கெடா சுல்தானகம் (மலாய் மொழி: Kesultanan Kedah; ஆங்கிலம்: Sultanate of Kedah ஜாவி: كسلطانن قدح) என்பது தீபகற்ப மலேசியாவின் வடபகுதியில் அமைந்துள்ள ஓர் அரசு. முதலில் இது ஒரு சுதந்திர இராச்சியமாக இருந்தது, பின்னர் 1909-ஆம் ஆண்டில் பிரித்தானிய பாதுகாப்பு இராச்சியமாக (British Protectorate) மாறியது.

மலாயா ஒன்றியத்தில் (Malayan Union) சேர்க்கப்பட்ட பிறகு அதன் முடியாட்சி கலைக்கப்பட்டது. ஆனாலும் பின்னர், மலாயா ஒன்றியத்தின் வாரிசான மலாயா கூட்டமைப்பில் (Federation of Malaya) இணைக்கப்பட்டு முடியாட்சி மீண்டும் கொண்டு வரப்பட்டது.

இந்த சுல்தானகத்தின் உருவாக்கம் மற்றும் அதன் உருவாக்கத்திற்கு முன்னும் பின்னும் உள்ள வரலாறு பற்றிய தகவல் கெடா மாநிலத்தின் வரலாற்றுப் பதிவேட்டில் (Kedah Annals) இருந்து வருகிறது.

பொது

கெடா மாநிலத்தின் வரலாற்றுப் பதிவேட்டில் மேரோங் மகாவங்சா வரலாறு (ஆங்கிலம்: Kedah Annals; மலாய்: Hikayat Merong Mahawangsa ஜாவி: حكاية مروڠ مهاوڠسا) எனும் ஒரு காப்பியம் உள்ளது. இந்தக் காப்பியம் தான், கெடா வரலாற்றை மேற்கோள் காட்டும் வரலாற்றுப் பதிவாக அமைகின்றது. 

அந்தக் காப்பியத்தில் மாறன் மகாவம்சன்; (மேரோங் மகாவங்சா) (Merong Mahawangsa) எனும் இந்து மன்னர், கெடா சுல்தானகத்தைத் தோற்றுவித்ததாகக் குறிப்பிடப் பட்டுள்ளது.

கெடா இராச்சியம் (Kedah Kingdom) தோன்றிய காலத்தில் இருந்து, ஓர் ஆயிரம் ஆண்டு கால வரலாறு கெடா வரலாற்றுப் பதிவேடுகளில் பதியப்பட்டு உள்ளன. இந்தப் பதிவேடு 18-ஆம் நூற்றாண்டில் எழுதப்பட்டது.

கெடாவின் முதல் ராஜா

ஒரு புராண காலத்து இராட்சச மிருகத்தின் தாக்குதலினால் கெடாவின் முதல் ராஜா கெடாவின் கரைகளுக்கு வந்ததாகக் கெடா வரலாற்றுப் பதிவேடுகள் விவரிக்கின்றன. மகா அலெக்சாண்டரின் சந்ததியினரால்தான் கெடா இராச்சியம் நிறுவப்பட்டது என்றும் கூறுகின்றன.

இருப்பினும், தாய்லாந்து வரலாற்று குறிப்புகள் வேறு மாதிரியாகச் சொல்கின்றன. 

கெடா என்பது நாகோன் சி தம்மரத் (Nakhon Si Thammarat) போன்ற ஒரு தாய்லாந்து நாட்டு நகரம் என்றும்; கெடா சுல்தானகம் சயாமிய இராச்சியத்தின் ஒரு பகுதியாக இருந்தது என்றும்; பின்னர் முஸ்லீம் அரசுகளின் படையெடுப்பிற்குப் பிறகு அது ஒரு மலாய் மாநிலமாக மாறியது என்றும்; தாய்லாந்து வரலாற்றில் குறிப்பிடப்பட்டு உள்ளது.

நம்பத் தகாத தகவல்கள்

கெடா வரலாற்றுப் பதிவேடுகள், கெடாவின் சுல்தான்களைப் பற்றி நம்பத் தகாத தகவல்களை வழங்குகின்றன. 1136-இல் கெடாவின் முதல் சுல்தான்; சுல்தான் முசபர் ஷா I (Sultan Mudzafar Shah I) என்று பதிவு செய்து உள்ளன. இந்த ஆண்டு கணக்குகள் ஒவ்வொரு வரலாற்றுப் பதிவேட்டிலும் முரண்பாடுகளாக உள்ளன. 

