மியான் முகம்மது செபாஸ் செரீப் (Mian Muhammad Shahbaz Sharif) (பஞ்சாபி மற்றும்    , pronounced [miˈãːmʊˈɦəmːəd̪ ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf] ; பிறப்பு 23 செப்டம்பர் 1951) ஒரு பாக்கித்தானிய  அரசியல்வாதியும் மற்றும்  பாக்கித்தானின் தற்போதைய பிரதம மந்திரியும் ஆவார். அவர் பாக்கித்தான் முஸ்லிம் லீக் (என்) இன் தற்போதைய தலைவர் ஆவார். முன்னதாக, அவர் தனது அரசியல் வாழ்க்கையில் மூன்று முறை பஞ்சாப் முதல்வராக பணியாற்றினார், பஞ்சாபின் முதல்வராக நீண்ட காலம் பதவி வகித்தவர்.

செபாஸ் 1988 ஆம் ஆண்டில் பஞ்சாப் மாகாண சட்டமன்றத்திற்கும், 1990 ஆம் ஆண்டில் பாக்கித்தானின் தேசிய சட்டமன்றத்திற்கும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார் . அவர் மீண்டும் 1993 ஆம் ஆண்டில் பஞ்சாப் சட்டமன்றத்திற்கு தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டதோடு எதிர்க்கட்சித் தலைவராகவும் நியமிக்கப்பட்டார் . அவர் முதல் முறையாக 1997 ஆம் ஆண்டில் முதல்வராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். இவர் பஞ்சாப் முதல்வராக 20 பிப்ரவரி 1997 அன்று பதவியேற்றார். 1999 பாக்கித்தானிய ஆட்சிக் கவிழ்ப்புக்குப் பிறகு, செபாஸ் குடும்பத்துடன் சவுதி அரேபியாவில் பல ஆண்டுகளாக சுயமாக நாடு கடத்தப்பட்டார். 2007ஆம் ஆண்டில் பாக்கித்தானுக்குத் திரும்பினார். 2008 ஆம் ஆண்டு பாக்கித்தான் பொதுத் தேர்தலில் பஞ்சாப் மாகாணத்தில் பாக்கித்தான் முஸ்லிம் லீக் (என்) வெற்றி பெற்ற பிறகு, செபாஸ் இரண்டாவது முறையாக முதலமைச்சராக நியமிக்கப்பட்டார். அவர் 2013 ஆம் ஆண்டில் மூன்றாவது முறையாக பஞ்சாபின் முதலமைச்சராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். 2018 பாக்கித்தான் பொதுத் தேர்தலில் அவரது கட்சி தோல்வியடையும் வரை அவரது பதவிக் காலத்தை வகித்தார். அவரது சகோதரர் நவாஸ் ஷெரீப் பதவியில் இருந்து தகுதி நீக்கம் செய்யப்பட்டதை அடுத்து அவர் பாகிஸ்தான் முஸ்லிம் லீக்-என் தலைவராக நியமிக்கப்பட்டார். 2018 தேர்தலுக்குப் பிறகு அவர் எதிர்க்கட்சித் தலைவராக நியமிக்கப்பட்டார். 

டிசம்பர் 2019 இல், தேசிய பொறுப்புக்கூறல் பணியகம் (NAB) பணமோசடி செய்ததாக குற்றம் சாட்டி, செபாஸ் மற்றும் அவரது மகன் ஹம்சா ஷெரீப் ஆகியோருக்கு சொந்தமான 23 சொத்துக்களை முடக்கியது. 28 செப்டம்பர் 2020 அன்று, தேசிய பொறுப்புக்கூறல் பணியகம் லாகூர் உயர் நீதிமன்றத்தில் செபாஸை கைது செய்து பணமோசடி குற்றச்சாட்டின் பேரில் குற்றம் சாட்டினார். விசாரணை நிலுவையில் இருந்த நிலையில் அவர் சிறையில் அடைக்கப்பட்டார்.   14 ஏப்ரல் 2021 அன்று, லாகூர் உயர்நீதிமன்றம் பணமோசடி வழக்கில் அவரை பிணையில் விடுவித்தது.  2020-2022 பாகிஸ்தான் அரசியல் நெருக்கடிகளுக்கு மத்தியில், இம்ரான் கானுக்கு எதிரான நம்பிக்கையில்லா தீர்மானத்திற்குப் பிறகு 11 ஏப்ரல் 2022 அன்று பிரதமராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.

குடும்பம் மற்றும் தனிப்பட்ட வாழ்க்கை

ஆரம்ப வாழ்க்கை மற்றும் கல்வி 
செபாஸ் 1951 ஆம் ஆண்டு செப்டம்பர் 23 ஆம் நாள் பிறந்தார்.    இவர் பாக்கித்தானின் பஞ்சாப், லாகூரில் உள்ள பஞ்சாபி பேசும் காஷ்மீரி அரசியல் குடும்பமான செரீப் குடும்பத்தைச் சேர்ந்தவர்.  அவரது தந்தை, முஹம்மது ஷெரீப், ஒரு உயர்-நடுத்தர வர்க்க தொழிலதிபர் ஆவார். அவரது குடும்பம் காஷ்மீரில் உள்ள அனந்த்நாக்கில் இருந்து வணிகத்திற்காக குடிபெயர்ந்தது. இறுதியில் இருபதாம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் பஞ்சாபின் அமிர்தசரஸ் மாவட்டத்தில் உள்ள ஜாதி உம்ரா கிராமத்தில் குடியேறியது. அவரது தாயின் குடும்பம் புல்வாமாவில் இருந்து வந்தது.  1947 ஆம் ஆண்டில் இந்தியா மற்றும் பாகிஸ்தான் விடுதலை பெற்றுப் பிரிந்ததைத் தொடர்ந்து, அவரது பெற்றோர் அமிர்தசரஸில் இருந்து லாகூருக்கு குடிபெயர்ந்தனர். 

செபாஸ் லாகூரில் உள்ள அரசு கல்லூரி பல்கலைக்கழகத்தில் இளங்கலைப் பட்டம் பெற்றார். 

