இரண்டாம் பிருத்விராஜன் (Prithviraja II) (ஆட்சி சுமார் 1165-1169 பொ.ச.)  சாகம்பரியின் சௌகான் வம்சத்தைச் சேர்ந்த ஒரு இந்திய மன்னராவார். வடமேற்கு இந்தியாவில் இன்றைய இராஜஸ்தானின் சில பகுதிகளை உள்ளடக்கிய சபடலக்ச நாட்டை ஆட்சி செய்தார். இவர் பிருத்வி-பட்டன், பிருத்வி-தேவன் மற்றும் பெத்தாத்-தேவன் உள்ளிட்ட பிற பெயர்களாலும் அறியப்படுகிறார்.

ஆரம்ப கால வாழ்க்கை 
பிருத்விராஜன் சகமான மன்னன் ஜகதேவனின் மகனாவார். ஜகதேவனுக்குப் பின்னர் அவரது சகோதரர் நான்காம் விக்ரகராசனும் பின்னர் விக்ரகராசனின் மகன் அபரகங்கேயனும் ஆட்சிக்கு வந்தனர். தோட் ருத்தி ராணி கோவிலில் கிடைத்த கல்வெட்டின் படி, பிருத்விராஜன் சகம்பரி மன்னனை தோற்கடித்தாக அறிய முடிகிறது. இது பிருத்விராஜன் அபரகங்கேயனை அரியணையில் இருந்து அகற்றி, தான் மன்னரானார் என்பதைக் குறிக்கிறது.

ஆட்சி 
இவர் மேற்கில் இருந்து வந்த இசுலாமிய படையெடுப்புகளை எதிர்கொண்டதாகத் தெரிகிறது. பொ.ச.1168 தேதியிட்ட ஹான்சி கல்வெட்டின் படி, இவர் தனது தாய்வழி மாமா கில்கணனை அசிகர் கோட்டையின் (நவீன ஹான்சி) பொறுப்பாளராக நியமித்தார். அதை ஹம்மிரா ( அமீர் ) விடம் இருந்து காப்பாற்ற ஆர்வமாக இருந்தார். அந்த நேரத்தில் லாகூரைக் கட்டுப்படுத்திய கசனவித்து மன்னர் குஸ்ரு மாலிக்கை "ஹம்மிரா" என அடையாளம் காணலாம். 

கில்கணன் பஞ்சபுரம் என்ற நகரத்தை எரித்ததாகவும் ஹான்சி கல்வெட்டு கூறுகிறது.  வரலாற்றாளர் தசரத சர்மா பஞ்சபுரத்தை நவீன பஞ்சூருடன் அடையாளப்படுத்துகிறார். பஞ்சபுரத்தின் ஆட்சியாளர் பிருத்விராஜனின் ஆட்சியை ஏற்றுக்கொண்டு, விலையுயர்ந்த முத்து மாலையை ஒப்படைத்தார். 

பிஜோலியா பாறைக் கல்வெட்டு, பிருத்விராஜா மானசித்திகாரி என்ற யானையை வசந்தபாலன் என்ற ஆட்சியாளரிடம் இருந்து பாதுகாத்ததாகக் கூறுகிறது. தசரத சர்மா இந்த வசந்தபாலனை இலலிதா-விக்ரகராஜா-நாடகா  என்ற நாடகத்தில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள ஒரு அரசனுடன் அடையாளப்படுத்துகிறார். இந்நாடகத்தின்படி வசந்தபாலன் விக்ரகராஜாவின் காதலி தேசலாதேவியின் தந்தையாவார். அபரகங்கேயன் தேசலாதேவியின் மகன் என்று சர்மா கருதுகிறார். இதனால், வசந்தபாலன் அநேகமாக பிருத்விராஜனின் எதிரியாக இருந்தான், அவனால் அடக்கப்பட்டான். 

பிருத்விராஜன் வாரிசு இல்லாமல் இறந்திருக்கலாம். இதன் காரணமாக இவருக்குப் பிறகு இவரது மாமா சோமேசுவரர் பதவியேற்றார்.

