யும்ஜாவ் லீமா அல்லது யும்ஜாவ் லைரெம்பி அல்லது யும்ஜாவ் லைரெம்மாஎன்பதற்கு  வீடு, அரச குடும்பம், ஆட்சி மற்றும் அதிகாரத்தின் தாய் தெய்வம் என்ற பொருள் மெய்தேய் புராணங்களிலும் மதத்திலும் உள்ளது.     அவர் எல்லா நேரத்திலும் ஆளும் ராணித் தாயாகக் கருதப்படுகிறார்.  அவர் வெள்ளை உடையில் மனித உருவம் எடுத்து அரசர்களை ஆசீர்வதிப்பதாக புராணம் கூறுகிறது.  லீமாரல் சிதாபியின் தெய்வீக அவதாரங்களில் இவரும் ஒருவர்.

சொற்பிறப்பியல் 
மெய்டே மொழியில் ( மணிப்பூரி மொழி ), "யும்ஜாவோ"  என்றால் பெரிய வீடு என்று பொருள்.    "யும்ஜாவ்"  அல்லது "யிம்ஜாவ்" என்பதைஅரச வீடு என்றும் குறிப்பிடலாம். "லீமா" என்றால் ராணி என்றும்,    "லைரெம்பி" என்றால் தெய்வம் என்றும் பொருள்படும்.  "லைரெம்மா" என்பது தெய்வம் என்பதற்கான மற்றொரு சொல்லாகும்.

வரலாறு 

பழங்கால காங்கிலிபாக்கின் ( பழமையான மணிப்பூர் ) மெய்டேய் மன்னர் நவோதிங்காங் (கி.பி. 7ஆம் நூற்றாண்டு) யும்ஜாவோ லைரெம்பிதெய்வத்திற்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட ஒரு கோயிலைக் கட்டினார்.

புராணம் 
யும்ஜாவோ லீமா தேவி எனும் தெய்வம், தனது மகனான அரனை ஆசீர்வதிப்பதற்காக வெள்ளை உடையில் மனித உருவில் தோன்றினாள்.  ஒரு மன்னன் இறக்கும் போது கூட, அவள் அந்த இடத்திற்கு ஒரு மரண உருவத்தில் வந்தாள். அரசர்களின் வாழ்வையும் மரணத்தையும் அவள் கட்டுப்படுத்துகிறாள். அவள் அரசின் வீட்டுத் தலைவியாகவும், அரசர்களின் வழிகாட்டியாகவும் இருக்கிறாள்.

ராசமாதாவுடனான உறவு 
மெய்டேய் மக்களின் நம்பிக்கைகளின் படி, யும்ஜாவோ லீமா தேவி ராஜ்யத்தின் ராசமாதவின் (அரச தாய்) தெய்வீக பிரதிநிதித்துவமாகும். அனைத்து சக்திவாய்ந்த ராசத் தாய்மார்களும் அவர்களின் மரணத்திற்குப் பிறகு யும்ஜாவோ லீமா தெய்வத்துடன் ஒருங்கிணைக்கப்படுவதாக நம்பப் படுகிறது. தேவி யும்ஜாவோ லீமா தானே எல்லா நேரத்திலும் ஆட்சி செய்யும் ராணித் தாய் ஆவார். ஒரு ராஜ்யத்தில் மிகவும் சக்திவாய்ந்த நபர் எப்போதும் ராசமாதாஆவார். மேலும் இவர் யம்ஜாவோ லீமா தேவியின் பிரதிநிதித்துவத்தை கொள்வார். பழங்கால காங்கிலிபாக்கில் (பண்டைய மணிப்பூர்), போரில் இருந்து துண்டிக்கப்பட்ட எதிரிகளின் தலைகள் தெய்வத்திற்கு வழங்கப்பட்டது. மெய்டேய் அரசர்கள் தங்கள் தாய்மார்களின் பெயரில் ராஜ்யத்தை ஆட்சி செய்தனர். ராணி தாய்மார்களின் பெயரில் போர்களும் சண்டைகளும் நடத்தப்பட்டன.