ஆனால் 1474-ஆம் ஆண்டில் தான், கெடா சுல்தானகம் இசுலாம் மதத்திற்கு மாறியதாக அச்சே வரலாற்றுப் பதிவேடுகள் கூறுகின்றன. ஏனெனில் அந்தப் கெடா வரலாற்றுப் பதிவு; திராங்கானு கல்வெட்டு (Terengganu Inscription Stone) காலத்திற்கும் மூன்று நூற்றாண்டுகளுக்கு முந்தைய காலத்தைப் பதிவு செய்துள்ளன. அந்தப் பதிவில் 1136-ஆம் ஆண்டு என்பது சாத்தியமே இல்லை. 

பௌத்த சமயத்தைச் சார்ந்த ஸ்ரீவிஜயப் பேரரசு கெடாவின் நேரடி கட்டுப்பாட்டில் இருந்தது என்று கெடா வரலாற்றுப் பதிவேடுகள் பதிவு செய்து உள்ளன. அத்துடன் ஸ்ரீவிஜயப் பேரரசை சுல்தான் முசபர் ஷா I மதம் மாற்றினார் எனும் பதிவுகளும் முற்றாக முரண்படுகின்றன. 

15-ஆம் நூற்றாண்டு வரை கெடா இராச்சியம் ஓர் இந்து - பௌத்த இராச்சியமாக இருந்து இருக்கலாம். சான்றுகள் உள்ளன.

கெடா மாநில ஆட்சியாளர்கள் 
மாறன் மகாவம்சன் (Maaran Mahavamsan) எனும் மேரோங் மகாவங்சா (Merong Mahawangsa) என்பவர் தான் கெடா இராச்சியத்தை உருவாக்கியவர் என்று கெடா வரலாற்றுப் பதிவேட்டில் சொல்லப் படுகிறது. அந்த வகையில் கெடாவின் வரலாறு மாறன் மகாவம்சன் காலத்தில் இருந்து தொடங்குகிறது.

கெடா இராச்சியம் மதம் மாற்றம் அடைந்த பின்னர் கெடா சுல்தானகம் என பெயர் பெற்றது. 1920-களில் அல்-தாரிக் சலாசிலா நெகிரி கெடா தாருல் அமான் (Al-Tarikh Genealogy) அல்லது கெடா மரபியல் (Kedah Genealogy) எனும் ஓர் அரச வம்சாவளி தொகுக்கப்பட்டது.

மாறன் மகாவம்சனுக்குப் பின்னர் கெடா மாநிலத்தை ஆட்சி செய்த இந்து சமய அரசர்கள் ஒவ்வொருவரும் ஸ்ரீ பாதுகா மகாராஜா (Sri Paduka Maharaja) என்ற இந்துப் பட்டத்தைப் பயன்படுத்தினர்.

இந்து காலகட்டம்

 தர்பார் ராஜா I - Durbar Raja I (கி.பி. 0330 - 0390)
 ராஜா புத்ரா - Raja Putra (கி.பி. 0390 - 0440)
 மகா தேவா I - Maha Dewa I (கி.பி. 0440 - 0465)
 கர்ண ராஜா - Karna Diraja (கி.பி. 0465 - 0512)
 கர்மா - Karma (கி.பி. 0512 - 0580)
 மகா தேவா II - Maha Dewa II (கி.பி. 0580 - 0620)
 மகா தேவா III- Maha Dewa III (கி.பி. 0620 - 0660)
 ராஜா புத்ரா II - Raja Putra II (கி.பி. 0660 - 0712)
 தர்ம ராஜா - Darma Raja (கி.பி. 0712 - 0788)
 மகா ஜீவா - Maha Jiwa (கி.பி. 0788 - 0832)
 கர்மா II - Karma II (கி.பி. 0832 - 0880)
 தர்ம ராஜா II - Darma Raja II (கி.பி. 0880 - 0956)
 தர்பார் ராஜா II - Durbar Raja II (கி.பி. 0956 - 1136)

இசுலாமிய காலகட்டம்

இதன் பின்னர் கெடா சுல்தானகம் உருவானது. அந்தச் சுல்தானகத்தில் வரும் சுல்தான்களின் பெயர்களின் பட்டியல்:

 முசபர் ஷா I - Mudzaffar Shah I (கி.பி. 1136–1179)
 முவட்சாம் ஷா - Mu'adzam Shah (கி.பி. 1179–1201
 முகமட் ஷா - Muhammad Shah (கி.பி. 1201–1236)
 முசபர் ஷா II - Mudzaffar Shah II (கி.பி. 1236–1280)
 முகமட் ஷா II - Mahmud Shah I (கி.பி. 1280– 1321)
 இப்ராகிம் ஷா - Ibrahim Shah (கி.பி. 1321– 1373)
 சுலைமான் ஷா I - Sulaiman Shah I (கி.பி. 1373–1422)
 அதுல்லா முகமட் ஷா I - Ataullah Muhammad Shah I (கி.பி. 1422–1472)
 முகமட் ஜீவா ஜைனல் ஷா I - Muhammad Jiwa Shah I (கி.பி. 1472–1506)
 முகமட் ஷா II - Mahmud Shah II (கி.பி. 1506–1546)
 முசபர் ஷா II - Mudzaffar Shah III (கி.பி. 1546–1602)
 சுலைமான் ஷா II - Sulaiman Shah II (கி.பி. 1602–1625)
 ரிஜாலிடின் ஷா - Rijaluddin Muhammad Shah (கி.பி. 1625–1651)
 முகயிடின் மன்சூர் ஷா - Muhyiddin Mansur Shah (கி.பி. 1651–1661)
 சியாடின் முகாராம் ஷா I - Dziaddin Mukarram Shah I (கி.பி. 1661–1687)
 அதுல்லா முகமட் ஷா II - Ataullah Muhammad Shah II (கி.பி. 1687–1698)
 அப்துல்லா முவட்ஷாம் ஷா - Abdullah Mu'adzam Shah (கி.பி. 1698–1706)
 அகம்ட் தாஜுடின் ஹாலிம் ஷா I - Ahmad Tajuddin Halim Shah I (கி.பி. 1706–1709)
 முகமட் ஜீவா ஜைனல் ஷா II - Muhammad Jiwa Zainal Shah II (கி.பி. 1710–1778)
 அப்துல்லா முகாராம் ஷா - Abdullah Mukarram Shah (கி.பி. 1778–1797)
 சியாடின் முகாராம் ஷா II - Dziaddin Mukarram Shah II (கி.பி. 1797–1803)
 அகமட் தாஜுடின் ஹாலிம் ஷா II - Ahmad Tajuddin Halim Shah II (கி.பி. 1803–1843)
 சைனல் ரசீட் அல்முவட்ஷாம் ஷா I - Zainal Rashid Al-Mu'adzam Shah I (கி.பி. 1843–1854)
 அகம்ட் தாஜுடின் முகாராம் ஷா - Ahmad Tajuddin Mukarram Shah (கி.பி. 1854–1879)
 சைனல் ரசீட் முவட்சாம் ஷா II - Zainal Rashid Mu'adzam Shah II (கி.பி. 1879–1881)
 அப்துல் ஆமீட் அலிம் ஷா - Abdul Hamid Halim Shah (கி.பி. 1881–1943)
 பாட்லிஷா - Badlishah (கி.பி. 1943–1958)
 அப்துல் ஆலிம் முவட்சாம் ஷா - Abdul Halim Mu'adzam Shah (கி.பி. 1958 - 2017)
 சுல்தான் சாலேவுடின் பாட்லி ஷா - Al Aminul Karim Sultan Sallehuddin ibni Almarhum Sultan Badlishah (2017 தொடங்கி இன்று வரையில்)
 (Source for the list of sultans is the Muzium Negeri Kedah, Alor Setar, Malaysia. "The Sultans of Kedah".)

சயாமியர் ஆட்சி

1821-ஆம் ஆண்டில் இருந்து 1909-ஆம் ஆண்டு வரை 87 ஆண்டுகளுக்கு சயாமியர்கள் கெடாவை ஆட்சி செய்து இருக்கிறார்கள். சயாமியர்கள் கெடாவின் மீது படை எடுத்து வந்த போது அகமட் தாஜுடின் ஆலிம் ஷா என்பவர் கெடாவின் அரசராக இருந்தார். இவர் பினாங்கிற்குத் தப்பிச் சென்றார். 

சயாமியர்கள் கெடாவை நான்கு பாகங்களாகப் பிரித்தார்கள். 

 கெடா 
 செத்தூல் 
 பெர்லிஸ் 
 குபாங் பாசு

1821-ஆம் ஆண்டில் கெடாவின் மக்கள் தொகை 180,000. இந்த எண்ணிக்கை ஆறே ஆண்டுகளில் 6000-ஆக குறைந்து போனது. பினாங்கிற்குச் சென்ற கெடா சுல்தான் அகமட் தாஜுடின் ஆலிம் ஷா 1831-ஆம் ஆண்டில் மலாக்காவில் தஞ்சம் அடைந்தார்.

