மகாராணி குமான் சானு மன்மோகினி தேவி (Maharani Khuman Chanu Manmohini Devi) திரிபுராவின் வீர் சந்திர மாணிக்கியாவை மூன்றாவது மகாராணி மனைவியாக திருமணம் செய்து கொண்டார். இவர் சமகால அரச புகைப்படக் கலைஞராக இருந்தார். மகாராஜாவுடன் சேர்ந்து தன்னை பல புகைப்படங்கள் எடுத்துள்ளார். and was considered the first Indian woman who mastered the art of photography.

சுயசரிதை 

இவர் மகாராஜா வீர் சந்திர மாணிக்கியாவின் முதல் மனைவி ராணி நிங்தெம் சானு பானுமதியின் மருமகள் ஆவார். தனது 13 வயதில் மகாராஜாவை மணந்தார். மத் சௌமுகானியில் உள்ள நிலத்தை மகாராஜா தன் பங்காகக் கொடுத்தார். தற்போது திரிபுராவில் உள்ள இஸ்கான் கோவிலுக்கு அருகில் ஒரு கோவிலையும் மண்டபத்தையும் நிறுவினார். 

தனது கணவரின் வழிகாட்டுதலின் கீழ் அரச புகைப்படக் கலைஞரானார். மேலும் அரண்மனையில் புகைப்படக் கண்காட்சிகளையும் ஏற்பாடு செய்தார். அங்கு இவர்களின் புகைப்படங்கள் காட்சிப்படுத்தப்பட்டன. இந்தியாவின் புகைப்படச் சங்கத்தின் - மே 1890 இதழ் இவர்களின் புகைப்படங்களை "அகர்தலா அரண்மனையின் கேமரா கிளப்" என்ற தலைப்பில் வெளியிட்டது.  மன்மோகினி இந்தியாவின் முதல் பெண் புகைப்படக் கலைஞராகக் கருதப்படுகிறார்.

சான்றுகள் 

இந்திய அரச குடும்பப் பெண்கள்
திரிபுரா நபர்கள்
maghārāṇi ghumāṉ jhāṉu maṉmoghiṉi dhevi (Maharani Khuman Chanu Manmohini Devi) dhiribhurāviṉ vīr jhandhira māṇighghiyāvai mūṉṟāvadhu maghārāṇi maṉaiviyāgha dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòṇḍhār. ivar jhamaghāla arajha bhughaibhbhaḍhagh ghalaiñarāgha irundhār. maghārājāvuḍhaṉ jherndhu dhaṉṉai bhala bhughaibhbhaḍhaṅghaḻ èḍhudhdhuḻḻār. and was considered the first Indian woman who mastered the art of photography.

jhuyajharidhai 

ivar maghārājā vīr jhandhira māṇighghiyāviṉ mudhal maṉaivi rāṇi niṅdhèṃ jhāṉu bhāṉumadhiyiṉ marumaghaḻ āvār. dhaṉadhu 13 vayadhil maghārājāvai maṇandhār. madh jhaumughāṉiyil uḻḻa niladhdhai maghārājā dhaṉ bhaṅghāghagh ghòḍhudhdhār. dhaṟbhodhu dhiribhurāvil uḻḻa isghāṉ ghovilughghu arughil òru ghovilaiyuṃ maṇḍhabhadhdhaiyuṃ niṟuviṉār. 

dhaṉadhu ghaṇavariṉ val̤ighāḍhḍhudhaliṉ ghīl̤ arajha bhughaibhbhaḍhagh ghalaiñarāṉār. meluṃ araṇmaṉaiyil bhughaibhbhaḍhagh ghaṇghāḍhjhighaḻaiyuṃ eṟbhāḍhu jhèydhār. aṅghu ivarghaḻiṉ bhughaibhbhaḍhaṅghaḻ ghāḍhjhibhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhaṉa. indhiyāviṉ bhughaibhbhaḍhajh jhaṅghadhdhiṉ - me 1890 idhal̤ ivarghaḻiṉ bhughaibhbhaḍhaṅghaḻai "aghardhalā araṇmaṉaiyiṉ ghemarā ghiḻabh" èṉṟa dhalaibhbhil vèḻiyiḍhḍhadhu.  maṉmoghiṉi indhiyāviṉ mudhal bhèṇ bhughaibhbhaḍhagh ghalaiñarāghagh gharudhabhbhaḍhughiṟār.

jhāṉṟughaḻ 

indhiya arajha ghuḍhuṃbhabh bhèṇghaḻ
dhiribhurā nabharghaḻ
மன்மோகினி தேவி