ஞானதாநந்தினி தாகூர் (முகோபாத்யா) (1850 சூலை 26 -1941 அக்டோபர் 1) இவர் ஓர் சமூக சீர்திருத்தவாதி ஆவார். இவர் பல்வேறு கலாச்சார கண்டுபிடிப்புகளுக்கு முன்னோடியாக இருந்தார் மற்றும்  19 ஆம் நூற்றாண்டின் வங்காளத்தில் பெண்கள் அதிகாரம்பெறுவதற்கான ஆரம்ப கட்டம் இவரால் வழிநடத்தப்பட்டது. இவர் ஜோராசங்கோ தாகூர் குடும்பத்தைச் சேர்ந்த சத்யேந்திரநாத் தாகூரை மணந்தார்.

ஆரம்ப கால வாழ்க்கை 
வங்காள மாகாணத்தின் ஜெஸ்சூர் நகரில் உள்ள நரேந்திரபூர் கிராமத்தைச் சேர்ந்த பெற்றோர்களான அபய்ச்சரண் முகோபாத்யாய் மற்றும் நிசுதாரினி தேவி ஆகியோருக்கு ஞானதாநந்தினி பிறந்தார். அப்போது. நடைமுறையில் இருந்த வழக்கப்படி, ஞானதாநந்தினி ஏழு அல்லது எட்டு வயதில் தேபேந்திரநாத் தாகூரின் இரண்டாவது மகன் சத்யேந்திரநாத்தை 1857இல் திருமணம் செய்து கொண்டார். ஜெசோரில் தனது சுதந்திரமான வாழ்க்கைக்கு மாறாக, ஜோராசங்கோவில் உள்ள தாகூர் குடும்பத்தின் கண்டிப்பான பர்தாவின் பின்னால் தன்னை அடைத்து வைத்திருந்தார்.  1862ஆம் ஆண்டில், இந்திய ஆட்சிப் பணியில் தனது  பயிற்சியிலிருக்கும்போது, சத்யேந்திரநாத் ஞானதாநந்தினியை தன்னுடன் இங்கிலாந்து அழைத்துச் செல்ல விரும்பினார். ஆனால் அவரது தந்தை தேபேந்திரநாத் தாகூர் இதை நிராகரித்தார்.  இந்த நேரத்தில், ஞானதானந்தினியின் மைத்துனர் ஹேமேந்திரநாத் தாகூர் இவரது கல்விப் பொறுப்பை ஏற்றுக்கொண்டார். பிரபல பிரம்மக் கல்வியாளர்  அயோத்தியநாத் பக்ராசி அவர்களிடம் சிலகாலம் சுருக்கமாகப் பயிற்றுவிக்கப்பட்டார்.   இந்திய ஆட்சிப்பணியின் முதல் இந்தியரான சத்யேந்திரநாத் 1864இல் இங்கிலாந்தில் இருந்து இந்தியா திரும்பியதும், ஞானதானந்தினி தனது கணவருடன் மும்பையில் வசிக்கச் சென்றார்.

