பெனான் அல்லது பெனான் மக்கள் (மலாய்: Kaum Penan அல்லது Orang Penan; ஆங்கிலம்: Penan People); என்பவர்கள் போர்னியோ  சரவாக்; புரூணை ஆகிய நிலப்பகுதிகளில் வாழும் நாடோடி பழங்குடி மக்கள் (Nomadic Indigenous People) ஆகும். 

புரூணையில் ஒரே ஒரு சிறிய சமூகமாக இருந்தாலும்; அவர்களில் பாதி பேர் இசுலாத்திற்கு மாற்றப்பட்டு உள்ளனர். வேட்டையாடுதல்; வனப் பொருள்கள் சேகரித்தல்; ஆகியவற்றை முதன்மையாகக் கொண்ட பழங்குடி மக்களில் எஞ்சியிருக்கும் கடைசி மக்களில் பெனான் மக்களும் ஒரு தொகுதியினர்.

பொது

பெனான் மக்கள் 'மொலாங்' (Molong) என்ற பழக்கத்திற்காக நன்கு அறியப் படுகின்றனர். அதாவது தேவைக்கு அதிகமாக எதையும் எடுத்துக் கொள்ளும் பழக்கம் இவர்களிடம் இல்லை. 

இரண்டாம் உலகப் போருக்கு பின்னர் சமயப் பரப்புரையாளர்கள் (Missionary), பெனான் மக்கள் வாழ்ந்த பல பகுதிகளுக்குச் சென்றனர். சமயப் பரப்புரைகள் செய்தனர். குறிப்பாக உலு பாராம் மாவட்டம் (Ulu-Baram District); லிம்பாங் மாவட்டம் (Limbang District) ஆகிய மாவட்டங்களில், சமயப் பரப்புரையாளர்கள் குடியேறும் வரையில் பெரும்பாலான பெனான் மக்கள் நாடோடி வேட்டைக்காரர்களாக வாழ்ந்து வந்தனர். 

தாவரங்களை உண்பது இவர்களின் பொது வழக்கம். அத்துடன் அந்தத் தாவரங்களை மருந்துகளுக்காகவும் பயன்படுத்துவதும் மற்றொரு வழக்கம். விலங்குகளை வேட்டையாடி உண்பதுடன்; அவற்றின் தோல்கள், உரோமங்கள் மற்றும் பிற பாகங்களை ஆடை மற்றும் தங்குமிடத்திற்குப் பயன்படுத்திக் கொள்கின்றனர்.

மக்கள் தொகையியல்

பெனான் மக்களின் எண்ணிக்கை ஏறக்குறைய 16,000. அவர்களில் ஏறக்குறைய 200 பேர் மட்டுமே இன்னும் நாடோடி வாழ்க்கை வாழ்ந்து வருகின்றனர். இருப்பினும் அவர்கள் நாடோடியாகப் போகும் போது, ஓர் இடத்தில் நிரந்தரமாகக் குடியேறினார்களோ, அப்போது இருந்து அவர்களின் எண்ணிக்கையும் அதிகரித்து வருகிறது.  

பெனான் மக்களை கிழக்கு பெனான் குழு (Eastern Penan Group); மற்றும் மேற்கு பெனான் குழு (Western Penan Group) என இரண்டு பெரும் குழுக்களாகப் பிரிக்கலாம். கிழக்கு பெனான் குழுவினர் மிரி, பாராம், லிம்பாங் பகுதிகளைச் சுற்றி வாழ்கின்றனர். மேற்கு பெனான் குழுவினர் பெலாகா மாவட்டம் (Belaga District); மற்றும் அதைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகளில் வாழ்கின்றனர்.

பெனான் மக்களின் அசல் தன்மை

இவர்களை அசலான குழுவாக அல்லது அசல் பழங்குடியினராக கருதலாம். ஏனெனில் இவர்கள் கென்னியா (Kenyah), காயான் (Kayan), மூருட் (Murut), கெலாபிட் (Kelabit) போன்ற பிற அண்டை சொந்தக் குழுக்களில் இருந்து சற்றே வேறுபட்ட தனி மொழியைக் கொண்டு உள்ளனர்.

