ஹலாப் தொல்லியல் மேடு (Tell Halaf) () சிரியா நாட்டின் அல் ஹசாகா ஆளுநனரகத்தின் வடகிழக்கில், சிரியா-துருக்கி எல்லைப்புறத்தில் அமைந்த பண்டைய தொல்லியல் மேடு ஆகும். இத்தொல்லியல் மேட்டின் பகுதிகளில் கிமு  6,100 முதல் கிமு  5,400 வரை புதிய கற்கால ஹலாப் பண்பாடு சிறந்து விளங்கியது. ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டில் புதிய கற்காலத்திய விலங்குகள் மற்றும் பல கோண வடிவில் வண்ணம் தீட்டப்பட்ட  மட்பாண்டங்கள் கிடைத்துள்ளது.

வெண்கலக் காலத்தில் ஹலாப் நகரம், இட்டைட்டு பேரரசினர் ஆட்சியில் இருந்தது. கிமு 10-ஆம் நூற்றாண்டில் ஆர்மீனிய நகர இராச்சியத்தின் பகுதியானது. ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டை 1911—1913, 1929 மற்றும் 2006 ஆகிய ஆண்டுகளில் மேக்ஸ் வான் ஒப்பேன்கியும், லுட்ஸ் மார்ட்டின், அப்துல்- மசிஹ் பாக்டோ ஆகிய தொல்லியல் அறிஞர்கள் அகழ்வாய்வு செய்தனர். அகழாய்வின் போது கிடைத்த தொல்பொருட்கள் பல நாடுகளின் அருங்காட்சியகங்களில் காட்சிக்கு வைக்கப்பட்டுள்ளது.

அகழாய்வுகளும், கண்டுபிடிப்புகள் 
 
 
 

ஹலாப் தொல்லியல் மேடு துருக்கியின் கிழக்கு எல்லை அருகே சிரியா நாட்டில் புறாத்து ஆறு பாயும் வளமான ரஸ் அல்-அயின் நகரத்திற்கு அருகில் உள்ளது. அரமேய மொழியில் டெல் என்பதற்கு தொல்லியல் மேடு அல்லது முன்னாள் நகரம் என்பவர்.

கண்டுபிடிப்புகள்
1899-இல் ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டுப் பகுதிகள் ஒட்டமான் பேரரசு ஆட்சியில் இருந்த போது, மேக்ஸ் வான் ஒப்பேன்கியும் என்ற ஜெர்மானிய இராஜதந்திரி, கிழக்கு துருக்கி முதல் மேல் மெசொப்பொத்தேமியாவின் பாக்தாத் நகரம் வரை இருப்புப் பாதை அமைக்க நிலத்தை பார்வையிட்டு கொண்டிருந்தார்.

19 நவம்பர் 1899 அன்று ஜெர்மானியர் உள்ளூர் மக்கள் கூறிய கதைகள் மற்றும் அவர்கள் காண்பித்த சிலைகளின் அடிப்படையில் அந்த ஜெர்மானியர் மேக்ஸ் வான் ஒப்பேன்கியும் 19 நவம்பர் அன்று மணலுக்கு அடியில்  ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டை கண்டறிந்தார். மூன்றே நாட்களில் அத்தொல்லியல் மேட்ட்டில் அமர்ந்த நிலையில் பெண் தெய்வத்தின் சிற்பம் உள்ளிட்ட பல குறிப்பிடத்தக்க தொல்பொருள்கள் கண்டுபிடித்தார்.  மேலும் மேற்கு அரண்மனையைக் கண்டுபிடித்தார்.

மேக்ஸ் வான் ஒப்பென்ஹியுமின் அகழாய்வுகள்
1907-இல் பிரபல தொல்லியல் அறிஞர் எர்னஸ்ட் ஹெர்ஸ்பீல்டுவின் கோரிக்கைக்கு இணங்க,  மேக்ஸ் வான் ஒப்பேன்கியும் மீண்டும் ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டை அகழ்வாய்வு செய்தனர்.