வழிபாடு 
மன்னரின் நீண்ட ஆயுளுக்காக யும்ஜாவோ லீமா தேவி பிரார்த்தனை செய்யப்படுகிறார். அவருக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட இறுதி சடங்குகள் மற்றும் சம்பிரதாயங்கள் பொதுவாக மைபாக்களால் செய்யப்படுகின்றன.  தேவி யும்ஜாவோ லைரெம்மா முக்கியமாக மெய்டேய் இனத்தைச் சேர்ந்த தாயோபிச்சம் குடும்பத்தால் வழிபடப்படுகிறது.  மெய்தி கலாச்சாரத்தின் படி, "நோங்மாய்" வர்க்கம் மைபிஸ் (பூசாரிகள்) சமூகத்தின் நடுநிலையில் உள்ளது. இப்பூசாரிகள் யம்ஜாவோ லைரெம்பி தேவியின் வழிபாட்டைக் கவனித்து வந்தனர்.

கோவில்கள்

யும்ஜாவோ லைரெம்பி கோயில், காங்லா 
காங்லாவிற்குள் இருக்கும் "யம்ஜாவோ லைரெம்பி கோவில்" பகாங்பா கோவிலின் இடப்பக்கம் உள்ளது. கட்டமைப்பு ரீதியாக, இரண்டு கோயில்களும் ஒரே கட்டிடக்கலை பாணியைக் கொண்டுள்ளன. கோயிலின் தெற்குச் சுவர் நன்றாக அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. கோவிலின் மீதமுள்ள மூன்று சுவர்களும் சிறிய அலங்காரங்கள் மட்டுமே கொண்டவை. தெற்குச் சுவரில் லான்சைட்டு வளைவுடன் கூடிய கதவு உள்ளது. ஒரு நிசக்கதவின் இரு பக்கங்களிலும் இரண்டு பொய்க்கதவுகள் உள்ளன. அனைத்து கதவுகளும் (நிச மற்றும் பொய்) சுண்ணாம்புக் கலவையால் கட்டமைக்கப்பட்டுள்ளன. கோவிலின் தரைத்தளம் சதுர வடிவில் உள்ளது. அதன் பரப்பளவு 2.43 சதுர மீட்டர் ஆகும்.

இமா இபேம்மா யும்ஜாவோ லைரெம்பி ஷாங்லென் 
2011 அக்டோபரில், இம்பால் மாநகரில் உள்ள தங்க்மெய்பாண்ட் நகரில் "இமா இபெம்மா யும்ஜாவோ லைரெம்பி ஷாங்லென்" என்ற பெயரில் லைரெம்பிக்கு ஒரு கோவில் கட்டப்பட்டது.

மற்றவை 
 மணிப்பூரில் உள்ள இம்பால் மேற்கு மாவட்டத்தில் அரம்பம் எனும் பிராந்தியத்தைச் சேர்ந்த யும்ஜாவோ லைரெம்பிக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட கோயில் உள்ளது. 
 "யும்ஜாவோ லைரெம்பி கோயில்" என்பது மெயினோ லீராக், சாகோல்பந்த், இம்பாலில், மணிப்பூரில் உள்ளது.
 "தாரோய்ஜம் யும்ஜாவோ லைரெம்பி கோயில்" மணிப்பூரின் நம்போலில் உள்ள தாரோஜம் மாமாங் லைகாயில் உள்ளது.

மற்றவை

யும்ஜாவோ லைரெம்பி நாடக மற்றும் கலாச்சார ஒன்றியம் 
"யும்ஜாவோ லைரெம்பி நாடக மற்றும் கலாச்சார ஒன்றியம்" என்பது ஒரு இலாப நோக்கற்ற நாடக தொழிற்சங்கமாகும். இது இம்பாலின் ககேம்பலி ஹுய்ட்ரோம் லைகாயில்,  2011ம் ஆண்டில் நிறுவப்பட்டது.

