ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வழக்கு, இந்தியாவின் உத்தரப் பிரதேசம் மாநிலத்தில் வாரணாசி நகரத்தில் அமைந்த காசி விஸ்வநாதர் கோயிலின் ஆதி சுயம்பு ஜோதிர்லிங்கம் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் உள்ள ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் உள்ள ஞானவாபி நீர்நிலையில்  இருப்பதாக இந்துக்கள் நம்புகிறார்கள். 1664-ஆம் ஆண்டில் முகலாயப் பேரரசர் அவுரங்கசீப்பின் உத்தரவால் காசி விஸ்வநாதர் கோயில்  2 செப்டம்பர் 1669 அன்று  இடிக்கப்பட்ட இடத்தில் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் கட்டப்பட்டதாக கூறப்படுகிறது. அதனால் அந்த வளாகத்தை இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகம் அகழ்வாராய்ச்சி செய்ய இந்துக்கள் விரும்புகிறார்கள். அதே நேரத்தில் முஸ்லிம்கள் அந்த இடத்தில் கோயில் இல்லை என மறுக்கின்றனர். இந்துக்களின் முக்கியமான கோயில் பகுதியும், ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தையும் இந்துக்களிடம் ஒப்படைக்க வேண்டும் என  வாரணாசி கீழமை நீதிமன்றத்தில் வழக்கு தொடுத்தது.  மேலும் பள்ளிவாசல் வளாகத்தை கள ஆய்வு செய்யவும், ரேடார் ஆய்வு செய்யவும், வீடியோ பதிவு செய்யவும் நீதிமன்றத்தில் அனுமதி கோரி மனு தாக்கல் செய்யப்பட்டது. அந்த வளாகத்தை மீண்டும் இந்து தெய்வங்களிடம் ஒப்படைக்க வேண்டும் என்று வழக்கில் கோரப்பட்டது.  1991-ஆம் ஆண்டில் இந்துக்கள் 3 முக்கிய கோரிக்கைளுடன் வாராணாசி கீழமை நீதிமன்றத்தில்  வழக்கு தொடுத்தனர். கோரிக்கைகள் பின்வருமாறு:
1 ஞான்வாபி  நிலம் கோயிலின் ஒரு பகுதியாக அறிவிக்கப்பட வேண்டும்.
2. ஞானவாபி பள்ளிவாசலின் தற்போதைய கட்டமைப்பு இடிக்கப்பட்டு இந்துக்களிடம் ஒப்படைக்கப்பட வேண்டும்.
3. ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் சுயம்புவாக உள்ள சிவலிங்கம் உள்ள இடத்தில் புதிய கோயிலை புனரமைக்க அனுமதிக்க வேண்டும். இதனை முஸ்லிம்கள் அதை தடுக்கக்கூடாது.

25 செப்டம்பர் 1998 அன்று, ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தின் எந்த மதத்திற்கு சொந்தமாக இருந்தது என்பதை முதலில் முடிவு செய்ய வேண்டும் என்று வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் உத்தரவிட்டது. மேலும் 1991-ஆம் ஆண்டின் வழிபாட்டுத் தலங்கள் சிறப்பு ஏற்பாடுகள் சட்டத்தின்படி, அயோத்தியை தவிர, பிற வழிபாட்டுத் தலங்கள் அனைத்தும் 15 ஆகஸ்டு 1947 அன்று இருந்த நிலையில் பராமரிக்கப்பட வேண்டும் என கூறப்பட்டுள்ளதால்,  சர்ச்சைக்குரிய இடமான ஞான வாபி கிணறு அல்லது பள்ளிவாசல், காசி விஸ்வநாதர் கோயிலின் ஒரு பகுதியாக இருந்ததா என்பதை முதலில் தீர்மானிக்க நடவடிக்கை வேண்டும் என வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் முடிவு செய்தது. காசிவிஸ்வநாத் கோயிலுக்கு ஒரு பழங்கால வரலாறு இருப்பதாகவும், அது மக்களின் இந்து மத உணர்வுகளுடன் தொடர்புடையது என்றும் நீதிமன்றம் நம்பியது. எனவே இந்த சர்ச்சையை விரைவில் தீர்க்கப்பட வேண்டும் என்றும் கூறியது.

இந்த சர்ச்சைக்கு தீர்வு காண 2018-ஆம் ஆண்டில், ஞானவாபி பள்ளிவாசல்  வளாகம் முழுவதையும் இந்தியத் தொல்லியல் துறை ஆய்வு செய்ய வேண்டும் என்று இந்து தரப்பு கோரியது. அதே நேரத்தில் முஸ்லிம்கள் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில், காசி விஸ்வநாதர் கோயிலின் பகுதி இல்லை என மறுக்கின்றனர். வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம சர்சச்சைகுரிய இடத்தில் அகழாய்வு செய்ய தீர்ப்பு வழங்கியது. ஞான வாபி பள்ளிவாசலில் அகழாய்வு செய்வதற்கு அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம் தடை உத்தரவு பிறப்பித்தது. 20 ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு, 2018-ஆம் ஆண்டில் மீண்டும் விசாரணை தொடங்கியது. ஆனால் முஸ்லீம் தரப்பு மீண்டும்  தடை உத்தரவை பெற்றது.

ஞானவாபி பள்ளிவாசலின் மேற்கு சுவரில் இந்து தெய்வங்களில் சிற்பங்கள், இந்து கட்டிட அமைப்புகள் இருப்பதை இந்துக்கள் தரப்பில் நீதிமன்றத்தில் ஆதாரமாக  சமர்ப்பிக்கப்பட்டுள்ளது.

வழக்கின் தரப்பினர்
ஞான வாபி பள்ளிவாசல் அறிவுக் கிணற்று வளாகம் குறிதது வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றத்தில் தற்போது நடைபெற்று வரும் வழக்கில் மூன்று தரப்பினர் உள்ளனர். முதல் தரப்பு ஜோதிர்லிங்கமாக உள்ள சிவபெருமானின் நண்பராக நீதிமன்றத்தால் நியமிக்கப்பட்ட வழக்கறிஞர் விஜய் சங்கர் ரஸ்தோகி, காசி விஸ்வநாதர் சார்பாக வாதிடுகிறார். ஞானவாபி பள்ளிவாசல் தரப்பில் உத்தரப் பிரதேச மாநில சுன்னி மத்திய வக்ஃப் வாரியம் மற்றும் அஞ்சுமான் இந்தே ஜாமியா மஸ்ஜித் குழு வாதிடுகிறது.
16ஆம் நூற்றாண்டில் காசி கோயிலை இடித்து முகலாய மன்னர் ஔரங்கசீப்பால் இங்கு மசூதி கட்டப்பட்டது என்று கூறி உச்ச நீதிமன்றம், அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம் மற்றும் வாரணாசி நீதிமன்றங்களில் பல மனுக்கள் தாக்கல் செய்யப்பட்டுள்ளன.

