பாறைத் தாவி மறிமான் (Klipspringer) என்பது கிழக்கு மற்றும் தெற்கு ஆப்பிரிக்காவில் காணப்படும் ஒரு சிறிய மறிமான் ஆகும். இதன் பேரினம் மற்றும் துணைக் குடும்பம் ஆகியவற்றின் ஒரே உறுப்பினராக இது உள்ளது. பாறைத் தாவி மறிமான் 1783 இல் செர்மானிய விலங்கியல் நிபுணர் எபர்ஹார்ட் ஆகஸ்ட் வில்ஹெல்ம் வான் சிம்மர்மேன் என்பவரால் முதலில் விவரிக்கப்பட்டது. பாறைத் தாவி மறிமான் ஒரு சிறிய, உறுதிமிக்க மறிமான் ஆகும். இது நிற்கும்போது தோள்வரை  உயரம் இருக்கும். மேலும் இது   எடை வரை இருக்கும். பாறைத் தாவி மறிமானின் உடல், மஞ்சள் கலந்த சாம்பல் முதல் சிவப்பு கலந்த பழுப்பு வரை இருக்கும். இதன் உடல் நிறமானது இதன் வாழிடமான பாறைப் பகுதிகளில்  உருமறைப்பாக நன்கு செயல்படுகிறது. மற்ற மறிமான்களைப் போலல்லாமல், பாறைத் தாவி மறிமான் அடர்த்தியான, கரடுமுரடான உரோமங்களைக் கொண்டது. இதற்கு குறுகிய, கூர்மையான கொம்புகள் உண்டு. அவை பொதுவாக 7.5–9 செமீ (3–3+1⁄2 அங்குலம்) நீளம் இருக்கும்.

பொதுவாக இது ஒரு இரவாடி ஆகும். பாறைத் தாவி மறிமான் நடுப் பகலிலும், பின்னிரவிலும் ஓய்வெடுக்கும். இது ஒரு சமூக விலங்காகும். பாறைத் தாவி மறிமான் மற்ற மறிமான்களை விட அதிக அளவில் ஒற்றைத் துணையுடன் வாழக்கூடியது. இவை தங்களை இணைகளுடன் நீண்ட காலம் முதல் வாழ்நாள் வரையிலும் சோடியாக இணைந்து வாழ்கின்றன. இணைகள் பெரும்பாலான நேரங்களில்  5 மீ (16 அடி) தொலைவுக்குள் இருக்கும். ஆண் மன்கள் தங்களுக்கு என ஒரு குறிப்பிட்ட பிரதேசத்தை எல்லையாக வகுத்துக் கொள்கின்றன. அது   பரப்பளவு இருக்கும். அதில் அவை தங்கள் இணையுடனும், சந்ததியினருடன் தங்குகிறன.  பாறைத் தாவி மறிமான் இளம் செடிகள், பழங்கள், பூக்கள் போன்றவற்றை விரும்பி உண்கிறது. இவற்றின் கர்ப்ப  காலம் சுமார் ஆறு மாதங்கள் ஆகும். அதைத் தொடர்ந்து ஒரு குட்டி பிறக்கிறது. வசந்த காலத்திலிருந்து கோடையின் துவக்கம் வரை பிறப்பு விகிதம் உச்சநிலையை அடைகிறது. குட்டி ஒரு வயது ஆனவுடன் தாயை விட்டு பிரிந்து செல்கிறது.

பாறைத் தாவி மறிமான் பாறைகள் கொண்ட நிலப்பரப்பு மற்றும் அரிதான தாவரங்கள் நிறைந்த இடங்களில் வாழ்கிறது. இதன் வாழிட எல்லை வடகிழக்கு சூடான், எரித்திரியா, சோமாலிலாந்து மற்றும் எத்தியோப்பியா  கிழக்கில் இருந்து தெற்கில் தென்னாப்பிரிக்கா மற்றும் கடலோர அங்கோலா மற்றும் நமீபியா வரை பரவியுள்ளது.   பன்னாட்டு இயற்கைப் பாதுகாப்பு சங்கமானது பாறைத் தாவி மறிமானை தீவாய்ப்புக் குறைந்த இனமாக வகைப்படுத்தியுள்ளது. பாறைத் தாவி மறிமான் உயிர்வாழ்வதற்கு பெரிய அச்சுறுத்தல்கள் எதுவும் இல்லை, ஏனெனில் அதன் வாழ்விடங்கள் எளிதில் அணுக முடியாதவை. மேலும் வேட்டையாடுவதற்கு சாதகமற்ற இடங்களாகும். தனியார் விவசாய நிலங்களிலும் குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையில் வாழ்கின்றன. 2008 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, கிட்டத்தட்ட 25% மான்கள் பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதிகளில் வாழ்கின்றன.

வகைபிரித்தல் மற்றும் சொற்பிறப்பியல் 
பாறைத் தாவி மறிமானின் அறிவியல் பெயர் Oreotragus oreotragus ஆகும். இது கிரேக்க மொழிச் சொல்லான ὄρος ( óros ), "மலை" மற்றும் τράγοatς, " trhegotς ) "ஆட்டுக்கிடாய்" என்பதில் இருந்து உருவாக்கபட்டது.  இது ஓரியோட்ராகஸ் பேரினம் மற்றும்  ஓரியோட்ராஜினே துணைக்குடும்பத்தின் ஒரே உறுப்பினர் ஆகும்.   மேலும் இது  மாட்டுக் குடும்பத்தின் கீழ் வகைப்படுத்தப்பட்டுள்ளது. 1783  ஆண்டில் ஜெர்மன் விலங்கியல் நிபுணர் எபர்ஹார்ட் ஆகஸ்ட் வில்ஹெல்ம் வான் சிம்மர்மேனால் இந்த இனம் முதலில் விவரிக்கப்பட்டது . "கிளிப்ஸ்பிரிங்கர்" என்ற பொதுப் பெயர் ஆப்ரிக்கானா சொல்லான  கிளிப் ("பாறை") மற்றும் ஸ்பிரிங்கர் ("குதிப்பவர்") ஆகியவற்றின் கலவையாகும். இந்த மறிமானின் மற்றொரு பெயர் "கிளிப்போக்" ஆகும். 

