திருமலா தேவி ( Tirumala Devi ) (இறப்பு: 1553)   தென்னிந்தியாவை ஆண்ட இராச்சியங்களில் ஒன்றான விஜயநகர பேரரசின் மிகப் பெரிய ஆட்சியாளர் எனக் கருதப்படுகிற கிருஷ்ணதேவராயனின் மூத்த மனைவியும், பட்டத்தரசியுமாவார்.     கிருஷ்ணதேவராயனின் மிகவும் மரியாதைக்குரிய மனைவியாக இருந்துள்ளார். 

பிறப்பால், திருமலை தேவி விஜயநகர இராச்சியத்தின் துணை இராச்சியமான ஸ்ரீரங்கப்பட்டணத்தின் இளவரசி ஆவார். இது அவரது தந்தை மன்னர் வீரப்போதேயனால் ஆளப்பட்டது.

திருமணம் 
ஸ்ரீரங்கப்பட்டணத்தை ஆண்ட வீரப்போதேய மன்னனின் மகள்களில் திருமலை தேவியும் ஒருவர். இவர் கிருஷ்ணதேவராயனை  சுமார் 1498இல் திருமணம் செய்து கொண்டார். மேலும் 1509இல் விஜயநகர சிம்மாசனத்தில் நுழைந்தவுடன் அவரது பட்டத்து இராணியாக முடிசூட்டப்பட்டார். திருமலை தேவி தனது கணவரின் ஆட்சியின் முழு காலத்திலும் வெளிப்படையாக வாழ்ந்து வந்தார். தொடர்ந்து அனைத்து இடங்களுக்கும் அவருடன் சென்றார். இந்த காலகட்டத்தில் இவர் மூத்த அரசியாக ஆதிக்கம் செலுத்தியதுடன், கலிங்கப் போர் உட்பட அவரது இராணுவ முற்றுகைகளின்போது கிருஷ்ணதேவராயனுடன் சென்றார்.

இலக்கிய ஆர்வம் 
திருமலை தேவி கவிதைகளில் மிகுந்த ஆர்வம் கொண்டிருந்தார். இவருக்கென சொந்தமாக கருவூலமும், சொந்தமாக பெண் ஊழியர்களும் இருந்தனர். இவருக்கு முழுமையான சுதந்திரம் இருந்தது. இவரும் ஒரு பெரிய பக்தராகவும் சிறந்த நன்கொடையாளராகவும் இருந்துள்ளார். இவர் கிருஷ்ணதேவராயனுக்கு மிகவும் பிடித்தமான இராணி என்பதால், அவரது அரசவையில் அனைத்து அதிகாரங்களையும் சலுகைகளையும் அனுபவித்தார்.

புகழ்பெற்ற தெலுங்குக் கவிஞரும் கிருஷ்ணதேவராயனின் அரசவையில் அஷ்டதிக்கஜங்கள் என்று அறியப்பட்ட கவிஞர்கள் குழுவில் இடம் பெற்றவருமான நந்தி திம்மண்ணா (முக்கு திம்மண்ணா என்று பிரபலமாக அறியப்படுகிறார்), திருமலை தேவியின் தந்தையிடமிருந்து அவரது மருமகனுக்கு அளித்த பரிசாவார். அல்லசாணி பெத்தண்ணாவுக்குப் பிறகு அரசவையின் இரண்டாவது பெரிய கவிஞராக இவர் இருந்துள்ளார். இவரது வாழ்க்கைப் படைப்பான பாரிஜாதபஹரணமு தெலுங்கு இலக்கியத்தில் மிக உயர்ந்த இடத்தைப் பிடித்துள்ளது. இது கிருஷ்ணதேவராயனுக்கும் திருமலை தேவிக்கும் இடையிலான சண்டையைத் தீர்ப்பதற்காக இயற்றப்பட்டு, கிருஷ்ணதேவராயனுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்டது. 

திருமலை தேவி கிருஷ்ணதேவராயனின் மிகவும் மரியாதைக்குரிய மனைவியாவார்.  திருமலையின் தேவி பட்டணத்தின் புறநகர்ப் பகுதி ஹோஸ்பேட்டில் உள்ள தற்போதைய சன்னக்கி வீரபத்ரன் கோயில் திருமலா தேவியின் நினைவாக கிருஷ்ணதேவராயனின் ஆட்சிக் காலத்தில் அமைக்கப்பட்டது.  நாகல்பூராவுக்கு கிருஷ்ணதேவராயனின் தாய் நாகலா தேவி பெயரிடப்பட்டது.

குழந்தைகள் 
திருமலை தேவி ஒரு மகளும் இரண்டு மகன்கள் என மூன்று குழந்தைகளைப் பெற்றார். இவர் மகள் திருமலாம்பா, அரவிடு மரபைத் தோற்றுவித்த அலியா ராம ராயனை மணந்தார். 