மலாக்காவில் கெடா சுல்தான்

அப்போது மலாக்கா மாநிலம் பிரித்தானியர்களின் வசம் இருந்தது. மலாக்காவின் பொறுப்புகள் சர் எட்வர்ட் ஜான் காம்பியர் (Sir Edward John Gambier) என்பவரிடம் ஒப்படைக்கப்பட்டு இருந்தன. 

1836-ஆம் ஆண்டு சுல்தான் அகமட் தாஜுடின் ஆலிம் ஷா இந்தோனேசியாவின் கிழக்கு தீமோருக்குச் செல்வதாகச் சொல்லி பிரித்தானியர்களிடம் அனுமதி கேட்டார். அனுமதி வழங்கப் பட்டது.

கெடா அரியணை

ஆனால் அவர் கிழக்கு தீமோருக்குப் போகவில்லை. மாறாக பேராக், புருவாஸ் நகருக்குச் சென்று கெடாவை மீட்டு எடுக்க படை திரட்டினார். இதை அறிந்த பிரித்தானியர்கள் அவரைப் பினாங்கிற்கு கொண்டு போய் அமைதி படுத்தினார்கள். ஏழு ஆண்டுகள் அவர் பினாங்கில் இருந்தார்.

1843-ஆம் ஆண்டு சயாமியர்களுடன் செய்து கொள்ளப்பட்ட ஓர் ஒப்பந்தத்தின் படி சுல்தான் அகமட் தாஜுடின் ஆலிம் ஷாவிற்கு கெடா அரியணை மீண்டும் வழங்கப் பட்டது.

வரலாறு
1136-ஆம் ஆண்டில் கெடா, புக்கிட் மெரியாம் (Bukit Meriam) மலைப் பகுதியில் இருந்த மகா ராஜா தர்பார் ராஜா II-வின் (Durbar Raja II) அரண்மனைக்கு யெமன் நாட்டைச் சேர்ந்த சேக் அப்துல்லா பின் ஜாபர் குவாமிரி (Sheikh Abdullah bin Ja'afar Quamiri) என்ற முசுலீம் அறிஞர் வருகை புரிந்தார். 

முசுலீம் அறிஞரின் வருகைக்குப் பின்னர் மகா ராஜா தர்பார் ராஜா II, இசுலாத்திற்கு மதமாற்றம் அடைந்தார். அவர் முசபர் ஷா (Mudzaffar Shah) எனும் பெயரை ஏற்றுக் கொண்டு கெடாவின் சுல்தானகத்தை நிறுவினார். அதன் பின்னர் கெடாவில் சுல்தான் எனும் பட்டப் பெயர் பயன்படுத்தப்பட்டது.

பிரித்தானிய கெடா

மேற்கோள்கள்

வெளி இணைப்புகள்
 List of Kedah sultans
 Nobat

மேலும் காண்க
 கெடா
 மலாக்கா சுல்தானகம்
 ஜொகூர் சுல்தானகம்
 கடாரம்
 பூஜாங் பள்ளத்தாக்கு
 சுங்கை பத்து அகழ்வாராய்ச்சித் தளம்
 இரத்தனகோசின் இராச்சியம்
 பிரித்தானிய மலாயா

இசுலாமிய சுல்தானகங்கள்
கெடா
கெடா வரலாறு
மலேசிய அரசர்கள்
முன்னாள் முடியாட்சிகள்
ghèḍhā jhuldhāṉaghaṃ (malāy mòl̤i: Kesultanan Kedah; āṅghilaṃ: Sultanate of Kedah jāvi: كسلطانن قدح) èṉbhadhu dhībhaghaṟbha malejhiyāviṉ vaḍhabhaghudhiyil amaindhuḻḻa or arajhu. mudhalil idhu òru jhudhandhira irājhjhiyamāgha irundhadhu, bhiṉṉar 1909-āṃ āṇḍhil bhiridhdhāṉiya bhādhughābhbhu irājhjhiyamāgha (British Protectorate) māṟiyadhu.

malāyā òṉṟiyadhdhil (Malayan Union) jherghghabhbhaḍhḍha bhiṟaghu adhaṉ muḍhiyāḍhjhi ghalaighghabhbhaḍhḍhadhu. āṉāluṃ bhiṉṉar, malāyā òṉṟiyadhdhiṉ vārijhāṉa malāyā ghūḍhḍhamaibhbhil (Federation of Malaya) iṇaighghabhbhaḍhḍhu muḍhiyāḍhjhi mīṇḍhuṃ ghòṇḍhu varabhbhaḍhḍhadhu.

