உமாங் லாய் (Umang Lai ) என்பது இமயமலை மாநிலமான மணிப்பூரில் பண்டைய காலங்களிலிருந்து, பிரதான வனக் குழுவான  மேதி மக்களால் வணங்கப்படும் உள்ளூர் வன தெய்வங்களுக்காக பாதுகாக்கப்பட்ட புனித தோப்புகளின் குழு ஆகும். இங்கு தோப்புகளும் தெய்வங்களும் வழிபடப்படுகின்றன  அவற்றின் மகிழ்ச்சியான விழா ஒவ்வொரு ஆண்டும் இலாய் அரோபா என்ற இசை மற்றும் நடன விழா மூலம் கொண்டாடப்படுகிறது. மாநிலத்தில் 365 உமாங் லாயிகள உள்ளன. அவற்றில் 166 மாநிலத்தின் பள்ளத்தாக்கு பகுதிகளில் அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளன.

பட்டியல்கள் 
உமாங் லாய் புனித தோப்புகள் மணிப்பூரின் கிழக்கு இம்பால் மாவட்டம், மேற்கு இம்பால் மாவட்டம், தௌபால், கச்சிங், பிஷ்ணுபூர் போன்ற மாவட்டங்களில் பரவலாக  பரவியுள்ளன.

தற்போதைய நிலை 
தற்போது, மத ரீதியாக பாதுகாக்கப்பட்டுள்ள இந்த புனித தோப்புகள் சரியான கவனமும் கவனிப்பும் இல்லாததால், ஆபத்தில் உள்ளன. இந்த உமாங் லாயிகள் அத்துமீறலுக்கும், சுரண்டலுக்கும் பலியாகிவிட்டது .

மேலும் காண்க 

 இந்தியாவின் புனித தோப்புகள்

ஆதாரங்கள் 
 All the Umang Lais are affiliated to Sanamahism.
 But, Lainingthou Sanamahi, Leimarel Sidabi, and Imoinu Ahongbi are not included in the Umang Lai category.

மேற்கோள்கள்

வெளி இணைப்புகள் 
 http://www.dsource.in/resource/sacred-groves-manav-sangrahalay/sacred-groves/umanglai-sacred-grove-manipur

மணிப்பூர்
umāṅ lāy (Umang Lai ) èṉbhadhu imayamalai mānilamāṉa maṇibhbhūril bhaṇḍhaiya ghālaṅghaḻilirundhu, bhiradhāṉa vaṉagh ghul̤uvāṉa  medhi maghghaḻāl vaṇaṅghabhbhaḍhuṃ uḻḻūr vaṉa dhèyvaṅghaḻughghāgha bhādhughāghghabhbhaḍhḍha bhuṉidha dhobhbhughaḻiṉ ghul̤u āghuṃ. iṅghu dhobhbhughaḻuṃ dhèyvaṅghaḻuṃ val̤ibhaḍhabhbhaḍhughiṉṟaṉa  avaṟṟiṉ maghil̤jhjhiyāṉa vil̤ā òvvòru āṇḍhuṃ ilāy arobhā èṉṟa ijhai maṟṟuṃ naḍhaṉa vil̤ā mūlaṃ ghòṇḍhāḍhabhbhaḍhughiṟadhu. māniladhdhil 365 umāṅ lāyighaḻa uḻḻaṉa. avaṟṟil 166 māniladhdhiṉ bhaḻḻadhdhāghghu bhaghudhighaḻil aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa.

bhaḍhḍhiyalghaḻ 
umāṅ lāy bhuṉidha dhobhbhughaḻ maṇibhbhūriṉ ghil̤aghghu iṃbhāl māvaḍhḍhaṃ, meṟghu iṃbhāl māvaḍhḍhaṃ, dhaubhāl, ghajhjhiṅ, bhiṣṇubhūr bhoṉṟa māvaḍhḍhaṅghaḻil bharavalāgha  bharaviyuḻḻaṉa.

dhaṟbhodhaiya nilai 
dhaṟbhodhu, madha rīdhiyāgha bhādhughāghghabhbhaḍhḍhuḻḻa indha bhuṉidha dhobhbhughaḻ jhariyāṉa ghavaṉamuṃ ghavaṉibhbhuṃ illādhadhāl, ābhadhdhil uḻḻaṉa. indha umāṅ lāyighaḻ adhdhumīṟalughghuṃ, jhuraṇḍhalughghuṃ bhaliyāghiviḍhḍhadhu .

meluṃ ghāṇgha 

 indhiyāviṉ bhuṉidha dhobhbhughaḻ

ādhāraṅghaḻ 
 All the Umang Lais are affiliated to Sanamahism.
 But, Lainingthou Sanamahi, Leimarel Sidabi, and Imoinu Ahongbi are not included in the Umang Lai category.

meṟghoḻghaḻ

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 
 http://www.dsource.in/resource/sacred-groves-manav-sangrahalay/sacred-groves/umanglai-sacred-grove-manipur

maṇibhbhūr
உமாங் லாய்