வழக்கு
18 ஆகஸ்டு 2021 அன்று தில்லியைச் சேர்ந்த ஐந்து பெண்கள் ராக்கி சிங் என்பவர் தலைமையில் வாரணாசி நீதிமன்றத்தில் மனு தாக்கல் செய்தனர். அதில், ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தின் மண்டபத்தில் உள்ள சிருங்கார கௌரி, விநாயகர், அனுமன், ஆதி விஸ்வநாதர், நந்தி மற்றும் பிற தெய்வங்களை தரிசனம் செய்ய அனுமதிக்க வேண்டும் என்று அவர்கள் கோரியிருந்தனர். மேலும் பள்ளிவாசலில் உள்ள இந்து தெய்வச் சிலைகளை உடைப்பது, இடிப்பது, சேதப்படுத்துவது போன்ற செயல்களை தடுத்து நிறுத்த வேண்டும் எனக்கோரிக்கை வைத்தனர்.

வாரணாசியில் உள்ள ஞானவாபி மசூதியில் கோயில் இருந்ததா என்பது குறித்து ஆய்வு செய்ய நீதிமன்றத்தால் நியமிக்கப்பட்ட வழக்கறிஞர்கள் குழு 14 மே 2022 அன்று (சனிக்கிழமை)  முதல் நாள் கள ஆய்வுக்காக அங்கு சென்ற பிறகு இந்த விவகாரம் சர்ச்சையானது.

வாரணாசியில் உள்ள மாவட்ட நீதிமன்றம் ஞானவாபி மசூதியின் கட்டமைப்பை விசாரிக்க இந்தியத் தொல்லியல் துறைக்கு ஏப்ரல் 2021 ஆண்டில் உத்தரவிட்டது.

மே 6 மற்றும் 7ம் தேதிகளில் ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் வீடியோ மூலம் கள ஆய்வு நடத்த வாரணாசி நீதிமன்றம் உத்தரவிட்டது. இசுலாமியர்கள் களப்பணி செய்வதை கடுமையாக எதிர்ப்பு தெரிவித்ததால் களப்பணி செய்யப்படவில்லை.

ஞானவாபி மசூதியில் நடைபெறும் ஆய்வுப்பணிகளுக்கு எதிராக இடைக்கால உத்தரவு பிறப்பிக்க இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் மறுத்துவிட்டது. எனினும் இந்த வழக்கை விசாரணைக்கு பட்டியலிடுவதாக, தலைமை நீதிபதி தலைமையிலான அமர்வு தெரிவித்தது.

பின்னர் 2022, மே மாதம் 14, 15 மற்றும் 16 ஆகிய நாட்களில் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகம் முழுவதும் வீடியோ மூலம் களப்பணி செய்யப்பட்டது.

20 மே 2022 - இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வழக்கை, வாரணாசி கீழமை நீதிமன்றம் விசாரணை செய்வதற்கு பதிலாக வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் விசாரணை செய்ய வேண்டும் என உத்தரவிட்டது.

12 செப்டம்பர் 2022 - வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம், 5 இந்துப் பெண்கள் தொடுத்த ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வழக்கை விசாரணைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம் எனத் தீர்ப்பு வழங்கியது.

14 அக்டோபர் - ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தை ஆய்வு செய்தபோது கண்டெடுக்கப்பட்ட பொருள் சிவலிங்கமா அல்லது நீரூற்றா என்பதை கதிரியக்கக்கரிமக் காலக்கணிப்பு முறையில் அறிவியல்பூர்வமாக ஆய்வு செய்ய இந்தியத் தொல்லியல் துறைக்கு உத்தரவிடக் கோரிய மனுவை வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் தள்ளுபடி செய்தது.

11 நவம்பர் 2022 - இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் ஞானவாபி பள்ளிவாசலுக்கு மே 2022 வரை அளிக்கப்பட்ட பாதுகாப்பு அடுத்த உத்தரவு பிறப்பிக்கும் வரை நீட்டித்தது.

ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் தொழுகைக்கு முன்பு கை, கால்களை கழுவும் ஒசுகானாவின் நடுவே சிவலிங்கம் இருப்பதாக செய்தி வெளியானதைத் தொடர்ந்து உச்ச நீதிமன்றத்தின் ஆணையின்படி மூடி முத்திரைப்பட்டதால், பள்ளிவாசல் நிர்வாகம் மாற்று வசதியை ஏற்படுத்தி தர ஆணையிடக் கோரி உச்ச நீதிமன்றத்தில் மனு தாக்கல் செய்தது.  இந்த மனு குறித்து 21 ஏப்ரல் 2023 அன்று உச்ச நீதிமன்றம் விசாரணைக்கு எடுத்துக்கொள்கிறது.

12 மே 2023 - அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம், ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் சிவலிங்கம் அமைப்பு இருப்பதாக கருதப்படும் அமைப்பை கதிரியக்கக்கரிமக் காலக்கணிப்பு செய்து அறிக்கை அனுப்ப இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகத்திற்கு உத்தரவிட்டது.

18 மே 2023 - இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் கிடைத்த  சிவலிங்கம் போன்ற பொருளை கதிரியக்கக்கரிமக் காலக்கணிப்பு செய்வதற்கு இடைக்கால தடை விதித்து வழக்கை 19 மே 2023 தேதிக்கு ஒத்தி வைத்தது.

31 மே 2023-  ஞானவாபி பள்ளிவாசலின் மேற்கு சுவரில் உள்ள சிருங்கார கௌரி உள்ளிட்ட தெய்வத் திருமேனிகளை இந்துக்கள் அன்றாடம் வழிபட அனுமதி கோரிய வழக்கில், முஸ்லிம் தரப்பின் ஆட்சேப மனுவை அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம் தள்ளுபடி செய்தது.

24 சூலை 2023 - ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் சிவ லிங்க அமைப்பு இருந்த நீர் நிலையை இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகம் ஆய்வு செய்துகொண்டிருந்த நிலையில், அதனை எதிர்த்து பள்ளிவாசல் நிர்வாகம் இந்திய உச்ச நீதி மன்றத்தில் தொடர்ந்த வழக்கில், சூலை 26 வரை ஆய்வை நிறுத்த ஆணையிட்டதுடன், இது தொடர்பாக அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றத்தை நாட உச்ச நீதிமன்றம் அறிவுறுத்தியது.

3 ஆகஸ்டு 2023 - ஞானவாபி பள்ளிவாசலுக்கு பாதிப்பு ஏற்படாதவாறு இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகம் ஆய்வு செய்ய அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம் அனுமதி வழங்கியதை அடுத்து 4 ஆகஸ்டு 2023 முதல் ஆய்வுப் பணி தொடங்கியது.

2 செப்டம்பர் 2023 அன்று ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் மேலும் ஆய்வுத் தொடர, இந்தியத் தொல்லியல் ஆய்வகம் மேலும் 8 வாரங்களுக்கு அனுமதி நீட்டிக்க அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றத்திடம் அனுமதி கோரியுள்ளது.

கள ஆய்வு
காசி விஸ்வநாதர் கோயில் சுவரை ஒட்டி அமைந்த ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் உள்ள இந்துக்கள் வணங்கும் சிவ லிங்கம், சிருங்கார கௌரி அம்மன், விநாயகர், நந்தி முதலிய சிலைகள் மற்றும் இந்துக் கட்டிட அமைப்புகளை  வீடியோ மூலம் கள ஆய்வு மேற்கொள்ள நீதிமன்றம் ஒரு குழுவை அஜய் மிஸ்ரா எனும் வழக்கறிஞரை ஆணையாளராக நியமித்தது. இக்குழுவின் இந்துக்கள், இசுலாமியர்கள் சார்பில் பலர் இருந்தனர். 14, 15 மற்றும் 16 மே 2022 ஆகிய மூன்று நாட்களுக்கு கள ஆய்வு வாரணாசி  நீதிமன்றம் நீதிமன்றம் அனுமதி வழங்கியது.