பட்டம் பெற்ற பிறகு, அவர் தனது குடும்பத்திற்குச் சொந்தமான இட்டேபாக் குழுமத்தில் சேர்ந்தார். 1985 ஆம் ஆண்டில் லாகூர் வர்த்தக மற்றும் தொழில்துறையின் தலைவராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.

குடும்பம் 
அவருக்கு அப்பாஸ் ஷெரீப் மற்றும் நவாஸ் ஷெரீப் என்ற இரு சகோதரர்கள் உள்ளனர். பாக்கித்தானின் பிரதமராக மூன்று முறை தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டவர் நவாஸ். அவரது மைத்துனர் குல்சூம் நவாஸ் ஷெரீப், பாகிஸ்தானின் முதல் பெண்மணியாக தொடர்ந்து மூன்று முறை பதவி வகித்தவர்.

செபாஸ் 1973 ஆம் ஆண்டில் நுஸ்ரத் ஷெஹ்பாஸை  மணந்தார். அவர்களுக்கு நான்கு குழந்தைகள் இருந்தனர்: சல்மான், ஹம்சா மற்றும் இரட்டை சகோதரிகள், ஜவேரியா மற்றும் ரபியா ஆகியோர் இவர்களின் குழந்தைகள் ஆவர்.  

2003 ஆம் ஆண்டில், செபாஸ் தனது இரண்டாவது மனைவி தெமினா துரானியை மணந்தார்.   அவர் லாகூரில் உள்ள அவரது மூதாதையர் வீட்டில், ரைவிண்ட் பேலஸில் வசிக்கிறார்.

செல்வம் 
செபாஸ் தொழில்ரீதியாக ஒரு தொழிலதிபர் ஆவார்.  இவர் பல மில்லியன் டாலர் சொத்து மதிப்புள்ள கூட்டு எஃகு நிறுவனமான இட்டேபாக் குழுமத்தை  கூட்டாக நிர்வகிக்கிறார். 

2013 ஆம் ஆண்டில், செபாஸ் தனது மூத்த சகோதரர் நவாஸை விட  ரூ. 336,900,000 ( US$2.1 ) ஐ விட அதிகம் கொண்டிருந்த பணக்காரர் என்பது குறிப்பிடத்தக்கது. ).

அரசியல் வாழ்க்கை

ஆரம்ப அரசியல் வாழ்க்கை 
1988 பொதுத் தேர்தலில் இஸ்லாமிய ஜம்ஹூரி இத்தேஹாத் (JI) வேட்பாளராக PP-122 (லாகூர்-VII) தொகுதியில் இருந்து பஞ்சாப் மாகாண சட்டசபைக்கு தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட பிறகு செபாஸ் தனது அரசியல் வாழ்க்கையைத் தொடங்கினார்.    அவர் 22,372 வாக்குகள் பெற்று பாகிஸ்தான் மக்கள் கட்சியின் (பிபிபி) வேட்பாளரை தோற்கடித்தார். இருப்பினும் 1990 ஆம் ஆண்டில் சட்டமன்றங்கள் கலைக்கப்பட்டபோது அவரது பதவிக்காலம் முன்கூட்டியே முடிவடைந்தது.  

இவர் 1990 பொதுத் தேர்தலில் இஸ்லாமிய ஜம்ஹூரி இத்தேஹாத்தின் வேட்பாளராக PP-124 (லாகூர்-IX) தொகுதியில் இருந்து பஞ்சாப் மாகாண சட்டசபைக்கு மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். அவர் 26,408 வாக்குகளைப் பெற்று பாக்கித்தான் ஜனநாயகக் கூட்டணியின் (பிடிஏ) வேட்பாளரை தோற்கடித்தார். அதே தேர்தலில், அவர் ஐஜேஐ இன் வேட்பாளராக தேசிய சட்டமன்றத் தொகுதி-96 (லாகூர்-V) தொகுதியில் இருந்து பாகிஸ்தானின் தேசிய சட்டமன்றத்திற்கு தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். அவர் 54,506 வாக்குகள் பெற்று ஜஹாங்கீர் படரை தோற்கடித்தார்.   அவர் தனது தேசிய சட்டமன்றத் தொகுதியைத் தக்கவைக்க மாகாண பஞ்சாப் சட்டமன்றத் தொகுதியை விட்டுக்கொடுத்தார்.  1993 ஆம் ஆண்டில் சட்டமன்றங்கள் கலைக்கப்பட்டபோது அவரது பதவிக்காலம் முன்கூட்டியே முடிவடைந்தது. 

1993 பொதுத் தேர்தலில் பாகிஸ்தான் முஸ்லிம் லீக் (என்) வேட்பாளராக PP-125 (லாகூர்-X) தொகுதியில் இருந்து பஞ்சாப் மாகாண சட்டசபைக்கு மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.  அவர் 28,068 வாக்குகள் பெற்று பிபிபி வேட்பாளரை தோற்கடித்தார்.  அதே தேர்தலில், அவர் பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் வேட்பாளராக தேசிய சட்டமன்றத்தொகுதி-96 (லாகூர்-V) தொகுதியில் இருந்து தேசிய சட்டமன்றத்திற்கு மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். அவர் 55,867 வாக்குகள் பெற்று யூசுப் சலாவுதீனை தோற்கடித்தார்.  அவர் தேசிய சட்டமன்றத் தொகுதியை காலி செய்து தனது மாகாண பஞ்சாப் சட்டமன்றத் தொகுதியைத் தக்க வைத்துக் கொண்டார்.  தேர்தலுக்குப் பிறகு, அவர் பஞ்சாப் மாகாண சட்டமன்றத்தில் எதிர்க்கட்சித் தலைவராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.  எதிர்க்கட்சித் தலைவராக இருந்தபோது, மருத்துவ சிகிச்சைக்காக சில ஆண்டுகள் இங்கிலாந்தில் இருந்தார். அவர் இல்லாத நிலையில், பஞ்சாப் சட்டமன்றத்தில் சௌத்ரி பெர்வைஸ் எலாஹி எதிர்கட்சியின் செயல் தலைவராக நியமிக்கப்பட்டார். பஞ்சாப் சட்டமன்ற உறுப்பினராகவும் எதிர்க்கட்சித் தலைவராகவும் இருந்த அவரது பதவிக்காலம் 1996 ஆம் ஆண்டு நவம்பர் மாதம்  சட்டமன்றங்கள் கலைக்கப்பட்டபோது முன்கூட்டியே முடிவடைந்தது.