கிர்க்கின் டிக்-டிக் ( மடோகுவா கிர்கி ) மற்றும் சுனி ( நியோட்ராகஸ் மொஸ்காடஸ் ) ஆகியவற்றுடன் கிளிப்ஸ்பிரிங்கர் நெருங்கிய தொடர்புடையது என்று 2012 பைலோஜெனடிக் ஆய்வு காட்டுகிறது. பாறைத் தாவி மறிமான் கிட்டத்தட்ட 14 மில்லியன் ஆண்டுகளுக்கு முன்பு உருவானது. கீழே உள்ள கிளை வரைபடம் இந்த ஆய்வின் அடிப்படையில் அமைந்துள்ளது. 

விலங்கியல் வல்லுநர்களான கொலின் க்ரோவ்ஸ் மற்றும் பீட்டர் குரூப் ஆகியோரால் இதில் 11 துணையினங்கள் அடையாளம் காணப்பட்டன. இருப்பினும் 2011 வெளியீட்டில் அவற்றில் சிலவற்றை தனி இனங்களாகக் கருதுகின்றனர்.

விளக்கம் 

பாறைத் தாவி மறிமான் நின்ற நிலையில் தோள்வரை    உயரமுள்ள ஒரு சிறிய, உறுதியான மறிமானாகும். தலை மற்றும் உடல் நீளம் பொதுவாக  வரை இருக்கும் . இதன் எடை  வரை இருக்கும்  பாறைத் தாவி மறிமான் பால் ஈருருமை கொண்டது. பெண் மான்கள் ஆண் மான்களை விட சற்று பெரியதாகவும் கனமாகவும் இருக்கும்.   இதன் வால் அளவானது  இருக்கும்.  இதன் முக்கிய முக அம்சங்களில் பழுப்பு நிற நெற்றி, கறுப்பு நிறத் திட்டுகளுடைய குறுகிய காதுகள், கண்களுக்கு அருகில்  பிரீஆர்பிட்டல் சுரப்பிகள்,  வெள்ளை  நிற உதடுகளும் கன்னங்களும் ஆகியவை அடங்கும். இதன் கொம்புகள், குட்டையாகவும், கூர்முனை கொண்டதாகவும் இருக்கும். ஆண் மான்களுக்கு மட்டுமே கொம்புகள் இருக்கும். கொம்புகள் பொதுவாக   நீளம் இருக்கும். அதிகபட்சமாக பதிவு செய்யப்பட்ட கொம்பு நீளம்  ஆகும்.

பாறைத் தாவி மறிமானின் உடல் நிறம் மஞ்சள் கலந்த சாம்பல் முதல் சிவப்பு கலந்த பழுப்பு வரை இருக்கும். இது வாழும் பாறை வாழ்விடத்திற்கு ஏற்ற சிறந்த உருமறைப்பாக இதன் நிறம் செயல்படுகிறது. இதன் அடிவயிறு வெள்ளையாக இருக்கும்.  இவற்றின் கால்கள் பாறைகளில் தாவிச் செல்வதற்கேற்ற வகையில் உறுதியாக உள்ளன. பிற மறிமான்களுக்கு உள்ளது போலோல இதன் குளம்புகள் தட்டையாக இல்லாமல் அடியில் கூர்மையாக செதுக்கி வைத்தது போல இருக்கும். இக்குளம்புகள் உறுதியின இரப்பர் போல உள்ளதால் பாறைகளுக்கு மேல் எளிதில் துள்ளிச் செல்ல உதவுகின்றன.

சூழலியல் மற்றும் நடத்தை 

இது பொதுவாக இரவாடி (முக்கியமாக இரவில் நடமாடும்) ஆகும். பாறைத் தாவி மறிமான் நண்பகலிலும், பின்னிரவிலும் ஓய்வெடுக்கிறது. நில ஒளி உள்ள இரவுகளில் இது மிகவும் சுறுசுறுப்பாக இருக்கும். இது தன் உடலை கதகதப்பாக்கிக் கொள்ள காலை நேரத்தில் வெயில் காய்கிறது. பாறைத் தாவி மறிமான், மற்ற மறிமான்களை ஒப்பிடும்போது ஒரே இணையுடனே வாழ்கிறது. தன் இணையில் ஒன்று இறக்கும் வரை பிரியாமல் வாழ்கின்றது.   இணை மான்கள் பெரும்பாலான நேரங்களில் ஒன்றுக்கொன்று 5 மீ (16 அடி)  தொலைவுக்குள் நெருக்கமாக இருக்கும். எடுத்துகாட்டாக ஒரு மான் மேய்ந்து கொண்டிருக்கும்போது இன்னொருமான் வேட்டையாடிகள் போன்ற ஆபத்து ஏதும் வருகின்றனவா என கண்காணித்தபடி இருக்கும். கிளிப்ஸ்பிரிங்கர்கள் ஆபத்து ஏற்படும்போது சில மீட்டர் தொலைவுக்கு குதிக்கும்.   இவற்றின் சமூகக் குழுக்களில் 8 அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட உறுப்பினர்கள் கொண்ட சிறிய குடும்ப மந்தையாக இருக்கும். சமூகக் குழுக்களில் கிளிப்ஸ்பிரிங்கர்கள் ஒன்றுக்கொன்று கன்னங்களைத் தடவி அன்பை வெளிப்படுத்தும். 