இருப்பினும், அரசாங்க மக்கள்தொகை கணக்கெடுப்பில் பெனான் மக்களை ஒராங் உலு என்று மிகவும் பரவலான ஒரு முறையில் வகைப்படுத்தி உள்ளனர். ஒராங் உலு என்றால் உள் பகுதி மக்கள். சில வேளைகளில் சரவாக்கின் பழங்குடி மக்கள் அனைவருமே தயாக்கு என்ற பட்டியலில் சேர்க்கப்பட்டு விடுகின்றனர்.

பெனான் மொழி 

பெனான் மொழி என்பது ஆஸ்திரோனீசிய மொழிகளில் (Austronesian Languages) ஒன்றான மலாயா-பொலினீசிய மொழிக் குடும்பத்தின் (Malayo-Polynesian) கென்னியா மொழியின் (Kenyah Language) துணைக்குழுவில் உள்ள ஒரு மொழியாகும்.

வாழ்க்கை முறை

1950-கள் வரை பெனான் சமூகங்கள் பெரும்பாலும் நாடோடிகளாக இருந்தன. 1950 முதல் தற்போது வரையிலான காலகட்டம் வரையில், சரவாக்கின் பிற பூர்வீகக் குழுக்களைப் போலவே, நீள வீடுகள் சார்ந்த கிராமங்களில், பெனான் மக்களை குடியேற்றுவதற்கு; மாநில அரசும் மற்றும் வெளிநாட்டு கிறிஸ்தவ அமைப்புகளும் தொடர்ச்சியான திட்டங்களை நிறைவேற்றி வந்துள்ளன.[7]

இளைய தலைமுறையினர் சிலர், தற்போது நெல் மற்றும் தோட்டக் காய்கறிகளை பயிரிடுகின்றனர். ஆனாலும் பெனான் மக்களில் பலர், காட்டுப்பனை மரங்கள் சார்ந்த உணவுகளையே நம்பி உள்ளனர். சாகோ என்பது சாகோ பனையில் (Metroxylon Palm) இருந்து கிடைக்கும் ஒருவகையான கஞ்சி மாவு ஆகும்.

வேட்டையாடுதல் முக்கியத் தொழில்

காடுகளில் பழங்களைச் சேகரிப்பது பெனான் மக்களின் முக்கியமான தொழிலாகும். தவிர வேட்டையாடுதலும் அவர்களின் வாழ்க்கையில் முக்கிய பங்கு வகிக்கிறது. காட்டுப்பன்றி (Bornean Bearded Pig), குரைக்கும் மான் (Muntjac Barking Deer), சருகுமான் (Chevrotain Mouse Deer) போன்ற விலங்குகளை வேட்டையாடுகின்றனர். 

அத்துடன் குரங்குகள், பறவைகள், தவளைகள், உடும்புகள் (Monitor Lizards), நத்தைகள் மற்றும் வெட்டுக்கிளிகள் போன்றவற்றையும்; சில வேளைகளில் மலைப்பாம்புகளையும் (Reticulated Python) வேட்டையாடுகின்றனர்.

இன்றைய நிலை

புரூணையில் மிகக் குறைவான அளவில் வாழ்கின்றனர். மேலும் நிரந்தர குடியிருப்புகளில் வாழ வேண்டிய கட்டாயநிலை; ஆண்டு முழுவதும் விவசாயத்தை மேற்கொள்ள வேண்டிய அழுத்தங்கள்; இவற்றினால் அவர்களின் வாழ்க்கை முறையும் மாறி வருகிறது.

சரவாக் காடுகள் அழிப்புக்கு எதிர்ப்பு

சரவாக் மாநிலத்தின் பாராம் (Baram), லிம்பாங் மாவட்டம் (Limbang District), துத்தோ (Tutoh) மற்றும் லாவாசு மாவட்டம் (Lawas District) பகுதிகளில் போர்னியோ பழங்குடி மக்கள் பெரும் அளவில் வாழ்கிறார்கள். 1960-களில் இந்த இடங்களில், காட்டு மரங்களை வணிக ரீதியில் வெட்டும் நடவடிக்கைகள் (Commercial Logging) தொடங்கப் பட்டன. 