மும்பை 
மும்பையில் இருந்தபோது, ஞானதானந்தினி ஐரோப்பிய வட்டாரங்களில் சமூகமயமாக்கப்பட்டு ஓரளவு ஆங்கில பழக்கவழக்கங்களுக்கு மாறினார். சமூகப் பாத்திரத்தில் ஏற்பட்ட இந்த மாற்றத்திற்கு அவர் சரியான ஆடை அணிய வேண்டியிருந்தது, இதற்காக பாரம்பரியமான பெங்காலி பாணியிலான புடவை அணிவது மிகவும் அரிதாகியது.  தனது கணவருடன் குசராத் சுற்றுப்பயணத்தின் போது, ஞானதானந்தினி பார்சி பெண்கள் அணியும் புடவையை மேம்படுத்தினார்.  இவர் தனது பாணியில் புடவை அணிய மற்ற பெண்களுக்கு பயிற்சியளிப்பதற்காக மாதாந்திர இதழான  பமபோதினி பத்திரிக்கையில்] விளம்பரம் செய்தார். கொல்கத்தாவில் இவரது முதல் மாணவர்களில் ஒருவரான இந்திய ஆட்சிப் பணியாளரான பெகாரி லால் குப்தாவின் மனைவி திருமதி சௌதாமினி குப்தா இருந்தார்.  இந்த பாணி விரைவில் கொல்கத்தாவின் பிரம்ம பெண்கள் மத்தியில் பிரம்மிகா புடவை என்ற பெயரை உருவாக்கியது.  கொல்கத்தாவில் இருந்தபோது, உயர் சாதியினரின் பழக்கவழக்கங்களை மீறி ஞானதானந்தினி, தனது கணவருடன் 1866இல் இந்தியாவின் தலைமை ஆளுநர் பிரபு லாரன்ஸ் என்பவரது அழைப்பின் பேரில் நடைபெற்ற ஒரு கிறிஸ்துமஸ் விருந்துக்கு சென்றார். அழைக்கப்பட்டவர்களில் ஒருவரான பதுரியகட்டாவைச் சேர்ந்த பிரசன்னா கூமர் தாகூர், ஞானதாநந்தினியின் தைரியத்தால் ஆத்திரமடைந்து, கோபத்தில் ஆளுநர் மாளிகையை விட்டு வெளியேறினார்.  இவரது மாமனார், தேபேந்திரநாத் தாகூருக்கும் இவரது நடவடிக்கைகள் மனவருத்தத்தை அளித்தது. இதனால் தாகூர் குடும்பத்தில் பெரும் முரண்பாடு ஏற்பட்டது என்று ஊகிக்கப்படுகிறது.  ஞானதானந்தினி 1868இல் ஜோராசங்கோவை விட்டு வெளியேறி, தேபேந்திரநாத்தின் இல்லத்தை ஒட்டியுள்ள பூங்கா தெருவில் உள்ள ஒரு மாளிகையில் தனியாக வசித்து வந்தார். அருகாமையில் இருந்தபோதிலும், அவர்கள் இருவரும் ஒருபோதும் தொடர்பு கொள்ளவில்லை.  இருப்பினும், இந்த நேரத்தில் இவர் தனது தம்பி இரவீந்திரநாத் தாகூர் மீது ஒரு பாசத்தை வளர்த்துக் கொண்டார். தாகூர் இவரது வீட்டிற்கு அடிக்கடி வந்து சென்றார். ஞானதானந்தினி தனது கணவருடன் 1869இல் மும்பைக்கு திரும்பினார். அதே ஆண்டு பிறந்த சில நாட்களேயான தனது முதல் குழந்தையை இழந்தார்.  ந்த இணை பூனாவில் வசித்து வந்தபோது, இவரது மகன், சுரேந்திரநாத் 1872ஆம் ஆண்டில் பிறந்தார். இ அடுத்த ஆண்டு, இவரது மகள் இந்திரா தேவி பிஜாப்பூரில் பிறந்தார். தைரியமாக, ஞானதானந்தினி ஒரு முஸ்லீம் பெண்ணை தனது குழந்தைகளுக்கு செவிலியராக நியமித்தார்.  புதிதாகப் பிறந்த குழந்தைகளை செவிலியரின் பராமரிப்பிற்கு விட்டுவிடுவது   அன்றைய வசதியான இந்திய குடும்பங்களில் பொதுவான நடைமுறையாக இருந்தது.  இருப்பினும், ஞானதானந்தினி தனது குழந்தைகளை ஊழியர்களின் காவலில் வைப்பதை எதிர்த்தார்  .  இவரது மூன்றாவது மகன் கபீந்திரநாத் 1876இல் சிந்துவின் ஐதராபாத்தில் பிறந்தார்.