முதல் முறை பஞ்சாப் முதல்வராக பதவியேற்றார் 
அவர் 1997 பொதுத் தேர்தலில் பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் வேட்பாளராக PP-125 (லாகூர்-X) தொகுதியில் இருந்து பஞ்சாப் மாகாண சட்டசபைக்கு மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.  அவர் 25,013 வாக்குகள் பெற்று PPP வேட்பாளரை தோற்கடித்தார். அதே தேர்தலில், அவர் பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் வேட்பாளராக தேசிய சட்டமன்றத் தொகுதி-96 (லாகூர்-V) தொகுதியில் இருந்து தேசிய சட்டமன்றத்திற்கு மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். அவர் 47,614 வாக்குகள் பெற்று ஹனிப் ராமை தோற்கடித்தார். அவர் முதல் முறையாக பஞ்சாபின் முதல்வராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார் மற்றும் 20 பிப்ரவரி 1997 அன்று பஞ்சாபின் 13வது முதலமைச்சராக பதவியேற்றார்   .

பஞ்சாப் மாநிலத்தின் முதலமைச்சராக இருந்த காலத்தில், சுகாதாரம், கல்வி, விவசாயம் மற்றும் தொழில்துறை ஆகிய துறைகளில் அவர் கவனம் செலுத்தியதன் காரணமாக, மாகாணத்தில் அவரது நல்லாட்சிக்காகப் பாராட்டப்பட்டார். அவர் லாகூரில் பல வளர்ச்சித் திட்டங்களை மேற்கொண்டார் மற்றும் மாகாணத்தில் சட்டம் ஒழுங்கை பராமரிக்க மாகாணம் முழுவதும் குற்றவாளிகளை ஒடுக்கினார். 

1999 ஆம் ஆண்டு பாகிஸ்தான் ஆட்சிக் கவிழ்ப்பில் முதலமைச்சர் பதவியில் இருந்து நீக்கப்படும் வரை 12 அக்டோபர் 1999 வரை அவர் தனது பதவியில் இருந்தார்.  ஆட்சிமாற்றத்தைத் தொடர்ந்து அவர் சிறையில் அடைக்கப்பட்டார்.  டிசம்பர் 2000 இல், சவூதி அரச குடும்பத்தின் வேண்டுகோளைத் தொடர்ந்து அவர் தனது நெருங்கிய குடும்ப உறுப்பினர்களுடன் சவுதி அரேபியாவிற்கு வலுக்கட்டாயமாக நாடு கடத்தப்பட்டார்.

சவூதி அரேபியாவில் நாடுகடத்தப்பட்டபோது, ஆகஸ்ட் 2002 இல் செபாஸ் பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் தலைவராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்   மேலும் மருத்துவ சிகிச்சைக்காக 2003 ஆம் ஆண்டின் நடுப்பகுதியில் ஐக்கிய இராச்சியத்திற்கு சென்றார்.

சப்ஜாசர் வழக்கு 
1999 ஆம் ஆண்டில், ஒரு புகார்தாரர் சயீதுதீன் என்பவர் பஞ்சாப் மாநிலத்தின் முதலமைச்சராக இருந்த செபாஸ் சப்ஜாசார் காவல்துறையை ஏவி தனது மகனை போலியான காவல்துறை குற்றவாளி வன்முறையொன்றில் கொல்ல அனுமதித்ததாக குற்றம் சாட்டிமுதல் தகவல் அறிக்கை பதிவு செய்தார்.  இச்சம்பவத்தில், அவரது இரண்டு மகன்கள் மற்றும் மூன்று பேர் போலீசாரால் கொல்லப்பட்டனர்.  

2003 ஆம் ஆண்டில், 1998 ஆம் ஆண்டு சட்டத்திற்குப் புறம்பான கொலைகளில் குற்றம் சாட்டப்பட்ட செபாஸ் மற்றும் மற்ற ஐந்து பேருக்கு பயங்கரவாத எதிர்ப்பு நீதிமன்றம் அழைப்பாணை அனுப்பியது. அவர் அந்த நேரத்தில் நாடுகடத்தப்பட்டிருந்து நீதிமன்றத்திற்கு வருகை தரத் தவறிவிட்டார். பின்னர், செபாசுக்கு நீதிமன்றம் கைது ஆணை பிறப்பித்தது.   2004 ஆம் ஆண்டில், செபாஸ் நீதிமன்றத்தில் வருகை தருவதற்காக பாக்கித்தானுக்குத் திரும்ப முயன்றார், ஆனால் வலுக்கட்டாயமாக சவுதி அரேபியாவுக்கு நாடு கடத்தப்பட்டார்.  

ஆகஸ்ட் 2007 இல், பாகிஸ்தான் உச்ச நீதிமன்றம் தனது தீர்ப்பை வழங்கியது. இத்தீர்ப்பு, செரீப் சகோதரர்களை பாக்கித்தானுக்குத் திரும்ப அனுமதித்தது.  செப்டம்பர் 2007 இல், பாக்கித்தானில் உள்ள ஒரு பயங்கரவாத எதிர்ப்பு நீதிமன்றம், 2003 ஆம் ஆண்டின் கைதாணையின் அடிப்படையில் செபாசைக் கைது செய்யும்படி காவல்துறைக்கு உத்தரவிட்டது.   பின்னர் அவர் பயங்கரவாத தடுப்பு நீதிமன்றத்தில் பிணை விடுதலை பெற்றார்.  செபாஸ் கொலைகளுக்கு உத்தரவிடவில்லை என்று மறுத்தார். அவர் மீதான குற்றச்சாட்டுகள் அரசியல் உள்நோக்கம் கொண்டவை என்று கூறினார். மேலும், "2004 ஆம் ஆண்டு அவர் லாகூர் விமான நிலையத்தில் தரையிறங்கி நீதிமன்றத்தில் ஆஜராக விரும்பினார், ஆனால் அரசாங்கம் வஞ்சகமான முறையில் உச்ச நீதிமன்றத்தின் உத்தரவை முற்றிலும் மீறி சவுதி அரேபியாவிற்கு திருப்பி அனுப்பியது" என்றார்.  2008 ஆம் ஆண்டு, சப்ஜார் வழக்கில் இருந்து அவர் பயங்கரவாத எதிர்ப்பு நீதிமன்றத்தால் விடுவிக்கப்பட்டார்.