ஆண் மான்கள் தங்ளுக்கு என ஒரு பிரதேச எல்லையை உருவாக்கிக் கொள்கின்றன அது    பரப்பளவைக் (பரப்பளவு மழைப்பொழிவு அளவைப் பொறுத்தது மாறுபடலாம்) கொண்டிருக்கும். அதில் இவை தங்கள் கூட்டாளிகள் மற்றும் சந்ததியினருடன் தங்குகிறன.  பொதுவாக பெண் மான்களை விட ஆண் மான்களே அதிக விழிப்புடன் இருக்கும். பாறைத் தாவி மறிமான் தங்கள் பிரதேச எல்லையைக் குறிக்கும் விதமாக கிட்டத்தட்ட 1 மீ (3 அடி 3 அங்குலம்) நீளமும்,  10 செமீ (4 அங்குலம்) அகலமும் கொண்ட பெரிய சாணக் குவியல்களை உருவாக்குகிறன. எல்லையைக் குறிக்கும் மற்றொரு வடிவமாக தன் உடலில் சுரக்கும் சுரபியைக் கொண்டு தன் பிரதேசத்தில் உள்ள தாவரங்கள் மற்றும் பாறைகள் மீது பூசுகிறது.   பாறைத் தாவி மறிமான் இணைகள் தங்களுக்குள் சீழ்கை ஒலி மூலம் தொடர்பு கொள்கின்றன. இது ஒரு தகவல் தொடர்பு அல்லது வேட்டையாடிகளிடமிருந்து எச்சரிக்கும் ஒரியாகும். இவற்றை  வேட்டையாடுபவைகளில் பபூன், கறுப்பு முதுகு குள்ளநரி, கறகால் பூனை, குடுமிக் கழுகு, சிறுத்தை, தற்காப்பு கழுகு, சேர்வல், புள்ளிக் கழுதைப்புலி வெர்ரோக்ஸ் கழுகு ஆகியவை உள்ளன.  மஞ்சள்-வயிறு  புல்புல்ஸ் போன்ற பறவைகள் கிளிப்ஸ்பிரிங்கரின் உடலில் உள்ள ஒட்டுண்ணிகளை உண்பதைக் காண முடிந்தது.

உணவுமுறை 
முதன்மையாக இது ஒரு உலாவி ஆகும். பாறைத் தாவி மறிமான் இளம் செடிகள், பழங்கள் பூக்களை விரும்பி உண்கிறது. முக்கியமாக ஈரமான பருவத்தில் காணப்படும் புற்கள் உணவின் ஒரு குறிப்பிட்ட  பகுதியாக உள்ளது. பாறைத் தாவி மறிமான் தனது உடலுக்கு தேவைப்படும் தண்ணீர் தேவைக்கு நீர்நிலை களை சாராமல்  சதைப்பற்றுள்ள தாவரங்களை   உண்டு அதிலிருந்து நீர் சத்தை பெறுகிறது.   தரையில் இருந்து 1.2 மீ (3 அடி 11 அங்குலம்) வரை உள்ள உயரமான கிளைகளை எட்டிப் பிடிக்க இவை தங்கள் பின்னங்கால்களில் நிற்கக்கூடியன. நமீபியாவில் சில மான்கள் 5.4 மீ (17 அடி 9 அங்குலம்) உயரம் வரை ஃபைதர்பியா அல்பிடா மரங்களில் ஏறுவதைக் காண முடியும்.

இனப்பெருக்கம் 
பாறைத் தாவி மறிமான் பருவகாலத்துக்கு ஏற்ப இனச்சேர்கையில் ஈடுபடும்.  இனச்சேர்க்கை நிகழும் காலம் புவியியல் ரீதியாக மாறுபடும். பெண் மான்கள் ஒரு வயதிற்குள் பாலியல் முதிர்ச்சியடைகிறன. ஆண் மான்கள் பாலியல் முதிர்ச்சியடைய அதைவிட சிறிது காலம் எடுக்கும். இனச்சேர்க்கை நடத்தை குறித்து விரிவாகத் தெரியவரவில்லை.   கர்ப்பம் சுமார் ஆறு மாதங்கள் நீடிக்கும், அதைத் தொடர்ந்து 1 கிலோ (2 பவுண்டு) எடையுள்ள ஒரு குட்டி பிறக்கிறது; வசந்த காலத்திலிருந்து கோடையின் துவக்கம் வரை பிறப்பு உச்சநிலையில் இருக்கும். அடர்ந்த தாவரங்கள் உள்ள இடத்தில் பிறப்புகள் நடைபெறுகின்றன. புதிதாகப் பிறந்த குட்டியை வேட்டையாடிகளின் பார்வையில் இருந்து பாதுகாக்க மூன்று மாதங்கள் வரை கவனமாக அவை மறைவிடங்களில் பாதுகாக்கப்படுகிறது. தாய் ஒரு நாளைக்கு மூன்று முதல் நான்கு முறை பாலூட்டும். சந்ததிகள் வளரும்போது வருகைகள் படிப்படியாக கூடுகின்றன. ஆண் மான்கள் தங்கள் சந்ததிகளைப் பாதுகாக்கிறன, மற்ற ஆண் மான்களையும் வேட்டையாடிகளையும் கண்காணிக்கிறன.   குட்டி நான்கு முதல் ஐந்து மாதங்கள் பால் குடிக்கிறது.  ஒரு வயது ஆனவுடன் குட்டி தன் தாயை விட்டுப் பிரிகிறது. கிளிப்ஸ்பிரிங்கர்கள் சுமார் 15 ஆண்டுகள் உயிர் வாழ்கின்றன.

வாழ்விடம் மற்றும் பரவல் 

பாறைத் தாவி மறிமான் பாறைகள் நிறைந்த நிலப்பரப்பில், அரிதான தாவரங்கள் காணப்படும்  இடங்களில் வாழ்கிறது. இது உணவுப் பற்றாக்குறையின் போது தாழ்வான பகுதிகளுக்கு இடம்பெயர்கிறது.  கிளிமஞ்சாரோ மலையில் 4,500 மீ (15,000 அடி) உயரத்தில் பாறைத் தாவி மறிமான் காணப்படுகிறது.   பாறைத் தாவி மறிமான் பெரிய பரப்பளவில் உள்ள சாதகமான வாழ்விடங்களில் அதிக அடர்த்தியாக வாழக்கூடும்; எத்தியோப்பியாவின் சிமியன் மலைகள் தேசிய பூங்காவில் ஒரு சதுர கிலோமீட்டருக்கு 10 முதல் 14 மான்கள்  உள்ளனர். இருப்பினும், வாழ்விடத்தில் பெரும்  பகுதிகளில் பாறைகளாக இருந்து புல்வெளி நிலப்பரப்பு குறைவாக இருக்கும் பகுதியில் இவற்றறின் அடர்த்தி பொதுவாக ஒரு சதுர கிலோமீட்டருக்கு 0.01 மற்றும் 0.1  இருக்கும். 