இங்கிலாந்து 
1877ஆம் ஆண்டில், ஞானதானந்தினி தேவி தனது மூன்று குழந்தைகளுடன் இங்கிலாந்துக்கு பயணம் செய்தார்.  அந்த காலத்தில் ஒரு இந்தியப் பெண் கடல் கடக்கும் செயல் - ஒரு ஆண் துணை இல்லாமல் - என்பது இவருடைய வலிமையை உணர்த்தியது.  இலண்டனில் இவரது கணவரின் மாமா ஞானேந்திரமோகன் தாகூர் இவரை வரவேற்றார். அவர் முதல் ஆசிய பாரிஸ்டர் மற்றும் ஒரு கிறிஸ்தவராக மதமாற்றம் செய்துகொண்டவராவார்.  கென்சிங்டன் பூங்காவில் உள்ள ஞானேந்திரமோகன் தாகூரின் வீட்டில் சிறிது காலம் தங்கிய பின்னர், ஞானதானந்தினி சசெக்ஸின் கடற்கரை நகரமான பிரைட்டனில் ஒரு வீட்டிற்கு சென்றார். சத்யேந்திரநாத் 1878 அக்டோபரில் இவரது இளைய சகோதரர் இரவீந்திரநாத் தாகூருடன் இங்கிலாந்து வந்து இவருடன் சேர்ந்தார்.  இங்கிலாந்தில் இவரது ஆரம்ப ஆண்டுகளில் இறந்தே பிறந்த ஒரு குழந்தை மற்றும் இவரது இளைய மகன் கபீந்திரநாத்தின் மறைவு ஆகியவற்றால் துக்கத்தால் சூழப்பட்டிருந்தது. இலண்டனில் உள்ள கென்சல் பசுமை கல்லறையில் துவாரகநாத் தாகூரின் கல்லறைக்கு அருகில் கபீந்திரநாத்தை அடக்கம் செய்ய ஏற்பாடு செய்தார்.  இவரும் இவரது குழந்தைகளும் இரவீந்திரநாத்துடன் நெருங்கிய நட்பை வளர்த்துக் கொண்டனர்.  இவரது மகள் இந்திரா இறுதியில் இரவீந்திரநாத்தின் வாழ்நாள் நம்பிக்கைக்குரியவராக மாறினார். சத்யேந்திரநாத்தின் பயிற்சி முடிந்ததும், அவர் சூரத்தில் ஒரு பதவியை ஏற்றுக்கொண்டார் .அதே நேரத்தில் ஞானதானந்தினி தனது குழந்தைகளுடன் கொல்கத்தா திரும்பினார்.

கொல்கத்தா 

கொல்கத்தாவில், ஞானதானந்தினி கீழ் வட்டச் சாலையில் உள்ள ஒரு பங்களாவில் வசித்து வந்தார். ஆனாலும், இவரது மகள் இந்திரா மற்றும் மருமகள் சரளா தேவி சாதுராணி ஆகியோரின் நினைவுக் குறிப்புகளிலிருந்து, ஞானதானந்தினி ஒருபோதும் ஜோராசங்கோவுடனான தொடர்பை விட்டுவிடவில்லை என்பதை அறிகிறோம் .   இரவீந்திரநாத்தின் திருமணத்தில் இவர் ஒரு சுறுசுறுப்பான பாத்திரத்தை வகித்தார். மேலும் இளம் மணமகள் மிருணாளினிக்கு வழிகாட்டினார்.  காலப்போக்கில், இரவீந்திரநாத்துடனான இவரது உறவு அவரது படைப்பாற்றலின் களத்தில் பரவியது. ஞானதாநந்தினி அவரது நாடகங்களில் அவருக்கு உதவத் தொடங்கினார். பெரும்பாலும் மற்ற வீட்டு  பெண்களை பங்கேற்க ஊக்குவித்தார். இதனால் வால்மீகி-பிரதிபா, கால்மிரிகாயா, ராஜா ஓ ராணி, மாயர் கேலா மற்றும் பிசார்ஜன் போன்றவை வெளியானது.  இந்திரா தேவியின் நினைவிலிருந்து, ஞானதானந்தினி அவரது காலத்தின் கொல்கத்தா கிளிட்டெராட்டியுடன் பழகவில்லை என்பதையும் அறிகிறோம்.  கொல்கத்தா சமூகம் ஞானநந்தினியிடம் அக்கறை காட்டவில்லை என்பதும் பிரபலமான வங்காள இதழான பங்கபாசியின் அக்டோபர் 1889 இதழில் ஒரு கட்டுரையாக வெளிவந்துள்ளது. அது ராஜா ஓ ராணி நாடகத்தில் நடித்ததற்காக இவரை அவதூறாக பேசியது.  