தன்னுடைய மூத்த மகனும் வெளிப்படையான வாரிசுமான திருமலை என்ற ஒரு மகன் இவருக்கு 1518 இல் பிறந்தான். இந்த சந்தர்ப்பத்தில், இவர்கள் 1518 அக்டோபர் 16 அன்று திருமலையின் வெங்கடேசுவரர் கோயிலுக்கு சென்றனர். இளவரசன் நீண்ட காலம் உயிர் பிழைக்கவில்லை. அவர் விஷம் கொல்லப்பட்டார்.  தனது வாரிசின் மரணம் கிருஷ்ணதேவராயனை பெரிதும் சீர்குலைத்ததாகத் தெரிகிறது. நாட்டின் அமைதியும், வளமும் குறையத் தொடங்கியது. சிற்றரசர்களும், பகைவர்வர்களும் பேரரசை வீழ்த்துவதற்கான காலத்தை எதிர்பார்த்திருந்தனர் இந்த காலகட்டத்தில் நிர்வாகம் மன்னனது பெயரில் அவரது சகோதரர் அச்சுத தேவ ராயனால் மேற்கொள்ளப்பட்டது . 

கிருஷ்ணதேவராயனின் வாழ்நாளின் கடைசி காலத்தில் திருமலை தேவிக்கு மேலும் ஒரு மகன் பிறந்தான். சில ஆதாரங்களின்படி, இவனது பெயர் இராமச்சந்திரன். இவனும் பதினெட்டு மாத வயதில், இளம் வயதிலேயே இறந்தான். 

இராம ராயன் ஒரு வெற்றிகரமான போர்த் தளபதியும், சிறந்த நிர்வாகியும், திறமையான ராஜதந்திரியுமாவான். கிருஷ்ணதேவராயனின் கீழ் பல வெற்றிகரமான படையெடுப்புக்களை நடத்தியுள்ளான். புகழ் பெற்ற தனது மாமனாரின் இறப்புக்குப் பின், மன்னனது குடும்பத்தின் உறுப்பினன் என்ற வகையில், நாட்டின் அலுவல்களில் பெரும் செல்வாக்குச் செலுத்தக் கூடியவனாக இருந்தான். இராம ராயன் அரச நிர்வாகத்தில் கொண்டிருந்த செல்வாக்குக் காரணமாகவும் அரசபதவி அவனைத் தேடி வந்தது.

அறப்பணிகள் 
மிக உயர்ந்த மதநம்பிக்கைகளைக் கொண்டிருந்த, திருமலை தேவி தென்னிந்தியாவிலுள்ள பல்வேறு கோயில்களுக்கு பல கொடைகளை அளித்துள்ளார். 1514ஆம் ஆண்டில், திருமலை தேவி, திருமலையில் உள்ள வெங்கடேசுவரர் கோயிலுக்கு விலையுயர்ந்த சக்ரபடாகத்தை வழங்கினார். மேலும், தினமும் ஐந்து திருப்போனகம் பிரசாதங்களுக்கு பிரட்டிகுலட்டூர் கிராமத்தை தானமாய் அளித்தார்.

பிரபலமான கலாச்சாரத்தில் 

 இயக்குநர் பி. எஸ். இரங்காவின் தெனாலி ராமகிருஷ்ணா (1956) என்ற படத்தில் திருமலா தேவியின் பாத்திரத்தில் நடிகை சந்தியா நடித்திருந்தார்.
 சாப் தொலைக்காட்சியின் நாடகத் தொடரான தெனாலி ராமாவில் பிரியங்கா சிங் ஒரு கற்பனையான திருமலை தேவியாக சித்தரிக்கப்பட்டிருந்தார்.

மேற்கோள்கள் 

கர்நாடக வரலாறு
விஜயநகரப் பேரரசு
கர்நாடக நபர்கள்
dhirumalā dhevi ( Tirumala Devi ) (iṟabhbhu: 1553)   dhèṉṉindhiyāvai āṇḍha irājhjhiyaṅghaḻil òṉṟāṉa vijayanaghara bherarajhiṉ mighabh bhèriya āḍhjhiyāḻar èṉagh gharudhabhbhaḍhughiṟa ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ mūdhdha maṉaiviyuṃ, bhaḍhḍhadhdharajhiyumāvār.     ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ mighavuṃ mariyādhaighghuriya maṉaiviyāgha irundhuḻḻār. 

bhiṟabhbhāl, dhirumalai dhevi vijayanaghara irājhjhiyadhdhiṉ dhuṇai irājhjhiyamāṉa srīraṅghabhbhaḍhḍhaṇadhdhiṉ iḻavarajhi āvār. idhu avaradhu dhandhai maṉṉar vīrabhbhodheyaṉāl āḻabhbhaḍhḍhadhu.

