பிரசன்ன குமார் ராய் (Prasanna Kumar Roy) (1849 - 1932; டாக்டர் பி.கே. ராய் என்றும் அழைக்கப்படுகிறார் ) ஓர் கல்வியாளரும் கொல்கத்தாவின் மாநிலப் பல்கலைக்கழகத்தின்  முதல்வராக இருந்த முதல் இந்தியரும் ஆவார்.

ஆரம்ப கால வாழ்க்கை 
சியாம் சுந்தர் ராய் என்பவரின் மகனான இவர் டாக்காவின் கெரனிகஞ்சில் உள்ள சுபத்யாவைச் சேர்ந்த ஒரு குடும்பத்தைச் சேர்ந்தவர் (இப்போது வங்காளதேசம்). இவர் டாக்காவில் உள்ள போகோஸ் பள்ளியின் மாணவர். இவர் தனது வாழ்க்கையின் ஆரம்பத்தில் பிரம்ம சமாஜத்தை நோக்கி ஈர்க்கப்பட்டார். இவரது குடும்பம் உயர் சாதியைக் கொண்ட இந்துக்களாக இருந்தது. அதேசமயம் பிரம்ம சமாஜம் கிறிஸ்தவ மறை பணியாளர்களுடன் நெருக்கமாக இணைந்த ஒரு தீவிர சீர்திருத்தவாத பிரிவாகும்.  பிரம்ம பிரிவின் தலைவர்கள் பலர் கிறிஸ்தவ மதத்திற்கு மாறியவர்கள். பிரம்ம சமாஜம் (மற்றும் கிறித்துவம்) மீதான ராயின் ஈர்ப்பு இவரை குடும்பத்திலிருந்து விலக்கியது. மேலும் இவர் வீட்டை விட்டு வெளியேற்றப்பட்டார். நன்கு நிதியளிக்கப்பட்ட கிறிஸ்தவ மறைபணியாளர்கள் இவருக்கு ஆதரவை கொடுத்தனர். இவரது புதிய நண்பர்களால் வழிநடத்தப்பட்டு, இவர் இங்கிலாந்து செல்ல கில்கிறிஸ்ட் உதவித்தொகையை பெற்றார். இவர் 1873இல் இலண்டன் பல்கலைக்கழகத்தில் அறிவியலில் சான்றிதழம் பட்டம் பெற்றார். 1876இல் எடின்பரோ பல்கலைக்கழகம், இலண்டன் பல்கலைக்கழகம் ஆகியவற்றில் உளவியலில் பட்டம் பெற்றார். அவரும் ஆனந்த மோகன் போசும் இணைந்து ஐக்கிய இராச்சியத்தில் பிரம்ம சமாஜம், இந்திய சங்கம் , ஒரு நூலகம் ஆகியவற்றை நிறுவினர்.

கற்பித்தல் தொழில் 
இந்தியா திரும்பியதும், ராய் பாட்னா கல்லூரி, டாக்கா கல்லூரி , கொல்கத்தாவின் மாநிலக் கல்லூரியில் கற்பித்தார். இவர் 1902 முதல் 1905 வரை மாநிலக் கல்லூரியின் முதல்வராக பணியாற்றிய முதல் இந்தியர் ஆவார். அதன்பிறகு, இவர் கொல்கத்தா பல்கலைக்கழகத்தின் பதிவாளராக ஆனார். மேலும், ஓய்வுபெற்றவுடன் பல்கலைக்கழகத்தின் கீழ் கல்லூரிகளின் ஆய்வாளராக பணியாற்றினார். இவர் இந்தியச் செயலாளரின் கல்வி உதவியாளராக இரண்டு ஆண்டுகள் இங்கிலாந்தில் நியமிக்கப்பட்டார்.

சாதரன் பிரம்ம சமாஜத்தின் விவகாரங்களில் ராய் தீவிரமாக இருந்தார். இவர் பிரம்ம சமாஜத்தின் டாக்கா அத்தியாயத்தின் செயலாளராகவும், கொல்கத்தாவின் சாதரன் பிரம்ம சமாஜத்தின் செயலாளராகவும் தலைவராகவும் இருந்தார். இவரும் இவரது மனைவியும் ஒரு சிறிய பிரம்மோ சமூகத்தைக் கொண்ட ஹசாரிபாகில் தங்குவது அல்லது வழக்கமாகச் செல்வது வழக்கம்.