தொடர்புடைய பக்கங்கள் 
 ஒரெய்மா
 லைகுரெம்பி

மேற்கோள்கள்

நூல் பட்டியல் 
 மணிப்பூரில் தொல்லியல் - பக்கம் 149 - எல். குஞ்சேசுவரி தேவி · 2003
 வடகிழக்கு இந்திய வரலாற்று சங்கத்தின் செயல்பாடுகள் - வடகிழக்கு இந்திய வரலாற்றுச் சங்கம். அமர்வு · 1988
 ஓரியண்டல் இந்தோலாஜிக்கல் ஆய்வுகளில் சமீபத்திய ஆராய்ச்சிகள்: மெய்டேயிலாஜி உட்பட - பக்கம் 188 - மொய்ராங்தெம் கீர்த்தி சிங் · 1998
 மணிப்பூரின் வரலாறு: ஒரு ஆரம்ப காலம் - பக்கம் 263 - வாஹெங்பாம் இபோஹல் சிங் · 1986

வெளி இணைப்புகள் 
 

இந்தி வார்த்தைகளைக் கொண்ட கட்டுரைகள்
மெய்டேய் கடவுள்கள்
பெண் தெய்வங்கள்
yuṃjāv līmā alladhu yuṃjāv lairèṃbhi alladhu yuṃjāv lairèṃmāèṉbhadhaṟghu  vīḍhu, arajha ghuḍhuṃbhaṃ, āḍhjhi maṟṟuṃ adhighāradhdhiṉ dhāy dhèyvaṃ èṉṟa bhòruḻ mèydhey bhurāṇaṅghaḻiluṃ madhadhdhiluṃ uḻḻadhu.     avar èllā neradhdhiluṃ āḻuṃ rāṇidh dhāyāghagh gharudhabhbhaḍhughiṟār.  avar vèḻḻai uḍhaiyil maṉidha uruvaṃ èḍhudhdhu arajharghaḻai ājhīrvadhibhbhadhāgha bhurāṇaṃ ghūṟughiṟadhu.  līmāral jhidhābhiyiṉ dhèyvīgha avadhāraṅghaḻil ivaruṃ òruvar.

jhòṟbhiṟabhbhiyal 
mèyḍhe mòl̤iyil ( maṇibhbhūri mòl̤i ), "yuṃjāvo"  èṉṟāl bhèriya vīḍhu èṉṟu bhòruḻ.    "yuṃjāv"  alladhu "yiṃjāv" èṉbhadhaiarajha vīḍhu èṉṟuṃ ghuṟibhbhiḍhalāṃ. "līmā" èṉṟāl rāṇi èṉṟuṃ,    "lairèṃbhi" èṉṟāl dhèyvaṃ èṉṟuṃ bhòruḻbhaḍhuṃ.  "lairèṃmā" èṉbhadhu dhèyvaṃ èṉbhadhaṟghāṉa maṟṟòru jhòllāghuṃ.

varalāṟu 

bhal̤aṅghāla ghāṅghilibhāghghiṉ ( bhal̤amaiyāṉa maṇibhbhūr ) mèyḍhey maṉṉar navodhiṅghāṅ (ghi.bhi. 7āṃ nūṟṟāṇḍhu) yuṃjāvo lairèṃbhidhèyvadhdhiṟghu arbhbhaṇighghabhbhaḍhḍha òru ghoyilaigh ghaḍhḍhiṉār.

bhurāṇaṃ 
yuṃjāvo līmā dhevi èṉuṃ dhèyvaṃ, dhaṉadhu maghaṉāṉa araṉai ājhīrvadhibhbhadhaṟghāgha vèḻḻai uḍhaiyil maṉidha uruvil dhoṉṟiṉāḻ.  òru maṉṉaṉ iṟaghghuṃ bhodhu ghūḍha, avaḻ andha iḍhadhdhiṟghu òru maraṇa uruvadhdhil vandhāḻ. arajharghaḻiṉ vāl̤vaiyuṃ maraṇadhdhaiyuṃ avaḻ ghaḍhḍhubhbhaḍhudhdhughiṟāḻ. avaḻ arajhiṉ vīḍhḍhudh dhalaiviyāghavuṃ, arajharghaḻiṉ val̤ighāḍhḍhiyāghavuṃ irughghiṟāḻ.