5 ஆகஸ்டு 1911-இல் மேக்ஸ் வான் ஒப்பேன்கியும், அவரது குழுவினரும் ஹலாப் தொல்லியல் களத்தை அகழாய்வு செய்தனர். அகழாய்வில் சிதிலமடைந்த பண்டைய குசானா (Gozan) நகரத்தையும், பெரிய சிலைகளையும், தொல்பொருள்களையும், கல்லறைகளையும், வழிபாட்டு இடங்களையும், மன்னர் கப்பாரா கட்டிய மேற்கு அரண்மனையையும் கண்டுபிடித்தனர். இவ்விடத்தில் கண்டுபிடித்த புதிய கற்காலத்திய வண்ணம் தீட்டப்பட்ட மட்பாண்டங்கள் மூலம் ஹலாப் பண்பாடு குறித்து அறிந்தனர்.

1929-இல் ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டில் கண்டெடுக்கப்பட்ட தொல்பொருட்களில் 65% பெர்கமோன் அருங்காட்சியகம் பெர்லினிலும், 35% சிரியாவின் அலெப்போ தேசிய அருங்காட்சியகத்திலும் காட்சிக்கு வைக்கப்பட்டது. 

2006-இல் சிரியா மற்றும் ஜெர்மானிய தொல்லியல் அறிஞர்கள் ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டில் மீண்டும் அகழாய்வு செய்தனர்.

ஹலாப் பண்பாடு

ஹலாப் தொல்லியல் மேடு, மட்பாண்ட புதிய கற்காலத்தைச் சேர்ந்த ஹலாப் பண்பாட்டுக்குரியதாகும். ஹலாப் தொல்லியல் மேடு கிமு 6,100 முதல் கிமு 5,400 வரை செழித்து விளங்கியது. ஹலாப் பண்பாட்டிற்கு பிறகு மேல் மெசொப்பொத்தேமியாவில் உபைது பண்பாடு நீண்ட நிலவியது.

குசானா

கிமு 10-ஆம் நூற்றாண்டில், ஆர்மீனிய சிற்றரசர் காப்ரா என்பவர் ஹலாப் தொல்லியல் மேட்டுப் பகுதியில் தங்கள் தலைநகரத்தை குசானா என்ற பெயருடன் நிறுவினார்.
கிமு 894-இல் புது அசிரியப் பேரரசர் இரண்டாம் அதாத்-நிராரி ஆட்சியின் கீழ் ஹலாப் பகுதியில் ஆர்மீனிய நகர இராச்சியம் இருந்தது. குசானா நகரம்  புது அசிரியப் பேரரசு மற்றும் பார்த்தியப் பேரரசுகளின் வீழ்ச்சிக்குப் பின்னர் குசானா நகரம் உருக்குலைந்தது.

இதனையும் காண்க
 நூத்துபியப் பண்பாடு
 ஹலாப் பண்பாடு
 உபைது பண்பாடு
 பண்டைய அண்மை கிழக்கின் நகரங்கள்
 பண்டைய அண்மை கிழக்கு
 இசுலாமிய அரசுப் படைகளின் பண்பாட்டுச் சின்னங்கள் மீதான அழித்தொழிப்புகள்