1890 ஆம் ஆண்டில், ஞானதானந்தினி 1884இல் தனது மனைவி காதம்பரி தேவியை இழந்த ஜோதிரிந்திரநாத் தாகூருடன் சென்றார். 1891 ஆம் ஆண்டில், ஞானதானந்தினி தேவி தனது மருமகன் அபானிந்திரநாத் தாகூரை ஈ.பி. ஹேவலுக்கு அறிமுகப்படுத்தினார், அவர் அப்போது அரசு கலைக் கல்லூரியின் முதல்வராக இருந்தார். இந்த இரு கலைஞர்களுக்கும் இடையிலான ஒத்துழைப்பு இறுதியில் வங்காள கலைப் பள்ளியின் வளர்ச்சிக்கு வழிவகுத்தது.  தாகூர் குடும்பத்தில் ஞானதானந்தினியின் நிலையை நிலைநிறுத்துவது கடினமாகும். ஒருபுறம், பிரம்ம சமாஜத்தில் மாகா உத்சவ கொண்டாட்டங்களுக்கு தலைமை தாங்கிய ஒரு சில பெண்களில் இவரும் ஒருவராக இருந்தார். மேலும் இவர் பிராமணரல்லாத கூச்-பெகார் அரச குடும்பத்தினருடன் திருமணத்தை ஆதரித்ததாக அறியப்படுகிறது. இது அவளை மீண்டும், தேபேந்திரநாத் தாகூருடன் அழைத்துச் சென்றது.   ஒரு முறை தனியாக இங்கிலாந்து சென்ற ஒரு பெண்ணான் இவர் தன் மகன் சுரேந்திரநாத்தை உயர் படிப்புக்காக இங்கிலாந்து செல்ல அனுமதிக்கவில்லை.     

1907 ஆம் ஆண்டில், ஞானதாநந்தினியும் சத்யேந்திரநாத்தும் இராஞ்சியில் உள்ள மொராபாதி மலையில் உள்ள அவர்களது வீட்டில் இவரது மாமனார் தேபேந்திரநாத்துடன் வாழத் தொடங்கினர்.  ஞானதாநந்தினி1941 இல் இறந்தார்.

குறிப்புகள்

மேலும் படிக்க 
 Jnanadanandini Devi, Puratoni (Memoirs), Ananda Publishers (2012) 
 Indira Devi Chaudhurani & Anathnath Das (ed.), Smritisamput, Viswa Bharati University (1997) 
 சரளா தேவி சாதுராணி, Jeebaner Jharapata, Dey's Publishing (2007) 
 இரவீந்திரநாத் தாகூர், Yurope Prabasir Patra விஸ்வபாரதி பல்கலைக்கழகம் (1973) 
 இரவீந்திரநாத் தாகூர், Jeebansmriti, விஸ்வபாரதி பல்கலைக்கழகம் (1953) 
 Prasanta Kumar Pal, Rabi-Jeebani Ananda Publishers (1990) 
 Hiranmay Bandopadhyay, Thakurbarir Katha, Sishu Sahitya Sansad (1995) 
 Chitra Deb, Thakurbarir Andarmahal, Ananda Publishers (2010) 
 Samir Sengupta, Rabindranather Atmiyaswajan, Sishu Sahitya Sansad (2005)

வெளி இணைப்புகள் 
 https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php
 http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Jnanadanandini
 http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757
 http://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html
 http://vintageindianclothing.tumblr.com/post/31690135816/the-brahmika-sari
 http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamabodhini_Patrika

இந்திய சமுதாய மறுமலர்ச்சியாளர்கள்
1941 இறப்புகள்
1850 பிறப்புகள்
ñāṉadhānandhiṉi dhāghūr (mughobhādhyā) (1850 jhūlai 26 -1941 aghḍhobhar 1) ivar or jhamūgha jhīrdhirudhdhavādhi āvār. ivar bhalveṟu ghalājhjhāra ghaṇḍhubhiḍhibhbhughaḻughghu muṉṉoḍhiyāgha irundhār maṟṟuṃ  19 āṃ nūṟṟāṇḍhiṉ vaṅghāḻadhdhil bhèṇghaḻ adhighāraṃbhèṟuvadhaṟghāṉa āraṃbha ghaḍhḍhaṃ ivarāl val̤inaḍhadhdhabhbhaḍhḍhadhu. ivar jorājhaṅgho dhāghūr ghuḍhuṃbhadhdhaijh jherndha jhadhyendhiranādh dhāghūrai maṇandhār.

