சிர்கோனியம்(III) அயோடைடு (Zirconium(III) iodide)  என்பது ZrI3 என்ற  மூலக்கூற்று வாய்ப்பாட்டுடன்  கூடிய ஒரு கனிம வேதியியல் சேர்மமாகும்.

தயாரிப்பு 
மற்ற குழு 4 மூவயோடைடுகளைப்  போலவே, சிர்கோனியம் (IV) அயோடைடுடன் சிர்கோனியம் உலோகத்தை சேர்த்து வினை கலவையை  உயர் வெப்பநிலை ஒடுக்க வினைக்கு உட்படுத்தி குறைப்பதன் மூலம் சிர்கோனியம்(III) அயோடைடை  தயாரிக்கலாம். 

 3 ZrI 4 + Zr → 4 ZrI 3

அலுமினியம் மூவயோடைடுடன் ஏதேனுமொரு சிர்கோனியம்(III) கரைசலைச் சேர்த்து  சிர்கோனியம்(III) அயோடைடை படிகமாக்குவது ஒரு மாற்று தயாரிப்பு முறையாகும்.  சிர்கோனியம் (IV) அயோடைடின் எளிதுருகும் கரைசலை  நீர்ம அலுமினியம் மூவயோடைடு கரைசலைச் சேர்த்து  280-300 பாகை  செல்சியசு வெப்பநிலைக்குச் சூடுபடுத்துவதன் மூலம்  தேவையான மேற்கூறிய கரைசல் தயாரிக்கப்படுகிறது.

கட்டமைப்பு மற்றும் பிணைப்பு 
சிர்கோனியம்(III) அயோடைடு d 1 உலோக அயனி Zr 3+ அயனிக்கு  எதிர்பார்த்ததை விட குறைவான காந்தத் தருணத்தைக் கொண்டுள்ளது, இதனால் மிகக் குறைவான Zr-Zr பிணைப்பு கொண்டதாக உள்ளது. 

சிர்கோனியம்(III) அயோடைடின் படிக அமைப்பு, Zr 3+ அயனிகளால் ஆக்கிரமிக்கப்பட்ட எண்முக இடைவெளிகளில், மூன்றில் ஒரு பகுதி  அயோடைடு அயனிகளின் அறுகோண நெருக்கப் பொதிவை  அடிப்படையாகக் கொண்டது.  இந்த அமைப்பு சமமற்ற இடைவெளி கொண்ட உலோக அணுக்களுடன் முகப்-பகிர்வு {ZrI 6 } எண்முக  இணையான சங்கிலிகளைக் கொண்டுள்ளது. Zr-Zr பிரிப்பு 3.17 Å மற்றும் 3.51 Å  அளவுகளுக்கு இடையில் மாறி மாறி வருகிறது. 

ZrCl 3, ZrBr 3 மற்றும் ZrI 3 ஆகியவை β-TiCl 3 கட்டமைப்பிற்கு மிகவும் ஒத்த கட்டமைப்புகளை ஏற்றுக்கொள்கின்றன.  அனைத்து மூன்று ZrX 3 சேர்மங்களின் கட்டமைப்பிலும்  உலோக-உலோக அச்சில்  எண்முகத்தின் சிறிதளவு நீட்சி  உள்ளது.  உலோக-உலோக விலக்கல் பண்பு இதற்கு காரணமாக இருக்கலாம்.   ஆனால் இந்நீட்சி குளோரைடில் மிகவும் அதிகமாகவும் , புரோமைடில் மிதமானதாகவும்  அயோடைடில் மிகக் குறைவாகவும் காணப்படுகிறது.

மேற்கோள்கள் 

உலோக ஆலைடுகள்
அயோடைடுகள்
சிர்க்கோனியம் சேர்மங்கள்
jhirghoṉiyaṃ(III) ayoḍhaiḍhu (Zirconium(III) iodide)  èṉbhadhu ZrI3 èṉṟa  mūlaghghūṟṟu vāybhbhāḍhḍhuḍhaṉ  ghūḍhiya òru ghaṉima vedhiyiyal jhermamāghuṃ.

dhayāribhbhu 
maṟṟa ghul̤u 4 mūvayoḍhaiḍhughaḻaibh  bholave, jhirghoṉiyaṃ (IV) ayoḍhaiḍhuḍhaṉ jhirghoṉiyaṃ uloghadhdhai jherdhdhu viṉai ghalavaiyai  uyar vèbhbhanilai òḍhughgha viṉaighghu uḍhbhaḍhudhdhi ghuṟaibhbhadhaṉ mūlaṃ jhirghoṉiyaṃ(III) ayoḍhaiḍhai  dhayārighghalāṃ. 