அடிக்குறிப்புகள்

மேற்கோள்கள்
 Abd el-Mesih Baghdo, Lutz Martin, Mirko Novák, Winfried Orthmann: Ausgrabungen auf dem Tell Halaf in Nordost-Syrien. Vorbericht über die erste und zweite Grabungskampagne (German), Harrasowitz, Wiesbaden 2009. .
 Abd el-Masih Baghdo, Lutz Martin, Mirko Novák, Winfried Orthmann: Ausgrabungen auf dem Tell Halaf in Nordost-Syrien. Vorbericht über die dritte bis fünfte Grabungskampagne 2008-2010. (German) Harrassowitz, Wiesbaden 2012, . 
 Jörg Becker: Tell Halaf. Die prähistorischen Schichten - Neue Einblicke. in: D. Bonatz, L. Martin (eds.): "100 Jahre archäologische Feldforschungen in Nordost-Syrien - eine Bilanz" (German). Harrassowitz, Wiesbaden 2013, pp. 45–64, .
 Mirko Novák: Gozan and Guzana. Anatolians, Aramaeans and Assyrians in Tell Halaf. in: D. Bonatz, L. Martin (eds.): "100 Jahre archäologische Feldforschungen in Nordost-Syrien - eine Bilanz. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, pp. 259-281, .
Hijara, Ismail.  The Halaf Period in Northern Mesopotamia London: Nabu, 1997.
Axe, David.  "Back from the Brink."  Archaeology 59.4 (2006): 59–65.
Winfried Orthmann: Die aramäisch-assyrische Stadt Guzana. Ein Rückblick auf die Ausgrabungen Max von Oppenheims in Tell Halaf. Schriften der Max Freiherr von Oppenheim-Stiftung. H. 15. Harrassowitz, Wiesbaden 2005. .
U. Dubiel – L. Martin, Stier aus Aleppo in Berlin. Bildwerke vom Tell Halaf (Syrien) werden restauriert (German), Antike Welt 3/2004, 40–43.
 G. Teichmann und G. Völger (ed.), Faszination Orient. Max Freiherr von Oppenheim. Forscher, Sammler, Diplomat (German) (Cologne, Max Freiherr von Oppenheim-Stiftung 2003).
Nadja Cholidis, Lutz Martin: Kopf hoch! Mut hoch! und Humor hoch! Der Tell Halaf und sein Ausgräber Max Freiherr von Oppenheim. (German) Von Zabern, Mainz 2002. .
Bob Becking: The fall of Samaria: an historical and archeological study. 64–69. Leiden 1992.
Gabriele Elsen, Mirko Novak, Der Tall Halāf und das Tall Halāf-Museum (German), in: Das Altertum 40 (1994) 115–126.
Alain Gaulon, "Réalité et importance de la chasse dans les communautés halafiennes en Mésopotamie du Nord et au Levant Nord au VIe millénaire avant J.-C." (French), Antiguo Oriente 5 (2007): 137–166.
Mirko Novak, Die Religionspolitik der aramäischen Fürstentümer im 1. Jt. v. Chr. (German), in: M. Hutter, S. Hutter-Braunsar (ed.), Offizielle Religion, lokale Kulte und individuelle Religion, Alter Orient und Altes Testament 318. 319–346. Munster 2004.
Johannes Friedrich, G. Rudolf Meyer, Arthur Ungnad et al.: Die Inschriften vom Tell Halaf. (German), Beiheft 6 zu: Archiv für Orientforschung 1940. Reprint: Osnabrück 1967.

வெளி இணைப்புகள்

Web site of current excavations
Project page for Tell Halaf and statue reconstruction
The Max von Oppenheim photo collection
 Exhibition of Tell Halaf artefacts at Bundeskunsthalle, Bonn 
 Past exhibition of Tell Halaf artefacts in 2011 at the Pergamon Museum, Berlin 
Article on reconstruction of Tell Halaf statues 
 டெல் ஹலாப் அருங்காட்சியகம் - காணொளி
 The excavations at Tell Halaf – Syria

மெசொப்பொத்தேமியாவின் வரலாறு
தொல்லியற்களங்கள்
சிரியா
மெசொப்பொத்தேமியா
அண்மைக் கிழக்கு நாடுகளின் தொல்லியல்
சிரியாவின் தொல்லியற்களங்கள்
halābh dhòlliyal meḍhu (Tell Halaf) () jhiriyā nāḍhḍhiṉ al hajhāghā āḻunaṉaraghadhdhiṉ vaḍhaghil̤aghghil, jhiriyā-dhurughghi èllaibhbhuṟadhdhil amaindha bhaṇḍhaiya dhòlliyal meḍhu āghuṃ. idhdhòlliyal meḍhḍhiṉ bhaghudhighaḻil ghimu  6,100 mudhal ghimu  5,400 varai bhudhiya ghaṟghāla halābh bhaṇbhāḍhu jhiṟandhu viḻaṅghiyadhu. halābh dhòlliyal meḍhḍhil bhudhiya ghaṟghāladhdhiya vilaṅghughaḻ maṟṟuṃ bhala ghoṇa vaḍhivil vaṇṇaṃ dhīḍhḍhabhbhaḍhḍha  maḍhbhāṇḍhaṅghaḻ ghiḍhaidhdhuḻḻadhu.