16 மே 2022 அன்று (செவ்வாய்க் கிழமை) அன்று நடைபெற்ற கள ஆய்வின் போது, இசுலாமியர்கள் தொழுகைக்கு முன்னர் உளூ (உடலைச் சுத்தம் செய்தல்) செய்யப் பயன்படும், சிறு செயற்கை குளத்தில்  உள்ள நீரை வெளியேற்றி பார்க்கும் போது, அதில் பெரிய சிவ லிங்கம்  தெரியவந்தது. கள ஆய்வுப் பணியின் போது பார்த்த காட்சிகளை நீதிமன்றத்தில் தவிர வெளியே யாரும் சொல்லக்கூடாது என நீதிமன்றம் ஏற்கனவே அறிவித்து இருந்தது. ஆனால் அது சிவலிங்கம் அல்ல, செயற்கை நீரூற்று என முஸ்லிம் தரப்பினர் நிராகரித்துவிட்டனர். இருப்பினும் அப்பகுதியை அதிகாரிகள் முத்திரையிட்டு, சர்ச்சைகுரிய பகுதியில் யாரும் செல்லாதவாறு தடுப்புகள் வைத்து அடைத்தனர்.

பள்ளிவாசல் நிர்வாகம் தரப்பில் ஆஜரான வழக்கறிஞர் அபய் நாத் யாதவ், கள ஆய்வு செய்த ஆணையர் அஜய் மிஸ்ரா, நடுநிலையாக இல்லாமல், ஒருதலைப்பட்சமாக செயல்பட்டதாகவும், மேலும் பள்ளிவாசலில் சிவ லிங்கம் இருப்பதை ஊடகங்களுக்கு தெரிவித்ததால், அவர் மீது நடவடிக்கை எடுக்க வேண்டும் கோரியதை முன்னிட்டு, வாராணாசி நீதிமன்றம் களப்பணி ஆணையாளரான அஜய் மிஸ்ராவை அந்த பொறுப்பிலிருந்து நீக்கியது.

கள ஆய்வின் அறிக்கையை உதவி ஆணையர்களில் ஒருவரான விஷால் சிங் 19 மே 2022 அன்றைய தேதிக்குள் சமர்ப்பிக்க வேண்டும் என்று உத்தரவிட்டு, வழக்கை மே 20ம் தேதிக்கு ஒத்தி வைத்தார்.

முன்னதாக முத்திரை வைக்கப்பட்ட மசூதியின் ஒரு பகுதியிலுள்ள சிவலிங்கத்தை அளக்கவும், உளூ செய்யும் ஒசுகானாவை சுற்றியுள்ள சுவர்களை உடைக்கவும் இந்துக்கள் தரப்பில் அனுமதி கோரப்பட்டது. இதன் மீது மசூதி நிர்வாகிகளின் பதிலை பெற்ற பின் முடிவு எடுப்பதாக நீதிபதி தெரிவித்தார்.

4 ஆகஸ்டு 2023 அன்று அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றத்தின் உத்தரவுப்படி, ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் 64 தொல்லியல் ஆய்வகத்தினர் நவீன கருவிகளுடன், நிலத்தை தோண்டாது நவீன முறையில அகழ்வாய்வைத் தொடங்கினர்.

வழக்கின் வரலாறு
 1936 ஆம் ஆண்டில், முழு ஞானவாபி வளாகத்தில் தொழுகை செய்யும் உரிமை தொடர்பாக பிரித்தானிய இந்தியா அரசுக்கு எதிராக வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றத்தில் இந்துக்கள் வழக்கு தொடுத்தனர்.
 உரிமை கோருபவர்கள் சார்பாக ஏழு சாட்சிகளும், பிரித்தானிய இந்திய அரசின்  சார்பாக 15 சாட்சிகளும் நீதிமன்றத்தில் ஆஜர்படுத்தினர்.
 வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் 15 ஆகஸ்டு 1937 அன்று, ஞானவாபி பள்ளிவாசலில் தொழுகை நடத்துவதற்கான உரிமை வெளிப்படையாக வழங்கப்பட்டது, மேலும் ஞானவாபி வளாகத்தில் வேறு எங்கும் அத்தகைய பிரார்த்தனைகளைச் செய்ய முடியாது என தீர்ப்பு வழங்கியது.
 10 ஏப்ரல் 1942 அன்று, கீழ் நீதிமன்றத்தின் தீர்ப்பை உறுதிசெய்து, இசுலாமியர்களின்  மேல்முறையீட்டை அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம் தள்ளுபடி செய்தது.
 15 அக்டோபர் 1991 அன்று, பண்டிட் சோம்நாத் வியாஸ், டாக்டர் ராம்ரங் சர்மா மற்றும் பலர் வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றத்தில் ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் ஒரு புதிய கோயிலைக் கட்டுவதற்கும், வழிபடுவதற்கான உரிமைக்கும் வழக்குத் தொடர்ந்தனர்.
 இந்த வழக்கை எதிர்த்து 1998 ஆம் ஆண்டு அலகாபாத் உயர்நீதிமன்றத்தில், அஞ்சுமன் இன்சானியா குழு மற்றும் உத்தரப் பிரதேச சன்னி வக்ஃப் வாரியம், லக்னோ சார்பில் இரண்டு மனுக்கள் தாக்கல் செய்யப்பட்டன.
 இந்த வழக்கை தொடுத்தவர்களில் ஒருவரான பண்டிட் சோம்நாத் வியாஸ் 7 மார்ச் 2000 அன்று இறந்தார்.
 அக்டோபர் 11, 2018 அன்று இந்துக்கள் சார்பில் விஜய் சங்கர் ரஸ்தோகி இந்த வழக்கில் ஒரு வழக்கறிஞராக நியமிக்கப்பட்டார்.
 ஏப்ரல் 8, 2021 அன்று, ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகம் முழுவதையும் வீடியோ எடுத்து தொல்லியல் கள ஆய்வு மேற்கொள்ள வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் உத்தரவிட்டது.
 ஏப்ரல் 14, 15 மற்றும் 16 மே 2022  ஆகிய நாட்களில் (சனி, ஞாயிறு மற்றும் திங்கட்கிழமை)  ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் வீடியோ மூலம் தொல்லியல் களப் பணி மேற்கொள்ளப்பட்டது. கள ஆய்வின் போது  ஒரு நீர் அமைப்பின் நடுவில் சிவ லிங்கம் இருப்பதை குறித்த செய்திகள் படத்துடன் வெளியானது. மேலும் கணேசர், நந்தி, சிருங்கார கௌரி போன்ற பல இந்து தெய்வங்களில் சிற்பங்கள் மற்றும் இந்து கட்டிட அமைப்புகள் மசூதியில் இருப்பது அறியப்பட்டது.
 20 மே 2022 அன்று இவ்வழக்கை நீண்ட அனுபவம் வாய்ந்த வாரணாசி மாவட்ட நீதிபதி விசாரிக்க வேண்டும் என இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் உத்தரவிட்டுள்ளது. மேலும் சிவலிங்கம் கண்டெடுக்கப்பகுதி பாதுகாக்கப்படவேண்டும் என்றும், தொடர்ந்து பள்ளிவாசலில் தொழுகை அனுமதிக்க வேண்டும் என்றும் உத்தரவிட்டுள்ளது. மேலும் 1991-ஆம் ஆண்டில் வழிபாட்டுத் தலங்கள் சிறப்பு ஏற்பாடுகள் சட்டம், ஒரு வழிபாட்டுத் தலத்தின் மதத் தன்மைகளை ஆய்வு செய்ய தடுக்கவில்லை என இந்திய உச்ச நீதிமன்றம் கருத்து கூறியது.
 12 செப்டம்பர் 2022 அன்று ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் மாதா சிருங்கார் கௌரி, விநாயகர், அனுமன், ஆதி விஷேஷ்வர், நந்தி மற்றும் பிற தெய்வங்களை தரிசனம் செய்யவும், வழிபடவும், பூஜைகள் செய்யவும் அனுமதிக்க வேண்டும் எனக்கோரி 5 இந்துப் பெண்கள் தொடர்ந்த வழக்கை, வாரணாசி மாவட்ட நீதிமன்றம் விசாரிக்கத் தகுதி உடையதே என தீர்ப்பு வழங்கியது.
 19 அக்டோபர் 2022 அன்று அலகாபாத் உயர் நீதிமன்றம், ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வளாகத்தில் இந்தியத் தொல்லியல் துறையினர் நடத்திய ஆய்வுகள் குறித்த காணொலிகள் மற்றும்ம் புகைப்படங்களின் அசல் பதிவுகளின் நகல்களை வரும் 21-ம் தேதிக்குள்  நீதிமன்றத்தில் சமர்ப்பிக்க வேண்டும் உத்தரவிட்டுள்ளது.

