaḻughghāgha bhorāḍhi 1965 l ghomiyā velainiṟudhdhadhdhiṟghāgha ivar ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār.     

1977 āṃ āṇḍhil ivar dhèghri-āṉ-jhoṉ dhòghudhiyilirundhu dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. māniladhdhiṉ jaṉadhā ghaḍhjhi arajhāṅghadhdhil dhòl̤ilāḻar, dhiḍhḍhamiḍhal maṟṟuṃ dhòl̤ildhuṟai amaijhjharavai amaijhjharāṉār. ivar 1989 ebhral 7, aṉṟu iṟandhār.

vèḻināḍhu bhayaṇaṃ 
bhajhavoṉ jhiṅ bharandha aṟivaigh ghòṇḍhirundhār. meluṃ indhiya jhudhandhira iyaghgha ārvalarghaḻ madhdhiyil bhulamaibhbharijhilughghu bhèyar bhèṟṟavar. ivar bhalveṟu jhandharbhbhaṅghaḻil nāḍhḍhai bhiradhinidhidhdhuvabhbhaḍhudhdhiṉār. mudhalmuṟaiyāgha ivar 1950il yaṅghoṉughghu jhèṉṟār. 1951 il, yāṅghoṉil naḍhaibhèṟṟa mudhal ājhiya jhojhalijha mānāḍhḍhiṟghu ivar òru bhiradhinidhiyāgha irundhār. 1954 āṃ āṇḍhil, ivar jhīṉāvughghujh jhèṉṟār. me dhiṉa ghòṇḍhāḍhḍhadhdhil bhaṅgheṟgha indhiya dhūdhughghul̤uvai val̤inaḍhadhdhiṉār. 1956 āṃ āṇḍhil, dhomiyil naḍhandha jabhbhāṉ dhòl̤iṟjhaṅghadhdhiṉ āṇḍhu mānāḍhḍhil ivar indhu dhòl̤ilāḻar jhaṅghadhdhai bhiradhinidhidhdhuvabhbhaḍhudhdhiṉār. adhe āṇḍhil, ivar jhoviyadh òṉṟiyadhdhughghujh jhèṉṟu, me dhiṉa ghòṇḍhāḍhḍhadhdhil bhaṅgheṟgha indhiya dhūdhughghul̤uvai val̤inaḍhadhdhiṉār. dhòl̤ildhuṟai dhòl̤ilāḻar amaibhbhiṉ amèrighgha dhòl̤ilāḻar ghāṅghirajhiṉ ghūḍhḍhamaibhbhiṉ al̤aibhbhiṉ bheril ivar 1984 il amèrighghāviṟghu jhèṉṟu vandhār.

maṉaivi 
ivaradhu maṉaivi ghamalā jhiṉghā jaṉa jhaṅgha niṟuvaṉaruṃ,indhiya arajhiyalvādhi maṟṟuṃ irājadhandhiriyumāṉa jhiyāmā bhirajhādh mugharji  èṉbhavariṉ bhedhdhiyāvār.  ghamalā 1990 mudhal 2000 varai irumuṟai mānilaṅghaḻavaighghu niyamighghabhbhaḍhḍhār. bhiṉṉar jhurināṃ maṟṟuṃ bhārbhaḍhojhiṉ dhūdharāgha bhaṇiyāṟṟiṉār. ai.ghe. ghujrāliṉ amaijhjharavaiyil vèḻivivaghāraṅghaḻughghāṉa mudhal bhèṇ madhdhiya vèḻiyuṟavu amaijhjharāghavuṃ irundhār..

aṅghīghāraṃ 
2000 mārjh 23 aṉṟu indhiya arajhu ivaradhu niṉaivāgha añjhal mudhdhiraiyai vèḻiyiḍhḍhadhu. bhīghāril hājibhūr nagharil bhajhavoṉ jhiṅ uḍhbhuṟa viḻaiyāḍhḍhu araṅghaṃ òṉṟu  eṟbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu.

ghuṟibhbhughaḻ

meluṃ bhaḍhighgha

mudhaṉmai 
 Vijoy Kumar (ed.), Bihar Vidhanmandal Mein Basawan Singh ke Sambhashan, Patna: Bihar Rajya Abhilekhagar Nideshalaya, Government of Bihar, 2017.
 Mahendra Pal (ed.), Basawan Singh in the records of Bihar State Archives, Patna: Bihar Rajya Abhilekhagar Nideshalaya, Government of Bihar, 2019.

iraṇḍhāṃ nilai 
 The Times of India published a booklet both in English and Hindi on 30 May 1994, titled "A Tribute".
 Basawon Sinha; A revolutionary patriot. Commemorative Volume ed Rita Sinha and R. Manikaran (1999).
 Basudev Chatterji, Towards Freedom: Documents on the Movement for Independence in India, 1938, Part 2, òghsbhorḍh bhalghalaighghal̤aghabh bhadhibhbhaghaṃ, 1999.
 Gayatree Sharma, Basawon Singh: A Revolutionary Patriot, Abhilekh Bihar, Ank 7, Bihar State Archives, Government of Bihar, 2016.
 Thought, Volume 7, Siddhartha Publications, 1955.
 K.K. Datta, History of the Freedom Movement in Bihar, Volume 3, Government of Bihar, 1957.
 Brij Mohan Toofan, When Freedom Bleeds: Journey Through Indian Emergency, Ajanta Publications, 1988.
 Civil Liberties in India: Being Papers Submitted to the Indian Civil Liberties Conference Held in Madras on 16th and 17th July 1949, Volume 1, Madras Civil Liberties Union, 1949.
 V. B. Singh, Shankar Bose, State Elections in India: Data Handbook on Vidhan Sabha Elections, 1952-85, Volume 1, Edition 2, Sage, 1987.
 Gyan Prakash Sharma, Congress and the Peasant Movement in Bihar, Somaiya Publications, 1987.
 Vivekananda Shukla, Rebellion of 1942: Quit India Movement, H.K. Publishers & Distributors, 1989.
 Thought, Volume 15, Siddhartha Publications, 1963.
 Nanak Chand Mehrotra, The Socialist Movement in India, Sangam Books, 1995.
 Proceedings, Indian History Congress, Parte 1, Indian History Congress, 2007.
 Madhavan K. Palat, Sarvepalli Gopal, Selected Works of Jawaharlal Nehru: Second series, Volume 10, Jawaharlal Nehru Memorial Fund, òghsbhorḍh bhalghalaighghal̤aghabh bhadhibhbhaghaṃ, 1984.
 Selected Works of Jawaharlal Nehru, Volume 12, Jawaharlal Nehru Memorial Fund, òghsbhorḍh bhalghalaighghal̤aghabh bhadhibhbhaghaṃ, 1991.

indhiyabh bhuraḍhjhiyāḻarghaḻ
1989 iṟabhbhughaḻ
1909 bhiṟabhbhughaḻ
பசவான் சிங் (சின்கா)