vèṇghalagh ghāladhdhil halābh nagharaṃ, iḍhḍhaiḍhḍhu bherarajhiṉar āḍhjhiyil irundhadhu. ghimu 10-āṃ nūṟṟāṇḍhil ārmīṉiya naghara irājhjhiyadhdhiṉ bhaghudhiyāṉadhu. halābh dhòlliyal meḍhḍhai 1911—1913, 1929 maṟṟuṃ 2006 āghiya āṇḍhughaḻil meghs vāṉ òbhbheṉghiyuṃ, luḍhs mārḍhḍhiṉ, abhdhul- majhih bhāghḍho āghiya dhòlliyal aṟiñarghaḻ aghal̤vāyvu jhèydhaṉar. aghal̤āyviṉ bhodhu ghiḍhaidhdha dhòlbhòruḍhghaḻ bhala nāḍhughaḻiṉ aruṅghāḍhjhiyaghaṅghaḻil ghāḍhjhighghu vaighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu.

aghal̤āyvughaḻuṃ, ghaṇḍhubhiḍhibhbhughaḻ 
 
 
 

halābh dhòlliyal meḍhu dhurughghiyiṉ ghil̤aghghu èllai arughe jhiriyā nāḍhḍhil bhuṟādhdhu āṟu bhāyuṃ vaḻamāṉa ras al-ayiṉ nagharadhdhiṟghu arughil uḻḻadhu. arameya mòl̤iyil ḍhèl èṉbhadhaṟghu dhòlliyal meḍhu alladhu muṉṉāḻ nagharaṃ èṉbhavar.

ghaṇḍhubhiḍhibhbhughaḻ
1899-il halābh dhòlliyal meḍhḍhubh bhaghudhighaḻ òḍhḍhamāṉ bherarajhu āḍhjhiyil irundha bhodhu, meghs vāṉ òbhbheṉghiyuṃ èṉṟa jèrmāṉiya irājadhandhiri, ghil̤aghghu dhurughghi mudhal mel mèjhòbhbhòdhdhemiyāviṉ bhāghdhādh nagharaṃ varai irubhbhubh bhādhai amaighgha niladhdhai bhārvaiyiḍhḍhu ghòṇḍhirundhār.

19 navaṃbhar 1899 aṉṟu jèrmāṉiyar uḻḻūr maghghaḻ ghūṟiya ghadhaighaḻ maṟṟuṃ avarghaḻ ghāṇbhidhdha jhilaighaḻiṉ aḍhibhbhaḍhaiyil andha jèrmāṉiyar meghs vāṉ òbhbheṉghiyuṃ 19 navaṃbhar aṉṟu maṇalughghu aḍhiyil  halābh dhòlliyal meḍhḍhai ghaṇḍhaṟindhār. mūṉṟe nāḍhghaḻil adhdhòlliyal meḍhḍhḍhil amarndha nilaiyil bhèṇ dhèyvadhdhiṉ jhiṟbhaṃ uḻḻiḍhḍha bhala ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha dhòlbhòruḻghaḻ ghaṇḍhubhiḍhidhdhār.  meluṃ meṟghu araṇmaṉaiyaigh ghaṇḍhubhiḍhidhdhār.

meghs vāṉ òbhbhèṉhiyumiṉ aghal̤āyvughaḻ
1907-il bhirabhala dhòlliyal aṟiñar èrṉasḍh hèrsbhīlḍhuviṉ ghorighghaighghu iṇaṅgha,  meghs vāṉ òbhbheṉghiyuṃ mīṇḍhuṃ halābh dhòlliyal meḍhḍhai aghal̤vāyvu jhèydhaṉar.

