லதிஷா (Ladishah) ( லடிஷா என்றும் உச்சரிக்கப்படுகிறது) என்பது ஜம்மு மற்றும் காஷ்மீரில் உருவான ஒரு கதை வடிவில் சொல்லப்படும் இசை வகையாகும். அதன் வேர்கள் பாரம்பரிய மற்றும் நகைச்சுவையான நாட்டுப்புற பாடலிலிருந்து முதலில் பாடகர்களால் பாடப்பட்டது.  இது பொதுவாக காஷ்மீரி மொழியில் வேதனையை வெளிப்படுத்தவோ அல்லது மக்களை மகிழ்விப்பதற்காகவோ பாடப்படுகிறது. முதன்மையாக அரசியல், சமூக மற்றும் கலாச்சார பிரச்சினைகளை கவிதை அல்லது மெல்லிசை நையாண்டி வடிவில் சுற்றி வருகிறது. சில நிகழ்வுகளில் குரல் இடைவேளையின்றி நகைச்சுவை மற்றும் மெல்லிசைப் பாடலின் வடிவில் ஒரு கலைஞர் தங்கள் கவலைகளை எழுப்பும்போது அது அடையாளம் காணப்படுகிறது. இரண்டு உலோகக் கம்பிகளைக் கொண்ட பாரம்பரியக் கருவியான துகர் என்ற இசைக்கருவியுடன் இது பாடப்படுகிறது. சில நேரங்களில், ஒரு கலைஞர் இசைக்கருவி இல்லாமலும் பாடுவார். 

இது இடைக்கால இசையை உள்ளடக்கியது. ஒரு லதிஷா பாடகர், பொது பொழுதுபோக்கு நோக்கத்திற்காக அல்லது அரசியல் பார்வைகள், சமூக உணர்வு அல்லது கலாச்சாரத் திறனைப் பற்றி தவறான உணர்வு மற்றும் பகடி இசையைப் பயிற்சி செய்யாமல் மக்களுக்கு அவர்களின் செய்தியை தெரிவிக்க ஒரு சமூகத்தில் ஒரு தொடர்பாளராக செயல்படுகிறார். பரந்த பொருளில், ஒரு கலைஞர் பாடல் வரிகளைப் பொறுத்து "தெருக் கலைஞர்" அல்லது "வரலாற்றை விவரிப்பவர்" என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறார்.

வரலாறு 
லதிஷா வகையானது, ஜம்மு மற்றும் காஷ்மீர் இராச்சியத்தில் சுமார் 8-ஆம் நூற்றாண்டு அல்லது 9-ஆம் நூற்றாண்டுகளில் சூழ்நிலை சார்ந்த பாலாட், நகைச்சுவை மற்றும் மெல்லிசை தொனியின் கலவையுடன் விவரிக்கும் பிரபலமான பாடல் வரிகளாக முதலில் வெளிப்பட்டது. காஷ்மீரின் கலாச்சாரத்தில் அதன் வேர்கள் அதே பொழுதுபோக்குக்காரரால் எழுதப்பட்டு விவரிக்கப்பட்டுள்ளன. காஷ்மீரி இலக்கியத்துடன் தொடர்புடைய இலக்கியம், மனித உரிமை மீறலில் ஈடுபடும் ஆட்சியாளர்களை விமர்சிக்க ஆரம்பத்தில் பயன்படுத்தப்பட்டது. சில உள்ளூர் மக்கள் லதிஷா பாடல்கள் அறுவடைக் காலத்தில் குறிப்பாக நாடோடிகளால் பாடப்பட்டதாக நம்புகிறார்கள். பாடல்களுக்கீடாக அவர்களுக்கு உணவு கிடைக்கும். 

நவீன இசைப் புரட்சியுடன் காலப்போக்கில், இந்த வகை மக்கள் குறைவாக பிரபலமடைந்தது அல்லது மக்களால் அறியப்படாமல் போனது, பின்னர் அது காஷ்மீர் பிரச்சினையால் வீழ்ச்சியடைந்தது. இது பிராந்தியத்தில் இராணுவ மோதல் தொடங்கியதிலிருந்து அமைதியின்மையைத் தூண்டியது.