காசி விஸ்வநாதர் கோயில் இடிப்பு மற்றும் மறுசீரமைப்பு வரலாறு
 காசி விஸ்வநாதர் கோயில் மீதான முதல் தாக்குதல் 11-ஆம் நூற்றாண்டில் தில்லி சுல்தான் குத்புத்தீன் ஐபக்கின் உத்தரவால் காசி விஸ்வநாதர் கோயில் இடிக்கப்பட்டாலும், காசி விஸ்வநாதர் வழிபாடு தொடர்ந்தது.
 காசி விஸ்வநாதர் கோயில் 1585 ஆம் ஆண்டில் பேரரசர் அக்பரின் நிதி அமைச்சர்  தோடர் மால் என்பவரால் மீண்டும் கட்டப்பட்டது.
  2 செப்டம்பர் 1669 அன்று  காசி விஸ்வநாதர் கோயில் முற்றிலுமாக அழிக்கப்பட்டு அவுரங்கசீப்பின் உத்தரவின் பேரில் அங்கு ஞானவாபி பள்ளிவாசல் கட்டப்பட்டது.
 1780 ஆம் ஆண்டில், இந்தூர் இராச்சிய இராணி அகில்யாபாய் ஓல்கர் ஞான வாபி பள்ளிவாசலை ஒட்டி மீண்டும் புதிய காசி விஸ்வநாதர் கோயிலை மீண்டும்  எழுப்பினார்.
 1853-ஆம் ஆண்டில், சீக்கியப் பேரரசர் இரஞ்சித் சிங் காசி விஸ்வநாதர் கோயில்  கோபுரத்தை அலங்கரிக்க 880 கிலோ கிராம் தங்கத்தை நன்கொடையாக வழங்கினார்.

இதனையும் காண்க
 கிருஷ்ண ஜென்ம பூமி வழக்கு
 வழிபாட்டுத் தலங்கள் (சிறப்பு ஏற்பாடுகள்) சட்டம், 1991
 ஞானவாபி பள்ளிவாசல்
 காசி விஸ்வநாதர் கோயில்
 காசி விஸ்வநாதர் கோயில் நடைபாதை
 வாரணாசியிலுள்ள படித்துறைகள்
 காசி காலபைரவர் கோயில்
 இரத்தினேஸ்வரர் மகாதேவர் கோயில்

மேற்கோள்கள்

வெளி இணைப்புகள்
 வாரணாசி ஞானவாபி மசூதி, காசி விஸ்வநாதர் ஆலயம் தொடர்பான சர்ச்சை என்ன?
 வாரணாசியில் உள்ள ஞானவாபி மசூதி-காசி விஸ்வநாதர் கோவில் வளாகத்தில் என்ன சர்ச்சை
 The Gyanvapi mosque case
 Vishwanath temple-Gyanvapi mosque: Below the surface in eternal city, layers of a simmering faultline

காசி விஸ்வநாதர் கோயில்
வாரணாசி மாவட்டம்
வாரணாசி
காசி விஸ்வநாதர் கோயில்-ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வழக்கு
இந்தியாவில் வழக்குகள்
ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal val̤aghghu, indhiyāviṉ udhdharabh bhiradhejhaṃ māniladhdhil vāraṇājhi nagharadhdhil amaindha ghājhi visvanādhar ghoyiliṉ ādhi jhuyaṃbhu jodhirliṅghaṃ ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil uḻḻa ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil uḻḻa ñāṉavābhi nīrnilaiyil  irubhbhadhāgha indhughghaḻ naṃbhughiṟārghaḻ. 1664-āṃ āṇḍhil mughalāyabh bherarajhar avuraṅghajhībhbhiṉ udhdharavāl ghājhi visvanādhar ghoyil  2 jhèbhḍhaṃbhar 1669 aṉṟu  iḍhighghabhbhaḍhḍha iḍhadhdhil ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhāgha ghūṟabhbhaḍhughiṟadhu. adhaṉāl andha vaḻāghadhdhai indhiyadh dhòlliyal āyvaghaṃ aghal̤vārāyjhjhi jhèyya indhughghaḻ viruṃbhughiṟārghaḻ. adhe neradhdhil musliṃghaḻ andha iḍhadhdhil ghoyil illai èṉa maṟughghiṉṟaṉar. indhughghaḻiṉ mughghiyamāṉa ghoyil bhaghudhiyuṃ, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhaiyuṃ indhughghaḻiḍhaṃ òbhbhaḍhaighgha veṇḍhuṃ èṉa  vāraṇājhi ghīl̤amai nīdhimaṉṟadhdhil val̤aghghu dhòḍhudhdhadhu.  meluṃ bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhai ghaḻa āyvu jhèyyavuṃ, reḍhār āyvu jhèyyavuṃ, vīḍhiyo bhadhivu jhèyyavuṃ nīdhimaṉṟadhdhil aṉumadhi ghori maṉu dhāghghal jhèyyabhbhaḍhḍhadhu. andha vaḻāghadhdhai mīṇḍhuṃ indhu dhèyvaṅghaḻiḍhaṃ òbhbhaḍhaighgha veṇḍhuṃ èṉṟu val̤aghghil ghorabhbhaḍhḍhadhu.  1991-āṃ āṇḍhil indhughghaḻ 3 mughghiya ghorighghaiḻuḍhaṉ vārāṇājhi ghīl̤amai nīdhimaṉṟadhdhil  val̤aghghu dhòḍhudhdhaṉar. ghorighghaighaḻ bhiṉvarumāṟu:
1 ñāṉvābhi  nilaṃ ghoyiliṉ òru bhaghudhiyāgha aṟivighghabhbhaḍha veṇḍhuṃ.
2. ñāṉavābhi bhaḻḻivājhaliṉ dhaṟbhodhaiya ghaḍhḍhamaibhbhu iḍhighghabhbhaḍhḍhu indhughghaḻiḍhaṃ òbhbhaḍhaighghabhbhaḍha veṇḍhuṃ.
3. ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil jhuyaṃbhuvāgha uḻḻa jhivaliṅghaṃ uḻḻa iḍhadhdhil bhudhiya ghoyilai bhuṉaramaighgha aṉumadhighgha veṇḍhuṃ. idhaṉai musliṃghaḻ adhai dhaḍhughghaghghūḍhādhu.