இரண்டாவது முறையாக பஞ்சாப் முதல்வராக பதவியேற்றார் 
அவர் ஆகஸ்ட் 2006 இல் இரண்டாவது முறையாக பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் தலைவராக மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார் மற்றும் நவம்பர் 2007 இல் நவாஸ் ஷெரீப்புடன் பாக்கித்தானுக்குத் திரும்பினார்.

கொலைக் குற்றச்சாட்டு காரணமாக 2008 பொதுத் தேர்தலில் செபாஸ் பங்கேற்க அனுமதிக்கப்படவில்லை.  2008 ஆம் ஆண்டில், 1998 சட்டத்திற்கு புறம்பான கொலைகள் வழக்கில் இருந்து ஷெரீப் விடுவிக்கப்பட்டார். 

ஜூன் 2008 இல் நடைபெற்ற இடைத்தேர்தலில் பாக்கித்தான் முசுலீம் லீக்-(என்) இன் வேட்பாளராக PP-48 (பக்கர்-II) தொகுதியில் இருந்து செபாஸ் பஞ்சாப் மாகாண சட்டசபைக்கு போட்டியின்றி மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.   அவர் 265 வாக்குகளைப் பெற்று போட்டியின்றி பஞ்சாப் முதலமைச்சராக மீண்டும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். 

சூன் 2008 இல், அவர் PP-10 (ராவல்பிண்டி-X) தொகுதியில் இருந்து பஞ்சாப் மாகாண சட்டமன்றத் தொகுதிக்கு போட்டியிட்டார், அதே நேரத்தில் தொகுதி PP-48 (பக்கர்-II) இலிருந்து சட்டமன்றத் தொகுதியை வைத்திருந்தார். அவர் போட்டியின்றி தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார், ஆனால் பின்னர் அவர் முதல்வர் பதவியை வகிக்கும் தகுதி பற்றிய சர்ச்சையை உருவாக்கிய பின்னர் இந்த இடத்திலிருந்து  பதவி விலகினார். 

2009 ஆம் ஆண்டு பிப்ரவரி 25 ஆம் தேதி வரை அவர் முதலமைச்சராக இருந்த இரண்டாவது பதவிக்காலம் நீடித்தது, அப்போது பாகிஸ்தானின் உச்ச நீதிமன்றம் அவர் பொதுப் பதவியை வகிக்கத் தகுதியற்றவர் என்று அறிவித்தது. இது பஞ்சாப் சட்டமன்றத்தில் அவரது இருக்கையைப் பறித்தது.  1 ஏப்ரல் 2009 அன்று, உச்ச நீதிமன்றத்தின் ஐந்து உறுப்பினர்களைக் கொண்ட பெரிய அமர்வு, உச்ச நீதிமன்றத்தின் முந்தைய தீர்ப்பை இரத்து செய்தது, இதில் செபாஸ் பொதுப் பதவியில் இருந்து தகுதி நீக்கம் செய்யப்பட்டார். இதன் விளைவாக, செபாஸ் மீண்டும் முதல்வராக பதவியேற்றார்.

மூன்றாவது முறையாக பஞ்சாப் முதல்வராக பதவியேற்றார்

பாக்கித்தான் பிரதமர் 
10 ஏப்ரல் 2022 அன்று, 2020-2022 பாகிஸ்தான் அரசியல் நெருக்கடிகளுக்குப் பிறகு தற்போதைய பிரதமர் இம்ரான் கான் மீதான நம்பிக்கையில்லா வாக்கெடுப்பைத் தொடர்ந்து, எதிர்க்கட்சிகளால் செரீப் பிரதமருக்கான வேட்பாளராக நியமிக்கப்பட்டார்.  

அவர் 11 ஏப்ரல் 2022 அன்று பிரதமராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.   அன்றைய தினம் பதவிப் பிரமாணம் செய்து கொண்டார். ஜனாதிபதி ஆரிப் ஆல்வி குறுகிய விடுப்பில் சென்றதையடுத்து, தலைவராக செயல்பட்ட செனட் சேர்மன் சாதிக் சஞ்சரானி பதவிப் பிரமாணம் செய்து வைத்தார்.

மேற்கோள்கள் 

பஞ்சாப் நபர்கள்
பாக்கித்தானின் பிரதமர்கள்
வாழும் நபர்கள்
1951 பிறப்புகள்
miyāṉ mughaṃmadhu jhèbhās jhèrībh (Mian Muhammad Shahbaz Sharif) (bhañjhābhi maṟṟuṃ    , pronounced [miˈãːmʊˈɦəmːəd̪ ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf] ; bhiṟabhbhu 23 jhèbhḍhaṃbhar 1951) òru bhāghghidhdhāṉiya  arajhiyalvādhiyuṃ maṟṟuṃ  bhāghghidhdhāṉiṉ dhaṟbhodhaiya bhiradhama mandhiriyuṃ āvār. avar bhāghghidhdhāṉ musliṃ līgh (èṉ) iṉ dhaṟbhodhaiya dhalaivar āvār. muṉṉadhāgha, avar dhaṉadhu arajhiyal vāl̤ghghaiyil mūṉṟu muṟai bhañjhābh mudhalvarāgha bhaṇiyāṟṟiṉār, bhañjhābhiṉ mudhalvarāgha nīṇḍha ghālaṃ bhadhavi vaghidhdhavar.