இந்தோனேசிய மற்றும் மலேசிய அரசாங்கங்கள் போர்னியோவின் உள்புறங்களில் காட்டு மரங்களை வெட்டுவதற்கு காடுகளைத் திறந்தபோது போர்னியோ பழங்குடி மக்களின் வாழ்வாதாரங்கள் பாதிக்கப்பட்டன. அப்போது அந்த நடவடிக்கையை பெனான் மக்கள் எதிர்த்தனர். அவர்களின் அந்த எதிர்ப்புகள் தேசிய அளவிலும்; பன்னாட்டு அளவிலும் கவனத்தை ஈர்த்தன.

காட்டு மரங்களுக்கான உலகளாவிய தேவைகள்

பெரும்பாலான வேளைகளில், மிகப்பெரிய அளவில் காட்டு மரங்கள் வெட்டுதலின் சலுகைகள்; அரசியல் மற்றும் வணிக உயரடுக்கு உறுப்பினர்களுக்குச் சென்றன. அந்த நேரத்தில் காட்டு மரங்களுக்கான உலகளாவிய தேவைகள் அதிகரித்தன. அவற்றைப் பயன்படுத்திக் கொண்ட அந்தச் சலுகையாளர்கள் சந்தைப் படுத்தக்கூடிய அனைத்துக் காட்டு மரங்களையும் வாங்கத் தொடங்கினர். 

அந்த வனப் பகுதிகளில் வாழ்ந்த நாடோடி பெனான் சமூகமும் இதர பழங்குடிச் சமூகங்களும் வன உற்பத்தியை நம்பியே வாழ்ந்தவை. அவர்கள் பாரம்பரியமாக வசித்த பிரதேசங்களை ஆக்கிரமித்து; பெரிய அளவிலான மரம் வெட்டும் நடவடிக்கைகள் தொடரப் பட்டதால் அந்தப் பழங்குடிச் சமூகங்கள் கடுமையாகப் பாதிக்கப் பட்டன.

பெனான் மக்களின் புதைகுழிகள் அழிப்பு

அத்துடன் ஆறுகளின் வண்டல் மண் இடப்பெயர்ச்சி (Sediment Displacement); பெனான் மக்களின் முக்கியமான உணவுப் பொருளாக (Penan Diet) கருதப்படும் சாகோ பனை மரங்களின் (Sago Palms) இழப்பு; காட்டுப்பன்றி, மான் மற்றும் பிற விலங்குகளின் பற்றாக்குறை; பாரம்பரிய வன மருத்துவத்திற்குப் பயன்படுத்தப்படும் காட்டு மரங்கள் (Traditional Forest Medicine), தாவரங்களின் பற்றாக்குறை; பெனான் மக்களின் புதைகுழிகளை அழித்தல் (Destruction of Burial Sites); பிரம்பு மற்றும் பிற அரிய தாவரங்கள், விலங்கு இனங்களின் இழப்பு; ஆகியவற்றுடன் அவற்றின் நீர் பிடிப்புப் பகுதிகள் மாசுபடுவதற்கு (Pollution of Water Catchment Areas) காடு அழிப்புகள் காரணமாகின.

போர்னியோவின் வன மக்களுக்கு, மற்ற பழங்குடியினரை போலவே, காட்டுத் தாவரங்கள் மற்றும் காட்டு விலங்குகள் புனிதமானவையாகக் கருதப்பட்டன. அத்துடன் ஆற்றல்மிக்க ஆவிகள் மற்றும் தெய்வங்களின் உருவகங்களாகவும் கருதப்பட்டன.

மேற்கோள்

குறிப்புகள்
  Sarawak Peoples Campaign, Ian Mackenzie, accessed 2005-04-05
  Nomads of the Dawn, The Penan of the Borneo Rainforest, Chapter

மேலும் படிக்க
 Stranger in the Forest, a travel report by Eric Hansen (travel writer)
 Redheads, a comic eco-thriller novel set in a fictional sultanate in Borneo, which describes the Penan plight, by Paul Spencer Sochaczewski
 An Inordinate Fondness for Beetles , travels with Alfred Russel Wallace, which includes chapters on the Penan and Bruno Manser, by Paul Spencer Sochaczewski

வெளி இணைப்புகள்
 Clifford Sather, "Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers:Foraging Adaptions in the Indo-Malaysian Archipelago" in "The Austronesians - Historical and Comparative Perspectives" p268, Canberra 1995/2006
 Bruce Parry's Penan documentary
 A report on the Lands of the Penan