கிழக்கு மற்றும் தெற்கு ஆப்பிரிக்கா முழுவதும் கணிசமான எண்ணிக்கையில் இந்த மறிமான் காணப்படுகிறது. இதன் வாழும் எல்லை வடகிழக்கில் சூடான், எரித்திரியா, வடக்கில் சோமாலியா மற்றும் கிழக்கில் எத்தியோப்பியாவிலிருந்து தெற்கில் தென்னாப்பிரிக்கா வரையிலும், கடலோர அங்கோலா மற்றும் நமீபியா வரையிலும் பரவியுள்ளது. மத்திய ஆப்பிரிக்கக் குடியரசின் வடக்கு மற்றும் மேற்கு மலைப்பகுதிகள், காங்கோவின் தென்கிழக்கு ஜனநாயகக் குடியரசு, ஜோஸ் பீடபூமி மற்றும் நைஜீரியாவில் உள்ள கஷாகா கும்டி தேசியப் பூங்காவின் கிழக்கே சிறிய எண்ணிக்கையில் காணப்படுகிறது. இது புருண்டியில் அற்றுவிடும் என்று அஞ்சப்படுகிறது.

அச்சுறுத்தல்கள் மற்றும் பாதுகாப்பு 

பன்னாட்டு இயற்கை பாதுகாப்பு சங்கம் பாறைத் தாவி மறிமானை தீவாய்ப்பு குறைந்த இனமாக வகைப்படுத்தியுள்ளது.  பாறைத் தாவி மறிமான் அதன் இறைச்சி, தோல், முடி போன்றவற்றிற்காக வேட்டையாடப்படுகிறது.  இருப்பினும், பாறைத் தாவி மறிமான்கள் உயிர்வாழ்வதற்கு பெரிய அச்சுறுத்தல்கள் எதுவும் இல்லை. ஏனெனில் அதன் வாழ்விடங்கள் எளிதில் அணுக முடியாதவையாகவும், வேட்டையாடுவதற்கு சாதகமற்றவையாகவும் உள்ளன. மேலும், மலைப் பகுதிகளுக்கு மேய்சலுக்கு அடிக்கடி செல்ல முடியாத கால்நடைகளுடன் மான் உணவுக்கு போட்டியிட வேண்டிய தேவை இல்லை. இருப்பினும், குறைந்த உயரத்தில் உள்ள மறிமான்கள் மிகவும் பாதிக்கப்பட வாய்ப்புகள் உண்டு. 

1999 ஆம் ஆண்டில், பன்னாட்டு இயற்கை பாது காப்பு சங்கத்தின் மறிமான் நிபுணர் குழுவினர் பாறைத் தாவி மறிமானின் மொத்த எண்ணிக்கை  42,000 என மதிப்பிட்டுள்ளனர். இவை தனியார் விவசாய நிலங்களில் குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையில் காணப்படுகின்றன. 2008 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, சிமியன் மற்றும் பேல் மலைகள் தேசிய பூங்காக்கள் (எத்தியோப்பியா); சாவோ கிழக்கு மற்றும் மேற்கு தேசிய பூங்காக்கள் (கென்யா); வடக்கு மற்றும் தெற்கு லுவாங்வா தேசிய பூங்காக்கள் ( சாம்பியா ); நைக்கா தேசிய பூங்கா ( மலாவி ); Namib-Naukluft தேசிய பூங்கா (நமீபியா); மற்றும் மாடோபோ தேசிய பூங்கா (ஜிம்பாப்வே) போன்ற பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதிகளில் கிட்டத்தட்ட 25% மான்கள் உள்ளன.

குறிப்புகள் 

மேற்கு ஆப்பிரிக்கப் பாலூட்டிகள்
காங்கோ மக்களாட்சிக் குடியரசின் பாலூட்டிகள்
உகாண்டாவின் பாலூட்டிகள்
அங்கோலாவின் பாலூட்டிகள்
எத்தியோப்பியாவின் பாலூட்டிகள்
தென்னாப்பிரிக்காவின் பாலூட்டிகள்
மறிமான்கள்
சோமாலியாவின் பாலூட்டிகள்
கென்யாவின் பாலூட்டிகள்
தான்சானியாவின் பாலூட்டிகள்
bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ (Klipspringer) èṉbhadhu ghil̤aghghu maṟṟuṃ dhèṟghu ābhbhirighghāvil ghāṇabhbhaḍhuṃ òru jhiṟiya maṟimāṉ āghuṃ. idhaṉ bheriṉaṃ maṟṟuṃ dhuṇaigh ghuḍhuṃbhaṃ āghiyavaṟṟiṉ òre uṟubhbhiṉarāgha idhu uḻḻadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ 1783 il jhèrmāṉiya vilaṅghiyal nibhuṇar èbharhārḍh āghasḍh vilhèlṃ vāṉ jhiṃmarmeṉ èṉbhavarāl mudhalil vivarighghabhbhaḍhḍhadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ òru jhiṟiya, uṟudhimighgha maṟimāṉ āghuṃ. idhu niṟghuṃbhodhu dhoḻvarai  uyaraṃ irughghuṃ. meluṃ idhu   èḍhai varai irughghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉiṉ uḍhal, mañjhaḻ ghalandha jhāṃbhal mudhal jhivabhbhu ghalandha bhal̤ubhbhu varai irughghuṃ. idhaṉ uḍhal niṟamāṉadhu idhaṉ vāl̤iḍhamāṉa bhāṟaibh bhaghudhighaḻil  urumaṟaibhbhāgha naṉghu jhèyalbhaḍhughiṟadhu. maṟṟa maṟimāṉghaḻaibh bholallāmal, bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ aḍhardhdhiyāṉa, gharaḍhumuraḍhāṉa uromaṅghaḻaigh ghòṇḍhadhu. idhaṟghu ghuṟughiya, ghūrmaiyāṉa ghòṃbhughaḻ uṇḍhu. avai bhòdhuvāgha 7.5–9 jhèmī (3–3+1⁄2 aṅghulaṃ) nīḻaṃ irughghuṃ.