jhèbhās 1988 āṃ āṇḍhil bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghuṃ, 1990 āṃ āṇḍhil bhāghghidhdhāṉiṉ dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār . avar mīṇḍhuṃ 1993 āṃ āṇḍhil bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghu dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhadhoḍhu èdhirghghaḍhjhidh dhalaivarāghavuṃ niyamighghabhbhaḍhḍhār . avar mudhal muṟaiyāgha 1997 āṃ āṇḍhil mudhalvarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. ivar bhañjhābh mudhalvarāgha 20 bhibhravari 1997 aṉṟu bhadhaviyeṟṟār. 1999 bhāghghidhdhāṉiya āḍhjhigh ghavil̤bhbhughghubh bhiṟaghu, jhèbhās ghuḍhuṃbhadhdhuḍhaṉ jhavudhi arebhiyāvil bhala āṇḍhughaḻāgha jhuyamāgha nāḍhu ghaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār. 2007āṃ āṇḍhil bhāghghidhdhāṉughghudh dhiruṃbhiṉār. 2008 āṃ āṇḍhu bhāghghidhdhāṉ bhòdhudh dherdhalil bhañjhābh māghāṇadhdhil bhāghghidhdhāṉ musliṃ līgh (èṉ) vèṟṟi bhèṟṟa bhiṟaghu, jhèbhās iraṇḍhāvadhu muṟaiyāgha mudhalamaijhjharāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. avar 2013 āṃ āṇḍhil mūṉṟāvadhu muṟaiyāgha bhañjhābhiṉ mudhalamaijhjharāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. 2018 bhāghghidhdhāṉ bhòdhudh dherdhalil avaradhu ghaḍhjhi dholviyaḍhaiyuṃ varai avaradhu bhadhavigh ghāladhdhai vaghidhdhār. avaradhu jhaghodharar navās ṣèrībh bhadhaviyil irundhu dhaghudhi nīghghaṃ jhèyyabhbhaḍhḍhadhai aḍhudhdhu avar bhāghisdhāṉ musliṃ līgh-èṉ dhalaivarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. 2018 dherdhalughghubh bhiṟaghu avar èdhirghghaḍhjhidh dhalaivarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. 

ḍhijhaṃbhar 2019 il, dhejhiya bhòṟubhbhughghūṟal bhaṇiyaghaṃ (NAB) bhaṇamojhaḍhi jhèydhadhāgha ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhi, jhèbhās maṟṟuṃ avaradhu maghaṉ haṃjhā ṣèrībh āghiyorughghu jhòndhamāṉa 23 jhòdhdhughghaḻai muḍhaghghiyadhu. 28 jhèbhḍhaṃbhar 2020 aṉṟu, dhejhiya bhòṟubhbhughghūṟal bhaṇiyaghaṃ lāghūr uyar nīdhimaṉṟadhdhil jhèbhāsai ghaidhu jhèydhu bhaṇamojhaḍhi ghuṟṟajhjhāḍhḍhiṉ bheril ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhiṉār. vijhāraṇai niluvaiyil irundha nilaiyil avar jhiṟaiyil aḍhaighghabhbhaḍhḍhār.   14 ebhral 2021 aṉṟu, lāghūr uyarnīdhimaṉṟaṃ bhaṇamojhaḍhi val̤aghghil avarai bhiṇaiyil viḍhuvidhdhadhu.  2020-2022 bhāghisdhāṉ arajhiyal nèrughghaḍhighaḻughghu madhdhiyil, iṃrāṉ ghāṉughghu èdhirāṉa naṃbhighghaiyillā dhīrmāṉadhdhiṟghubh bhiṟaghu 11 ebhral 2022 aṉṟu bhiradhamarāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.

ghuḍhuṃbhaṃ maṟṟuṃ dhaṉibhbhaḍhḍha vāl̤ghghai

āraṃbha vāl̤ghghai maṟṟuṃ ghalvi 
jhèbhās 1951 āṃ āṇḍhu jhèbhḍhaṃbhar 23 āṃ nāḻ bhiṟandhār.    ivar bhāghghidhdhāṉiṉ bhañjhābh, lāghūril uḻḻa bhañjhābhi bhejhuṃ ghāṣmīri arajhiyal ghuḍhuṃbhamāṉa jhèrībh ghuḍhuṃbhadhdhaijh jherndhavar.  avaradhu dhandhai, muhaṃmadhu ṣèrībh, òru uyar-naḍhudhdhara varghgha dhòl̤iladhibhar āvār. avaradhu ghuḍhuṃbhaṃ ghāṣmīril uḻḻa aṉandhnāghghil irundhu vaṇighadhdhiṟghāgha ghuḍhibhèyarndhadhu. iṟudhiyil irubhadhāṃ nūṟṟāṇḍhiṉ dhòḍhaghghadhdhil bhañjhābhiṉ amirdhajharas māvaḍhḍhadhdhil uḻḻa jādhi uṃrā ghirāmadhdhil ghuḍhiyeṟiyadhu. avaradhu dhāyiṉ ghuḍhuṃbhaṃ bhulvāmāvil irundhu vandhadhu.  1947 āṃ āṇḍhil indhiyā maṟṟuṃ bhāghisdhāṉ viḍhudhalai bhèṟṟubh bhirindhadhaidh dhòḍharndhu, avaradhu bhèṟṟor amirdhajharasil irundhu lāghūrughghu ghuḍhibhèyarndhaṉar. 

jhèbhās lāghūril uḻḻa arajhu ghallūri bhalghalaighghal̤aghadhdhil iḻaṅghalaibh bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. 

bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟa bhiṟaghu, avar dhaṉadhu ghuḍhuṃbhadhdhiṟghujh jhòndhamāṉa iḍhḍhebhāgh ghul̤umadhdhil jherndhār. 1985 āṃ āṇḍhil lāghūr vardhdhagha maṟṟuṃ dhòl̤ildhuṟaiyiṉ dhalaivarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.