சமகால வரலாறு 
லதிஷா முதலில் ஆண் கலைஞர்களால் நிகழ்த்தப்பட்டாலும், 2020 ஆம் ஆண்டில், சையத் அரீஜ் சஃப்வி என்ற காஷ்மீரி கலைஞர் காஷ்மீரில் லதிஷாவை நிகழ்த்திய முதல் பெண்மணி ஆனார்.

தோற்றம் 
சில வரலாற்றாசிரியர்கள் இதை ஒரு சார்பு வகையாகக் கருதுகின்றனர். அதே சமயம் காஷ்மீரி எழுத்தாளரும் வரலாற்றுத் துறையில் காஷ்மீர் பல்கலைக்கழகத்தின் இணைப் பேராசிரியருமான டாக்டர் பரூக் பயாஸ் இதை பாரம்பரிய பாடலின் ஒரு சுயாதீன வகையாக அடையாளப்படுத்துகிறார். வரலாற்றுத் துறையின் படி, புல்வாமா மாவட்டத்தின் லாரி கிராமத்தைச் சேர்ந்த காஷ்மீரி பாடகர் ஒருவரால் முதலில் பாடப்பட்டது அல்லது உருவாக்கப்பட்டது. அவர் ஷா வம்சத்தைச் சேர்ந்தவர், மக்கள் அவரை "ஷா ஆஃப் லாரி" என்று அழைத்தனர். எனவே இந்த வகை "லதிஷா" என்று அறியப்பட்டது. 

இது பல்வேறு இலக்கியப் பிரமுகர்களால் வெவ்வேறு கருத்துக்களில் விவரிக்கப்பட்டுள்ளது. அதன் கல்விப் பதிவுகளை வரலாற்று ரீதியாகக் கண்காணிப்பதை கடினமாக்குகிறது. சரீப் அகமது சரீப் உட்பட சில கவிஞர்கள், "லதிஷா" என்ற வார்த்தையானது "லதி" என்ற வார்த்தையிலிருந்து உருவானது என்று அங்கீகரிக்கின்றனர். மேலும் "ஷா" என்ற வார்த்தை காஷ்மீர் பள்ளத்தாக்கை பல சந்தர்ப்பங்களில் ஆட்சி செய்த முஸ்லிம் ஆட்சியாளர்களை விவரிக்க பயன்படுத்தப்பட்டது.

உடை 
லதிஷா வழக்கமாக மேடைகள் மற்றும் தெருக்களில் பாரம்பரிய உடையான பெரான் போன்றவற்றை அணிந்து நிகழ்த்தப்படுகிறது. மேலும் இது பல்வேறு விஷயங்களில் விமர்சன வர்ணனைகள் மற்றும் சிந்தனைகளை வழங்கும் போது, பாடகர் ஒவ்வொரு முறையும் ஒரு வார்த்தையை உருவாக்கும் போது மெல்லிய ஒலிகளை இசைக்க துகார் என்ற கருவி பயன்படுத்தப்படுகிறது.

சான்றுகள்

மேலும் படிக்க 
 
 
 