சரவாக்‎
போர்னியோ
மலேசிய மக்கள்‎
மலேசியப் பழங்குடிகள்
bhèṉāṉ alladhu bhèṉāṉ maghghaḻ (malāy: Kaum Penan alladhu Orang Penan; āṅghilaṃ: Penan People); èṉbhavarghaḻ bhorṉiyo  jharavāgh; bhurūṇai āghiya nilabhbhaghudhighaḻil vāl̤uṃ nāḍhoḍhi bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻ (Nomadic Indigenous People) āghuṃ. 

bhurūṇaiyil òre òru jhiṟiya jhamūghamāgha irundhāluṃ; avarghaḻil bhādhi bher ijhulādhdhiṟghu māṟṟabhbhaḍhḍhu uḻḻaṉar. veḍhḍhaiyāḍhudhal; vaṉabh bhòruḻghaḻ jhegharidhdhal; āghiyavaṟṟai mudhaṉmaiyāghagh ghòṇḍha bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻil èñjhiyirughghuṃ ghaḍhaijhi maghghaḻil bhèṉāṉ maghghaḻuṃ òru dhòghudhiyiṉar.

bhòdhu

bhèṉāṉ maghghaḻ 'mòlāṅ' (Molong) èṉṟa bhal̤aghghadhdhiṟghāgha naṉghu aṟiyabh bhaḍhughiṉṟaṉar. adhāvadhu dhevaighghu adhighamāgha èdhaiyuṃ èḍhudhdhugh ghòḻḻuṃ bhal̤aghghaṃ ivarghaḻiḍhaṃ illai. 

iraṇḍhāṃ ulaghabh bhorughghu bhiṉṉar jhamayabh bharabhbhuraiyāḻarghaḻ (Missionary), bhèṉāṉ maghghaḻ vāl̤ndha bhala bhaghudhighaḻughghujh jhèṉṟaṉar. jhamayabh bharabhbhuraighaḻ jhèydhaṉar. ghuṟibhbhāgha ulu bhārāṃ māvaḍhḍhaṃ (Ulu-Baram District); liṃbhāṅ māvaḍhḍhaṃ (Limbang District) āghiya māvaḍhḍhaṅghaḻil, jhamayabh bharabhbhuraiyāḻarghaḻ ghuḍhiyeṟuṃ varaiyil bhèruṃbhālāṉa bhèṉāṉ maghghaḻ nāḍhoḍhi veḍhḍhaighghārarghaḻāgha vāl̤ndhu vandhaṉar. 

dhāvaraṅghaḻai uṇbhadhu ivarghaḻiṉ bhòdhu val̤aghghaṃ. adhdhuḍhaṉ andhadh dhāvaraṅghaḻai marundhughaḻughghāghavuṃ bhayaṉbhaḍhudhdhuvadhuṃ maṟṟòru val̤aghghaṃ. vilaṅghughaḻai veḍhḍhaiyāḍhi uṇbhadhuḍhaṉ; avaṟṟiṉ dholghaḻ, uromaṅghaḻ maṟṟuṃ bhiṟa bhāghaṅghaḻai āḍhai maṟṟuṃ dhaṅghumiḍhadhdhiṟghubh bhayaṉbhaḍhudhdhigh ghòḻghiṉṟaṉar.

maghghaḻ dhòghaiyiyal

bhèṉāṉ maghghaḻiṉ èṇṇighghai eṟaghghuṟaiya 16,000. avarghaḻil eṟaghghuṟaiya 200 bher maḍhḍhume iṉṉuṃ nāḍhoḍhi vāl̤ghghai vāl̤ndhu varughiṉṟaṉar. irubhbhiṉuṃ avarghaḻ nāḍhoḍhiyāghabh bhoghuṃ bhodhu, or iḍhadhdhil nirandharamāghagh ghuḍhiyeṟiṉārghaḻo, abhbhodhu irundhu avarghaḻiṉ èṇṇighghaiyuṃ adhigharidhdhu varughiṟadhu.  

