கம்பா தோய்பி (Khamba Thoibi) என்பது பழங்கால இராச்சியமான மொய்ராங்கில் குமான் இளவரசர் கம்பா என்பவனுக்கும், மொய்ராங் இளவரசி தோய்பி ஆகியோருக்கு இடையிலான 12 ஆம் நூற்றாண்டின் காதல் கதையை அடிப்படையாகக் கொண்ட ஒரு புகழ்பெற்ற மேதி மொழி காவியக் கவிதையாகும்.  இந்த கவிதையை சாமுரோவின் புகழ்பெற்ற கவிஞர் இஜாம் அங்கங்கால் என்பவர் இயற்றியுள்ளார். இது மணிப்பூரியின் தேசிய காவியமாக கருதப்படுகிறது.    34,000 வசனங்களைக் கொண்ட இக்கவிதைத் தொகுப்பு மேதி இலக்கியத்தில் உள்ள அனைத்து காவியக் கவிதைகளிலும் மிகப் பெரியதாகும். இது, இராமாயணத்தை விடவும் பெரியது.   

இக்காவியம், மணிப்பூரின் இரண்டு பெரிய கலாச்சார வளங்களான "மொய்ராங் சயோன்" (மொய்ராங் அவதாரங்கள்) மற்றும் "மொய்ராங் கங்லிரோல்" (பண்டைய மொய்ராங் புனைவுகள்) ஆகியவற்றின் முக்கிய கூறுகளில் ஒன்றாகும். 

மேதி கலாச்சாரத்தின் ஒரு நாட்டுப்புற நடனம், "கம்பா தோய்பி" என்ற தலைப்பில், பண்டைய மொய்ராங்கின் எபுடோ தங்ஜிங் பிரபுவின் இபுதோ தங்ஜிங் கோயிலில் கம்பாவும், தோய்பி ஆகியோரால் முதன்முதலில் நிகழ்த்தட்டது என்று நம்பப்படுகிறது.   

இதனை சாமுரோவின் கவிஞர் இஜாம் அங்கங்கால் என்பவர் இயற்றியுள்ளார்.  காவியக் கவிதையை உருவாக்கும் முன், பண்டைய இராச்சியமான மொய்ராங்கில்  நாட்டுப்புறப் பாடல்கள் மூலமும், வாய்வழி நாட்டுப்புறக் கதைகள் வடிவிலும் சொல்லப்பட்டது.    இருப்பினும், மேதி இலக்கியத்திற்கு அங்கங்கால் கவிதையை எழுதிய பின்னர், இந்த கதை மணிப்பூர் மாநிலம் வழியாக பிரபலப்படுத்தப்பட்டது.

நடன வடிவம் 
கம்பா தோய்பி ஜாகோய் என்பது மணிப்பூரின் பண்டைய இராச்சியமான மொய்ராங்கின் நாட்டுப்புற நடனமாகும். இந்த நடனம் முதன்முதலில் மணிப்பூரி புராணங்களில் புகழ்பெற்ற நாயகனான கம்பாவும், அன்றைய மொய்ராங்கின் இளவரசியான அவனது காதலி தோய்பியும் பண்டைய இறைவன் இபுதோ தங்ஜிங் கோவிலின் வளாகத்தில் நிகழ்த்தப்பட்டதாக நம்பப்பட்டது.    மணிப்பூரில் உள்ள இலாய் அரோபாவின் மத விழாவின் போது இந்த நடனம் இன்னும் நிகழ்த்தப்படுகிறது.  
[ மேற்கோள் தேவை ]

மேலும் காண்க 

 மணிப்பூரி நடனம் 
 நுமித் கப்பா 
 புங் கோலம் 
 தபல் சோங்பா 
 இலாய் அரோபா 
 எய்க்ரு இடோங்பா

மேலும் படிக்க 
 Khamba Thoibi and Poems on Manipur, 1963

நூலியல் 
 Khamba Thoibi Seireng, by Hijam Anganghal Singh, 1986
 Moirang Kangleirol, Khuman Khamba Seitharon, by Laisram Mangi Singh, 1980
 Khamba Thoibi Seireng Ahumsuba Saruk, by Hijam Anganghal
 Full text of "Khamba Thoibi" and poems of Manipur
 Samukhonggi Bichar, by Hijam Anganghal Singh, 1997
 Hijam_Anganghal_Singh, by Elangbam Dinamani
 Abridged from T. C. Hodson's "The Meitheis", 1908