āraṃbha ghāla vāl̤ghghai 
vaṅghāḻa māghāṇadhdhiṉ jèsjhūr nagharil uḻḻa narendhirabhūr ghirāmadhdhaijh jherndha bhèṟṟorghaḻāṉa abhayjhjharaṇ mughobhādhyāy maṟṟuṃ nijhudhāriṉi dhevi āghiyorughghu ñāṉadhānandhiṉi bhiṟandhār. abhbhodhu. naḍhaimuṟaiyil irundha val̤aghghabhbhaḍhi, ñāṉadhānandhiṉi el̤u alladhu èḍhḍhu vayadhil dhebhendhiranādh dhāghūriṉ iraṇḍhāvadhu maghaṉ jhadhyendhiranādhdhai 1857il dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòṇḍhār. jèjhoril dhaṉadhu jhudhandhiramāṉa vāl̤ghghaighghu māṟāgha, jorājhaṅghovil uḻḻa dhāghūr ghuḍhuṃbhadhdhiṉ ghaṇḍhibhbhāṉa bhardhāviṉ bhiṉṉāl dhaṉṉai aḍhaidhdhu vaidhdhirundhār.  1862āṃ āṇḍhil, indhiya āḍhjhibh bhaṇiyil dhaṉadhu  bhayiṟjhiyilirughghuṃbhodhu, jhadhyendhiranādh ñāṉadhānandhiṉiyai dhaṉṉuḍhaṉ iṅghilāndhu al̤aidhdhujh jhèlla viruṃbhiṉār. āṉāl avaradhu dhandhai dhebhendhiranādh dhāghūr idhai nirāgharidhdhār.  indha neradhdhil, ñāṉadhāṉandhiṉiyiṉ maidhdhuṉar hemendhiranādh dhāghūr ivaradhu ghalvibh bhòṟubhbhai eṟṟughghòṇḍhār. bhirabhala bhiraṃmagh ghalviyāḻar  ayodhdhiyanādh bhaghrājhi avarghaḻiḍhaṃ jhilaghālaṃ jhurughghamāghabh bhayiṟṟuvighghabhbhaḍhḍhār.   indhiya āḍhjhibhbhaṇiyiṉ mudhal indhiyarāṉa jhadhyendhiranādh 1864il iṅghilāndhil irundhu indhiyā dhiruṃbhiyadhuṃ, ñāṉadhāṉandhiṉi dhaṉadhu ghaṇavaruḍhaṉ muṃbhaiyil vajhighghajh jhèṉṟār.