bhèṉāṉ maghghaḻai ghil̤aghghu bhèṉāṉ ghul̤u (Eastern Penan Group); maṟṟuṃ meṟghu bhèṉāṉ ghul̤u (Western Penan Group) èṉa iraṇḍhu bhèruṃ ghul̤ughghaḻāghabh bhirighghalāṃ. ghil̤aghghu bhèṉāṉ ghul̤uviṉar miri, bhārāṃ, liṃbhāṅ bhaghudhighaḻaijh jhuṟṟi vāl̤ghiṉṟaṉar. meṟghu bhèṉāṉ ghul̤uviṉar bhèlāghā māvaḍhḍhaṃ (Belaga District); maṟṟuṃ adhaijh jhuṟṟiyuḻḻa bhaghudhighaḻil vāl̤ghiṉṟaṉar.

bhèṉāṉ maghghaḻiṉ ajhal dhaṉmai

ivarghaḻai ajhalāṉa ghul̤uvāgha alladhu ajhal bhal̤aṅghuḍhiyiṉarāgha gharudhalāṃ. eṉèṉil ivarghaḻ ghèṉṉiyā (Kenyah), ghāyāṉ (Kayan), mūruḍh (Murut), ghèlābhiḍh (Kelabit) bhoṉṟa bhiṟa aṇḍhai jhòndhagh ghul̤ughghaḻil irundhu jhaṟṟe veṟubhaḍhḍha dhaṉi mòl̤iyaigh ghòṇḍhu uḻḻaṉar.

irubhbhiṉuṃ, arajhāṅgha maghghaḻdhòghai ghaṇaghghèḍhubhbhil bhèṉāṉ maghghaḻai òrāṅ ulu èṉṟu mighavuṃ bharavalāṉa òru muṟaiyil vaghaibhbhaḍhudhdhi uḻḻaṉar. òrāṅ ulu èṉṟāl uḻ bhaghudhi maghghaḻ. jhila veḻaighaḻil jharavāghghiṉ bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻ aṉaivarume dhayāghghu èṉṟa bhaḍhḍhiyalil jherghghabhbhaḍhḍhu viḍhughiṉṟaṉar.

bhèṉāṉ mòl̤i 

bhèṉāṉ mòl̤i èṉbhadhu āsdhiroṉījhiya mòl̤ighaḻil (Austronesian Languages) òṉṟāṉa malāyā-bhòliṉījhiya mòl̤igh ghuḍhuṃbhadhdhiṉ (Malayo-Polynesian) ghèṉṉiyā mòl̤iyiṉ (Kenyah Language) dhuṇaighghul̤uvil uḻḻa òru mòl̤iyāghuṃ.

vāl̤ghghai muṟai

1950-ghaḻ varai bhèṉāṉ jhamūghaṅghaḻ bhèruṃbhāluṃ nāḍhoḍhighaḻāgha irundhaṉa. 1950 mudhal dhaṟbhodhu varaiyilāṉa ghālaghaḍhḍhaṃ varaiyil, jharavāghghiṉ bhiṟa bhūrvīghagh ghul̤ughghaḻaibh bholave, nīḻa vīḍhughaḻ jhārndha ghirāmaṅghaḻil, bhèṉāṉ maghghaḻai ghuḍhiyeṟṟuvadhaṟghu; mānila arajhuṃ maṟṟuṃ vèḻināḍhḍhu ghiṟisdhava amaibhbhughaḻuṃ dhòḍharjhjhiyāṉa dhiḍhḍhaṅghaḻai niṟaiveṟṟi vandhuḻḻaṉa.[7]

iḻaiya dhalaimuṟaiyiṉar jhilar, dhaṟbhodhu nèl maṟṟuṃ dhoḍhḍhagh ghāyghaṟighaḻai bhayiriḍhughiṉṟaṉar. āṉāluṃ bhèṉāṉ maghghaḻil bhalar, ghāḍhḍhubhbhaṉai maraṅghaḻ jhārndha uṇavughaḻaiye naṃbhi uḻḻaṉar. jhāgho èṉbhadhu jhāgho bhaṉaiyil (Metroxylon Palm) irundhu ghiḍhaighghuṃ òruvaghaiyāṉa ghañjhi māvu āghuṃ.