குடும்பம் 
இலண்டனில் ராயின் கல்வி மற்றும் பிரிட்டிசு நிறுவனங்களுடனான தொடர்புகள் இவரை திருமணத்திற்கு வழிவகுத்தது. மேலும் தனது  குடும்பத்தில் இருந்து பிரிந்திருப்பது இந்த சூழலில் ஒரு நன்மையாகவும் இருந்தது. இவர் துர்கா மோகன் தாஸின் மகள் கிறிஸ்தவ மதத்திற்கு மாறி பிரம்ம சமாஜத்தின் முன்னணி நபராக இருந்த சரளாவை மணந்தார். 
இந்த திருமணம் ராயை வங்காளச் சமுதாயத்தின் பல முன்னணி வீரர்களுடன் இணைத்தது. இவர்கள் ஆங்கிலக் கல்வியையும் ஐரோப்பிய கலாச்சாரத்தையும் ஏற்றுக்கொண்ட பின்னர் காலனித்துவ ஆட்சியின் கீழ் வளம் பெற்றனர். இவரது மனைவி சரளா விஞ்ஞானி ஜகதீஷ் சந்திர போஸின் மனைவி அபலா போஸின் சகோதரி    ; இவரது உறவினர்களில் தேசபந்து சித்தரஞ்சன் தாஸ், சுதி ரஞ்சன் தாஸ் (பின்னர் இந்தியத் தலைமை நீதிபதி ) ஆகியோர் அடங்குவர்.

இத்தம்பதியினருக்கு சாருலதா முகர்ஜி,    சொர்ணலதா போஸ் ஆகிய இரண்டு மகள்கள் பிறந்தனர். இவரது மகள் சாருலதா கல்வியாளர் சதீஷ் சந்திர முகர்ஜியை திருமணம் செய்து கொண்டார். இவர்களுக்கு ஏர் மார்ஷல் சுப்ரத்தோ முகர்ஜி,  முதல் இந்திய விமானப்படைத் தலைவர், பெண்ணியவாதியும் அரசியல்வாதியுமான ரேணுகா ராய்,  பிரசாந்த முகர்ஜி, பெங்கால் நாக்பூர் இரயில்வேயில் பணிபுரிந்த ஒரு பொது மேலாளர் ஆகியோர் பிறந்தனர்.

சான்றுகள் 

 Sansad Bangali Charitabhidhan (Biographical dictionary) in Bengali edited by Subodh Chandra Sengupta and Anjali Bose.
எடின்பரோ பல்கலைக்கழக முன்னாள் மாணவர்கள்
1932 இறப்புகள்
1849 பிறப்புகள்
bhirajhaṉṉa ghumār rāy (Prasanna Kumar Roy) (1849 - 1932; ḍhāghḍhar bhi.ghe. rāy èṉṟuṃ al̤aighghabhbhaḍhughiṟār ) or ghalviyāḻaruṃ ghòlghadhdhāviṉ mānilabh bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ  mudhalvarāgha irundha mudhal indhiyaruṃ āvār.

āraṃbha ghāla vāl̤ghghai 
jhiyāṃ jhundhar rāy èṉbhavariṉ maghaṉāṉa ivar ḍhāghghāviṉ ghèraṉighañjhil uḻḻa jhubhadhyāvaijh jherndha òru ghuḍhuṃbhadhdhaijh jherndhavar (ibhbhodhu vaṅghāḻadhejhaṃ). ivar ḍhāghghāvil uḻḻa bhoghos bhaḻḻiyiṉ māṇavar. ivar dhaṉadhu vāl̤ghghaiyiṉ āraṃbhadhdhil bhiraṃma jhamājadhdhai noghghi īrghghabhbhaḍhḍhār. ivaradhu ghuḍhuṃbhaṃ uyar jhādhiyaigh ghòṇḍha indhughghaḻāgha irundhadhu. adhejhamayaṃ bhiraṃma jhamājaṃ ghiṟisdhava maṟai bhaṇiyāḻarghaḻuḍhaṉ nèrughghamāgha iṇaindha òru dhīvira jhīrdhirudhdhavādha bhirivāghuṃ.  bhiraṃma bhiriviṉ dhalaivarghaḻ bhalar ghiṟisdhava madhadhdhiṟghu māṟiyavarghaḻ. bhiraṃma jhamājaṃ (maṟṟuṃ ghiṟidhdhuvaṃ) mīdhāṉa rāyiṉ īrbhbhu ivarai ghuḍhuṃbhadhdhilirundhu vilaghghiyadhu. meluṃ ivar vīḍhḍhai viḍhḍhu vèḻiyeṟṟabhbhaḍhḍhār. naṉghu nidhiyaḻighghabhbhaḍhḍha ghiṟisdhava maṟaibhaṇiyāḻarghaḻ ivarughghu ādharavai ghòḍhudhdhaṉar. ivaradhu bhudhiya naṇbharghaḻāl val̤inaḍhadhdhabhbhaḍhḍhu, ivar iṅghilāndhu jhèlla ghilghiṟisḍh udhavidhdhòghaiyai bhèṟṟār. ivar 1873il ilaṇḍhaṉ bhalghalaighghal̤aghadhdhil aṟiviyalil jhāṉṟidhal̤aṃ bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. 1876il èḍhiṉbharo bhalghalaighghal̤aghaṃ, ilaṇḍhaṉ bhalghalaighghal̤aghaṃ āghiyavaṟṟil uḻaviyalil bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. avaruṃ āṉandha moghaṉ bhojhuṃ iṇaindhu aighghiya irājhjhiyadhdhil bhiraṃma jhamājaṃ, indhiya jhaṅghaṃ , òru nūlaghaṃ āghiyavaṟṟai niṟuviṉar.