muṃbhai 
muṃbhaiyil irundhabhodhu, ñāṉadhāṉandhiṉi airobhbhiya vaḍhḍhāraṅghaḻil jhamūghamayamāghghabhbhaḍhḍhu oraḻavu āṅghila bhal̤aghghaval̤aghghaṅghaḻughghu māṟiṉār. jhamūghabh bhādhdhiradhdhil eṟbhaḍhḍha indha māṟṟadhdhiṟghu avar jhariyāṉa āḍhai aṇiya veṇḍhiyirundhadhu, idhaṟghāgha bhāraṃbhariyamāṉa bhèṅghāli bhāṇiyilāṉa bhuḍhavai aṇivadhu mighavuṃ aridhāghiyadhu.  dhaṉadhu ghaṇavaruḍhaṉ ghujharādh jhuṟṟubhbhayaṇadhdhiṉ bhodhu, ñāṉadhāṉandhiṉi bhārjhi bhèṇghaḻ aṇiyuṃ bhuḍhavaiyai meṃbhaḍhudhdhiṉār.  ivar dhaṉadhu bhāṇiyil bhuḍhavai aṇiya maṟṟa bhèṇghaḻughghu bhayiṟjhiyaḻibhbhadhaṟghāgha mādhāndhira idhal̤āṉa  bhamabhodhiṉi bhadhdhirighghaiyil] viḻaṃbharaṃ jhèydhār. ghòlghadhdhāvil ivaradhu mudhal māṇavarghaḻil òruvarāṉa indhiya āḍhjhibh bhaṇiyāḻarāṉa bhèghāri lāl ghubhdhāviṉ maṉaivi dhirumadhi jhaudhāmiṉi ghubhdhā irundhār.  indha bhāṇi viraivil ghòlghadhdhāviṉ bhiraṃma bhèṇghaḻ madhdhiyil bhiraṃmighā bhuḍhavai èṉṟa bhèyarai uruvāghghiyadhu.  ghòlghadhdhāvil irundhabhodhu, uyar jhādhiyiṉariṉ bhal̤aghghaval̤aghghaṅghaḻai mīṟi ñāṉadhāṉandhiṉi, dhaṉadhu ghaṇavaruḍhaṉ 1866il indhiyāviṉ dhalaimai āḻunar bhirabhu lāraṉs èṉbhavaradhu al̤aibhbhiṉ bheril naḍhaibhèṟṟa òru ghiṟisdhumas virundhughghu jhèṉṟār. al̤aighghabhbhaḍhḍhavarghaḻil òruvarāṉa bhadhuriyaghaḍhḍhāvaijh jherndha bhirajhaṉṉā ghūmar dhāghūr, ñāṉadhānandhiṉiyiṉ dhairiyadhdhāl ādhdhiramaḍhaindhu, ghobhadhdhil āḻunar māḻighaiyai viḍhḍhu vèḻiyeṟiṉār.  ivaradhu māmaṉār, dhebhendhiranādh dhāghūrughghuṃ ivaradhu naḍhavaḍhighghaighaḻ maṉavarudhdhadhdhai aḻidhdhadhu. idhaṉāl dhāghūr ghuḍhuṃbhadhdhil bhèruṃ muraṇbhāḍhu eṟbhaḍhḍhadhu èṉṟu ūghighghabhbhaḍhughiṟadhu.  ñāṉadhāṉandhiṉi 1868il jorājhaṅghovai viḍhḍhu vèḻiyeṟi, dhebhendhiranādhdhiṉ illadhdhai òḍhḍhiyuḻḻa bhūṅghā dhèruvil uḻḻa òru māḻighaiyil dhaṉiyāgha vajhidhdhu vandhār. arughāmaiyil irundhabhodhiluṃ, avarghaḻ iruvaruṃ òrubhodhuṃ dhòḍharbhu ghòḻḻavillai.  irubhbhiṉuṃ, indha neradhdhil ivar dhaṉadhu dhaṃbhi iravīndhiranādh dhāghūr mīdhu òru bhājhadhdhai vaḻardhdhugh ghòṇḍhār. dhāghūr ivaradhu vīḍhḍhiṟghu aḍhighghaḍhi vandhu jhèṉṟār. ñāṉadhāṉandhiṉi dhaṉadhu ghaṇavaruḍhaṉ 1869il muṃbhaighghu dhiruṃbhiṉār. adhe āṇḍhu bhiṟandha jhila nāḍhghaḻeyāṉa dhaṉadhu mudhal ghul̤andhaiyai il̤andhār.  ndha iṇai bhūṉāvil vajhidhdhu vandhabhodhu, ivaradhu maghaṉ, jhurendhiranādh 1872āṃ āṇḍhil bhiṟandhār. i aḍhudhdha āṇḍhu, ivaradhu maghaḻ indhirā dhevi bhijābhbhūril bhiṟandhār. dhairiyamāgha, ñāṉadhāṉandhiṉi òru muslīṃ bhèṇṇai dhaṉadhu ghul̤andhaighaḻughghu jhèviliyarāgha niyamidhdhār.  bhudhidhāghabh bhiṟandha ghul̤andhaighaḻai jhèviliyariṉ bharāmaribhbhiṟghu viḍhḍhuviḍhuvadhu   aṉṟaiya vajhadhiyāṉa indhiya ghuḍhuṃbhaṅghaḻil bhòdhuvāṉa naḍhaimuṟaiyāgha irundhadhu.  irubhbhiṉuṃ, ñāṉadhāṉandhiṉi dhaṉadhu ghul̤andhaighaḻai ūl̤iyarghaḻiṉ ghāvalil vaibhbhadhai èdhirdhdhār  .  ivaradhu mūṉṟāvadhu maghaṉ ghabhīndhiranādh 1876il jhindhuviṉ aidharābhādhdhil bhiṟandhār.