bhòdhuvāgha idhu òru iravāḍhi āghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ naḍhubh bhaghaliluṃ, bhiṉṉiraviluṃ oyvèḍhughghuṃ. idhu òru jhamūgha vilaṅghāghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ maṟṟa maṟimāṉghaḻai viḍha adhigha aḻavil òṟṟaidh dhuṇaiyuḍhaṉ vāl̤aghghūḍhiyadhu. ivai dhaṅghaḻai iṇaighaḻuḍhaṉ nīṇḍha ghālaṃ mudhal vāl̤nāḻ varaiyiluṃ jhoḍhiyāgha iṇaindhu vāl̤ghiṉṟaṉa. iṇaighaḻ bhèruṃbhālāṉa neraṅghaḻil  5 mī (16 aḍhi) dhòlaivughghuḻ irughghuṃ. āṇ maṉghaḻ dhaṅghaḻughghu èṉa òru ghuṟibhbhiḍhḍha bhiradhejhadhdhai èllaiyāgha vaghudhdhugh ghòḻghiṉṟaṉa. adhu   bharabhbhaḻavu irughghuṃ. adhil avai dhaṅghaḻ iṇaiyuḍhaṉuṃ, jhandhadhiyiṉaruḍhaṉ dhaṅghughiṟaṉa.  bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ iḻaṃ jhèḍhighaḻ, bhal̤aṅghaḻ, bhūghghaḻ bhoṉṟavaṟṟai viruṃbhi uṇghiṟadhu. ivaṟṟiṉ gharbhbha  ghālaṃ jhumār āṟu mādhaṅghaḻ āghuṃ. adhaidh dhòḍharndhu òru ghuḍhḍhi bhiṟaghghiṟadhu. vajhandha ghāladhdhilirundhu ghoḍhaiyiṉ dhuvaghghaṃ varai bhiṟabhbhu vighidhaṃ ujhjhanilaiyai aḍhaighiṟadhu. ghuḍhḍhi òru vayadhu āṉavuḍhaṉ dhāyai viḍhḍhu bhirindhu jhèlghiṟadhu.

bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ bhāṟaighaḻ ghòṇḍha nilabhbharabhbhu maṟṟuṃ aridhāṉa dhāvaraṅghaḻ niṟaindha iḍhaṅghaḻil vāl̤ghiṟadhu. idhaṉ vāl̤iḍha èllai vaḍhaghil̤aghghu jhūḍhāṉ, èridhdhiriyā, jhomālilāndhu maṟṟuṃ èdhdhiyobhbhiyā  ghil̤aghghil irundhu dhèṟghil dhèṉṉābhbhirighghā maṟṟuṃ ghaḍhalora aṅgholā maṟṟuṃ namībhiyā varai bharaviyuḻḻadhu.   bhaṉṉāḍhḍhu iyaṟghaibh bhādhughābhbhu jhaṅghamāṉadhu bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉai dhīvāybhbhugh ghuṟaindha iṉamāgha vaghaibhbhaḍhudhdhiyuḻḻadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ uyirvāl̤vadhaṟghu bhèriya ajhjhuṟudhdhalghaḻ èdhuvuṃ illai, eṉèṉil adhaṉ vāl̤viḍhaṅghaḻ èḻidhil aṇugha muḍhiyādhavai. meluṃ veḍhḍhaiyāḍhuvadhaṟghu jhādhaghamaṟṟa iḍhaṅghaḻāghuṃ. dhaṉiyār vivajhāya nilaṅghaḻiluṃ ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha èṇṇighghaiyil vāl̤ghiṉṟaṉa. 2008 āṃ āṇḍhu nilavarabhbhaḍhi, ghiḍhḍhadhdhaḍhḍha 25% māṉghaḻ bhādhughāghghabhbhaḍhḍha bhaghudhighaḻil vāl̤ghiṉṟaṉa.

vaghaibhiridhdhal maṟṟuṃ jhòṟbhiṟabhbhiyal 
bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉiṉ aṟiviyal bhèyar Oreotragus oreotragus āghuṃ. idhu ghireghgha mòl̤ijh jhòllāṉa ὄρος ( óros ), "malai" maṟṟuṃ τράγοatς, " trhegotς ) "āḍhḍhughghiḍhāy" èṉbhadhil irundhu uruvāghghabhaḍhḍhadhu.  idhu oriyoḍhrāghas bheriṉaṃ maṟṟuṃ  oriyoḍhrājiṉe dhuṇaighghuḍhuṃbhadhdhiṉ òre uṟubhbhiṉar āghuṃ.   meluṃ idhu  māḍhḍhugh ghuḍhuṃbhadhdhiṉ ghīl̤ vaghaibhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. 1783  āṇḍhil jèrmaṉ vilaṅghiyal nibhuṇar èbharhārḍh āghasḍh vilhèlṃ vāṉ jhiṃmarmeṉāl indha iṉaṃ mudhalil vivarighghabhbhaḍhḍhadhu . "ghiḻibhsbhiriṅghar" èṉṟa bhòdhubh bhèyar ābhrighghāṉā jhòllāṉa  ghiḻibh ("bhāṟai") maṟṟuṃ sbhiriṅghar ("ghudhibhbhavar") āghiyavaṟṟiṉ ghalavaiyāghuṃ. indha maṟimāṉiṉ maṟṟòru bhèyar "ghiḻibhbhogh" āghuṃ. 

ghirghghiṉ ḍhigh-ḍhigh ( maḍhoghuvā ghirghi ) maṟṟuṃ jhuṉi ( niyoḍhrāghas mòsghāḍhas ) āghiyavaṟṟuḍhaṉ ghiḻibhsbhiriṅghar nèruṅghiya dhòḍharbhuḍhaiyadhu èṉṟu 2012 bhailojèṉaḍhigh āyvu ghāḍhḍhughiṟadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ ghiḍhḍhadhdhaḍhḍha 14 milliyaṉ āṇḍhughaḻughghu muṉbhu uruvāṉadhu. ghīl̤e uḻḻa ghiḻai varaibhaḍhaṃ indha āyviṉ aḍhibhbhaḍhaiyil amaindhuḻḻadhu. 

vilaṅghiyal vallunarghaḻāṉa ghòliṉ ghrovs maṟṟuṃ bhīḍhḍhar ghurūbh āghiyorāl idhil 11 dhuṇaiyiṉaṅghaḻ aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhḍhaṉa. irubhbhiṉuṃ 2011 vèḻiyīḍhḍhil avaṟṟil jhilavaṟṟai dhaṉi iṉaṅghaḻāghagh gharudhughiṉṟaṉar.