ghaṟbhidhdhal dhòl̤il 
indhiyā dhiruṃbhiyadhuṃ, rāy bhāḍhṉā ghallūri, ḍhāghghā ghallūri , ghòlghadhdhāviṉ mānilagh ghallūriyil ghaṟbhidhdhār. ivar 1902 mudhal 1905 varai mānilagh ghallūriyiṉ mudhalvarāgha bhaṇiyāṟṟiya mudhal indhiyar āvār. adhaṉbhiṟaghu, ivar ghòlghadhdhā bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ bhadhivāḻarāgha āṉār. meluṃ, oyvubhèṟṟavuḍhaṉ bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ ghīl̤ ghallūrighaḻiṉ āyvāḻarāgha bhaṇiyāṟṟiṉār. ivar indhiyajh jhèyalāḻariṉ ghalvi udhaviyāḻarāgha iraṇḍhu āṇḍhughaḻ iṅghilāndhil niyamighghabhbhaḍhḍhār.

jhādharaṉ bhiraṃma jhamājadhdhiṉ vivaghāraṅghaḻil rāy dhīviramāgha irundhār. ivar bhiraṃma jhamājadhdhiṉ ḍhāghghā adhdhiyāyadhdhiṉ jhèyalāḻarāghavuṃ, ghòlghadhdhāviṉ jhādharaṉ bhiraṃma jhamājadhdhiṉ jhèyalāḻarāghavuṃ dhalaivarāghavuṃ irundhār. ivaruṃ ivaradhu maṉaiviyuṃ òru jhiṟiya bhiraṃmo jhamūghadhdhaigh ghòṇḍha hajhāribhāghil dhaṅghuvadhu alladhu val̤aghghamāghajh jhèlvadhu val̤aghghaṃ.

ghuḍhuṃbhaṃ 
ilaṇḍhaṉil rāyiṉ ghalvi maṟṟuṃ bhiriḍhḍhijhu niṟuvaṉaṅghaḻuḍhaṉāṉa dhòḍharbhughaḻ ivarai dhirumaṇadhdhiṟghu val̤ivaghudhdhadhu. meluṃ dhaṉadhu  ghuḍhuṃbhadhdhil irundhu bhirindhirubhbhadhu indha jhūl̤alil òru naṉmaiyāghavuṃ irundhadhu. ivar dhurghā moghaṉ dhāsiṉ maghaḻ ghiṟisdhava madhadhdhiṟghu māṟi bhiraṃma jhamājadhdhiṉ muṉṉaṇi nabharāgha irundha jharaḻāvai maṇandhār. 
indha dhirumaṇaṃ rāyai vaṅghāḻajh jhamudhāyadhdhiṉ bhala muṉṉaṇi vīrarghaḻuḍhaṉ iṇaidhdhadhu. ivarghaḻ āṅghilagh ghalviyaiyuṃ airobhbhiya ghalājhjhāradhdhaiyuṃ eṟṟughghòṇḍha bhiṉṉar ghālaṉidhdhuva āḍhjhiyiṉ ghīl̤ vaḻaṃ bhèṟṟaṉar. ivaradhu maṉaivi jharaḻā viññāṉi jaghadhīṣ jhandhira bhosiṉ maṉaivi abhalā bhosiṉ jhaghodhari    ; ivaradhu uṟaviṉarghaḻil dhejhabhandhu jhidhdharañjhaṉ dhās, jhudhi rañjhaṉ dhās (bhiṉṉar indhiyadh dhalaimai nīdhibhadhi ) āghiyor aḍhaṅghuvar.

idhdhaṃbhadhiyiṉarughghu jhāruladhā mugharji,    jhòrṇaladhā bhos āghiya iraṇḍhu maghaḻghaḻ bhiṟandhaṉar. ivaradhu maghaḻ jhāruladhā ghalviyāḻar jhadhīṣ jhandhira mugharjiyai dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòṇḍhār. ivarghaḻughghu er mārṣal jhubhradhdho mugharji,  mudhal indhiya vimāṉabhbhaḍhaidh dhalaivar, bhèṇṇiyavādhiyuṃ arajhiyalvādhiyumāṉa reṇughā rāy,  bhirajhāndha mugharji, bhèṅghāl nāghbhūr irayilveyil bhaṇibhurindha òru bhòdhu melāḻar āghiyor bhiṟandhaṉar.

jhāṉṟughaḻ 

 Sansad Bangali Charitabhidhan (Biographical dictionary) in Bengali edited by Subodh Chandra Sengupta and Anjali Bose.
èḍhiṉbharo bhalghalaighghal̤agha muṉṉāḻ māṇavarghaḻ
1932 iṟabhbhughaḻ
1849 bhiṟabhbhughaḻ
பிரசன்ன குமார் ராய்