rājhamādhāvuḍhaṉāṉa uṟavu 
mèyḍhey maghghaḻiṉ naṃbhighghaighaḻiṉ bhaḍhi, yuṃjāvo līmā dhevi rājyadhdhiṉ rājhamādhaviṉ (arajha dhāy) dhèyvīgha bhiradhinidhidhdhuvamāghuṃ. aṉaidhdhu jhaghdhivāyndha rājhadh dhāymārghaḻuṃ avarghaḻiṉ maraṇadhdhiṟghubh bhiṟaghu yuṃjāvo līmā dhèyvadhdhuḍhaṉ òruṅghiṇaighghabhbhaḍhuvadhāgha naṃbhabh bhaḍhughiṟadhu. dhevi yuṃjāvo līmā dhāṉe èllā neradhdhiluṃ āḍhjhi jhèyyuṃ rāṇidh dhāy āvār. òru rājyadhdhil mighavuṃ jhaghdhivāyndha nabhar èbhbhodhuṃ rājhamādhāāvār. meluṃ ivar yaṃjāvo līmā dheviyiṉ bhiradhinidhidhdhuvadhdhai ghòḻvār. bhal̤aṅghāla ghāṅghilibhāghghil (bhaṇḍhaiya maṇibhbhūr), bhoril irundhu dhuṇḍhighghabhbhaḍhḍha èdhirighaḻiṉ dhalaighaḻ dhèyvadhdhiṟghu val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu. mèyḍhey arajharghaḻ dhaṅghaḻ dhāymārghaḻiṉ bhèyaril rājyadhdhai āḍhjhi jhèydhaṉar. rāṇi dhāymārghaḻiṉ bhèyaril bhorghaḻuṃ jhaṇḍhaighaḻuṃ naḍhadhdhabhbhaḍhḍhaṉa.

val̤ibhāḍhu 
maṉṉariṉ nīṇḍha āyuḻughghāgha yuṃjāvo līmā dhevi bhirārdhdhaṉai jhèyyabhbhaḍhughiṟār. avarughghu arbhbhaṇighghabhbhaḍhḍha iṟudhi jhaḍhaṅghughaḻ maṟṟuṃ jhaṃbhiradhāyaṅghaḻ bhòdhuvāgha maibhāghghaḻāl jhèyyabhbhaḍhughiṉṟaṉa.  dhevi yuṃjāvo lairèṃmā mughghiyamāgha mèyḍhey iṉadhdhaijh jherndha dhāyobhijhjhaṃ ghuḍhuṃbhadhdhāl val̤ibhaḍhabhbhaḍhughiṟadhu.  mèydhi ghalājhjhāradhdhiṉ bhaḍhi, "noṅmāy" varghghaṃ maibhis (bhūjhārighaḻ) jhamūghadhdhiṉ naḍhunilaiyil uḻḻadhu. ibhbhūjhārighaḻ yaṃjāvo lairèṃbhi dheviyiṉ val̤ibhāḍhḍhaigh ghavaṉidhdhu vandhaṉar.