மதம் 
சுகவதேவி  அல்லது சுதாவா என்பவர் பிருத்விராஜனின் ராணியாக அறியப்படுகிறார்.  தம்பதிகள் இருவரும் சைவத்தின் மீது நாட்டம் கொண்டவர்களாக அறியப்படுகின்றனர். பிருத்விராஜன் பிராமணர்களுக்கு கிராமங்களையும் விலைமதிப்பற்ற உலோகங்களையும் (தங்கம் உட்பட) பரிசாக வழங்கினார். பிஜோலியாவில் உள்ள பார்சுவநாத சைனக் கோயிலுக்கு மொரஜாரி என்ற கிராமத்தையும் வழங்கினார்.

கல்வெட்டுகள் 
பிருத்விராஜனின் ஆட்சிக்கால கல்வெட்டுகள் பின்வரும் இடங்களில் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன: 

 ஹான்சி, 1167 பொ.ச. (1224 விக்ரம் நாட்காட்டி )
 தோட், 1168 பொ.ச. (1225 விக்ரம் நாட்காட்டி)
 மெனல், 1168 பொ.ச.(1225 விநா) மற்றும் 1169 பொ.ச. (1226 விநா)

சான்றுகள்

உசாத்துணை 
 
 
இந்திய வரலாறு
இராஜஸ்தான் வரலாறு
இந்திய அரசர்கள்
iraṇḍhāṃ bhirudhvirājaṉ (Prithviraja II) (āḍhjhi jhumār 1165-1169 bhò.jha.)  jhāghaṃbhariyiṉ jhaughāṉ vaṃjhadhdhaijh jherndha òru indhiya maṉṉarāvār. vaḍhameṟghu indhiyāvil iṉṟaiya irājasdhāṉiṉ jhila bhaghudhighaḻai uḻḻaḍhaghghiya jhabhaḍhalaghjha nāḍhḍhai āḍhjhi jhèydhār. ivar bhirudhvi-bhaḍhḍhaṉ, bhirudhvi-dhevaṉ maṟṟuṃ bhèdhdhādh-dhevaṉ uḻḻiḍhḍha bhiṟa bhèyarghaḻāluṃ aṟiyabhbhaḍhughiṟār.

āraṃbha ghāla vāl̤ghghai 
bhirudhvirājaṉ jhaghamāṉa maṉṉaṉ jaghadhevaṉiṉ maghaṉāvār. jaghadhevaṉughghubh bhiṉṉar avaradhu jhaghodharar nāṉghāṃ vighragharājhaṉuṃ bhiṉṉar vighragharājhaṉiṉ maghaṉ abharaghaṅgheyaṉuṃ āḍhjhighghu vandhaṉar. dhoḍh rudhdhi rāṇi ghovilil ghiḍhaidhdha ghalvèḍhḍhiṉ bhaḍhi, bhirudhvirājaṉ jhaghaṃbhari maṉṉaṉai dhoṟghaḍhidhdhāgha aṟiya muḍhighiṟadhu. idhu bhirudhvirājaṉ abharaghaṅgheyaṉai ariyaṇaiyil irundhu aghaṟṟi, dhāṉ maṉṉarāṉār èṉbhadhaigh ghuṟighghiṟadhu.

āḍhjhi 
ivar meṟghil irundhu vandha ijhulāmiya bhaḍhaiyèḍhubhbhughaḻai èdhirghòṇḍhadhāghadh dhèrighiṟadhu. bhò.jha.1168 dhedhiyiḍhḍha hāṉjhi ghalvèḍhḍhiṉ bhaḍhi, ivar dhaṉadhu dhāyval̤i māmā ghilghaṇaṉai ajhighar ghoḍhḍhaiyiṉ (navīṉa hāṉjhi) bhòṟubhbhāḻarāgha niyamidhdhār. adhai haṃmirā ( amīr ) viḍhaṃ irundhu ghābhbhāṟṟa ārvamāgha irundhār. andha neradhdhil lāghūraigh ghaḍhḍhubhbhaḍhudhdhiya ghajhaṉavidhdhu maṉṉar ghusru mālighghai "haṃmirā" èṉa aḍhaiyāḻaṃ ghāṇalāṃ. 