காசுமீரப் பண்பாடு
இந்துஸ்தானி இசை
ladhiṣā (Ladishah) ( laḍhiṣā èṉṟuṃ ujhjharighghabhbhaḍhughiṟadhu) èṉbhadhu jaṃmu maṟṟuṃ ghāṣmīril uruvāṉa òru ghadhai vaḍhivil jhòllabhbhaḍhuṃ ijhai vaghaiyāghuṃ. adhaṉ verghaḻ bhāraṃbhariya maṟṟuṃ naghaijhjhuvaiyāṉa nāḍhḍhubhbhuṟa bhāḍhalilirundhu mudhalil bhāḍhagharghaḻāl bhāḍhabhbhaḍhḍhadhu.  idhu bhòdhuvāgha ghāṣmīri mòl̤iyil vedhaṉaiyai vèḻibhbhaḍhudhdhavo alladhu maghghaḻai maghil̤vibhbhadhaṟghāghavo bhāḍhabhbhaḍhughiṟadhu. mudhaṉmaiyāgha arajhiyal, jhamūgha maṟṟuṃ ghalājhjhāra bhirajhjhiṉaighaḻai ghavidhai alladhu mèllijhai naiyāṇḍhi vaḍhivil jhuṟṟi varughiṟadhu. jhila nighal̤vughaḻil ghural iḍhaiveḻaiyiṉṟi naghaijhjhuvai maṟṟuṃ mèllijhaibh bhāḍhaliṉ vaḍhivil òru ghalaiñar dhaṅghaḻ ghavalaighaḻai èl̤ubhbhuṃbhodhu adhu aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhughiṟadhu. iraṇḍhu uloghagh ghaṃbhighaḻaigh ghòṇḍha bhāraṃbhariyagh gharuviyāṉa dhughar èṉṟa ijhaighgharuviyuḍhaṉ idhu bhāḍhabhbhaḍhughiṟadhu. jhila neraṅghaḻil, òru ghalaiñar ijhaighgharuvi illāmaluṃ bhāḍhuvār. 

idhu iḍhaighghāla ijhaiyai uḻḻaḍhaghghiyadhu. òru ladhiṣā bhāḍhaghar, bhòdhu bhòl̤udhubhoghghu noghghadhdhiṟghāgha alladhu arajhiyal bhārvaighaḻ, jhamūgha uṇarvu alladhu ghalājhjhāradh dhiṟaṉaibh bhaṟṟi dhavaṟāṉa uṇarvu maṟṟuṃ bhaghaḍhi ijhaiyaibh bhayiṟjhi jhèyyāmal maghghaḻughghu avarghaḻiṉ jhèydhiyai dhèrivighgha òru jhamūghadhdhil òru dhòḍharbhāḻarāgha jhèyalbhaḍhughiṟār. bharandha bhòruḻil, òru ghalaiñar bhāḍhal varighaḻaibh bhòṟudhdhu "dhèrugh ghalaiñar" alladhu "varalāṟṟai vivaribhbhavar" èṉṟuṃ ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhughiṟār.

varalāṟu 
ladhiṣā vaghaiyāṉadhu, jaṃmu maṟṟuṃ ghāṣmīr irājhjhiyadhdhil jhumār 8-āṃ nūṟṟāṇḍhu alladhu 9-āṃ nūṟṟāṇḍhughaḻil jhūl̤nilai jhārndha bhālāḍh, naghaijhjhuvai maṟṟuṃ mèllijhai dhòṉiyiṉ ghalavaiyuḍhaṉ vivarighghuṃ bhirabhalamāṉa bhāḍhal varighaḻāgha mudhalil vèḻibhbhaḍhḍhadhu. ghāṣmīriṉ ghalājhjhāradhdhil adhaṉ verghaḻ adhe bhòl̤udhubhoghghughghārarāl èl̤udhabhbhaḍhḍhu vivarighghabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa. ghāṣmīri ilaghghiyadhdhuḍhaṉ dhòḍharbhuḍhaiya ilaghghiyaṃ, maṉidha urimai mīṟalil īḍhubhaḍhuṃ āḍhjhiyāḻarghaḻai vimarjhighgha āraṃbhadhdhil bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhadhu. jhila uḻḻūr maghghaḻ ladhiṣā bhāḍhalghaḻ aṟuvaḍhaigh ghāladhdhil ghuṟibhbhāgha nāḍhoḍhighaḻāl bhāḍhabhbhaḍhḍhadhāgha naṃbhughiṟārghaḻ. bhāḍhalghaḻughghīḍhāgha avarghaḻughghu uṇavu ghiḍhaighghuṃ. 