dhirumaṇaṃ 
srīraṅghabhbhaḍhḍhaṇadhdhai āṇḍha vīrabhbhodheya maṉṉaṉiṉ maghaḻghaḻil dhirumalai dheviyuṃ òruvar. ivar ghiruṣṇadhevarāyaṉai  jhumār 1498il dhirumaṇaṃ jhèydhu ghòṇḍhār. meluṃ 1509il vijayanaghara jhiṃmājhaṉadhdhil nul̤aindhavuḍhaṉ avaradhu bhaḍhḍhadhdhu irāṇiyāgha muḍhijhūḍhḍhabhbhaḍhḍhār. dhirumalai dhevi dhaṉadhu ghaṇavariṉ āḍhjhiyiṉ mul̤u ghāladhdhiluṃ vèḻibhbhaḍhaiyāgha vāl̤ndhu vandhār. dhòḍharndhu aṉaidhdhu iḍhaṅghaḻughghuṃ avaruḍhaṉ jhèṉṟār. indha ghālaghaḍhḍhadhdhil ivar mūdhdha arajhiyāgha ādhighghaṃ jhèludhdhiyadhuḍhaṉ, ghaliṅghabh bhor uḍhbhaḍha avaradhu irāṇuva muṟṟughaighaḻiṉbhodhu ghiruṣṇadhevarāyaṉuḍhaṉ jhèṉṟār.

ilaghghiya ārvaṃ 
dhirumalai dhevi ghavidhaighaḻil mighundha ārvaṃ ghòṇḍhirundhār. ivarughghèṉa jhòndhamāgha gharuvūlamuṃ, jhòndhamāgha bhèṇ ūl̤iyarghaḻuṃ irundhaṉar. ivarughghu mul̤umaiyāṉa jhudhandhiraṃ irundhadhu. ivaruṃ òru bhèriya bhaghdharāghavuṃ jhiṟandha naṉghòḍhaiyāḻarāghavuṃ irundhuḻḻār. ivar ghiruṣṇadhevarāyaṉughghu mighavuṃ bhiḍhidhdhamāṉa irāṇi èṉbhadhāl, avaradhu arajhavaiyil aṉaidhdhu adhighāraṅghaḻaiyuṃ jhalughaighaḻaiyuṃ aṉubhavidhdhār.

bhughal̤bhèṟṟa dhèluṅghugh ghaviñaruṃ ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ arajhavaiyil aṣḍhadhighghajaṅghaḻ èṉṟu aṟiyabhbhaḍhḍha ghaviñarghaḻ ghul̤uvil iḍhaṃ bhèṟṟavarumāṉa nandhi dhiṃmaṇṇā (mughghu dhiṃmaṇṇā èṉṟu bhirabhalamāgha aṟiyabhbhaḍhughiṟār), dhirumalai dheviyiṉ dhandhaiyiḍhamirundhu avaradhu marumaghaṉughghu aḻidhdha bharijhāvār. allajhāṇi bhèdhdhaṇṇāvughghubh bhiṟaghu arajhavaiyiṉ iraṇḍhāvadhu bhèriya ghaviñarāgha ivar irundhuḻḻār. ivaradhu vāl̤ghghaibh bhaḍhaibhbhāṉa bhārijādhabhaharaṇamu dhèluṅghu ilaghghiyadhdhil migha uyarndha iḍhadhdhaibh bhiḍhidhdhuḻḻadhu. idhu ghiruṣṇadhevarāyaṉughghuṃ dhirumalai dhevighghuṃ iḍhaiyilāṉa jhaṇḍhaiyaidh dhīrbhbhadhaṟghāgha iyaṟṟabhbhaḍhḍhu, ghiruṣṇadhevarāyaṉughghu arbhbhaṇighghabhbhaḍhḍhadhu. 

dhirumalai dhevi ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ mighavuṃ mariyādhaighghuriya maṉaiviyāvār.  dhirumalaiyiṉ dhevi bhaḍhḍhaṇadhdhiṉ bhuṟanagharbh bhaghudhi hosbheḍhḍhil uḻḻa dhaṟbhodhaiya jhaṉṉaghghi vīrabhadhraṉ ghoyil dhirumalā dheviyiṉ niṉaivāgha ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ āḍhjhigh ghāladhdhil amaighghabhbhaḍhḍhadhu.  nāghalbhūrāvughghu ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ dhāy nāghalā dhevi bhèyariḍhabhbhaḍhḍhadhu.

ghul̤andhaighaḻ 
dhirumalai dhevi òru maghaḻuṃ iraṇḍhu maghaṉghaḻ èṉa mūṉṟu ghul̤andhaighaḻaibh bhèṟṟār. ivar maghaḻ dhirumalāṃbhā, araviḍhu marabhaidh dhoṟṟuvidhdha aliyā rāma rāyaṉai maṇandhār. 