25 jhèbhḍhaṃbhar 1998 aṉṟu, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhiṉ èndha madhadhdhiṟghu jhòndhamāgha irundhadhu èṉbhadhai mudhalil muḍhivu jhèyya veṇḍhuṃ èṉṟu vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ udhdharaviḍhḍhadhu. meluṃ 1991-āṃ āṇḍhiṉ val̤ibhāḍhḍhudh dhalaṅghaḻ jhiṟabhbhu eṟbhāḍhughaḻ jhaḍhḍhadhdhiṉbhaḍhi, ayodhdhiyai dhavira, bhiṟa val̤ibhāḍhḍhudh dhalaṅghaḻ aṉaidhdhuṃ 15 āghasḍhu 1947 aṉṟu irundha nilaiyil bharāmarighghabhbhaḍha veṇḍhuṃ èṉa ghūṟabhbhaḍhḍhuḻḻadhāl,  jharjhjhaighghuriya iḍhamāṉa ñāṉa vābhi ghiṇaṟu alladhu bhaḻḻivājhal, ghājhi visvanādhar ghoyiliṉ òru bhaghudhiyāgha irundhadhā èṉbhadhai mudhalil dhīrmāṉighgha naḍhavaḍhighghai veṇḍhuṃ èṉa vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ muḍhivu jhèydhadhu. ghājhivisvanādh ghoyilughghu òru bhal̤aṅghāla varalāṟu irubhbhadhāghavuṃ, adhu maghghaḻiṉ indhu madha uṇarvughaḻuḍhaṉ dhòḍharbhuḍhaiyadhu èṉṟuṃ nīdhimaṉṟaṃ naṃbhiyadhu. èṉave indha jharjhjhaiyai viraivil dhīrghghabhbhaḍha veṇḍhuṃ èṉṟuṃ ghūṟiyadhu.

indha jharjhjhaighghu dhīrvu ghāṇa 2018-āṃ āṇḍhil, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal  vaḻāghaṃ mul̤uvadhaiyuṃ indhiyadh dhòlliyal dhuṟai āyvu jhèyya veṇḍhuṃ èṉṟu indhu dharabhbhu ghoriyadhu. adhe neradhdhil musliṃghaḻ ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil, ghājhi visvanādhar ghoyiliṉ bhaghudhi illai èṉa maṟughghiṉṟaṉar. vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟama jharjhajhjhaighuriya iḍhadhdhil aghal̤āyvu jhèyya dhīrbhbhu val̤aṅghiyadhu. ñāṉa vābhi bhaḻḻivājhalil aghal̤āyvu jhèyvadhaṟghu alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ dhaḍhai udhdharavu bhiṟabhbhidhdhadhu. 20 āṇḍhughaḻughghubh bhiṟaghu, 2018-āṃ āṇḍhil mīṇḍhuṃ vijhāraṇai dhòḍhaṅghiyadhu. āṉāl muslīṃ dharabhbhu mīṇḍhuṃ  dhaḍhai udhdharavai bhèṟṟadhu.

ñāṉavābhi bhaḻḻivājhaliṉ meṟghu jhuvaril indhu dhèyvaṅghaḻil jhiṟbhaṅghaḻ, indhu ghaḍhḍhiḍha amaibhbhughaḻ irubhbhadhai indhughghaḻ dharabhbhil nīdhimaṉṟadhdhil ādhāramāgha  jhamarbhbhighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu.

val̤aghghiṉ dharabhbhiṉar
ñāṉa vābhi bhaḻḻivājhal aṟivugh ghiṇaṟṟu vaḻāghaṃ ghuṟidhadhu vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟadhdhil dhaṟbhodhu naḍhaibhèṟṟu varuṃ val̤aghghil mūṉṟu dharabhbhiṉar uḻḻaṉar. mudhal dharabhbhu jodhirliṅghamāgha uḻḻa jhivabhèrumāṉiṉ naṇbharāgha nīdhimaṉṟadhdhāl niyamighghabhbhaḍhḍha val̤aghghaṟiñar vijay jhaṅghar rasdhoghi, ghājhi visvanādhar jhārbhāgha vādhiḍhughiṟār. ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal dharabhbhil udhdharabh bhiradhejha mānila jhuṉṉi madhdhiya vaghf vāriyaṃ maṟṟuṃ añjhumāṉ indhe jāmiyā masjidh ghul̤u vādhiḍhughiṟadhu.
16āṃ nūṟṟāṇḍhil ghājhi ghoyilai iḍhidhdhu mughalāya maṉṉar auraṅghajhībhbhāl iṅghu majhūdhi ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu èṉṟu ghūṟi ujhjha nīdhimaṉṟaṃ, alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ maṟṟuṃ vāraṇājhi nīdhimaṉṟaṅghaḻil bhala maṉughghaḻ dhāghghal jhèyyabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa.

val̤aghghu
18 āghasḍhu 2021 aṉṟu dhilliyaijh jherndha aindhu bhèṇghaḻ rāghghi jhiṅ èṉbhavar dhalaimaiyil vāraṇājhi nīdhimaṉṟadhdhil maṉu dhāghghal jhèydhaṉar. adhil, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhiṉ maṇḍhabhadhdhil uḻḻa jhiruṅghāra ghauri, vināyaghar, aṉumaṉ, ādhi visvanādhar, nandhi maṟṟuṃ bhiṟa dhèyvaṅghaḻai dharijhaṉaṃ jhèyya aṉumadhighgha veṇḍhuṃ èṉṟu avarghaḻ ghoriyirundhaṉar. meluṃ bhaḻḻivājhalil uḻḻa indhu dhèyvajh jhilaighaḻai uḍhaibhbhadhu, iḍhibhbhadhu, jhedhabhbhaḍhudhdhuvadhu bhoṉṟa jhèyalghaḻai dhaḍhudhdhu niṟudhdha veṇḍhuṃ èṉaghghorighghai vaidhdhaṉar.

vāraṇājhiyil uḻḻa ñāṉavābhi majhūdhiyil ghoyil irundhadhā èṉbhadhu ghuṟidhdhu āyvu jhèyya nīdhimaṉṟadhdhāl niyamighghabhbhaḍhḍha val̤aghghaṟiñarghaḻ ghul̤u 14 me 2022 aṉṟu (jhaṉighghil̤amai)  mudhal nāḻ ghaḻa āyvughghāgha aṅghu jhèṉṟa bhiṟaghu indha vivaghāraṃ jharjhjhaiyāṉadhu.

vāraṇājhiyil uḻḻa māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ ñāṉavābhi majhūdhiyiṉ ghaḍhḍhamaibhbhai vijhārighgha indhiyadh dhòlliyal dhuṟaighghu ebhral 2021 āṇḍhil udhdharaviḍhḍhadhu.

me 6 maṟṟuṃ 7ṃ dhedhighaḻil ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil vīḍhiyo mūlaṃ ghaḻa āyvu naḍhadhdha vāraṇājhi nīdhimaṉṟaṃ udhdharaviḍhḍhadhu. ijhulāmiyarghaḻ ghaḻabhbhaṇi jhèyvadhai ghaḍhumaiyāgha èdhirbhbhu dhèrividhdhadhāl ghaḻabhbhaṇi jhèyyabhbhaḍhavillai.

