பந்தோய்பி ( Panthoibi ) நாகரீகம், தைரியம், கருவுறுதல், கைவினைப்பொருட்கள், காதல், வெற்றி, போர் மற்றும் புத்திசாலித்தனம் ஆகியவற்றுடன் தொடர்புடைய பண்டைய காங்கிலிபாக்கின் ( முந்தைய மணிப்பூர் இராச்சியம்) புராணங்கள் மற்றும் மதத்தில் காணப்படும் ஒரு தெய்வம். நோங்போக் நிங்தௌ கடவுளின் துணைவியான இவள் இலீமரேல் சிதாபியின் தெய்வீக அவதாரங்களில் ஒருவராகக் கருதப்படுகிறார். மேலும் நோங்தாங் லீமா தேவியின் வடிவமாகவும் அடையாளம் காணப்படுகிறாள். மணிப்பூர், அசாம், திரிபுரா, வங்காளதேசம் மற்றும் மியான்மர் ஆகிய நாடுகளில் உள்ள மெய்தே மக்களால் இவள் முக்கியமாக வணங்கப்படுகிறாள். 

பந்தோய்பி, எமோய்னு, புயோபி போன்ற பிற மைதி தெய்வங்களின் ஆளுமை, மைதி பெண்களின் தைரியம், சுதந்திரம், நீதி மற்றும் சமூக மரியாதை ஆகியவற்றை சித்தரிக்கிறது.

வரலாறு 

பந்தோய்பி தெய்வத்தின் வழிபாடு காபா வம்சத்தின் சகாப்தத்தில் தொடங்கியது.   

கி.பி 1100 இல், இலொயும்பா சின்யென், செய்சனம் குலத்தின் தேவி பந்தோய்பிக்கு செய்த சேவையைப் பற்றி குறிப்பிடுகிறார். உரை அவளை மிகவும் போற்றப்படும் மைதி தெய்வம் என்று குறிப்பிடுகிறது. 

17 ஆம் நூற்றாண்டில், பந்தோய்பி புலி மீது சவாரி செய்யும் ஒரு போர் தெய்வமாக தோன்றினாள். 1686 ஆம் ஆண்டு பாந்தோய்பி கோயில் கட்டியதற்குச் செய்தோல் கும்பபாவின் பதிவும்   1699 ஆண்டில் சிலையை உருவாக்கிய  பதிவும் காணப்படுகிறாது .

18 ஆம் நூற்றாண்டில், மணிப்பூரில் வைணவத்தின் எழுச்சி காரணமாக பந்தோய்பி வழிபாட்டில் சரிவு ஏற்பட்டது. இந்து மன்னர் கரீப் நிவாஜ் பம்ஹெய்பா (1709-1748) கோவில்களை இடித்து சிலைகளை உடைத்தார். மேலும் 18 ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து, பந்தோய்பி இந்து தெய்வமான துர்க்கையின் வெளிப்பாடாகவோ அல்லது அவரது அவதாரமாகவோ அல்லது அவரது வெளிப்பாடாகவோ கருதப்பட்டார்.      பாந்தோய்பியின் அடையாளம் x துர்க்கையின் வடிவமாகவே மாற்றப்பட்டது. செப்டம்பர் - அக்டோபர் மாதங்களில் ஐந்து நாட்கள் இவள் வழிடபட்டாள். 

1700 முதல் நவீன சகாப்தம் வரும் வரை பந்தோய்பிக்கு கோயில்கள் எதுவும் கட்டப்படவில்லை.   1960 களில் இருந்து, துர்கை வழிபாட்டிற்கு பதிலாக பாந்தோய்பி வழிபாடு அதிகரித்துள்ளது. 

பந்தோய்பி வழிபாடு முக்கியமாக மைதி இனத்தைச் சேர்ந்த எய்சனிச குடும்பத்தால் வழிபடப்படுகிறது. எனவே, இவள் எய்சனம் லைரெம்பி என்றும் அழைக்கப்படுகிறார்.