viḻaghghaṃ 

bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ niṉṟa nilaiyil dhoḻvarai    uyaramuḻḻa òru jhiṟiya, uṟudhiyāṉa maṟimāṉāghuṃ. dhalai maṟṟuṃ uḍhal nīḻaṃ bhòdhuvāgha  varai irughghuṃ . idhaṉ èḍhai  varai irughghuṃ  bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ bhāl īrurumai ghòṇḍhadhu. bhèṇ māṉghaḻ āṇ māṉghaḻai viḍha jhaṟṟu bhèriyadhāghavuṃ ghaṉamāghavuṃ irughghuṃ.   idhaṉ vāl aḻavāṉadhu  irughghuṃ.  idhaṉ mughghiya mugha aṃjhaṅghaḻil bhal̤ubhbhu niṟa nèṟṟi, ghaṟubhbhu niṟadh dhiḍhḍhughaḻuḍhaiya ghuṟughiya ghādhughaḻ, ghaṇghaḻughghu arughil  bhirīārbhiḍhḍhal jhurabhbhighaḻ,  vèḻḻai  niṟa udhaḍhughaḻuṃ ghaṉṉaṅghaḻuṃ āghiyavai aḍhaṅghuṃ. idhaṉ ghòṃbhughaḻ, ghuḍhḍhaiyāghavuṃ, ghūrmuṉai ghòṇḍhadhāghavuṃ irughghuṃ. āṇ māṉghaḻughghu maḍhḍhume ghòṃbhughaḻ irughghuṃ. ghòṃbhughaḻ bhòdhuvāgha   nīḻaṃ irughghuṃ. adhighabhaḍhjhamāgha bhadhivu jhèyyabhbhaḍhḍha ghòṃbhu nīḻaṃ  āghuṃ.

bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉiṉ uḍhal niṟaṃ mañjhaḻ ghalandha jhāṃbhal mudhal jhivabhbhu ghalandha bhal̤ubhbhu varai irughghuṃ. idhu vāl̤uṃ bhāṟai vāl̤viḍhadhdhiṟghu eṟṟa jhiṟandha urumaṟaibhbhāgha idhaṉ niṟaṃ jhèyalbhaḍhughiṟadhu. idhaṉ aḍhivayiṟu vèḻḻaiyāgha irughghuṃ.  ivaṟṟiṉ ghālghaḻ bhāṟaighaḻil dhāvijh jhèlvadhaṟgheṟṟa vaghaiyil uṟudhiyāgha uḻḻaṉa. bhiṟa maṟimāṉghaḻughghu uḻḻadhu bholola idhaṉ ghuḻaṃbhughaḻ dhaḍhḍhaiyāgha illāmal aḍhiyil ghūrmaiyāgha jhèdhughghi vaidhdhadhu bhola irughghuṃ. ighghuḻaṃbhughaḻ uṟudhiyiṉa irabhbhar bhola uḻḻadhāl bhāṟaighaḻughghu mel èḻidhil dhuḻḻijh jhèlla udhavughiṉṟaṉa.

jhūl̤aliyal maṟṟuṃ naḍhadhdhai 

idhu bhòdhuvāgha iravāḍhi (mughghiyamāgha iravil naḍhamāḍhuṃ) āghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ naṇbhaghaliluṃ, bhiṉṉiraviluṃ oyvèḍhughghiṟadhu. nila òḻi uḻḻa iravughaḻil idhu mighavuṃ jhuṟujhuṟubhbhāgha irughghuṃ. idhu dhaṉ uḍhalai ghadhaghadhabhbhāghghigh ghòḻḻa ghālai neradhdhil vèyil ghāyghiṟadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ, maṟṟa maṟimāṉghaḻai òbhbhiḍhuṃbhodhu òre iṇaiyuḍhaṉe vāl̤ghiṟadhu. dhaṉ iṇaiyil òṉṟu iṟaghghuṃ varai bhiriyāmal vāl̤ghiṉṟadhu.   iṇai māṉghaḻ bhèruṃbhālāṉa neraṅghaḻil òṉṟughghòṉṟu 5 mī (16 aḍhi)  dhòlaivughghuḻ nèrughghamāgha irughghuṃ. èḍhudhdhughāḍhḍhāgha òru māṉ meyndhu ghòṇḍhirughghuṃbhodhu iṉṉòrumāṉ veḍhḍhaiyāḍhighaḻ bhoṉṟa ābhadhdhu edhuṃ varughiṉṟaṉavā èṉa ghaṇghāṇidhdhabhaḍhi irughghuṃ. ghiḻibhsbhiriṅgharghaḻ ābhadhdhu eṟbhaḍhuṃbhodhu jhila mīḍhḍhar dhòlaivughghu ghudhighghuṃ.   ivaṟṟiṉ jhamūghagh ghul̤ughghaḻil 8 alladhu adhaṟghu meṟbhaḍhḍha uṟubhbhiṉarghaḻ ghòṇḍha jhiṟiya ghuḍhuṃbha mandhaiyāgha irughghuṃ. jhamūghagh ghul̤ughghaḻil ghiḻibhsbhiriṅgharghaḻ òṉṟughghòṉṟu ghaṉṉaṅghaḻaidh dhaḍhavi aṉbhai vèḻibhbhaḍhudhdhuṃ. 