ghilghaṇaṉ bhañjhabhuraṃ èṉṟa nagharadhdhai èridhdhadhāghavuṃ hāṉjhi ghalvèḍhḍhu ghūṟughiṟadhu.  varalāṟṟāḻar dhajharadha jharmā bhañjhabhuradhdhai navīṉa bhañjhūruḍhaṉ aḍhaiyāḻabhbhaḍhudhdhughiṟār. bhañjhabhuradhdhiṉ āḍhjhiyāḻar bhirudhvirājaṉiṉ āḍhjhiyai eṟṟughghòṇḍhu, vilaiyuyarndha mudhdhu mālaiyai òbhbhaḍhaidhdhār. 

bhijoliyā bhāṟaigh ghalvèḍhḍhu, bhirudhvirājā māṉajhidhdhighāri èṉṟa yāṉaiyai vajhandhabhālaṉ èṉṟa āḍhjhiyāḻariḍhaṃ irundhu bhādhughādhdhadhāghagh ghūṟughiṟadhu. dhajharadha jharmā indha vajhandhabhālaṉai ilalidhā-vighragharājā-nāḍhaghā  èṉṟa nāḍhaghadhdhil ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhḍhuḻḻa òru arajhaṉuḍhaṉ aḍhaiyāḻabhbhaḍhudhdhughiṟār. innāḍhaghadhdhiṉbhaḍhi vajhandhabhālaṉ vighragharājāviṉ ghādhali dhejhalādheviyiṉ dhandhaiyāvār. abharaghaṅgheyaṉ dhejhalādheviyiṉ maghaṉ èṉṟu jharmā gharudhughiṟār. idhaṉāl, vajhandhabhālaṉ aneghamāgha bhirudhvirājaṉiṉ èdhiriyāgha irundhāṉ, avaṉāl aḍhaghghabhbhaḍhḍhāṉ. 

bhirudhvirājaṉ vārijhu illāmal iṟandhirughghalāṃ. idhaṉ ghāraṇamāgha ivarughghubh bhiṟaghu ivaradhu māmā jhomejhuvarar bhadhaviyeṟṟār.

madhaṃ 
jhughavadhevi  alladhu jhudhāvā èṉbhavar bhirudhvirājaṉiṉ rāṇiyāgha aṟiyabhbhaḍhughiṟār.  dhaṃbhadhighaḻ iruvaruṃ jhaivadhdhiṉ mīdhu nāḍhḍhaṃ ghòṇḍhavarghaḻāgha aṟiyabhbhaḍhughiṉṟaṉar. bhirudhvirājaṉ bhirāmaṇarghaḻughghu ghirāmaṅghaḻaiyuṃ vilaimadhibhbhaṟṟa uloghaṅghaḻaiyuṃ (dhaṅghaṃ uḍhbhaḍha) bharijhāgha val̤aṅghiṉār. bhijoliyāvil uḻḻa bhārjhuvanādha jhaiṉagh ghoyilughghu mòrajāri èṉṟa ghirāmadhdhaiyuṃ val̤aṅghiṉār.

ghalvèḍhḍhughaḻ 
bhirudhvirājaṉiṉ āḍhjhighghāla ghalvèḍhḍhughaḻ bhiṉvaruṃ iḍhaṅghaḻil ghaṇḍhubhiḍhighghabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa: 

 hāṉjhi, 1167 bhò.jha. (1224 vighraṃ nāḍhghāḍhḍhi )
 dhoḍh, 1168 bhò.jha. (1225 vighraṃ nāḍhghāḍhḍhi)
 mèṉal, 1168 bhò.jha.(1225 vinā) maṟṟuṃ 1169 bhò.jha. (1226 vinā)

jhāṉṟughaḻ

ujhādhdhuṇai 
 
 
indhiya varalāṟu
irājasdhāṉ varalāṟu
indhiya arajharghaḻ
இரண்டாம் பிருத்விராஜன்