dhaṉṉuḍhaiya mūdhdha maghaṉuṃ vèḻibhbhaḍhaiyāṉa vārijhumāṉa dhirumalai èṉṟa òru maghaṉ ivarughghu 1518 il bhiṟandhāṉ. indha jhandharbhbhadhdhil, ivarghaḻ 1518 aghḍhobhar 16 aṉṟu dhirumalaiyiṉ vèṅghaḍhejhuvarar ghoyilughghu jhèṉṟaṉar. iḻavarajhaṉ nīṇḍha ghālaṃ uyir bhil̤aighghavillai. avar viṣaṃ ghòllabhbhaḍhḍhār.  dhaṉadhu vārijhiṉ maraṇaṃ ghiruṣṇadhevarāyaṉai bhèridhuṃ jhīrghulaidhdhadhāghadh dhèrighiṟadhu. nāḍhḍhiṉ amaidhiyuṃ, vaḻamuṃ ghuṟaiyadh dhòḍhaṅghiyadhu. jhiṟṟarajharghaḻuṃ, bhaghaivarvarghaḻuṃ bherarajhai vīl̤dhdhuvadhaṟghāṉa ghāladhdhai èdhirbhārdhdhirundhaṉar indha ghālaghaḍhḍhadhdhil nirvāghaṃ maṉṉaṉadhu bhèyaril avaradhu jhaghodharar ajhjhudha dheva rāyaṉāl meṟghòḻḻabhbhaḍhḍhadhu . 

ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ vāl̤nāḻiṉ ghaḍhaijhi ghāladhdhil dhirumalai dhevighghu meluṃ òru maghaṉ bhiṟandhāṉ. jhila ādhāraṅghaḻiṉbhaḍhi, ivaṉadhu bhèyar irāmajhjhandhiraṉ. ivaṉuṃ bhadhiṉèḍhḍhu mādha vayadhil, iḻaṃ vayadhileye iṟandhāṉ. 

irāma rāyaṉ òru vèṟṟigharamāṉa bhordh dhaḻabhadhiyuṃ, jhiṟandha nirvāghiyuṃ, dhiṟamaiyāṉa rājadhandhiriyumāvāṉ. ghiruṣṇadhevarāyaṉiṉ ghīl̤ bhala vèṟṟigharamāṉa bhaḍhaiyèḍhubhbhughghaḻai naḍhadhdhiyuḻḻāṉ. bhughal̤ bhèṟṟa dhaṉadhu māmaṉāriṉ iṟabhbhughghubh bhiṉ, maṉṉaṉadhu ghuḍhuṃbhadhdhiṉ uṟubhbhiṉaṉ èṉṟa vaghaiyil, nāḍhḍhiṉ aluvalghaḻil bhèruṃ jhèlvāghghujh jhèludhdhagh ghūḍhiyavaṉāgha irundhāṉ. irāma rāyaṉ arajha nirvāghadhdhil ghòṇḍhirundha jhèlvāghghugh ghāraṇamāghavuṃ arajhabhadhavi avaṉaidh dheḍhi vandhadhu.

aṟabhbhaṇighaḻ 
migha uyarndha madhanaṃbhighghaighaḻaigh ghòṇḍhirundha, dhirumalai dhevi dhèṉṉindhiyāviluḻḻa bhalveṟu ghoyilghaḻughghu bhala ghòḍhaighaḻai aḻidhdhuḻḻār. 1514āṃ āṇḍhil, dhirumalai dhevi, dhirumalaiyil uḻḻa vèṅghaḍhejhuvarar ghoyilughghu vilaiyuyarndha jhaghrabhaḍhāghadhdhai val̤aṅghiṉār. meluṃ, dhiṉamuṃ aindhu dhirubhbhoṉaghaṃ bhirajhādhaṅghaḻughghu bhiraḍhḍhighulaḍhḍhūr ghirāmadhdhai dhāṉamāy aḻidhdhār.

bhirabhalamāṉa ghalājhjhāradhdhil 

 iyaghghunar bhi. ès. iraṅghāviṉ dhèṉāli rāmaghiruṣṇā (1956) èṉṟa bhaḍhadhdhil dhirumalā dheviyiṉ bhādhdhiradhdhil naḍhighai jhandhiyā naḍhidhdhirundhār.
 jhābh dhòlaighghāḍhjhiyiṉ nāḍhaghadh dhòḍharāṉa dhèṉāli rāmāvil bhiriyaṅghā jhiṅ òru ghaṟbhaṉaiyāṉa dhirumalai dheviyāgha jhidhdharighghabhbhaḍhḍhirundhār.

meṟghoḻghaḻ 

gharnāḍhagha varalāṟu
vijayanagharabh bherarajhu
gharnāḍhagha nabharghaḻ
திருமலா தேவி