veḍhḍhaiyāḍhudhal mughghiyadh dhòl̤il

ghāḍhughaḻil bhal̤aṅghaḻaijh jhegharibhbhadhu bhèṉāṉ maghghaḻiṉ mughghiyamāṉa dhòl̤ilāghuṃ. dhavira veḍhḍhaiyāḍhudhaluṃ avarghaḻiṉ vāl̤ghghaiyil mughghiya bhaṅghu vaghighghiṟadhu. ghāḍhḍhubhbhaṉṟi (Bornean Bearded Pig), ghuraighghuṃ māṉ (Muntjac Barking Deer), jharughumāṉ (Chevrotain Mouse Deer) bhoṉṟa vilaṅghughaḻai veḍhḍhaiyāḍhughiṉṟaṉar. 

adhdhuḍhaṉ ghuraṅghughaḻ, bhaṟavaighaḻ, dhavaḻaighaḻ, uḍhuṃbhughaḻ (Monitor Lizards), nadhdhaighaḻ maṟṟuṃ vèḍhḍhughghiḻighaḻ bhoṉṟavaṟṟaiyuṃ; jhila veḻaighaḻil malaibhbhāṃbhughaḻaiyuṃ (Reticulated Python) veḍhḍhaiyāḍhughiṉṟaṉar.

iṉṟaiya nilai

bhurūṇaiyil mighagh ghuṟaivāṉa aḻavil vāl̤ghiṉṟaṉar. meluṃ nirandhara ghuḍhiyirubhbhughaḻil vāl̤a veṇḍhiya ghaḍhḍhāyanilai; āṇḍhu mul̤uvadhuṃ vivajhāyadhdhai meṟghòḻḻa veṇḍhiya al̤udhdhaṅghaḻ; ivaṟṟiṉāl avarghaḻiṉ vāl̤ghghai muṟaiyuṃ māṟi varughiṟadhu.

jharavāgh ghāḍhughaḻ al̤ibhbhughghu èdhirbhbhu

jharavāgh māniladhdhiṉ bhārāṃ (Baram), liṃbhāṅ māvaḍhḍhaṃ (Limbang District), dhudhdho (Tutoh) maṟṟuṃ lāvājhu māvaḍhḍhaṃ (Lawas District) bhaghudhighaḻil bhorṉiyo bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻ bhèruṃ aḻavil vāl̤ghiṟārghaḻ. 1960-ghaḻil indha iḍhaṅghaḻil, ghāḍhḍhu maraṅghaḻai vaṇigha rīdhiyil vèḍhḍhuṃ naḍhavaḍhighghaighaḻ (Commercial Logging) dhòḍhaṅghabh bhaḍhḍhaṉa. 

indhoṉejhiya maṟṟuṃ malejhiya arajhāṅghaṅghaḻ bhorṉiyoviṉ uḻbhuṟaṅghaḻil ghāḍhḍhu maraṅghaḻai vèḍhḍhuvadhaṟghu ghāḍhughaḻaidh dhiṟandhabhodhu bhorṉiyo bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻiṉ vāl̤vādhāraṅghaḻ bhādhighghabhbhaḍhḍhaṉa. abhbhodhu andha naḍhavaḍhighghaiyai bhèṉāṉ maghghaḻ èdhirdhdhaṉar. avarghaḻiṉ andha èdhirbhbhughaḻ dhejhiya aḻaviluṃ; bhaṉṉāḍhḍhu aḻaviluṃ ghavaṉadhdhai īrdhdhaṉa.

ghāḍhḍhu maraṅghaḻughghāṉa ulaghaḻāviya dhevaighaḻ

bhèruṃbhālāṉa veḻaighaḻil, mighabhbhèriya aḻavil ghāḍhḍhu maraṅghaḻ vèḍhḍhudhaliṉ jhalughaighaḻ; arajhiyal maṟṟuṃ vaṇigha uyaraḍhughghu uṟubhbhiṉarghaḻughghujh jhèṉṟaṉa. andha neradhdhil ghāḍhḍhu maraṅghaḻughghāṉa ulaghaḻāviya dhevaighaḻ adhigharidhdhaṉa. avaṟṟaibh bhayaṉbhaḍhudhdhigh ghòṇḍha andhajh jhalughaiyāḻarghaḻ jhandhaibh bhaḍhudhdhaghghūḍhiya aṉaidhdhugh ghāḍhḍhu maraṅghaḻaiyuṃ vāṅghadh dhòḍhaṅghiṉar. 

