பிற்கால குப்த வம்சம் (Later Gupta dynasty) பண்டைய இந்தியாவின் கிழக்கில் உள்ள மகத நாட்டை குப்தப் பேரரசுக்கு பின்னர்  கிபி 490 முதல் 750 முடிய ஆண்டனர். பிற்கால குப்த வம்சத்தினர் தங்களை பாரம்பரிய குப்த வம்சத்தின் வழிவந்தவர்கள் எனக்கூறிக்கொண்டனர்.

வரலாறு 
குப்தப் பேரரசின் வீழ்ச்சிக்குப் பின்னர், பிற்கால குப்தர்கள் மகத நாட்டை ஆட்சி செய்தனர். பிற்கால குப்த வம்சத்தை நிறுவிய மன்னர் கிருஷ்ண குப்தரின் மகளை மௌகரி வம்ச இளவரசன் ஆதித்திய சேனனை மணந்தார். ஆதித்திய சேனனின் அப்சத் கல்வெட்டின் படி,  கிருஷ்ண குப்தரின் பேரன் ஜீவித குப்தர் இமயமலை நாடுகள் மற்றும் வங்காளத்தின் தெற்கு பகுதிகள் மீது படையெடுத்தான் எனக்கூறுகிறது.

ஜீவிதகுப்தரின் மகனான குமார குப்தரின் ஆட்சியின் போது மௌகரி வம்ச மன்னர் ஈசானவர்மனை 554ல் போரில் வென்றார். மௌகரிகள் குமார குப்தரின் மகன் தாமோதர குப்தரை வென்றனர்.    
தாமோதர குப்தரின் மகன் மகாசேனா குப்தர் புஷ்யபூதி வம்சத்தவர்களுடன் கூட்டணி அமைத்தார். மேலும் மகாசேனா குப்தரின் சகோதரியை  தானேசர் மன்னர் ஆதித்தியவர்தனுக்கு மணமுடித்தார். மகாசேனா குப்தர் காமரூபம் மீது படையெடுத்து மன்னர் சுஸ்வதிதா வர்மனை வென்றார். அதே நேரத்தில் மகத நாட்டின் மீது மௌகரி வம்ச மன்னர் சர்வவர்மன், காமரூப மன்னர் சுப்ரதிஷ்டா வர்மன் மற்றும் திபெத்திய மன்னர் சோங்சென் காம்போ படையெடுத்தனர். போரில் மௌகாரி மன்னன் சர்வ வர்மன், 575ல் தாமோதர குப்தனை தோற்கடித்ததாக கருதப்படுகிறது. இதன் மூலம் சர்வ வர்மன் தற்கால உத்தரப் பிரதேசம் முழுமைக்கும் ஆட்சியாளரானார். இச்சூழ்நிலையில் மகாசேன குப்தர் மகதத்தை விட்டு மால்வாவிற்கு தப்பிச் சென்றார். அதே நேரத்தில் புஷ்யபூதி வம்ச பேரரசர் ஹர்ஷவர்தனர் (ஆட்சிக் காலம் 606–647) மகத நாட்டில் பிற்கால குப்தர்களின் ஆட்சியை நிலைநிறுத்தி, தனது பேரரசின் சிற்றரசர்களில் ஒருவரான நியமித்தார்.

ஹர்சவர்தனரின் இறப்பிற்குப் பின் பிற்கால குப்த வம்சத்து மன்னர் ஆதித்திய சேனன் மகத நாட்டை, வடக்கில் கங்கை ஆறு முதல் தெற்கே சோட்டா நாக்பூர் மேட்டுநிலம், மேற்கில் கோமதி ஆறு, கிழக்கில் வங்காள விரிகுடா வரை விரிவாக்கம் செய்தார். இறுதியாக பிற்கால குப்த வம்ச மன்னர் ஆதித்திய சேனன் சாளுக்கியர்களால் தோற்கடிப்பட்டார்.

பிற்கால குப்த வம்சத்தின் இறுதி மன்னராக இரண்டாம் ஜீவித குப்தரை, 750ல் கன்னோசி நாட்டின் வர்மன் வம்ச மன்னர் யசோவர்மன் வென்று, பிற்கால குப்த வம்சத்தை முடிவு கட்டினார்.