மற்ற தெய்வங்களுடன் தொடர்பு 
பந்தோய்பி தேவி லீமாரல் சிதாபியின் தெய்வீக அவதாரங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படுகிறாள்.   இவள் நோங்தாங் லீமா தேவியின் அவதாரமாகவும் கருதப்படுகிறாள்.   இவளுக்கு புயோபி (தானியங்களின் தெய்வம்) உட்பட பல வடிவங்கள் உள்ளன.  தேவி கோரேபி சாம்புபி ( கோரிமா என்றும் அழைழைக்கப்படும்) பந்தோய்பியின் அவதாரமாகவும் கருதப்படுகிறார்.

சான்றுகள்

உசாத்துணை 
 Ariba Manipuri Sahityagee Saklon by Nabachandra, Polem
 Chinglon Laihui by Manglem Meitei, Lairenjam
 Erat Laisol by Singh, Khulem Chandrashekhar
 Khannashi Neinnashi Leishatpa Puya by Manglem Meitei,l
 Lairemjam Manglem Gi Lai Haraoba by Manglem Meitei, Lairenjam
 Langgol Chinggoirol by Singh, Kulchandra Ngariyambam
 Manipuree Funggawaree Part 1 by Singh, Kabrabam Neelakanta
 Manipuree Funggawaree Part 2 by Singh, Kabrabam Neelakanta
 Yek Taretki Meihourol by Manglem Meitei,l
 Yek Taret Ki Meihouron by Manglem Meitei,l

வெளி இணைப்புகள் 

 E-PAO, Panthoibi
 INTERNET ARCHIVE, Panthoibi
 Learners' Manipuri-English dictionary, Panthoibi

மணிப்பூரில் பண்பாடு
bhandhoybhi ( Panthoibi ) nāgharīghaṃ, dhairiyaṃ, gharuvuṟudhal, ghaiviṉaibhbhòruḍhghaḻ, ghādhal, vèṟṟi, bhor maṟṟuṃ bhudhdhijhālidhdhaṉaṃ āghiyavaṟṟuḍhaṉ dhòḍharbhuḍhaiya bhaṇḍhaiya ghāṅghilibhāghghiṉ ( mundhaiya maṇibhbhūr irājhjhiyaṃ) bhurāṇaṅghaḻ maṟṟuṃ madhadhdhil ghāṇabhbhaḍhuṃ òru dhèyvaṃ. noṅbhogh niṅdhau ghaḍhavuḻiṉ dhuṇaiviyāṉa ivaḻ ilīmarel jhidhābhiyiṉ dhèyvīgha avadhāraṅghaḻil òruvarāghagh gharudhabhbhaḍhughiṟār. meluṃ noṅdhāṅ līmā dheviyiṉ vaḍhivamāghavuṃ aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhughiṟāḻ. maṇibhbhūr, ajhāṃ, dhiribhurā, vaṅghāḻadhejhaṃ maṟṟuṃ miyāṉmar āghiya nāḍhughaḻil uḻḻa mèydhe maghghaḻāl ivaḻ mughghiyamāgha vaṇaṅghabhbhaḍhughiṟāḻ. 

bhandhoybhi, èmoyṉu, bhuyobhi bhoṉṟa bhiṟa maidhi dhèyvaṅghaḻiṉ āḻumai, maidhi bhèṇghaḻiṉ dhairiyaṃ, jhudhandhiraṃ, nīdhi maṟṟuṃ jhamūgha mariyādhai āghiyavaṟṟai jhidhdharighghiṟadhu.

varalāṟu 

bhandhoybhi dhèyvadhdhiṉ val̤ibhāḍhu ghābhā vaṃjhadhdhiṉ jhaghābhdhadhdhil dhòḍhaṅghiyadhu.   

ghi.bhi 1100 il, ilòyuṃbhā jhiṉyèṉ, jhèyjhaṉaṃ ghuladhdhiṉ dhevi bhandhoybhighghu jhèydha jhevaiyaibh bhaṟṟi ghuṟibhbhiḍhughiṟār. urai avaḻai mighavuṃ bhoṟṟabhbhaḍhuṃ maidhi dhèyvaṃ èṉṟu ghuṟibhbhiḍhughiṟadhu. 

17 āṃ nūṟṟāṇḍhil, bhandhoybhi bhuli mīdhu jhavāri jhèyyuṃ òru bhor dhèyvamāgha dhoṉṟiṉāḻ. 1686 āṃ āṇḍhu bhāndhoybhi ghoyil ghaḍhḍhiyadhaṟghujh jhèydhol ghuṃbhabhāviṉ bhadhivuṃ   1699 āṇḍhil jhilaiyai uruvāghghiya  bhadhivuṃ ghāṇabhbhaḍhughiṟādhu .