andha vaṉabh bhaghudhighaḻil vāl̤ndha nāḍhoḍhi bhèṉāṉ jhamūghamuṃ idhara bhal̤aṅghuḍhijh jhamūghaṅghaḻuṃ vaṉa uṟbhadhdhiyai naṃbhiye vāl̤ndhavai. avarghaḻ bhāraṃbhariyamāgha vajhidhdha bhiradhejhaṅghaḻai āghghiramidhdhu; bhèriya aḻavilāṉa maraṃ vèḍhḍhuṃ naḍhavaḍhighghaighaḻ dhòḍharabh bhaḍhḍhadhāl andhabh bhal̤aṅghuḍhijh jhamūghaṅghaḻ ghaḍhumaiyāghabh bhādhighghabh bhaḍhḍhaṉa.

bhèṉāṉ maghghaḻiṉ bhudhaighul̤ighaḻ al̤ibhbhu

adhdhuḍhaṉ āṟughaḻiṉ vaṇḍhal maṇ iḍhabhbhèyarjhjhi (Sediment Displacement); bhèṉāṉ maghghaḻiṉ mughghiyamāṉa uṇavubh bhòruḻāgha (Penan Diet) gharudhabhbhaḍhuṃ jhāgho bhaṉai maraṅghaḻiṉ (Sago Palms) il̤abhbhu; ghāḍhḍhubhbhaṉṟi, māṉ maṟṟuṃ bhiṟa vilaṅghughaḻiṉ bhaṟṟāghghuṟai; bhāraṃbhariya vaṉa marudhdhuvadhdhiṟghubh bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhuṃ ghāḍhḍhu maraṅghaḻ (Traditional Forest Medicine), dhāvaraṅghaḻiṉ bhaṟṟāghghuṟai; bhèṉāṉ maghghaḻiṉ bhudhaighul̤ighaḻai al̤idhdhal (Destruction of Burial Sites); bhiraṃbhu maṟṟuṃ bhiṟa ariya dhāvaraṅghaḻ, vilaṅghu iṉaṅghaḻiṉ il̤abhbhu; āghiyavaṟṟuḍhaṉ avaṟṟiṉ nīr bhiḍhibhbhubh bhaghudhighaḻ mājhubhaḍhuvadhaṟghu (Pollution of Water Catchment Areas) ghāḍhu al̤ibhbhughaḻ ghāraṇamāghiṉa.

bhorṉiyoviṉ vaṉa maghghaḻughghu, maṟṟa bhal̤aṅghuḍhiyiṉarai bholave, ghāḍhḍhudh dhāvaraṅghaḻ maṟṟuṃ ghāḍhḍhu vilaṅghughaḻ bhuṉidhamāṉavaiyāghagh gharudhabhbhaḍhḍhaṉa. adhdhuḍhaṉ āṟṟalmighgha āvighaḻ maṟṟuṃ dhèyvaṅghaḻiṉ uruvaghaṅghaḻāghavuṃ gharudhabhbhaḍhḍhaṉa.

meṟghoḻ

ghuṟibhbhughaḻ
  Sarawak Peoples Campaign, Ian Mackenzie, accessed 2005-04-05
  Nomads of the Dawn, The Penan of the Borneo Rainforest, Chapter

meluṃ bhaḍhighgha
 Stranger in the Forest, a travel report by Eric Hansen (travel writer)
 Redheads, a comic eco-thriller novel set in a fictional sultanate in Borneo, which describes the Penan plight, by Paul Spencer Sochaczewski
 An Inordinate Fondness for Beetles , travels with Alfred Russel Wallace, which includes chapters on the Penan and Bruno Manser, by Paul Spencer Sochaczewski

vèḻi iṇaibhbhughaḻ
 Clifford Sather, "Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers:Foraging Adaptions in the Indo-Malaysian Archipelago" in "The Austronesians - Historical and Comparative Perspectives" p268, Canberra 1995/2006
 Bruce Parry's Penan documentary
 A report on the Lands of the Penan

jharavāgh‎
bhorṉiyo
malejhiya maghghaḻ‎
malejhiyabh bhal̤aṅghuḍhighaḻ
பெனான்