ñāṉavābhi majhūdhiyil naḍhaibhèṟuṃ āyvubhbhaṇighaḻughghu èdhirāgha iḍhaighghāla udhdharavu bhiṟabhbhighgha indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ maṟudhdhuviḍhḍhadhu. èṉiṉuṃ indha val̤aghghai vijhāraṇaighghu bhaḍhḍhiyaliḍhuvadhāgha, dhalaimai nīdhibhadhi dhalaimaiyilāṉa amarvu dhèrividhdhadhu.

bhiṉṉar 2022, me mādhaṃ 14, 15 maṟṟuṃ 16 āghiya nāḍhghaḻil ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghaṃ mul̤uvadhuṃ vīḍhiyo mūlaṃ ghaḻabhbhaṇi jhèyyabhbhaḍhḍhadhu.

20 me 2022 - indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal val̤aghghai, vāraṇājhi ghīl̤amai nīdhimaṉṟaṃ vijhāraṇai jhèyvadhaṟghu bhadhilāgha vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ vijhāraṇai jhèyya veṇḍhuṃ èṉa udhdharaviḍhḍhadhu.

12 jhèbhḍhaṃbhar 2022 - vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ, 5 indhubh bhèṇghaḻ dhòḍhudhdha ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal val̤aghghai vijhāraṇaighghu èḍhudhdhugh ghòḻḻalāṃ èṉadh dhīrbhbhu val̤aṅghiyadhu.

14 aghḍhobhar - ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhai āyvu jhèydhabhodhu ghaṇḍhèḍhughghabhbhaḍhḍha bhòruḻ jhivaliṅghamā alladhu nīrūṟṟā èṉbhadhai ghadhiriyaghghaghgharimagh ghālaghghaṇibhbhu muṟaiyil aṟiviyalbhūrvamāgha āyvu jhèyya indhiyadh dhòlliyal dhuṟaighghu udhdharaviḍhagh ghoriya maṉuvai vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ dhaḻḻubhaḍhi jhèydhadhu.

11 navaṃbhar 2022 - indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalughghu me 2022 varai aḻighghabhbhaḍhḍha bhādhughābhbhu aḍhudhdha udhdharavu bhiṟabhbhighghuṃ varai nīḍhḍhidhdhadhu.

ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil dhòl̤ughaighghu muṉbhu ghai, ghālghaḻai ghal̤uvuṃ òjhughāṉāviṉ naḍhuve jhivaliṅghaṃ irubhbhadhāgha jhèydhi vèḻiyāṉadhaidh dhòḍharndhu ujhjha nīdhimaṉṟadhdhiṉ āṇaiyiṉbhaḍhi mūḍhi mudhdhiraibhbhaḍhḍhadhāl, bhaḻḻivājhal nirvāghaṃ māṟṟu vajhadhiyai eṟbhaḍhudhdhi dhara āṇaiyiḍhagh ghori ujhjha nīdhimaṉṟadhdhil maṉu dhāghghal jhèydhadhu.  indha maṉu ghuṟidhdhu 21 ebhral 2023 aṉṟu ujhjha nīdhimaṉṟaṃ vijhāraṇaighghu èḍhudhdhughghòḻghiṟadhu.

12 me 2023 - alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil jhivaliṅghaṃ amaibhbhu irubhbhadhāgha gharudhabhbhaḍhuṃ amaibhbhai ghadhiriyaghghaghgharimagh ghālaghghaṇibhbhu jhèydhu aṟighghai aṉubhbha indhiyadh dhòlliyal āyvaghadhdhiṟghu udhdharaviḍhḍhadhu.

18 me 2023 - indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil ghiḍhaidhdha  jhivaliṅghaṃ bhoṉṟa bhòruḻai ghadhiriyaghghaghgharimagh ghālaghghaṇibhbhu jhèyvadhaṟghu iḍhaighghāla dhaḍhai vidhidhdhu val̤aghghai 19 me 2023 dhedhighghu òdhdhi vaidhdhadhu.

31 me 2023-  ñāṉavābhi bhaḻḻivājhaliṉ meṟghu jhuvaril uḻḻa jhiruṅghāra ghauri uḻḻiḍhḍha dhèyvadh dhirumeṉighaḻai indhughghaḻ aṉṟāḍhaṃ val̤ibhaḍha aṉumadhi ghoriya val̤aghghil, musliṃ dharabhbhiṉ āḍhjhebha maṉuvai alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ dhaḻḻubhaḍhi jhèydhadhu.

24 jhūlai 2023 - ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil jhiva liṅgha amaibhbhu irundha nīr nilaiyai indhiyadh dhòlliyal āyvaghaṃ āyvu jhèydhughòṇḍhirundha nilaiyil, adhaṉai èdhirdhdhu bhaḻḻivājhal nirvāghaṃ indhiya ujhjha nīdhi maṉṟadhdhil dhòḍharndha val̤aghghil, jhūlai 26 varai āyvai niṟudhdha āṇaiyiḍhḍhadhuḍhaṉ, idhu dhòḍharbhāgha alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟadhdhai nāḍha ujhjha nīdhimaṉṟaṃ aṟivuṟudhdhiyadhu.

3 āghasḍhu 2023 - ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalughghu bhādhibhbhu eṟbhaḍhādhavāṟu indhiyadh dhòlliyal āyvaghaṃ āyvu jhèyya alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ aṉumadhi val̤aṅghiyadhai aḍhudhdhu 4 āghasḍhu 2023 mudhal āyvubh bhaṇi dhòḍhaṅghiyadhu.