ஆட்சியாளர்கள்
அறியப்பட்ட பிற்கால குப்த வம்ச ஆட்சியாளர்கள் பட்டியல்:

 கிருஷ்ண குப்தர் - கிபி 490-505 
 அர்ச குப்தர் - 505-525 
 ஜீவித குப்தர்- 525-550
 குமார குப்தர் - 550-560
 தாமோதர குப்தன் - 560-562
 மகாசேனா குப்தர் - 562-601
 மாதவ குப்தர் - 601-655 
 ஆதித்திய சேனன் - 655-680  
 இரண்டாம் ஜீவித குப்தர

 ஜெயபுர குப்தர்கள்
தற்கால பிகார் மாநிலத்தின் லக்கிசராய் மாவட்டப் பகுதிகளைக் கொண்ட ஜெயபுரம் எனும் பகுதியை கிபி 11 மற்றும் 12ஆம் நூற்றாண்டுகளில் ஆட்சி செய்த மன்னர்கள் தங்களை பிற்கால குப்த வம்சத்தவர்கள் எனக்கூறிக்கொண்டனர்.  
இதன் ஆட்சியாளர்கள் குறித்த செப்புப் பட்டயம் 1919ல் கண்டுபிடிக்கப்பட்டது.

இதனையும் காண்க
 குப்தப் பேரரசு
 குப்தர் எழுத்துமுறை
 மேற்கோள்கள்

 ஊசாத்துணை

 
 தேவ குப்தர்  - 680-700 
 ''விஷ்ணு குப்தர்
 
 
 
 

இந்திய அரச மரபுகள் 
பீகார் வரலாறு
குப்தப் பேரரசு
bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhaṃ (Later Gupta dynasty) bhaṇḍhaiya indhiyāviṉ ghil̤aghghil uḻḻa maghadha nāḍhḍhai ghubhdhabh bherarajhughghu bhiṉṉar  ghibhi 490 mudhal 750 muḍhiya āṇḍhaṉar. bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhiṉar dhaṅghaḻai bhāraṃbhariya ghubhdha vaṃjhadhdhiṉ val̤ivandhavarghaḻ èṉaghghūṟighghòṇḍhaṉar.

varalāṟu 
ghubhdhabh bherarajhiṉ vīl̤jhjhighghubh bhiṉṉar, bhiṟghāla ghubhdharghaḻ maghadha nāḍhḍhai āḍhjhi jhèydhaṉar. bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhai niṟuviya maṉṉar ghiruṣṇa ghubhdhariṉ maghaḻai maughari vaṃjha iḻavarajhaṉ ādhidhdhiya jheṉaṉai maṇandhār. ādhidhdhiya jheṉaṉiṉ abhjhadh ghalvèḍhḍhiṉ bhaḍhi,  ghiruṣṇa ghubhdhariṉ bheraṉ jīvidha ghubhdhar imayamalai nāḍhughaḻ maṟṟuṃ vaṅghāḻadhdhiṉ dhèṟghu bhaghudhighaḻ mīdhu bhaḍhaiyèḍhudhdhāṉ èṉaghghūṟughiṟadhu.

jīvidhaghubhdhariṉ maghaṉāṉa ghumāra ghubhdhariṉ āḍhjhiyiṉ bhodhu maughari vaṃjha maṉṉar ījhāṉavarmaṉai 554l bhoril vèṉṟār. maugharighaḻ ghumāra ghubhdhariṉ maghaṉ dhāmodhara ghubhdharai vèṉṟaṉar.    
dhāmodhara ghubhdhariṉ maghaṉ maghājheṉā ghubhdhar bhuṣyabhūdhi vaṃjhadhdhavarghaḻuḍhaṉ ghūḍhḍhaṇi amaidhdhār. meluṃ maghājheṉā ghubhdhariṉ jhaghodhariyai  dhāṉejhar maṉṉar ādhidhdhiyavardhaṉughghu maṇamuḍhidhdhār. maghājheṉā ghubhdhar ghāmarūbhaṃ mīdhu bhaḍhaiyèḍhudhdhu maṉṉar jhusvadhidhā varmaṉai vèṉṟār. adhe neradhdhil maghadha nāḍhḍhiṉ mīdhu maughari vaṃjha maṉṉar jharvavarmaṉ, ghāmarūbha maṉṉar jhubhradhiṣḍhā varmaṉ maṟṟuṃ dhibhèdhdhiya maṉṉar jhoṅjhèṉ ghāṃbho bhaḍhaiyèḍhudhdhaṉar. bhoril maughāri maṉṉaṉ jharva varmaṉ, 575l dhāmodhara ghubhdhaṉai dhoṟghaḍhidhdhadhāgha gharudhabhbhaḍhughiṟadhu. idhaṉ mūlaṃ jharva varmaṉ dhaṟghāla udhdharabh bhiradhejhaṃ mul̤umaighghuṃ āḍhjhiyāḻarāṉār. ijhjhūl̤nilaiyil maghājheṉa ghubhdhar maghadhadhdhai viḍhḍhu mālvāviṟghu dhabhbhijh jhèṉṟār. adhe neradhdhil bhuṣyabhūdhi vaṃjha bherarajhar harṣavardhaṉar (āḍhjhigh ghālaṃ 606–647) maghadha nāḍhḍhil bhiṟghāla ghubhdharghaḻiṉ āḍhjhiyai nilainiṟudhdhi, dhaṉadhu bherarajhiṉ jhiṟṟarajharghaḻil òruvarāṉa niyamidhdhār.