navīṉa ijhaibh bhuraḍhjhiyuḍhaṉ ghālabhbhoghghil, indha vaghai maghghaḻ ghuṟaivāgha bhirabhalamaḍhaindhadhu alladhu maghghaḻāl aṟiyabhbhaḍhāmal bhoṉadhu, bhiṉṉar adhu ghāṣmīr bhirajhjhiṉaiyāl vīl̤jhjhiyaḍhaindhadhu. idhu bhirāndhiyadhdhil irāṇuva modhal dhòḍhaṅghiyadhilirundhu amaidhiyiṉmaiyaidh dhūṇḍhiyadhu.

jhamaghāla varalāṟu 
ladhiṣā mudhalil āṇ ghalaiñarghaḻāl nighal̤dhdhabhbhaḍhḍhāluṃ, 2020 āṃ āṇḍhil, jhaiyadh arīj jhafvi èṉṟa ghāṣmīri ghalaiñar ghāṣmīril ladhiṣāvai nighal̤dhdhiya mudhal bhèṇmaṇi āṉār.

dhoṟṟaṃ 
jhila varalāṟṟājhiriyarghaḻ idhai òru jhārbhu vaghaiyāghagh gharudhughiṉṟaṉar. adhe jhamayaṃ ghāṣmīri èl̤udhdhāḻaruṃ varalāṟṟudh dhuṟaiyil ghāṣmīr bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ iṇaibh bherājhiriyarumāṉa ḍhāghḍhar bharūgh bhayās idhai bhāraṃbhariya bhāḍhaliṉ òru jhuyādhīṉa vaghaiyāgha aḍhaiyāḻabhbhaḍhudhdhughiṟār. varalāṟṟudh dhuṟaiyiṉ bhaḍhi, bhulvāmā māvaḍhḍhadhdhiṉ lāri ghirāmadhdhaijh jherndha ghāṣmīri bhāḍhaghar òruvarāl mudhalil bhāḍhabhbhaḍhḍhadhu alladhu uruvāghghabhbhaḍhḍhadhu. avar ṣā vaṃjhadhdhaijh jherndhavar, maghghaḻ avarai "ṣā āf lāri" èṉṟu al̤aidhdhaṉar. èṉave indha vaghai "ladhiṣā" èṉṟu aṟiyabhbhaḍhḍhadhu. 

idhu bhalveṟu ilaghghiyabh bhiramugharghaḻāl vèvveṟu gharudhdhughghaḻil vivarighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. adhaṉ ghalvibh bhadhivughaḻai varalāṟṟu rīdhiyāghagh ghaṇghāṇibhbhadhai ghaḍhiṉamāghghughiṟadhu. jharībh aghamadhu jharībh uḍhbhaḍha jhila ghaviñarghaḻ, "ladhiṣā" èṉṟa vārdhdhaiyāṉadhu "ladhi" èṉṟa vārdhdhaiyilirundhu uruvāṉadhu èṉṟu aṅghīgharighghiṉṟaṉar. meluṃ "ṣā" èṉṟa vārdhdhai ghāṣmīr bhaḻḻadhdhāghghai bhala jhandharbhbhaṅghaḻil āḍhjhi jhèydha musliṃ āḍhjhiyāḻarghaḻai vivarighgha bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhadhu.

uḍhai 
ladhiṣā val̤aghghamāgha meḍhaighaḻ maṟṟuṃ dhèrughghaḻil bhāraṃbhariya uḍhaiyāṉa bhèrāṉ bhoṉṟavaṟṟai aṇindhu nighal̤dhdhabhbhaḍhughiṟadhu. meluṃ idhu bhalveṟu viṣayaṅghaḻil vimarjhaṉa varṇaṉaighaḻ maṟṟuṃ jhindhaṉaighaḻai val̤aṅghuṃ bhodhu, bhāḍhaghar òvvòru muṟaiyuṃ òru vārdhdhaiyai uruvāghghuṃ bhodhu mèlliya òlighaḻai ijhaighgha dhughār èṉṟa gharuvi bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhughiṟadhu.

jhāṉṟughaḻ

meluṃ bhaḍhighgha 
 
 
 
ghājhumīrabh bhaṇbhāḍhu
indhusdhāṉi ijhai
லதிஷா