ghuḍhuṃbhaṃ 
avarughghu abhbhās ṣèrībh maṟṟuṃ navās ṣèrībh èṉṟa iru jhaghodhararghaḻ uḻḻaṉar. bhāghghidhdhāṉiṉ bhiradhamarāgha mūṉṟu muṟai dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhavar navās. avaradhu maidhdhuṉar ghuljhūṃ navās ṣèrībh, bhāghisdhāṉiṉ mudhal bhèṇmaṇiyāgha dhòḍharndhu mūṉṟu muṟai bhadhavi vaghidhdhavar.

jhèbhās 1973 āṃ āṇḍhil nusradh ṣèhbhāsai  maṇandhār. avarghaḻughghu nāṉghu ghul̤andhaighaḻ irundhaṉar: jhalmāṉ, haṃjhā maṟṟuṃ iraḍhḍhai jhaghodharighaḻ, javeriyā maṟṟuṃ rabhiyā āghiyor ivarghaḻiṉ ghul̤andhaighaḻ āvar.  

2003 āṃ āṇḍhil, jhèbhās dhaṉadhu iraṇḍhāvadhu maṉaivi dhèmiṉā dhurāṉiyai maṇandhār.   avar lāghūril uḻḻa avaradhu mūdhādhaiyar vīḍhḍhil, raiviṇḍh bhelasil vajhighghiṟār.

jhèlvaṃ 
jhèbhās dhòl̤ilrīdhiyāgha òru dhòl̤iladhibhar āvār.  ivar bhala milliyaṉ ḍhālar jhòdhdhu madhibhbhuḻḻa ghūḍhḍhu èḥghu niṟuvaṉamāṉa iḍhḍhebhāgh ghul̤umadhdhai  ghūḍhḍhāgha nirvaghighghiṟār. 

2013 āṃ āṇḍhil, jhèbhās dhaṉadhu mūdhdha jhaghodharar navāsai viḍha  rū. 336,900,000 ( US$2.1 ) ai viḍha adhighaṃ ghòṇḍhirundha bhaṇaghghārar èṉbhadhu ghuṟibhbhiḍhadhdhaghghadhu. ).

arajhiyal vāl̤ghghai

āraṃbha arajhiyal vāl̤ghghai 
1988 bhòdhudh dherdhalil islāmiya jaṃhūri idhdhehādh (JI) veḍhbhāḻarāgha PP-122 (lāghūr-VII) dhòghudhiyil irundhu bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhajhabhaighghu dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍha bhiṟaghu jhèbhās dhaṉadhu arajhiyal vāl̤ghghaiyaidh dhòḍhaṅghiṉār.    avar 22,372 vāghghughaḻ bhèṟṟu bhāghisdhāṉ maghghaḻ ghaḍhjhiyiṉ (bhibhibhi) veḍhbhāḻarai dhoṟghaḍhidhdhār. irubhbhiṉuṃ 1990 āṃ āṇḍhil jhaḍhḍhamaṉṟaṅghaḻ ghalaighghabhbhaḍhḍhabhodhu avaradhu bhadhavighghālaṃ muṉghūḍhḍhiye muḍhivaḍhaindhadhu.  

ivar 1990 bhòdhudh dherdhalil islāmiya jaṃhūri idhdhehādhdhiṉ veḍhbhāḻarāgha PP-124 (lāghūr-IX) dhòghudhiyil irundhu bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhajhabhaighghu mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. avar 26,408 vāghghughaḻaibh bhèṟṟu bhāghghidhdhāṉ jaṉanāyaghagh ghūḍhḍhaṇiyiṉ (bhiḍhie) veḍhbhāḻarai dhoṟghaḍhidhdhār. adhe dherdhalil, avar aijeai iṉ veḍhbhāḻarāgha dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhi-96 (lāghūr-V) dhòghudhiyil irundhu bhāghisdhāṉiṉ dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghu dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. avar 54,506 vāghghughaḻ bhèṟṟu jahāṅghīr bhaḍharai dhoṟghaḍhidhdhār.   avar dhaṉadhu dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyaidh dhaghghavaighgha māghāṇa bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyai viḍhḍhughghòḍhudhdhār.  1993 āṃ āṇḍhil jhaḍhḍhamaṉṟaṅghaḻ ghalaighghabhbhaḍhḍhabhodhu avaradhu bhadhavighghālaṃ muṉghūḍhḍhiye muḍhivaḍhaindhadhu. 

1993 bhòdhudh dherdhalil bhāghisdhāṉ musliṃ līgh (èṉ) veḍhbhāḻarāgha PP-125 (lāghūr-X) dhòghudhiyil irundhu bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhajhabhaighghu mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.  avar 28,068 vāghghughaḻ bhèṟṟu bhibhibhi veḍhbhāḻarai dhoṟghaḍhidhdhār.  adhe dherdhalil, avar bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ veḍhbhāḻarāgha dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadhdhòghudhi-96 (lāghūr-V) dhòghudhiyil irundhu dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghu mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. avar 55,867 vāghghughaḻ bhèṟṟu yūjhubh jhalāvudhīṉai dhoṟghaḍhidhdhār.  avar dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyai ghāli jhèydhu dhaṉadhu māghāṇa bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyaidh dhaghgha vaidhdhugh ghòṇḍhār.  dherdhalughghubh bhiṟaghu, avar bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhamaṉṟadhdhil èdhirghghaḍhjhidh dhalaivarāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.  èdhirghghaḍhjhidh dhalaivarāgha irundhabhodhu, marudhdhuva jhighijhjhaighghāgha jhila āṇḍhughaḻ iṅghilāndhil irundhār. avar illādha nilaiyil, bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟadhdhil jhaudhri bhèrvais èlāhi èdhirghaḍhjhiyiṉ jhèyal dhalaivarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟa uṟubhbhiṉarāghavuṃ èdhirghghaḍhjhidh dhalaivarāghavuṃ irundha avaradhu bhadhavighghālaṃ 1996 āṃ āṇḍhu navaṃbhar mādhaṃ  jhaḍhḍhamaṉṟaṅghaḻ ghalaighghabhbhaḍhḍhabhodhu muṉghūḍhḍhiye muḍhivaḍhaindhadhu.