harjhavardhaṉariṉ iṟabhbhiṟghubh bhiṉ bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhu maṉṉar ādhidhdhiya jheṉaṉ maghadha nāḍhḍhai, vaḍhaghghil ghaṅghai āṟu mudhal dhèṟghe jhoḍhḍhā nāghbhūr meḍhḍhunilaṃ, meṟghil ghomadhi āṟu, ghil̤aghghil vaṅghāḻa virighuḍhā varai virivāghghaṃ jhèydhār. iṟudhiyāgha bhiṟghāla ghubhdha vaṃjha maṉṉar ādhidhdhiya jheṉaṉ jhāḻughghiyarghaḻāl dhoṟghaḍhibhbhaḍhḍhār.

bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhiṉ iṟudhi maṉṉarāgha iraṇḍhāṃ jīvidha ghubhdharai, 750l ghaṉṉojhi nāḍhḍhiṉ varmaṉ vaṃjha maṉṉar yajhovarmaṉ vèṉṟu, bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhai muḍhivu ghaḍhḍhiṉār.

āḍhjhiyāḻarghaḻ
aṟiyabhbhaḍhḍha bhiṟghāla ghubhdha vaṃjha āḍhjhiyāḻarghaḻ bhaḍhḍhiyal:

 ghiruṣṇa ghubhdhar - ghibhi 490-505 
 arjha ghubhdhar - 505-525 
 jīvidha ghubhdhar- 525-550
 ghumāra ghubhdhar - 550-560
 dhāmodhara ghubhdhaṉ - 560-562
 maghājheṉā ghubhdhar - 562-601
 mādhava ghubhdhar - 601-655 
 ādhidhdhiya jheṉaṉ - 655-680  
 iraṇḍhāṃ jīvidha ghubhdhara

 jèyabhura ghubhdharghaḻ
dhaṟghāla bhighār māniladhdhiṉ laghghijharāy māvaḍhḍhabh bhaghudhighaḻaigh ghòṇḍha jèyabhuraṃ èṉuṃ bhaghudhiyai ghibhi 11 maṟṟuṃ 12āṃ nūṟṟāṇḍhughaḻil āḍhjhi jhèydha maṉṉarghaḻ dhaṅghaḻai bhiṟghāla ghubhdha vaṃjhadhdhavarghaḻ èṉaghghūṟighghòṇḍhaṉar.  
idhaṉ āḍhjhiyāḻarghaḻ ghuṟidhdha jhèbhbhubh bhaḍhḍhayaṃ 1919l ghaṇḍhubhiḍhighghabhbhaḍhḍhadhu.

idhaṉaiyuṃ ghāṇgha
 ghubhdhabh bherarajhu
 ghubhdhar èl̤udhdhumuṟai
 meṟghoḻghaḻ

 ūjhādhdhuṇai

 
 dheva ghubhdhar  - 680-700 
 ''viṣṇu ghubhdhar
 
 
 
 

indhiya arajha marabhughaḻ 
bhīghār varalāṟu
ghubhdhabh bherarajhu
பிற்கால குப்தர் வம்சம்