2 jhèbhḍhaṃbhar 2023 aṉṟu ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil meluṃ āyvudh dhòḍhara, indhiyadh dhòlliyal āyvaghaṃ meluṃ 8 vāraṅghaḻughghu aṉumadhi nīḍhḍhighgha alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟadhdhiḍhaṃ aṉumadhi ghoriyuḻḻadhu.

ghaḻa āyvu
ghājhi visvanādhar ghoyil jhuvarai òḍhḍhi amaindha ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil uḻḻa indhughghaḻ vaṇaṅghuṃ jhiva liṅghaṃ, jhiruṅghāra ghauri aṃmaṉ, vināyaghar, nandhi mudhaliya jhilaighaḻ maṟṟuṃ indhugh ghaḍhḍhiḍha amaibhbhughaḻai  vīḍhiyo mūlaṃ ghaḻa āyvu meṟghòḻḻa nīdhimaṉṟaṃ òru ghul̤uvai ajay misrā èṉuṃ val̤aghghaṟiñarai āṇaiyāḻarāgha niyamidhdhadhu. ighghul̤uviṉ indhughghaḻ, ijhulāmiyarghaḻ jhārbhil bhalar irundhaṉar. 14, 15 maṟṟuṃ 16 me 2022 āghiya mūṉṟu nāḍhghaḻughghu ghaḻa āyvu vāraṇājhi  nīdhimaṉṟaṃ nīdhimaṉṟaṃ aṉumadhi val̤aṅghiyadhu.

16 me 2022 aṉṟu (jhèvvāygh ghil̤amai) aṉṟu naḍhaibhèṟṟa ghaḻa āyviṉ bhodhu, ijhulāmiyarghaḻ dhòl̤ughaighghu muṉṉar uḻū (uḍhalaijh jhudhdhaṃ jhèydhal) jhèyyabh bhayaṉbhaḍhuṃ, jhiṟu jhèyaṟghai ghuḻadhdhil  uḻḻa nīrai vèḻiyeṟṟi bhārghghuṃ bhodhu, adhil bhèriya jhiva liṅghaṃ  dhèriyavandhadhu. ghaḻa āyvubh bhaṇiyiṉ bhodhu bhārdhdha ghāḍhjhighaḻai nīdhimaṉṟadhdhil dhavira vèḻiye yāruṃ jhòllaghghūḍhādhu èṉa nīdhimaṉṟaṃ eṟghaṉave aṟividhdhu irundhadhu. āṉāl adhu jhivaliṅghaṃ alla, jhèyaṟghai nīrūṟṟu èṉa musliṃ dharabhbhiṉar nirāgharidhdhuviḍhḍhaṉar. irubhbhiṉuṃ abhbhaghudhiyai adhighārighaḻ mudhdhiraiyiḍhḍhu, jharjhjhaighuriya bhaghudhiyil yāruṃ jhèllādhavāṟu dhaḍhubhbhughaḻ vaidhdhu aḍhaidhdhaṉar.

bhaḻḻivājhal nirvāghaṃ dharabhbhil ājarāṉa val̤aghghaṟiñar abhay nādh yādhav, ghaḻa āyvu jhèydha āṇaiyar ajay misrā, naḍhunilaiyāgha illāmal, òrudhalaibhbhaḍhjhamāgha jhèyalbhaḍhḍhadhāghavuṃ, meluṃ bhaḻḻivājhalil jhiva liṅghaṃ irubhbhadhai ūḍhaghaṅghaḻughghu dhèrividhdhadhāl, avar mīdhu naḍhavaḍhighghai èḍhughgha veṇḍhuṃ ghoriyadhai muṉṉiḍhḍhu, vārāṇājhi nīdhimaṉṟaṃ ghaḻabhbhaṇi āṇaiyāḻarāṉa ajay misrāvai andha bhòṟubhbhilirundhu nīghghiyadhu.

ghaḻa āyviṉ aṟighghaiyai udhavi āṇaiyarghaḻil òruvarāṉa viṣāl jhiṅ 19 me 2022 aṉṟaiya dhedhighghuḻ jhamarbhbhighgha veṇḍhuṃ èṉṟu udhdharaviḍhḍhu, val̤aghghai me 20ṃ dhedhighghu òdhdhi vaidhdhār.

muṉṉadhāgha mudhdhirai vaighghabhbhaḍhḍha majhūdhiyiṉ òru bhaghudhiyiluḻḻa jhivaliṅghadhdhai aḻaghghavuṃ, uḻū jhèyyuṃ òjhughāṉāvai jhuṟṟiyuḻḻa jhuvarghaḻai uḍhaighghavuṃ indhughghaḻ dharabhbhil aṉumadhi ghorabhbhaḍhḍhadhu. idhaṉ mīdhu majhūdhi nirvāghighaḻiṉ bhadhilai bhèṟṟa bhiṉ muḍhivu èḍhubhbhadhāgha nīdhibhadhi dhèrividhdhār.

4 āghasḍhu 2023 aṉṟu alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟadhdhiṉ udhdharavubhbhaḍhi, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil 64 dhòlliyal āyvaghadhdhiṉar navīṉa gharuvighaḻuḍhaṉ, niladhdhai dhoṇḍhādhu navīṉa muṟaiyila aghal̤vāyvaidh dhòḍhaṅghiṉar.