mudhal muṟai bhañjhābh mudhalvarāgha bhadhaviyeṟṟār 
avar 1997 bhòdhudh dherdhalil bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ veḍhbhāḻarāgha PP-125 (lāghūr-X) dhòghudhiyil irundhu bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhajhabhaighghu mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.  avar 25,013 vāghghughaḻ bhèṟṟu PPP veḍhbhāḻarai dhoṟghaḍhidhdhār. adhe dherdhalil, avar bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ veḍhbhāḻarāgha dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhi-96 (lāghūr-V) dhòghudhiyil irundhu dhejhiya jhaḍhḍhamaṉṟadhdhiṟghu mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. avar 47,614 vāghghughaḻ bhèṟṟu haṉibh rāmai dhoṟghaḍhidhdhār. avar mudhal muṟaiyāgha bhañjhābhiṉ mudhalvarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār maṟṟuṃ 20 bhibhravari 1997 aṉṟu bhañjhābhiṉ 13vadhu mudhalamaijhjharāgha bhadhaviyeṟṟār   .

bhañjhābh māniladhdhiṉ mudhalamaijhjharāgha irundha ghāladhdhil, jhughādhāraṃ, ghalvi, vivajhāyaṃ maṟṟuṃ dhòl̤ildhuṟai āghiya dhuṟaighaḻil avar ghavaṉaṃ jhèludhdhiyadhaṉ ghāraṇamāgha, māghāṇadhdhil avaradhu nallāḍhjhighghāghabh bhārāḍhḍhabhbhaḍhḍhār. avar lāghūril bhala vaḻarjhjhidh dhiḍhḍhaṅghaḻai meṟghòṇḍhār maṟṟuṃ māghāṇadhdhil jhaḍhḍhaṃ òl̤uṅghai bharāmarighgha māghāṇaṃ mul̤uvadhuṃ ghuṟṟavāḻighaḻai òḍhughghiṉār. 

1999 āṃ āṇḍhu bhāghisdhāṉ āḍhjhigh ghavil̤bhbhil mudhalamaijhjhar bhadhaviyil irundhu nīghghabhbhaḍhuṃ varai 12 aghḍhobhar 1999 varai avar dhaṉadhu bhadhaviyil irundhār.  āḍhjhimāṟṟadhdhaidh dhòḍharndhu avar jhiṟaiyil aḍhaighghabhbhaḍhḍhār.  ḍhijhaṃbhar 2000 il, jhavūdhi arajha ghuḍhuṃbhadhdhiṉ veṇḍhughoḻaidh dhòḍharndhu avar dhaṉadhu nèruṅghiya ghuḍhuṃbha uṟubhbhiṉarghaḻuḍhaṉ jhavudhi arebhiyāviṟghu valughghaḍhḍhāyamāgha nāḍhu ghaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār.

jhavūdhi arebhiyāvil nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍhabhodhu, āghasḍh 2002 il jhèbhās bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ dhalaivarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār   meluṃ marudhdhuva jhighijhjhaighghāgha 2003 āṃ āṇḍhiṉ naḍhubhbhaghudhiyil aighghiya irājhjhiyadhdhiṟghu jhèṉṟār.

jhabhjājhar val̤aghghu 
1999 āṃ āṇḍhil, òru bhughārdhārar jhayīdhudhīṉ èṉbhavar bhañjhābh māniladhdhiṉ mudhalamaijhjharāgha irundha jhèbhās jhabhjājhār ghāvaldhuṟaiyai evi dhaṉadhu maghaṉai bholiyāṉa ghāvaldhuṟai ghuṟṟavāḻi vaṉmuṟaiyòṉṟil ghòlla aṉumadhidhdhadhāgha ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhimudhal dhaghaval aṟighghai bhadhivu jhèydhār.  ijhjhaṃbhavadhdhil, avaradhu iraṇḍhu maghaṉghaḻ maṟṟuṃ mūṉṟu bher bholījhārāl ghòllabhbhaḍhḍhaṉar.  

2003 āṃ āṇḍhil, 1998 āṃ āṇḍhu jhaḍhḍhadhdhiṟghubh bhuṟaṃbhāṉa ghòlaighaḻil ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhabhbhaḍhḍha jhèbhās maṟṟuṃ maṟṟa aindhu bherughghu bhayaṅgharavādha èdhirbhbhu nīdhimaṉṟaṃ al̤aibhbhāṇai aṉubhbhiyadhu. avar andha neradhdhil nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍhirundhu nīdhimaṉṟadhdhiṟghu varughai dharadh dhavaṟiviḍhḍhār. bhiṉṉar, jhèbhājhughghu nīdhimaṉṟaṃ ghaidhu āṇai bhiṟabhbhidhdhadhu.   2004 āṃ āṇḍhil, jhèbhās nīdhimaṉṟadhdhil varughai dharuvadhaṟghāgha bhāghghidhdhāṉughghudh dhiruṃbha muyaṉṟār, āṉāl valughghaḍhḍhāyamāgha jhavudhi arebhiyāvughghu nāḍhu ghaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār.  