indha jhuldhāṉaghadhdhiṉ uruvāghghaṃ maṟṟuṃ adhaṉ uruvāghghadhdhiṟghu muṉṉuṃ bhiṉṉuṃ uḻḻa varalāṟu bhaṟṟiya dhaghaval ghèḍhā māniladhdhiṉ varalāṟṟubh bhadhiveḍhḍhil (Kedah Annals) irundhu varughiṟadhu.

bhòdhu

ghèḍhā māniladhdhiṉ varalāṟṟubh bhadhiveḍhḍhil meroṅ maghāvaṅjhā varalāṟu (āṅghilaṃ: Kedah Annals; malāy: Hikayat Merong Mahawangsa jāvi: حكاية مروڠ مهاوڠسا) èṉuṃ òru ghābhbhiyaṃ uḻḻadhu. indhagh ghābhbhiyaṃ dhāṉ, ghèḍhā varalāṟṟai meṟghoḻ ghāḍhḍhuṃ varalāṟṟubh bhadhivāgha amaighiṉṟadhu. 

andhagh ghābhbhiyadhdhil māṟaṉ maghāvaṃjhaṉ; (meroṅ maghāvaṅjhā) (Merong Mahawangsa) èṉuṃ indhu maṉṉar, ghèḍhā jhuldhāṉaghadhdhaidh dhoṟṟuvidhdhadhāghagh ghuṟibhbhiḍhabh bhaḍhḍhuḻḻadhu.

ghèḍhā irājhjhiyaṃ (Kedah Kingdom) dhoṉṟiya ghāladhdhil irundhu, or āyiraṃ āṇḍhu ghāla varalāṟu ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhiveḍhughaḻil bhadhiyabhbhaḍhḍhu uḻḻaṉa. indhabh bhadhiveḍhu 18-āṃ nūṟṟāṇḍhil èl̤udhabhbhaḍhḍhadhu.

ghèḍhāviṉ mudhal rājā

òru bhurāṇa ghāladhdhu irāḍhjhajha mirughadhdhiṉ dhāghghudhaliṉāl ghèḍhāviṉ mudhal rājā ghèḍhāviṉ gharaighaḻughghu vandhadhāghagh ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhiveḍhughaḻ vivarighghiṉṟaṉa. maghā alèghjhāṇḍhariṉ jhandhadhiyiṉarāldhāṉ ghèḍhā irājhjhiyaṃ niṟuvabhbhaḍhḍhadhu èṉṟuṃ ghūṟughiṉṟaṉa.

irubhbhiṉuṃ, dhāylāndhu varalāṟṟu ghuṟibhbhughaḻ veṟu mādhiriyāghajh jhòlghiṉṟaṉa. 

ghèḍhā èṉbhadhu nāghoṉ jhi dhaṃmaradh (Nakhon Si Thammarat) bhoṉṟa òru dhāylāndhu nāḍhḍhu nagharaṃ èṉṟuṃ; ghèḍhā jhuldhāṉaghaṃ jhayāmiya irājhjhiyadhdhiṉ òru bhaghudhiyāgha irundhadhu èṉṟuṃ; bhiṉṉar muslīṃ arajhughaḻiṉ bhaḍhaiyèḍhubhbhiṟghubh bhiṟaghu adhu òru malāy mānilamāgha māṟiyadhu èṉṟuṃ; dhāylāndhu varalāṟṟil ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhḍhu uḻḻadhu.

naṃbhadh dhaghādha dhaghavalghaḻ

ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhiveḍhughaḻ, ghèḍhāviṉ jhuldhāṉghaḻaibh bhaṟṟi naṃbhadh dhaghādha dhaghavalghaḻai val̤aṅghughiṉṟaṉa. 1136-il ghèḍhāviṉ mudhal jhuldhāṉ; jhuldhāṉ mujhabhar ṣā I (Sultan Mudzafar Shah I) èṉṟu bhadhivu jhèydhu uḻḻaṉa. indha āṇḍhu ghaṇaghghughaḻ òvvòru varalāṟṟubh bhadhiveḍhḍhiluṃ muraṇbhāḍhughaḻāgha uḻḻaṉa. 