iṅghilāndhu 
1877āṃ āṇḍhil, ñāṉadhāṉandhiṉi dhevi dhaṉadhu mūṉṟu ghul̤andhaighaḻuḍhaṉ iṅghilāndhughghu bhayaṇaṃ jhèydhār.  andha ghāladhdhil òru indhiyabh bhèṇ ghaḍhal ghaḍhaghghuṃ jhèyal - òru āṇ dhuṇai illāmal - èṉbhadhu ivaruḍhaiya valimaiyai uṇardhdhiyadhu.  ilaṇḍhaṉil ivaradhu ghaṇavariṉ māmā ñāṉendhiramoghaṉ dhāghūr ivarai varaveṟṟār. avar mudhal ājhiya bhārisḍhar maṟṟuṃ òru ghiṟisdhavarāgha madhamāṟṟaṃ jhèydhughòṇḍhavarāvār.  ghèṉjhiṅḍhaṉ bhūṅghāvil uḻḻa ñāṉendhiramoghaṉ dhāghūriṉ vīḍhḍhil jhiṟidhu ghālaṃ dhaṅghiya bhiṉṉar, ñāṉadhāṉandhiṉi jhajhèghsiṉ ghaḍhaṟgharai nagharamāṉa bhiraiḍhḍhaṉil òru vīḍhḍhiṟghu jhèṉṟār. jhadhyendhiranādh 1878 aghḍhobharil ivaradhu iḻaiya jhaghodharar iravīndhiranādh dhāghūruḍhaṉ iṅghilāndhu vandhu ivaruḍhaṉ jherndhār.  iṅghilāndhil ivaradhu āraṃbha āṇḍhughaḻil iṟandhe bhiṟandha òru ghul̤andhai maṟṟuṃ ivaradhu iḻaiya maghaṉ ghabhīndhiranādhdhiṉ maṟaivu āghiyavaṟṟāl dhughghadhdhāl jhūl̤abhbhaḍhḍhirundhadhu. ilaṇḍhaṉil uḻḻa ghèṉjhal bhajhumai ghallaṟaiyil dhuvāraghanādh dhāghūriṉ ghallaṟaighghu arughil ghabhīndhiranādhdhai aḍhaghghaṃ jhèyya eṟbhāḍhu jhèydhār.  ivaruṃ ivaradhu ghul̤andhaighaḻuṃ iravīndhiranādhdhuḍhaṉ nèruṅghiya naḍhbhai vaḻardhdhugh ghòṇḍhaṉar.  ivaradhu maghaḻ indhirā iṟudhiyil iravīndhiranādhdhiṉ vāl̤nāḻ naṃbhighghaighghuriyavarāgha māṟiṉār. jhadhyendhiranādhdhiṉ bhayiṟjhi muḍhindhadhuṃ, avar jhūradhdhil òru bhadhaviyai eṟṟughghòṇḍhār .adhe neradhdhil ñāṉadhāṉandhiṉi dhaṉadhu ghul̤andhaighaḻuḍhaṉ ghòlghadhdhā dhiruṃbhiṉār.

ghòlghadhdhā 

ghòlghadhdhāvil, ñāṉadhāṉandhiṉi ghīl̤ vaḍhḍhajh jhālaiyil uḻḻa òru bhaṅghaḻāvil vajhidhdhu vandhār. āṉāluṃ, ivaradhu maghaḻ indhirā maṟṟuṃ marumaghaḻ jharaḻā dhevi jhādhurāṇi āghiyoriṉ niṉaivugh ghuṟibhbhughaḻilirundhu, ñāṉadhāṉandhiṉi òrubhodhuṃ jorājhaṅghovuḍhaṉāṉa dhòḍharbhai viḍhḍhuviḍhavillai èṉbhadhai aṟighiṟoṃ .   iravīndhiranādhdhiṉ dhirumaṇadhdhil ivar òru jhuṟujhuṟubhbhāṉa bhādhdhiradhdhai vaghidhdhār. meluṃ iḻaṃ maṇamaghaḻ miruṇāḻiṉighghu val̤ighāḍhḍhiṉār.  ghālabhbhoghghil, iravīndhiranādhdhuḍhaṉāṉa ivaradhu uṟavu avaradhu bhaḍhaibhbhāṟṟaliṉ ghaḻadhdhil bharaviyadhu. ñāṉadhānandhiṉi avaradhu nāḍhaghaṅghaḻil avarughghu udhavadh dhòḍhaṅghiṉār. bhèruṃbhāluṃ maṟṟa vīḍhḍhu  bhèṇghaḻai bhaṅgheṟgha ūghghuvidhdhār. idhaṉāl vālmīghi-bhiradhibhā, ghālmirighāyā, rājā o rāṇi, māyar ghelā maṟṟuṃ bhijhārjaṉ bhoṉṟavai vèḻiyāṉadhu.  indhirā dheviyiṉ niṉaivilirundhu, ñāṉadhāṉandhiṉi avaradhu ghāladhdhiṉ ghòlghadhdhā ghiḻiḍhḍhèrāḍhḍhiyuḍhaṉ bhal̤aghavillai èṉbhadhaiyuṃ aṟighiṟoṃ.  ghòlghadhdhā jhamūghaṃ ñāṉanandhiṉiyiḍhaṃ aghghaṟai ghāḍhḍhavillai èṉbhadhuṃ bhirabhalamāṉa vaṅghāḻa idhal̤āṉa bhaṅghabhājhiyiṉ aghḍhobhar 1889 idhal̤il òru ghaḍhḍhuraiyāgha vèḻivandhuḻḻadhu. adhu rājā o rāṇi nāḍhaghadhdhil naḍhidhdhadhaṟghāgha ivarai avadhūṟāgha bhejhiyadhu.  