உசாத்துணை 

இந்திய இலக்கியம்
ghaṃbhā dhoybhi (Khamba Thoibi) èṉbhadhu bhal̤aṅghāla irājhjhiyamāṉa mòyrāṅghil ghumāṉ iḻavarajhar ghaṃbhā èṉbhavaṉughghuṃ, mòyrāṅ iḻavarajhi dhoybhi āghiyorughghu iḍhaiyilāṉa 12 āṃ nūṟṟāṇḍhiṉ ghādhal ghadhaiyai aḍhibhbhaḍhaiyāghagh ghòṇḍha òru bhughal̤bhèṟṟa medhi mòl̤i ghāviyagh ghavidhaiyāghuṃ.  indha ghavidhaiyai jhāmuroviṉ bhughal̤bhèṟṟa ghaviñar ijāṃ aṅghaṅghāl èṉbhavar iyaṟṟiyuḻḻār. idhu maṇibhbhūriyiṉ dhejhiya ghāviyamāgha gharudhabhbhaḍhughiṟadhu.    34,000 vajhaṉaṅghaḻaigh ghòṇḍha ighghavidhaidh dhòghubhbhu medhi ilaghghiyadhdhil uḻḻa aṉaidhdhu ghāviyagh ghavidhaighaḻiluṃ mighabh bhèriyadhāghuṃ. idhu, irāmāyaṇadhdhai viḍhavuṃ bhèriyadhu.   

ighghāviyaṃ, maṇibhbhūriṉ iraṇḍhu bhèriya ghalājhjhāra vaḻaṅghaḻāṉa "mòyrāṅ jhayoṉ" (mòyrāṅ avadhāraṅghaḻ) maṟṟuṃ "mòyrāṅ ghaṅlirol" (bhaṇḍhaiya mòyrāṅ bhuṉaivughaḻ) āghiyavaṟṟiṉ mughghiya ghūṟughaḻil òṉṟāghuṃ. 

medhi ghalājhjhāradhdhiṉ òru nāḍhḍhubhbhuṟa naḍhaṉaṃ, "ghaṃbhā dhoybhi" èṉṟa dhalaibhbhil, bhaṇḍhaiya mòyrāṅghiṉ èbhuḍho dhaṅjiṅ bhirabhuviṉ ibhudho dhaṅjiṅ ghoyilil ghaṃbhāvuṃ, dhoybhi āghiyorāl mudhaṉmudhalil nighal̤dhdhaḍhḍhadhu èṉṟu naṃbhabhbhaḍhughiṟadhu.   

idhaṉai jhāmuroviṉ ghaviñar ijāṃ aṅghaṅghāl èṉbhavar iyaṟṟiyuḻḻār.  ghāviyagh ghavidhaiyai uruvāghghuṃ muṉ, bhaṇḍhaiya irājhjhiyamāṉa mòyrāṅghil  nāḍhḍhubhbhuṟabh bhāḍhalghaḻ mūlamuṃ, vāyval̤i nāḍhḍhubhbhuṟagh ghadhaighaḻ vaḍhiviluṃ jhòllabhbhaḍhḍhadhu.    irubhbhiṉuṃ, medhi ilaghghiyadhdhiṟghu aṅghaṅghāl ghavidhaiyai èl̤udhiya bhiṉṉar, indha ghadhai maṇibhbhūr mānilaṃ val̤iyāgha bhirabhalabhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhadhu.

naḍhaṉa vaḍhivaṃ 
ghaṃbhā dhoybhi jāghoy èṉbhadhu maṇibhbhūriṉ bhaṇḍhaiya irājhjhiyamāṉa mòyrāṅghiṉ nāḍhḍhubhbhuṟa naḍhaṉamāghuṃ. indha naḍhaṉaṃ mudhaṉmudhalil maṇibhbhūri bhurāṇaṅghaḻil bhughal̤bhèṟṟa nāyaghaṉāṉa ghaṃbhāvuṃ, aṉṟaiya mòyrāṅghiṉ iḻavarajhiyāṉa avaṉadhu ghādhali dhoybhiyuṃ bhaṇḍhaiya iṟaivaṉ ibhudho dhaṅjiṅ ghoviliṉ vaḻāghadhdhil nighal̤dhdhabhbhaḍhḍhadhāgha naṃbhabhbhaḍhḍhadhu.    maṇibhbhūril uḻḻa ilāy arobhāviṉ madha vil̤āviṉ bhodhu indha naḍhaṉaṃ iṉṉuṃ nighal̤dhdhabhbhaḍhughiṟadhu.  
[ meṟghoḻ dhevai ]

meluṃ ghāṇgha 

 maṇibhbhūri naḍhaṉaṃ 
 numidh ghabhbhā 
 bhuṅ gholaṃ 
 dhabhal jhoṅbhā 
 ilāy arobhā 
 èyghru iḍhoṅbhā

meluṃ bhaḍhighgha 
 Khamba Thoibi and Poems on Manipur, 1963

nūliyal 
 Khamba Thoibi Seireng, by Hijam Anganghal Singh, 1986
 Moirang Kangleirol, Khuman Khamba Seitharon, by Laisram Mangi Singh, 1980
 Khamba Thoibi Seireng Ahumsuba Saruk, by Hijam Anganghal
 Full text of "Khamba Thoibi" and poems of Manipur
 Samukhonggi Bichar, by Hijam Anganghal Singh, 1997
 Hijam_Anganghal_Singh, by Elangbam Dinamani
 Abridged from T. C. Hodson's "The Meitheis", 1908

ujhādhdhuṇai 

indhiya ilaghghiyaṃ
கம்பா தோய்பி