āṉāl 1474-āṃ āṇḍhil dhāṉ, ghèḍhā jhuldhāṉaghaṃ ijhulāṃ madhadhdhiṟghu māṟiyadhāgha ajhjhe varalāṟṟubh bhadhiveḍhughaḻ ghūṟughiṉṟaṉa. eṉèṉil andhabh ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhivu; dhirāṅghāṉu ghalvèḍhḍhu (Terengganu Inscription Stone) ghāladhdhiṟghuṃ mūṉṟu nūṟṟāṇḍhughaḻughghu mundhaiya ghāladhdhaibh bhadhivu jhèydhuḻḻaṉa. andhabh bhadhivil 1136-āṃ āṇḍhu èṉbhadhu jhādhdhiyame illai. 

bhaudhdha jhamayadhdhaijh jhārndha srīvijayabh bherarajhu ghèḍhāviṉ neraḍhi ghaḍhḍhubhbhāḍhḍhil irundhadhu èṉṟu ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhiveḍhughaḻ bhadhivu jhèydhu uḻḻaṉa. adhdhuḍhaṉ srīvijayabh bherarajhai jhuldhāṉ mujhabhar ṣā I madhaṃ māṟṟiṉār èṉuṃ bhadhivughaḻuṃ muṟṟāgha muraṇbhaḍhughiṉṟaṉa. 

15-āṃ nūṟṟāṇḍhu varai ghèḍhā irājhjhiyaṃ or indhu - bhaudhdha irājhjhiyamāgha irundhu irughghalāṃ. jhāṉṟughaḻ uḻḻaṉa.

ghèḍhā mānila āḍhjhiyāḻarghaḻ 
māṟaṉ maghāvaṃjhaṉ (Maaran Mahavamsan) èṉuṃ meroṅ maghāvaṅjhā (Merong Mahawangsa) èṉbhavar dhāṉ ghèḍhā irājhjhiyadhdhai uruvāghghiyavar èṉṟu ghèḍhā varalāṟṟubh bhadhiveḍhḍhil jhòllabh bhaḍhughiṟadhu. andha vaghaiyil ghèḍhāviṉ varalāṟu māṟaṉ maghāvaṃjhaṉ ghāladhdhil irundhu dhòḍhaṅghughiṟadhu.

ghèḍhā irājhjhiyaṃ madhaṃ māṟṟaṃ aḍhaindha bhiṉṉar ghèḍhā jhuldhāṉaghaṃ èṉa bhèyar bhèṟṟadhu. 1920-ghaḻil al-dhārigh jhalājhilā nèghiri ghèḍhā dhārul amāṉ (Al-Tarikh Genealogy) alladhu ghèḍhā marabhiyal (Kedah Genealogy) èṉuṃ or arajha vaṃjhāvaḻi dhòghughghabhbhaḍhḍhadhu.

māṟaṉ maghāvaṃjhaṉughghubh bhiṉṉar ghèḍhā māniladhdhai āḍhjhi jhèydha indhu jhamaya arajharghaḻ òvvòruvaruṃ srī bhādhughā maghārājā (Sri Paduka Maharaja) èṉṟa indhubh bhaḍhḍhadhdhaibh bhayaṉbhaḍhudhdhiṉar.

indhu ghālaghaḍhḍhaṃ

 dharbhār rājā I - Durbar Raja I (ghi.bhi. 0330 - 0390)
 rājā bhudhrā - Raja Putra (ghi.bhi. 0390 - 0440)
 maghā dhevā I - Maha Dewa I (ghi.bhi. 0440 - 0465)
 gharṇa rājā - Karna Diraja (ghi.bhi. 0465 - 0512)
 gharmā - Karma (ghi.bhi. 0512 - 0580)
 maghā dhevā II - Maha Dewa II (ghi.bhi. 0580 - 0620)
 maghā dhevā III- Maha Dewa III (ghi.bhi. 0620 - 0660)
 rājā bhudhrā II - Raja Putra II (ghi.bhi. 0660 - 0712)
 dharma rājā - Darma Raja (ghi.bhi. 0712 - 0788)
 maghā jīvā - Maha Jiwa (ghi.bhi. 0788 - 0832)
 gharmā II - Karma II (ghi.bhi. 0832 - 0880)
 dharma rājā II - Darma Raja II (ghi.bhi. 0880 - 0956)
 dharbhār rājā II - Durbar Raja II (ghi.bhi. 0956 - 1136)

ijhulāmiya ghālaghaḍhḍhaṃ

idhaṉ bhiṉṉar ghèḍhā jhuldhāṉaghaṃ uruvāṉadhu. andhajh jhuldhāṉaghadhdhil varuṃ jhuldhāṉghaḻiṉ bhèyarghaḻiṉ bhaḍhḍhiyal:

 mujhabhar ṣā I - Mudzaffar Shah I (ghi.bhi. 1136–1179)
 muvaḍhjhāṃ ṣā - Mu'adzam Shah (ghi.bhi. 1179–1201
 mughamaḍh ṣā - Muhammad Shah (ghi.bhi. 1201–1236)
 mujhabhar ṣā II - Mudzaffar Shah II (ghi.bhi. 1236–1280)
 mughamaḍh ṣā II - Mahmud Shah I (ghi.bhi. 1280– 1321)
 ibhrāghiṃ ṣā - Ibrahim Shah (ghi.bhi. 1321– 1373)
 jhulaimāṉ ṣā I - Sulaiman Shah I (ghi.bhi. 1373–1422)
 adhullā mughamaḍh ṣā I - Ataullah Muhammad Shah I (ghi.bhi. 1422–1472)
 mughamaḍh jīvā jaiṉal ṣā I - Muhammad Jiwa Shah I (ghi.bhi. 1472–1506)
 mughamaḍh ṣā II - Mahmud Shah II (ghi.bhi. 1506–1546)
 mujhabhar ṣā II - Mudzaffar Shah III (ghi.bhi. 1546–1602)
 jhulaimāṉ ṣā II - Sulaiman Shah II (ghi.bhi. 1602–1625)
 rijāliḍhiṉ ṣā - Rijaluddin Muhammad Shah (ghi.bhi. 1625–1651)
 mughayiḍhiṉ maṉjhūr ṣā - Muhyiddin Mansur Shah (ghi.bhi. 1651–1661)
 jhiyāḍhiṉ mughārāṃ ṣā I - Dziaddin Mukarram Shah I (ghi.bhi. 1661–1687)
 adhullā mughamaḍh ṣā II - Ataullah Muhammad Shah II (ghi.bhi. 1687–1698)
 abhdhullā muvaḍhṣāṃ ṣā - Abdullah Mu'adzam Shah (ghi.bhi. 1698–1706)
 aghaṃḍh dhājuḍhiṉ hāliṃ ṣā I - Ahmad Tajuddin Halim Shah I (ghi.bhi. 1706–1709)
 mughamaḍh jīvā jaiṉal ṣā II - Muhammad Jiwa Zainal Shah II (ghi.bhi. 1710–1778)
 abhdhullā mughārāṃ ṣā - Abdullah Mukarram Shah (ghi.bhi. 1778–1797)
 jhiyāḍhiṉ mughārāṃ ṣā II - Dziaddin Mukarram Shah II (ghi.bhi. 1797–1803)
 aghamaḍh dhājuḍhiṉ hāliṃ ṣā II - Ahmad Tajuddin Halim Shah II (ghi.bhi. 1803–1843)
 jhaiṉal rajhīḍh almuvaḍhṣāṃ ṣā I - Zainal Rashid Al-Mu'adzam Shah I (ghi.bhi. 1843–1854)
 aghaṃḍh dhājuḍhiṉ mughārāṃ ṣā - Ahmad Tajuddin Mukarram Shah (ghi.bhi. 1854–1879)
 jhaiṉal rajhīḍh muvaḍhjhāṃ ṣā II - Zainal Rashid Mu'adzam Shah II (ghi.bhi. 1879–1881)
 abhdhul āmīḍh aliṃ ṣā - Abdul Hamid Halim Shah (ghi.bhi. 1881–1943)
 bhāḍhliṣā - Badlishah (ghi.bhi. 1943–1958)
 abhdhul āliṃ muvaḍhjhāṃ ṣā - Abdul Halim Mu'adzam Shah (ghi.bhi. 1958 - 2017)
 jhuldhāṉ jhālevuḍhiṉ bhāḍhli ṣā - Al Aminul Karim Sultan Sallehuddin ibni Almarhum Sultan Badlishah (2017 dhòḍhaṅghi iṉṟu varaiyil)
 (Source for the list of sultans is the Muzium Negeri Kedah, Alor Setar, Malaysia. "The Sultans of Kedah".)

jhayāmiyar āḍhjhi

1821-āṃ āṇḍhil irundhu 1909-āṃ āṇḍhu varai 87 āṇḍhughaḻughghu jhayāmiyarghaḻ ghèḍhāvai āḍhjhi jhèydhu irughghiṟārghaḻ. jhayāmiyarghaḻ ghèḍhāviṉ mīdhu bhaḍhai èḍhudhdhu vandha bhodhu aghamaḍh dhājuḍhiṉ āliṃ ṣā èṉbhavar ghèḍhāviṉ arajharāgha irundhār. ivar bhiṉāṅghiṟghudh dhabhbhijh jhèṉṟār. 

jhayāmiyarghaḻ ghèḍhāvai nāṉghu bhāghaṅghaḻāghabh bhiridhdhārghaḻ. 