1890 āṃ āṇḍhil, ñāṉadhāṉandhiṉi 1884il dhaṉadhu maṉaivi ghādhaṃbhari dheviyai il̤andha jodhirindhiranādh dhāghūruḍhaṉ jhèṉṟār. 1891 āṃ āṇḍhil, ñāṉadhāṉandhiṉi dhevi dhaṉadhu marumaghaṉ abhāṉindhiranādh dhāghūrai ī.bhi. hevalughghu aṟimughabhbhaḍhudhdhiṉār, avar abhbhodhu arajhu ghalaigh ghallūriyiṉ mudhalvarāgha irundhār. indha iru ghalaiñarghaḻughghuṃ iḍhaiyilāṉa òdhdhul̤aibhbhu iṟudhiyil vaṅghāḻa ghalaibh bhaḻḻiyiṉ vaḻarjhjhighghu val̤ivaghudhdhadhu.  dhāghūr ghuḍhuṃbhadhdhil ñāṉadhāṉandhiṉiyiṉ nilaiyai nilainiṟudhdhuvadhu ghaḍhiṉamāghuṃ. òrubhuṟaṃ, bhiraṃma jhamājadhdhil māghā udhjhava ghòṇḍhāḍhḍhaṅghaḻughghu dhalaimai dhāṅghiya òru jhila bhèṇghaḻil ivaruṃ òruvarāgha irundhār. meluṃ ivar bhirāmaṇarallādha ghūjh-bhèghār arajha ghuḍhuṃbhadhdhiṉaruḍhaṉ dhirumaṇadhdhai ādharidhdhadhāgha aṟiyabhbhaḍhughiṟadhu. idhu avaḻai mīṇḍhuṃ, dhebhendhiranādh dhāghūruḍhaṉ al̤aidhdhujh jhèṉṟadhu.   òru muṟai dhaṉiyāgha iṅghilāndhu jhèṉṟa òru bhèṇṇāṉ ivar dhaṉ maghaṉ jhurendhiranādhdhai uyar bhaḍhibhbhughghāgha iṅghilāndhu jhèlla aṉumadhighghavillai.     

1907 āṃ āṇḍhil, ñāṉadhānandhiṉiyuṃ jhadhyendhiranādhdhuṃ irāñjhiyil uḻḻa mòrābhādhi malaiyil uḻḻa avarghaḻadhu vīḍhḍhil ivaradhu māmaṉār dhebhendhiranādhdhuḍhaṉ vāl̤adh dhòḍhaṅghiṉar.  ñāṉadhānandhiṉi1941 il iṟandhār.

ghuṟibhbhughaḻ

meluṃ bhaḍhighgha 
 Jnanadanandini Devi, Puratoni (Memoirs), Ananda Publishers (2012) 
 Indira Devi Chaudhurani & Anathnath Das (ed.), Smritisamput, Viswa Bharati University (1997) 
 jharaḻā dhevi jhādhurāṇi, Jeebaner Jharapata, Dey's Publishing (2007) 
 iravīndhiranādh dhāghūr, Yurope Prabasir Patra visvabhāradhi bhalghalaighghal̤aghaṃ (1973) 
 iravīndhiranādh dhāghūr, Jeebansmriti, visvabhāradhi bhalghalaighghal̤aghaṃ (1953) 
 Prasanta Kumar Pal, Rabi-Jeebani Ananda Publishers (1990) 
 Hiranmay Bandopadhyay, Thakurbarir Katha, Sishu Sahitya Sansad (1995) 
 Chitra Deb, Thakurbarir Andarmahal, Ananda Publishers (2010) 
 Samir Sengupta, Rabindranather Atmiyaswajan, Sishu Sahitya Sansad (2005)

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 
 https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php
 http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Jnanadanandini
 http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757
 http://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html
 http://vintageindianclothing.tumblr.com/post/31690135816/the-brahmika-sari
 http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamabodhini_Patrika

indhiya jhamudhāya maṟumalarjhjhiyāḻarghaḻ
1941 iṟabhbhughaḻ
1850 bhiṟabhbhughaḻ
ஞானதாநந்தினி தேவி