āṇ māṉghaḻ dhaṅḻughghu èṉa òru bhiradhejha èllaiyai uruvāghghigh ghòḻghiṉṟaṉa adhu    bharabhbhaḻavaigh (bharabhbhaḻavu mal̤aibhbhòl̤ivu aḻavaibh bhòṟudhdhadhu māṟubhaḍhalāṃ) ghòṇḍhirughghuṃ. adhil ivai dhaṅghaḻ ghūḍhḍhāḻighaḻ maṟṟuṃ jhandhadhiyiṉaruḍhaṉ dhaṅghughiṟaṉa.  bhòdhuvāgha bhèṇ māṉghaḻai viḍha āṇ māṉghaḻe adhigha vil̤ibhbhuḍhaṉ irughghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ dhaṅghaḻ bhiradhejha èllaiyaigh ghuṟighghuṃ vidhamāgha ghiḍhḍhadhdhaḍhḍha 1 mī (3 aḍhi 3 aṅghulaṃ) nīḻamuṃ,  10 jhèmī (4 aṅghulaṃ) aghalamuṃ ghòṇḍha bhèriya jhāṇagh ghuviyalghaḻai uruvāghghughiṟaṉa. èllaiyaigh ghuṟighghuṃ maṟṟòru vaḍhivamāgha dhaṉ uḍhalil jhuraghghuṃ jhurabhiyaigh ghòṇḍhu dhaṉ bhiradhejhadhdhil uḻḻa dhāvaraṅghaḻ maṟṟuṃ bhāṟaighaḻ mīdhu bhūjhughiṟadhu.   bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ iṇaighaḻ dhaṅghaḻughghuḻ jhīl̤ghai òli mūlaṃ dhòḍharbhu ghòḻghiṉṟaṉa. idhu òru dhaghaval dhòḍharbhu alladhu veḍhḍhaiyāḍhighaḻiḍhamirundhu èjhjharighghuṃ òriyāghuṃ. ivaṟṟai  veḍhḍhaiyāḍhubhavaighaḻil bhabhūṉ, ghaṟubhbhu mudhughu ghuḻḻanari, ghaṟaghāl bhūṉai, ghuḍhumigh ghal̤ughu, jhiṟudhdhai, dhaṟghābhbhu ghal̤ughu, jherval, bhuḻḻigh ghal̤udhaibhbhuli vèrroghs ghal̤ughu āghiyavai uḻḻaṉa.  mañjhaḻ-vayiṟu  bhulbhuls bhoṉṟa bhaṟavaighaḻ ghiḻibhsbhiriṅghariṉ uḍhalil uḻḻa òḍhḍhuṇṇighaḻai uṇbhadhaigh ghāṇa muḍhindhadhu.

uṇavumuṟai 
mudhaṉmaiyāgha idhu òru ulāvi āghuṃ. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ iḻaṃ jhèḍhighaḻ, bhal̤aṅghaḻ bhūghghaḻai viruṃbhi uṇghiṟadhu. mughghiyamāgha īramāṉa bharuvadhdhil ghāṇabhbhaḍhuṃ bhuṟghaḻ uṇaviṉ òru ghuṟibhbhiḍhḍha  bhaghudhiyāgha uḻḻadhu. bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ dhaṉadhu uḍhalughghu dhevaibhbhaḍhuṃ dhaṇṇīr dhevaighghu nīrnilai ghaḻai jhārāmal  jhadhaibhbhaṟṟuḻḻa dhāvaraṅghaḻai   uṇḍhu adhilirundhu nīr jhadhdhai bhèṟughiṟadhu.   dharaiyil irundhu 1.2 mī (3 aḍhi 11 aṅghulaṃ) varai uḻḻa uyaramāṉa ghiḻaighaḻai èḍhḍhibh bhiḍhighgha ivai dhaṅghaḻ bhiṉṉaṅghālghaḻil niṟghaghghūḍhiyaṉa. namībhiyāvil jhila māṉghaḻ 5.4 mī (17 aḍhi 9 aṅghulaṃ) uyaraṃ varai faidharbhiyā albhiḍhā maraṅghaḻil eṟuvadhaigh ghāṇa muḍhiyuṃ.

iṉabhbhèrughghaṃ 
bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ bharuvaghāladhdhughghu eṟbha iṉajhjherghaiyil īḍhubhaḍhuṃ.  iṉajhjherghghai nighal̤uṃ ghālaṃ bhuviyiyal rīdhiyāgha māṟubhaḍhuṃ. bhèṇ māṉghaḻ òru vayadhiṟghuḻ bhāliyal mudhirjhjhiyaḍhaighiṟaṉa. āṇ māṉghaḻ bhāliyal mudhirjhjhiyaḍhaiya adhaiviḍha jhiṟidhu ghālaṃ èḍhughghuṃ. iṉajhjherghghai naḍhadhdhai ghuṟidhdhu virivāghadh dhèriyavaravillai.   gharbhbhaṃ jhumār āṟu mādhaṅghaḻ nīḍhighghuṃ, adhaidh dhòḍharndhu 1 ghilo (2 bhavuṇḍhu) èḍhaiyuḻḻa òru ghuḍhḍhi bhiṟaghghiṟadhu; vajhandha ghāladhdhilirundhu ghoḍhaiyiṉ dhuvaghghaṃ varai bhiṟabhbhu ujhjhanilaiyil irughghuṃ. aḍharndha dhāvaraṅghaḻ uḻḻa iḍhadhdhil bhiṟabhbhughaḻ naḍhaibhèṟughiṉṟaṉa. bhudhidhāghabh bhiṟandha ghuḍhḍhiyai veḍhḍhaiyāḍhighaḻiṉ bhārvaiyil irundhu bhādhughāghgha mūṉṟu mādhaṅghaḻ varai ghavaṉamāgha avai maṟaiviḍhaṅghaḻil bhādhughāghghabhbhaḍhughiṟadhu. dhāy òru nāḻaighghu mūṉṟu mudhal nāṉghu muṟai bhālūḍhḍhuṃ. jhandhadhighaḻ vaḻaruṃbhodhu varughaighaḻ bhaḍhibhbhaḍhiyāgha ghūḍhughiṉṟaṉa. āṇ māṉghaḻ dhaṅghaḻ jhandhadhighaḻaibh bhādhughāghghiṟaṉa, maṟṟa āṇ māṉghaḻaiyuṃ veḍhḍhaiyāḍhighaḻaiyuṃ ghaṇghāṇighghiṟaṉa.   ghuḍhḍhi nāṉghu mudhal aindhu mādhaṅghaḻ bhāl ghuḍhighghiṟadhu.  òru vayadhu āṉavuḍhaṉ ghuḍhḍhi dhaṉ dhāyai viḍhḍhubh bhirighiṟadhu. ghiḻibhsbhiriṅgharghaḻ jhumār 15 āṇḍhughaḻ uyir vāl̤ghiṉṟaṉa.