āghasḍh 2007 il, bhāghisdhāṉ ujhjha nīdhimaṉṟaṃ dhaṉadhu dhīrbhbhai val̤aṅghiyadhu. idhdhīrbhbhu, jhèrībh jhaghodhararghaḻai bhāghghidhdhāṉughghudh dhiruṃbha aṉumadhidhdhadhu.  jhèbhḍhaṃbhar 2007 il, bhāghghidhdhāṉil uḻḻa òru bhayaṅgharavādha èdhirbhbhu nīdhimaṉṟaṃ, 2003 āṃ āṇḍhiṉ ghaidhāṇaiyiṉ aḍhibhbhaḍhaiyil jhèbhājhaigh ghaidhu jhèyyuṃbhaḍhi ghāvaldhuṟaighghu udhdharaviḍhḍhadhu.   bhiṉṉar avar bhayaṅgharavādha dhaḍhubhbhu nīdhimaṉṟadhdhil bhiṇai viḍhudhalai bhèṟṟār.  jhèbhās ghòlaighaḻughghu udhdharaviḍhavillai èṉṟu maṟudhdhār. avar mīdhāṉa ghuṟṟajhjhāḍhḍhughaḻ arajhiyal uḻnoghghaṃ ghòṇḍhavai èṉṟu ghūṟiṉār. meluṃ, "2004 āṃ āṇḍhu avar lāghūr vimāṉa nilaiyadhdhil dharaiyiṟaṅghi nīdhimaṉṟadhdhil ājarāgha viruṃbhiṉār, āṉāl arajhāṅghaṃ vañjhaghamāṉa muṟaiyil ujhjha nīdhimaṉṟadhdhiṉ udhdharavai muṟṟiluṃ mīṟi jhavudhi arebhiyāviṟghu dhirubhbhi aṉubhbhiyadhu" èṉṟār.  2008 āṃ āṇḍhu, jhabhjār val̤aghghil irundhu avar bhayaṅgharavādha èdhirbhbhu nīdhimaṉṟadhdhāl viḍhuvighghabhbhaḍhḍhār.

iraṇḍhāvadhu muṟaiyāgha bhañjhābh mudhalvarāgha bhadhaviyeṟṟār 
avar āghasḍh 2006 il iraṇḍhāvadhu muṟaiyāgha bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ dhalaivarāgha mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār maṟṟuṃ navaṃbhar 2007 il navās ṣèrībhbhuḍhaṉ bhāghghidhdhāṉughghudh dhiruṃbhiṉār.

ghòlaigh ghuṟṟajhjhāḍhḍhu ghāraṇamāgha 2008 bhòdhudh dherdhalil jhèbhās bhaṅgheṟgha aṉumadhighghabhbhaḍhavillai.  2008 āṃ āṇḍhil, 1998 jhaḍhḍhadhdhiṟghu bhuṟaṃbhāṉa ghòlaighaḻ val̤aghghil irundhu ṣèrībh viḍhuvighghabhbhaḍhḍhār. 

jūṉ 2008 il naḍhaibhèṟṟa iḍhaidhdherdhalil bhāghghidhdhāṉ mujhulīṃ līgh-(èṉ) iṉ veḍhbhāḻarāgha PP-48 (bhaghghar-II) dhòghudhiyil irundhu jhèbhās bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhajhabhaighghu bhoḍhḍhiyiṉṟi mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.   avar 265 vāghghughaḻaibh bhèṟṟu bhoḍhḍhiyiṉṟi bhañjhābh mudhalamaijhjharāgha mīṇḍhuṃ dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. 

jhūṉ 2008 il, avar PP-10 (rāvalbhiṇḍhi-X) dhòghudhiyil irundhu bhañjhābh māghāṇa jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhighghu bhoḍhḍhiyiḍhḍhār, adhe neradhdhil dhòghudhi PP-48 (bhaghghar-II) ilirundhu jhaḍhḍhamaṉṟadh dhòghudhiyai vaidhdhirundhār. avar bhoḍhḍhiyiṉṟi dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār, āṉāl bhiṉṉar avar mudhalvar bhadhaviyai vaghighghuṃ dhaghudhi bhaṟṟiya jharjhjhaiyai uruvāghghiya bhiṉṉar indha iḍhadhdhilirundhu  bhadhavi vilaghiṉār. 

2009 āṃ āṇḍhu bhibhravari 25 āṃ dhedhi varai avar mudhalamaijhjharāgha irundha iraṇḍhāvadhu bhadhavighghālaṃ nīḍhidhdhadhu, abhbhodhu bhāghisdhāṉiṉ ujhjha nīdhimaṉṟaṃ avar bhòdhubh bhadhaviyai vaghighghadh dhaghudhiyaṟṟavar èṉṟu aṟividhdhadhu. idhu bhañjhābh jhaḍhḍhamaṉṟadhdhil avaradhu irughghaiyaibh bhaṟidhdhadhu.  1 ebhral 2009 aṉṟu, ujhjha nīdhimaṉṟadhdhiṉ aindhu uṟubhbhiṉarghaḻaigh ghòṇḍha bhèriya amarvu, ujhjha nīdhimaṉṟadhdhiṉ mundhaiya dhīrbhbhai iradhdhu jhèydhadhu, idhil jhèbhās bhòdhubh bhadhaviyil irundhu dhaghudhi nīghghaṃ jhèyyabhbhaḍhḍhār. idhaṉ viḻaivāgha, jhèbhās mīṇḍhuṃ mudhalvarāgha bhadhaviyeṟṟār.

mūṉṟāvadhu muṟaiyāgha bhañjhābh mudhalvarāgha bhadhaviyeṟṟār

bhāghghidhdhāṉ bhiradhamar 
10 ebhral 2022 aṉṟu, 2020-2022 bhāghisdhāṉ arajhiyal nèrughghaḍhighaḻughghubh bhiṟaghu dhaṟbhodhaiya bhiradhamar iṃrāṉ ghāṉ mīdhāṉa naṃbhighghaiyillā vāghghèḍhubhbhaidh dhòḍharndhu, èdhirghghaḍhjhighaḻāl jhèrībh bhiradhamarughghāṉa veḍhbhāḻarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār.  

avar 11 ebhral 2022 aṉṟu bhiradhamarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.   aṉṟaiya dhiṉaṃ bhadhavibh bhiramāṇaṃ jhèydhu ghòṇḍhār. jaṉādhibhadhi āribh ālvi ghuṟughiya viḍhubhbhil jhèṉṟadhaiyaḍhudhdhu, dhalaivarāgha jhèyalbhaḍhḍha jhèṉaḍh jhermaṉ jhādhigh jhañjharāṉi bhadhavibh bhiramāṇaṃ jhèydhu vaidhdhār.

meṟghoḻghaḻ 

bhañjhābh nabharghaḻ
bhāghghidhdhāṉiṉ bhiradhamarghaḻ
vāl̤uṃ nabharghaḻ
1951 bhiṟabhbhughaḻ
செபாஷ் செரீப்