ghovilghaḻ

yuṃjāvo lairèṃbhi ghoyil, ghāṅlā 
ghāṅlāviṟghuḻ irughghuṃ "yaṃjāvo lairèṃbhi ghovil" bhaghāṅbhā ghoviliṉ iḍhabhbhaghghaṃ uḻḻadhu. ghaḍhḍhamaibhbhu rīdhiyāgha, iraṇḍhu ghoyilghaḻuṃ òre ghaḍhḍhiḍhaghghalai bhāṇiyaigh ghòṇḍhuḻḻaṉa. ghoyiliṉ dhèṟghujh jhuvar naṉṟāgha alaṅgharighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. ghoviliṉ mīdhamuḻḻa mūṉṟu jhuvarghaḻuṃ jhiṟiya alaṅghāraṅghaḻ maḍhḍhume ghòṇḍhavai. dhèṟghujh jhuvaril lāṉjhaiḍhḍhu vaḻaivuḍhaṉ ghūḍhiya ghadhavu uḻḻadhu. òru nijhaghghadhaviṉ iru bhaghghaṅghaḻiluṃ iraṇḍhu bhòyghghadhavughaḻ uḻḻaṉa. aṉaidhdhu ghadhavughaḻuṃ (nijha maṟṟuṃ bhòy) jhuṇṇāṃbhugh ghalavaiyāl ghaḍhḍhamaighghabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa. ghoviliṉ dharaidhdhaḻaṃ jhadhura vaḍhivil uḻḻadhu. adhaṉ bharabhbhaḻavu 2.43 jhadhura mīḍhḍhar āghuṃ.

imā ibheṃmā yuṃjāvo lairèṃbhi ṣāṅlèṉ 
2011 aghḍhobharil, iṃbhāl mānagharil uḻḻa dhaṅghmèybhāṇḍh nagharil "imā ibhèṃmā yuṃjāvo lairèṃbhi ṣāṅlèṉ" èṉṟa bhèyaril lairèṃbhighghu òru ghovil ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu.

maṟṟavai 
 maṇibhbhūril uḻḻa iṃbhāl meṟghu māvaḍhḍhadhdhil araṃbhaṃ èṉuṃ bhirāndhiyadhdhaijh jherndha yuṃjāvo lairèṃbhighghu arbhbhaṇighghabhbhaḍhḍha ghoyil uḻḻadhu. 
 "yuṃjāvo lairèṃbhi ghoyil" èṉbhadhu mèyiṉo līrāgh, jhāgholbhandh, iṃbhālil, maṇibhbhūril uḻḻadhu.
 "dhāroyjaṃ yuṃjāvo lairèṃbhi ghoyil" maṇibhbhūriṉ naṃbholil uḻḻa dhārojaṃ māmāṅ laighāyil uḻḻadhu.

maṟṟavai

yuṃjāvo lairèṃbhi nāḍhagha maṟṟuṃ ghalājhjhāra òṉṟiyaṃ 
"yuṃjāvo lairèṃbhi nāḍhagha maṟṟuṃ ghalājhjhāra òṉṟiyaṃ" èṉbhadhu òru ilābha noghghaṟṟa nāḍhagha dhòl̤iṟjhaṅghamāghuṃ. idhu iṃbhāliṉ ghagheṃbhali huyḍhroṃ laighāyil,  2011ṃ āṇḍhil niṟuvabhbhaḍhḍhadhu.

dhòḍharbhuḍhaiya bhaghghaṅghaḻ 
 òrèymā
 laighurèṃbhi

meṟghoḻghaḻ

nūl bhaḍhḍhiyal 
 maṇibhbhūril dhòlliyal - bhaghghaṃ 149 - èl. ghuñjhejhuvari dhevi · 2003
 vaḍhaghil̤aghghu indhiya varalāṟṟu jhaṅghadhdhiṉ jhèyalbhāḍhughaḻ - vaḍhaghil̤aghghu indhiya varalāṟṟujh jhaṅghaṃ. amarvu · 1988
 oriyaṇḍhal indholājighghal āyvughaḻil jhamībhadhdhiya ārāyjhjhighaḻ: mèyḍheyilāji uḍhbhaḍha - bhaghghaṃ 188 - mòyrāṅdhèṃ ghīrdhdhi jhiṅ · 1998
 maṇibhbhūriṉ varalāṟu: òru āraṃbha ghālaṃ - bhaghghaṃ 263 - vāhèṅbhāṃ ibhohal jhiṅ · 1986

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 
 

indhi vārdhdhaighaḻaigh ghòṇḍha ghaḍhḍhuraighaḻ
mèyḍhey ghaḍhavuḻghaḻ
bhèṇ dhèyvaṅghaḻ
யும்ஜாவ் லீமா