vāl̤viḍhaṃ maṟṟuṃ bharaval 

bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ bhāṟaighaḻ niṟaindha nilabhbharabhbhil, aridhāṉa dhāvaraṅghaḻ ghāṇabhbhaḍhuṃ  iḍhaṅghaḻil vāl̤ghiṟadhu. idhu uṇavubh bhaṟṟāghghuṟaiyiṉ bhodhu dhāl̤vāṉa bhaghudhighaḻughghu iḍhaṃbhèyarghiṟadhu.  ghiḻimañjhāro malaiyil 4,500 mī (15,000 aḍhi) uyaradhdhil bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ ghāṇabhbhaḍhughiṟadhu.   bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ bhèriya bharabhbhaḻavil uḻḻa jhādhaghamāṉa vāl̤viḍhaṅghaḻil adhigha aḍhardhdhiyāgha vāl̤aghghūḍhuṃ; èdhdhiyobhbhiyāviṉ jhimiyaṉ malaighaḻ dhejhiya bhūṅghāvil òru jhadhura ghilomīḍhḍharughghu 10 mudhal 14 māṉghaḻ  uḻḻaṉar. irubhbhiṉuṃ, vāl̤viḍhadhdhil bhèruṃ  bhaghudhighaḻil bhāṟaighaḻāgha irundhu bhulvèḻi nilabhbharabhbhu ghuṟaivāgha irughghuṃ bhaghudhiyil ivaṟṟaṟiṉ aḍhardhdhi bhòdhuvāgha òru jhadhura ghilomīḍhḍharughghu 0.01 maṟṟuṃ 0.1  irughghuṃ. 

ghil̤aghghu maṟṟuṃ dhèṟghu ābhbhirighghā mul̤uvadhuṃ ghaṇijhamāṉa èṇṇighghaiyil indha maṟimāṉ ghāṇabhbhaḍhughiṟadhu. idhaṉ vāl̤uṃ èllai vaḍhaghil̤aghghil jhūḍhāṉ, èridhdhiriyā, vaḍhaghghil jhomāliyā maṟṟuṃ ghil̤aghghil èdhdhiyobhbhiyāvilirundhu dhèṟghil dhèṉṉābhbhirighghā varaiyiluṃ, ghaḍhalora aṅgholā maṟṟuṃ namībhiyā varaiyiluṃ bharaviyuḻḻadhu. madhdhiya ābhbhirighghagh ghuḍhiyarajhiṉ vaḍhaghghu maṟṟuṃ meṟghu malaibhbhaghudhighaḻ, ghāṅghoviṉ dhèṉghil̤aghghu jaṉanāyaghagh ghuḍhiyarajhu, jos bhīḍhabhūmi maṟṟuṃ naijīriyāvil uḻḻa ghaṣāghā ghuṃḍhi dhejhiyabh bhūṅghāviṉ ghil̤aghghe jhiṟiya èṇṇighghaiyil ghāṇabhbhaḍhughiṟadhu. idhu bhuruṇḍhiyil aṟṟuviḍhuṃ èṉṟu añjhabhbhaḍhughiṟadhu.

ajhjhuṟudhdhalghaḻ maṟṟuṃ bhādhughābhbhu 

bhaṉṉāḍhḍhu iyaṟghai bhādhughābhbhu jhaṅghaṃ bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉai dhīvāybhbhu ghuṟaindha iṉamāgha vaghaibhbhaḍhudhdhiyuḻḻadhu.  bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉ adhaṉ iṟaijhjhi, dhol, muḍhi bhoṉṟavaṟṟiṟghāgha veḍhḍhaiyāḍhabhbhaḍhughiṟadhu.  irubhbhiṉuṃ, bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉghaḻ uyirvāl̤vadhaṟghu bhèriya ajhjhuṟudhdhalghaḻ èdhuvuṃ illai. eṉèṉil adhaṉ vāl̤viḍhaṅghaḻ èḻidhil aṇugha muḍhiyādhavaiyāghavuṃ, veḍhḍhaiyāḍhuvadhaṟghu jhādhaghamaṟṟavaiyāghavuṃ uḻḻaṉa. meluṃ, malaibh bhaghudhighaḻughghu meyjhalughghu aḍhighghaḍhi jhèlla muḍhiyādha ghālnaḍhaighaḻuḍhaṉ māṉ uṇavughghu bhoḍhḍhiyiḍha veṇḍhiya dhevai illai. irubhbhiṉuṃ, ghuṟaindha uyaradhdhil uḻḻa maṟimāṉghaḻ mighavuṃ bhādhighghabhbhaḍha vāybhbhughaḻ uṇḍhu. 

1999 āṃ āṇḍhil, bhaṉṉāḍhḍhu iyaṟghai bhādhu ghābhbhu jhaṅghadhdhiṉ maṟimāṉ nibhuṇar ghul̤uviṉar bhāṟaidh dhāvi maṟimāṉiṉ mòdhdha èṇṇighghai  42,000 èṉa madhibhbhiḍhḍhuḻḻaṉar. ivai dhaṉiyār vivajhāya nilaṅghaḻil ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha èṇṇighghaiyil ghāṇabhbhaḍhughiṉṟaṉa. 2008 āṃ āṇḍhu nilavarabhbhaḍhi, jhimiyaṉ maṟṟuṃ bhel malaighaḻ dhejhiya bhūṅghāghghaḻ (èdhdhiyobhbhiyā); jhāvo ghil̤aghghu maṟṟuṃ meṟghu dhejhiya bhūṅghāghghaḻ (ghèṉyā); vaḍhaghghu maṟṟuṃ dhèṟghu luvāṅvā dhejhiya bhūṅghāghghaḻ ( jhāṃbhiyā ); naighghā dhejhiya bhūṅghā ( malāvi ); Namib-Naukluft dhejhiya bhūṅghā (namībhiyā); maṟṟuṃ māḍhobho dhejhiya bhūṅghā (jiṃbhābhve) bhoṉṟa bhādhughāghghabhbhaḍhḍha bhaghudhighaḻil ghiḍhḍhadhdhaḍhḍha 25% māṉghaḻ uḻḻaṉa.

ghuṟibhbhughaḻ 

meṟghu ābhbhirighghabh bhālūḍhḍhighaḻ
ghāṅgho maghghaḻāḍhjhigh ghuḍhiyarajhiṉ bhālūḍhḍhighaḻ
ughāṇḍhāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
aṅgholāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
èdhdhiyobhbhiyāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
dhèṉṉābhbhirighghāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
maṟimāṉghaḻ
jhomāliyāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
ghèṉyāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
dhāṉjhāṉiyāviṉ bhālūḍhḍhighaḻ
பாறைத் தாவி மறிமான்