18 āṃ nūṟṟāṇḍhil, maṇibhbhūril vaiṇavadhdhiṉ èl̤ujhjhi ghāraṇamāgha bhandhoybhi val̤ibhāḍhḍhil jharivu eṟbhaḍhḍhadhu. indhu maṉṉar gharībh nivāj bhaṃhèybhā (1709-1748) ghovilghaḻai iḍhidhdhu jhilaighaḻai uḍhaidhdhār. meluṃ 18 āṃ nūṟṟāṇḍhilirundhu, bhandhoybhi indhu dhèyvamāṉa dhurghghaiyiṉ vèḻibhbhāḍhāghavo alladhu avaradhu avadhāramāghavo alladhu avaradhu vèḻibhbhāḍhāghavo gharudhabhbhaḍhḍhār.      bhāndhoybhiyiṉ aḍhaiyāḻaṃ x dhurghghaiyiṉ vaḍhivamāghave māṟṟabhbhaḍhḍhadhu. jhèbhḍhaṃbhar - aghḍhobhar mādhaṅghaḻil aindhu nāḍhghaḻ ivaḻ val̤iḍhabhaḍhḍhāḻ. 

1700 mudhal navīṉa jhaghābhdhaṃ varuṃ varai bhandhoybhighghu ghoyilghaḻ èdhuvuṃ ghaḍhḍhabhbhaḍhavillai.   1960 ghaḻil irundhu, dhurghai val̤ibhāḍhḍhiṟghu bhadhilāgha bhāndhoybhi val̤ibhāḍhu adhigharidhdhuḻḻadhu. 

bhandhoybhi val̤ibhāḍhu mughghiyamāgha maidhi iṉadhdhaijh jherndha èyjhaṉijha ghuḍhuṃbhadhdhāl val̤ibhaḍhabhbhaḍhughiṟadhu. èṉave, ivaḻ èyjhaṉaṃ lairèṃbhi èṉṟuṃ al̤aighghabhbhaḍhughiṟār.

maṟṟa dhèyvaṅghaḻuḍhaṉ dhòḍharbhu 
bhandhoybhi dhevi līmāral jhidhābhiyiṉ dhèyvīgha avadhāraṅghaḻil òṉṟāghagh gharudhabhbhaḍhughiṟāḻ.   ivaḻ noṅdhāṅ līmā dheviyiṉ avadhāramāghavuṃ gharudhabhbhaḍhughiṟāḻ.   ivaḻughghu bhuyobhi (dhāṉiyaṅghaḻiṉ dhèyvaṃ) uḍhbhaḍha bhala vaḍhivaṅghaḻ uḻḻaṉa.  dhevi ghorebhi jhāṃbhubhi ( ghorimā èṉṟuṃ al̤ail̤aighghabhbhaḍhuṃ) bhandhoybhiyiṉ avadhāramāghavuṃ gharudhabhbhaḍhughiṟār.

jhāṉṟughaḻ

ujhādhdhuṇai 
 Ariba Manipuri Sahityagee Saklon by Nabachandra, Polem
 Chinglon Laihui by Manglem Meitei, Lairenjam
 Erat Laisol by Singh, Khulem Chandrashekhar
 Khannashi Neinnashi Leishatpa Puya by Manglem Meitei,l
 Lairemjam Manglem Gi Lai Haraoba by Manglem Meitei, Lairenjam
 Langgol Chinggoirol by Singh, Kulchandra Ngariyambam
 Manipuree Funggawaree Part 1 by Singh, Kabrabam Neelakanta
 Manipuree Funggawaree Part 2 by Singh, Kabrabam Neelakanta
 Yek Taretki Meihourol by Manglem Meitei,l
 Yek Taret Ki Meihouron by Manglem Meitei,l

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 

 E-PAO, Panthoibi
 INTERNET ARCHIVE, Panthoibi
 Learners' Manipuri-English dictionary, Panthoibi

maṇibhbhūril bhaṇbhāḍhu
பந்தோய்பி