 ghèḍhā 
 jhèdhdhūl 
 bhèrlis 
 ghubhāṅ bhājhu

1821-āṃ āṇḍhil ghèḍhāviṉ maghghaḻ dhòghai 180,000. indha èṇṇighghai āṟe āṇḍhughaḻil 6000-āgha ghuṟaindhu bhoṉadhu. bhiṉāṅghiṟghujh jhèṉṟa ghèḍhā jhuldhāṉ aghamaḍh dhājuḍhiṉ āliṃ ṣā 1831-āṃ āṇḍhil malāghghāvil dhañjhaṃ aḍhaindhār.

malāghghāvil ghèḍhā jhuldhāṉ

abhbhodhu malāghghā mānilaṃ bhiridhdhāṉiyarghaḻiṉ vajhaṃ irundhadhu. malāghghāviṉ bhòṟubhbhughaḻ jhar èḍhvarḍh jāṉ ghāṃbhiyar (Sir Edward John Gambier) èṉbhavariḍhaṃ òbhbhaḍhaighghabhbhaḍhḍhu irundhaṉa. 

1836-āṃ āṇḍhu jhuldhāṉ aghamaḍh dhājuḍhiṉ āliṃ ṣā indhoṉejhiyāviṉ ghil̤aghghu dhīmorughghujh jhèlvadhāghajh jhòlli bhiridhdhāṉiyarghaḻiḍhaṃ aṉumadhi gheḍhḍhār. aṉumadhi val̤aṅghabh bhaḍhḍhadhu.

ghèḍhā ariyaṇai

āṉāl avar ghil̤aghghu dhīmorughghubh bhoghavillai. māṟāgha bherāgh, bhuruvās nagharughghujh jhèṉṟu ghèḍhāvai mīḍhḍhu èḍhughgha bhaḍhai dhiraḍhḍhiṉār. idhai aṟindha bhiridhdhāṉiyarghaḻ avaraibh bhiṉāṅghiṟghu ghòṇḍhu bhoy amaidhi bhaḍhudhdhiṉārghaḻ. el̤u āṇḍhughaḻ avar bhiṉāṅghil irundhār.

1843-āṃ āṇḍhu jhayāmiyarghaḻuḍhaṉ jhèydhu ghòḻḻabhbhaḍhḍha or òbhbhandhadhdhiṉ bhaḍhi jhuldhāṉ aghamaḍh dhājuḍhiṉ āliṃ ṣāviṟghu ghèḍhā ariyaṇai mīṇḍhuṃ val̤aṅghabh bhaḍhḍhadhu.

varalāṟu
1136-āṃ āṇḍhil ghèḍhā, bhughghiḍh mèriyāṃ (Bukit Meriam) malaibh bhaghudhiyil irundha maghā rājā dharbhār rājā II-viṉ (Durbar Raja II) araṇmaṉaighghu yèmaṉ nāḍhḍhaijh jherndha jhegh abhdhullā bhiṉ jābhar ghuvāmiri (Sheikh Abdullah bin Ja'afar Quamiri) èṉṟa mujhulīṃ aṟiñar varughai bhurindhār. 

mujhulīṃ aṟiñariṉ varughaighghubh bhiṉṉar maghā rājā dharbhār rājā II, ijhulādhdhiṟghu madhamāṟṟaṃ aḍhaindhār. avar mujhabhar ṣā (Mudzaffar Shah) èṉuṃ bhèyarai eṟṟugh ghòṇḍhu ghèḍhāviṉ jhuldhāṉaghadhdhai niṟuviṉār. adhaṉ bhiṉṉar ghèḍhāvil jhuldhāṉ èṉuṃ bhaḍhḍhabh bhèyar bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhadhu.

bhiridhdhāṉiya ghèḍhā

meṟghoḻghaḻ

vèḻi iṇaibhbhughaḻ
 List of Kedah sultans
 Nobat

meluṃ ghāṇgha
 ghèḍhā
 malāghghā jhuldhāṉaghaṃ
 jòghūr jhuldhāṉaghaṃ
 ghaḍhāraṃ
 bhūjāṅ bhaḻḻadhdhāghghu
 jhuṅghai bhadhdhu aghal̤vārāyjhjhidh dhaḻaṃ
 iradhdhaṉaghojhiṉ irājhjhiyaṃ
 bhiridhdhāṉiya malāyā

ijhulāmiya jhuldhāṉaghaṅghaḻ
ghèḍhā
ghèḍhā varalāṟu
malejhiya arajharghaḻ
muṉṉāḻ muḍhiyāḍhjhighaḻ
கெடா சுல்தானகம்