5 āghasḍhu 1911-il meghs vāṉ òbhbheṉghiyuṃ, avaradhu ghul̤uviṉaruṃ halābh dhòlliyal ghaḻadhdhai aghal̤āyvu jhèydhaṉar. aghal̤āyvil jhidhilamaḍhaindha bhaṇḍhaiya ghujhāṉā (Gozan) nagharadhdhaiyuṃ, bhèriya jhilaighaḻaiyuṃ, dhòlbhòruḻghaḻaiyuṃ, ghallaṟaighaḻaiyuṃ, val̤ibhāḍhḍhu iḍhaṅghaḻaiyuṃ, maṉṉar ghabhbhārā ghaḍhḍhiya meṟghu araṇmaṉaiyaiyuṃ ghaṇḍhubhiḍhidhdhaṉar. ivviḍhadhdhil ghaṇḍhubhiḍhidhdha bhudhiya ghaṟghāladhdhiya vaṇṇaṃ dhīḍhḍhabhbhaḍhḍha maḍhbhāṇḍhaṅghaḻ mūlaṃ halābh bhaṇbhāḍhu ghuṟidhdhu aṟindhaṉar.

1929-il halābh dhòlliyal meḍhḍhil ghaṇḍhèḍhughghabhbhaḍhḍha dhòlbhòruḍhghaḻil 65% bhèrghamoṉ aruṅghāḍhjhiyaghaṃ bhèrliṉiluṃ, 35% jhiriyāviṉ alèbhbho dhejhiya aruṅghāḍhjhiyaghadhdhiluṃ ghāḍhjhighghu vaighghabhbhaḍhḍhadhu. 

2006-il jhiriyā maṟṟuṃ jèrmāṉiya dhòlliyal aṟiñarghaḻ halābh dhòlliyal meḍhḍhil mīṇḍhuṃ aghal̤āyvu jhèydhaṉar.

halābh bhaṇbhāḍhu

halābh dhòlliyal meḍhu, maḍhbhāṇḍha bhudhiya ghaṟghāladhdhaijh jherndha halābh bhaṇbhāḍhḍhughghuriyadhāghuṃ. halābh dhòlliyal meḍhu ghimu 6,100 mudhal ghimu 5,400 varai jhèl̤idhdhu viḻaṅghiyadhu. halābh bhaṇbhāḍhḍhiṟghu bhiṟaghu mel mèjhòbhbhòdhdhemiyāvil ubhaidhu bhaṇbhāḍhu nīṇḍha nilaviyadhu.

ghujhāṉā

ghimu 10-āṃ nūṟṟāṇḍhil, ārmīṉiya jhiṟṟarajhar ghābhrā èṉbhavar halābh dhòlliyal meḍhḍhubh bhaghudhiyil dhaṅghaḻ dhalainagharadhdhai ghujhāṉā èṉṟa bhèyaruḍhaṉ niṟuviṉār.
ghimu 894-il bhudhu ajhiriyabh bherarajhar iraṇḍhāṃ adhādh-nirāri āḍhjhiyiṉ ghīl̤ halābh bhaghudhiyil ārmīṉiya naghara irājhjhiyaṃ irundhadhu. ghujhāṉā nagharaṃ  bhudhu ajhiriyabh bherarajhu maṟṟuṃ bhārdhdhiyabh bherarajhughaḻiṉ vīl̤jhjhighghubh bhiṉṉar ghujhāṉā nagharaṃ urughghulaindhadhu.

idhaṉaiyuṃ ghāṇgha
 nūdhdhubhiyabh bhaṇbhāḍhu
 halābh bhaṇbhāḍhu
 ubhaidhu bhaṇbhāḍhu
 bhaṇḍhaiya aṇmai ghil̤aghghiṉ nagharaṅghaḻ
 bhaṇḍhaiya aṇmai ghil̤aghghu
 ijhulāmiya arajhubh bhaḍhaighaḻiṉ bhaṇbhāḍhḍhujh jhiṉṉaṅghaḻ mīdhāṉa al̤idhdhòl̤ibhbhughaḻ