 3 ZrI 4 + Zr → 4 ZrI 3

alumiṉiyaṃ mūvayoḍhaiḍhuḍhaṉ edheṉumòru jhirghoṉiyaṃ(III) gharaijhalaijh jherdhdhu  jhirghoṉiyaṃ(III) ayoḍhaiḍhai bhaḍhighamāghghuvadhu òru māṟṟu dhayāribhbhu muṟaiyāghuṃ.  jhirghoṉiyaṃ (IV) ayoḍhaiḍhiṉ èḻidhurughuṃ gharaijhalai  nīrma alumiṉiyaṃ mūvayoḍhaiḍhu gharaijhalaijh jherdhdhu  280-300 bhāghai  jhèljhiyajhu vèbhbhanilaighghujh jhūḍhubhaḍhudhdhuvadhaṉ mūlaṃ  dhevaiyāṉa meṟghūṟiya gharaijhal dhayārighghabhbhaḍhughiṟadhu.

ghaḍhḍhamaibhbhu maṟṟuṃ bhiṇaibhbhu 
jhirghoṉiyaṃ(III) ayoḍhaiḍhu d 1 ulogha ayaṉi Zr 3+ ayaṉighghu  èdhirbhārdhdhadhai viḍha ghuṟaivāṉa ghāndhadh dharuṇadhdhaigh ghòṇḍhuḻḻadhu, idhaṉāl mighagh ghuṟaivāṉa Zr-Zr bhiṇaibhbhu ghòṇḍhadhāgha uḻḻadhu. 

jhirghoṉiyaṃ(III) ayoḍhaiḍhiṉ bhaḍhigha amaibhbhu, Zr 3+ ayaṉighaḻāl āghghiramighghabhbhaḍhḍha èṇmugha iḍhaivèḻighaḻil, mūṉṟil òru bhaghudhi  ayoḍhaiḍhu ayaṉighaḻiṉ aṟughoṇa nèrughghabh bhòdhivai  aḍhibhbhaḍhaiyāghagh ghòṇḍhadhu.  indha amaibhbhu jhamamaṟṟa iḍhaivèḻi ghòṇḍha ulogha aṇughghaḻuḍhaṉ mughabh-bhaghirvu {ZrI 6 } èṇmugha  iṇaiyāṉa jhaṅghilighaḻaigh ghòṇḍhuḻḻadhu. Zr-Zr bhiribhbhu 3.17 Å maṟṟuṃ 3.51 Å  aḻavughaḻughghu iḍhaiyil māṟi māṟi varughiṟadhu. 

ZrCl 3, ZrBr 3 maṟṟuṃ ZrI 3 āghiyavai β-TiCl 3 ghaḍhḍhamaibhbhiṟghu mighavuṃ òdhdha ghaḍhḍhamaibhbhughaḻai eṟṟughghòḻghiṉṟaṉa.  aṉaidhdhu mūṉṟu ZrX 3 jhermaṅghaḻiṉ ghaḍhḍhamaibhbhiluṃ  ulogha-ulogha ajhjhil  èṇmughadhdhiṉ jhiṟidhaḻavu nīḍhjhi  uḻḻadhu.  ulogha-ulogha vilaghghal bhaṇbhu idhaṟghu ghāraṇamāgha irughghalāṃ.   āṉāl innīḍhjhi ghuḻoraiḍhil mighavuṃ adhighamāghavuṃ , bhuromaiḍhil midhamāṉadhāghavuṃ  ayoḍhaiḍhil mighagh ghuṟaivāghavuṃ ghāṇabhbhaḍhughiṟadhu.

meṟghoḻghaḻ 

ulogha ālaiḍhughaḻ
ayoḍhaiḍhughaḻ
jhirghghoṉiyaṃ jhermaṅghaḻ
சிர்க்கோனியம்(III) அயோடைடு