val̤aghghiṉ varalāṟu
 1936 āṃ āṇḍhil, mul̤u ñāṉavābhi vaḻāghadhdhil dhòl̤ughai jhèyyuṃ urimai dhòḍharbhāgha bhiridhdhāṉiya indhiyā arajhughghu èdhirāgha vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟadhdhil indhughghaḻ val̤aghghu dhòḍhudhdhaṉar.
 urimai ghorubhavarghaḻ jhārbhāgha el̤u jhāḍhjhighaḻuṃ, bhiridhdhāṉiya indhiya arajhiṉ  jhārbhāgha 15 jhāḍhjhighaḻuṃ nīdhimaṉṟadhdhil ājarbhaḍhudhdhiṉar.
 vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ 15 āghasḍhu 1937 aṉṟu, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhalil dhòl̤ughai naḍhadhdhuvadhaṟghāṉa urimai vèḻibhbhaḍhaiyāgha val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu, meluṃ ñāṉavābhi vaḻāghadhdhil veṟu èṅghuṃ adhdhaghaiya bhirārdhdhaṉaighaḻaijh jhèyya muḍhiyādhu èṉa dhīrbhbhu val̤aṅghiyadhu.
 10 ebhral 1942 aṉṟu, ghīl̤ nīdhimaṉṟadhdhiṉ dhīrbhbhai uṟudhijhèydhu, ijhulāmiyarghaḻiṉ  melmuṟaiyīḍhḍhai alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ dhaḻḻubhaḍhi jhèydhadhu.
 15 aghḍhobhar 1991 aṉṟu, bhaṇḍhiḍh jhoṃnādh viyās, ḍhāghḍhar rāṃraṅ jharmā maṟṟuṃ bhalar vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟadhdhil ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil òru bhudhiya ghoyilaigh ghaḍhḍhuvadhaṟghuṃ, val̤ibhaḍhuvadhaṟghāṉa urimaighghuṃ val̤aghghudh dhòḍharndhaṉar.
 indha val̤aghghai èdhirdhdhu 1998 āṃ āṇḍhu alaghābhādh uyarnīdhimaṉṟadhdhil, añjhumaṉ iṉjhāṉiyā ghul̤u maṟṟuṃ udhdharabh bhiradhejha jhaṉṉi vaghf vāriyaṃ, laghṉo jhārbhil iraṇḍhu maṉughghaḻ dhāghghal jhèyyabhbhaḍhḍhaṉa.
 indha val̤aghghai dhòḍhudhdhavarghaḻil òruvarāṉa bhaṇḍhiḍh jhoṃnādh viyās 7 mārjh 2000 aṉṟu iṟandhār.
 aghḍhobhar 11, 2018 aṉṟu indhughghaḻ jhārbhil vijay jhaṅghar rasdhoghi indha val̤aghghil òru val̤aghghaṟiñarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār.
 ebhral 8, 2021 aṉṟu, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghaṃ mul̤uvadhaiyuṃ vīḍhiyo èḍhudhdhu dhòlliyal ghaḻa āyvu meṟghòḻḻa vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ udhdharaviḍhḍhadhu.
 ebhral 14, 15 maṟṟuṃ 16 me 2022  āghiya nāḍhghaḻil (jhaṉi, ñāyiṟu maṟṟuṃ dhiṅghaḍhghil̤amai)  ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil vīḍhiyo mūlaṃ dhòlliyal ghaḻabh bhaṇi meṟghòḻḻabhbhaḍhḍhadhu. ghaḻa āyviṉ bhodhu  òru nīr amaibhbhiṉ naḍhuvil jhiva liṅghaṃ irubhbhadhai ghuṟidhdha jhèydhighaḻ bhaḍhadhdhuḍhaṉ vèḻiyāṉadhu. meluṃ ghaṇejhar, nandhi, jhiruṅghāra ghauri bhoṉṟa bhala indhu dhèyvaṅghaḻil jhiṟbhaṅghaḻ maṟṟuṃ indhu ghaḍhḍhiḍha amaibhbhughaḻ majhūdhiyil irubhbhadhu aṟiyabhbhaḍhḍhadhu.
 20 me 2022 aṉṟu ivval̤aghghai nīṇḍha aṉubhavaṃ vāyndha vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhibhadhi vijhārighgha veṇḍhuṃ èṉa indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ udhdharaviḍhḍhuḻḻadhu. meluṃ jhivaliṅghaṃ ghaṇḍhèḍhughghabhbhaghudhi bhādhughāghghabhbhaḍhaveṇḍhuṃ èṉṟuṃ, dhòḍharndhu bhaḻḻivājhalil dhòl̤ughai aṉumadhighgha veṇḍhuṃ èṉṟuṃ udhdharaviḍhḍhuḻḻadhu. meluṃ 1991-āṃ āṇḍhil val̤ibhāḍhḍhudh dhalaṅghaḻ jhiṟabhbhu eṟbhāḍhughaḻ jhaḍhḍhaṃ, òru val̤ibhāḍhḍhudh dhaladhdhiṉ madhadh dhaṉmaighaḻai āyvu jhèyya dhaḍhughghavillai èṉa indhiya ujhjha nīdhimaṉṟaṃ gharudhdhu ghūṟiyadhu.
 12 jhèbhḍhaṃbhar 2022 aṉṟu ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil mādhā jhiruṅghār ghauri, vināyaghar, aṉumaṉ, ādhi viṣeṣvar, nandhi maṟṟuṃ bhiṟa dhèyvaṅghaḻai dharijhaṉaṃ jhèyyavuṃ, val̤ibhaḍhavuṃ, bhūjaighaḻ jhèyyavuṃ aṉumadhighgha veṇḍhuṃ èṉaghghori 5 indhubh bhèṇghaḻ dhòḍharndha val̤aghghai, vāraṇājhi māvaḍhḍha nīdhimaṉṟaṃ vijhārighghadh dhaghudhi uḍhaiyadhe èṉa dhīrbhbhu val̤aṅghiyadhu.
 19 aghḍhobhar 2022 aṉṟu alaghābhādh uyar nīdhimaṉṟaṃ, ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal vaḻāghadhdhil indhiyadh dhòlliyal dhuṟaiyiṉar naḍhadhdhiya āyvughaḻ ghuṟidhdha ghāṇòlighaḻ maṟṟuṃṃ bhughaibhbhaḍhaṅghaḻiṉ ajhal bhadhivughaḻiṉ naghalghaḻai varuṃ 21-ṃ dhedhighghuḻ  nīdhimaṉṟadhdhil jhamarbhbhighgha veṇḍhuṃ udhdharaviḍhḍhuḻḻadhu.

ghājhi visvanādhar ghoyil iḍhibhbhu maṟṟuṃ maṟujhīramaibhbhu varalāṟu
 ghājhi visvanādhar ghoyil mīdhāṉa mudhal dhāghghudhal 11-āṃ nūṟṟāṇḍhil dhilli jhuldhāṉ ghudhbhudhdhīṉ aibhaghghiṉ udhdharavāl ghājhi visvanādhar ghoyil iḍhighghabhbhaḍhḍhāluṃ, ghājhi visvanādhar val̤ibhāḍhu dhòḍharndhadhu.
 ghājhi visvanādhar ghoyil 1585 āṃ āṇḍhil bherarajhar aghbhariṉ nidhi amaijhjhar  dhoḍhar māl èṉbhavarāl mīṇḍhuṃ ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu.
  2 jhèbhḍhaṃbhar 1669 aṉṟu  ghājhi visvanādhar ghoyil muṟṟilumāgha al̤ighghabhbhaḍhḍhu avuraṅghajhībhbhiṉ udhdharaviṉ bheril aṅghu ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu.
 1780 āṃ āṇḍhil, indhūr irājhjhiya irāṇi aghilyābhāy olghar ñāṉa vābhi bhaḻḻivājhalai òḍhḍhi mīṇḍhuṃ bhudhiya ghājhi visvanādhar ghoyilai mīṇḍhuṃ  èl̤ubhbhiṉār.
 1853-āṃ āṇḍhil, jhīghghiyabh bherarajhar irañjhidh jhiṅ ghājhi visvanādhar ghoyil  ghobhuradhdhai alaṅgharighgha 880 ghilo ghirāṃ dhaṅghadhdhai naṉghòḍhaiyāgha val̤aṅghiṉār.

idhaṉaiyuṃ ghāṇgha
 ghiruṣṇa jèṉma bhūmi val̤aghghu
 val̤ibhāḍhḍhudh dhalaṅghaḻ (jhiṟabhbhu eṟbhāḍhughaḻ) jhaḍhḍhaṃ, 1991
 ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal
 ghājhi visvanādhar ghoyil
 ghājhi visvanādhar ghoyil naḍhaibhādhai
 vāraṇājhiyiluḻḻa bhaḍhidhdhuṟaighaḻ
 ghājhi ghālabhairavar ghoyil
 iradhdhiṉesvarar maghādhevar ghoyil

meṟghoḻghaḻ

vèḻi iṇaibhbhughaḻ
 vāraṇājhi ñāṉavābhi majhūdhi, ghājhi visvanādhar ālayaṃ dhòḍharbhāṉa jharjhjhai èṉṉa?
 vāraṇājhiyil uḻḻa ñāṉavābhi majhūdhi-ghājhi visvanādhar ghovil vaḻāghadhdhil èṉṉa jharjhjhai
 The Gyanvapi mosque case
 Vishwanath temple-Gyanvapi mosque: Below the surface in eternal city, layers of a simmering faultline

ghājhi visvanādhar ghoyil
vāraṇājhi māvaḍhḍhaṃ
vāraṇājhi
ghājhi visvanādhar ghoyil-ñāṉavābhi bhaḻḻivājhal val̤aghghu
indhiyāvil val̤aghghughaḻ
ஞானவாபி பள்ளிவாசல் வழக்கு