aḍhighghuṟibhbhughaḻ

meṟghoḻghaḻ
 Abd el-Mesih Baghdo, Lutz Martin, Mirko Novák, Winfried Orthmann: Ausgrabungen auf dem Tell Halaf in Nordost-Syrien. Vorbericht über die erste und zweite Grabungskampagne (German), Harrasowitz, Wiesbaden 2009. .
 Abd el-Masih Baghdo, Lutz Martin, Mirko Novák, Winfried Orthmann: Ausgrabungen auf dem Tell Halaf in Nordost-Syrien. Vorbericht über die dritte bis fünfte Grabungskampagne 2008-2010. (German) Harrassowitz, Wiesbaden 2012, . 
 Jörg Becker: Tell Halaf. Die prähistorischen Schichten - Neue Einblicke. in: D. Bonatz, L. Martin (eds.): "100 Jahre archäologische Feldforschungen in Nordost-Syrien - eine Bilanz" (German). Harrassowitz, Wiesbaden 2013, pp. 45–64, .
 Mirko Novák: Gozan and Guzana. Anatolians, Aramaeans and Assyrians in Tell Halaf. in: D. Bonatz, L. Martin (eds.): "100 Jahre archäologische Feldforschungen in Nordost-Syrien - eine Bilanz. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, pp. 259-281, .
Hijara, Ismail.  The Halaf Period in Northern Mesopotamia London: Nabu, 1997.
Axe, David.  "Back from the Brink."  Archaeology 59.4 (2006): 59–65.
Winfried Orthmann: Die aramäisch-assyrische Stadt Guzana. Ein Rückblick auf die Ausgrabungen Max von Oppenheims in Tell Halaf. Schriften der Max Freiherr von Oppenheim-Stiftung. H. 15. Harrassowitz, Wiesbaden 2005. .
U. Dubiel – L. Martin, Stier aus Aleppo in Berlin. Bildwerke vom Tell Halaf (Syrien) werden restauriert (German), Antike Welt 3/2004, 40–43.
 G. Teichmann und G. Völger (ed.), Faszination Orient. Max Freiherr von Oppenheim. Forscher, Sammler, Diplomat (German) (Cologne, Max Freiherr von Oppenheim-Stiftung 2003).
Nadja Cholidis, Lutz Martin: Kopf hoch! Mut hoch! und Humor hoch! Der Tell Halaf und sein Ausgräber Max Freiherr von Oppenheim. (German) Von Zabern, Mainz 2002. .
Bob Becking: The fall of Samaria: an historical and archeological study. 64–69. Leiden 1992.
Gabriele Elsen, Mirko Novak, Der Tall Halāf und das Tall Halāf-Museum (German), in: Das Altertum 40 (1994) 115–126.
Alain Gaulon, "Réalité et importance de la chasse dans les communautés halafiennes en Mésopotamie du Nord et au Levant Nord au VIe millénaire avant J.-C." (French), Antiguo Oriente 5 (2007): 137–166.
Mirko Novak, Die Religionspolitik der aramäischen Fürstentümer im 1. Jt. v. Chr. (German), in: M. Hutter, S. Hutter-Braunsar (ed.), Offizielle Religion, lokale Kulte und individuelle Religion, Alter Orient und Altes Testament 318. 319–346. Munster 2004.
Johannes Friedrich, G. Rudolf Meyer, Arthur Ungnad et al.: Die Inschriften vom Tell Halaf. (German), Beiheft 6 zu: Archiv für Orientforschung 1940. Reprint: Osnabrück 1967.

vèḻi iṇaibhbhughaḻ

Web site of current excavations
Project page for Tell Halaf and statue reconstruction
The Max von Oppenheim photo collection
 Exhibition of Tell Halaf artefacts at Bundeskunsthalle, Bonn 
 Past exhibition of Tell Halaf artefacts in 2011 at the Pergamon Museum, Berlin 
Article on reconstruction of Tell Halaf statues 
 ḍhèl halābh aruṅghāḍhjhiyaghaṃ - ghāṇòḻi
 The excavations at Tell Halaf – Syria

mèjhòbhbhòdhdhemiyāviṉ varalāṟu
dhòlliyaṟghaḻaṅghaḻ
jhiriyā
mèjhòbhbhòdhdhemiyā
aṇmaigh ghil̤aghghu nāḍhughaḻiṉ dhòlliyal
jhiriyāviṉ dhòlliyaṟghaḻaṅghaḻ
ஹலாப் தொல்லியல் மேடு