தம்பதெனிய (Dambadeniya) என்பது இலங்கையின் வடமேல் மாகாணத்தில் (வயம்ப) குருணாகல் - நீர்கொழும்பு பிரதான வீதியில் அமைந்துள்ள ஒரு பாழடைந்த புராதன நகரமாகும். இது 13 ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதியில் இலங்கையின் தலைநகராக செயல்பட்டது. தம்பதெனியாவின் பெரும்பகுதி இன்னும் ஒரு பெரிய அரணான பாறையில் புதைந்து கிடக்கிறது. வடமேற்கு மாகாணத்தின் இன்றைய தலைநகரான குருணாகலிலிருந்து 31 கிமீ தொலைவில் தம்பதெனியா அமைந்துள்ளது. தம்பதெனியா கிரியுல்லவிலிருந்து 4 கிலோமீற்றர் தொலைவில் அமைந்துள்ளது.

வரலாறு 
குருணாகலில் இருந்து தென்மேற்கே சுமார் 30 கி.மீ தொலைவில் உள்ள தம்பதெனிய, 13 ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதியில் முக்கியத்துவம் பெற்றிருந்தது.  இது மூன்றாம் விஜயபாகு (1232-36) என்ற அரசரால் இலங்கை இராச்சியத்தின் தலைநகராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டது. எதிரிகளின் படையெடுப்பு காரணமாக பொலன்னறுவை தலைநகராக மாற்றியது. தம்பதெனிய வம்சத்தின் மன்னன் விஜயபாகு படையெடுப்பாளர்களுடன் போரிட்டு தம்பதெனியாவை நிறுவினார். தம்பதெனிய பாறையின் உச்சியில் கோட்டைகளையும் உறுதியான சுவர்களையும் வாயில்களையும் கட்டினார். அரச அரண்மனையைச் சுற்றி அகழி, சதுப்பு நிலம் மற்றும் அரண்களால் நகரம் பாதுகாப்பாக இருந்தது. இரண்டாம் பராக்கிரமபாகுவின் (1236-70) ஆட்சியின் போது, தம்பதெனிய அதன் மகிமையின் உச்சத்தை அடைந்தது. இரண்டாம் பராக்கிரமபாகுவின் கவிதைப் படைப்புகளான "கவிசிலுமின" மற்றும் "விசுத்தி மார்க சன்னாச" ஆகியவை சிங்கள இலக்கியத்திற்கு ஒரு திருப்புமுனையை அளித்தன. சிங்கள இலக்கியம் ஓவியங்களுடனோ, எழுத்து வடிவங்களுடனோ மட்டுப்படுத்தப்படாமல் இருப்பதற்கு தம்பதெனியா காலமே காரணம்.

சுற்றுச்சூழல் 
மீதமுள்ள அரண்மனை மைதானத்தின் இடிபாடுகள், அடித்தளங்கள் இன்றும் காணப்படுகின்றன. அகழ்வாராய்ச்சியில் புத்தரின் புனிதப்பல், அரச அரண்மனை, தோட்டங்கள், அகழிகள் மற்றும் நகரச் சுவர்கள் ஆகியவற்றின் எச்சங்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. இரண்டு அடுக்குகளைக் கொண்ட பல்லக்குக் கோயிலில் புத்தர் உருவங்கள் உள்ளன. இது விஜயசுந்தரராமையா என அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளது. இது 18 ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த சில சுவாரசியமான சுவர் ஓவியங்களையும் கொண்டுள்ளது.

மேலும் பார்க்கவும் 

 தம்பதெனிய அரசு

மேற்கோள்கள்

உசாத்துணை 
 Amaradasa Liyanagamage, The decline of Polonnaruwa and the rise of Dambadeniya, Department of Cultural Affairs, Government Press, Colombo, Sri Lanka. 1968.

இலங்கை நகரங்கள்
dhaṃbhadhèṉiya (Dambadeniya) èṉbhadhu ilaṅghaiyiṉ vaḍhamel māghāṇadhdhil (vayaṃbha) ghuruṇāghal - nīrghòl̤uṃbhu bhiradhāṉa vīdhiyil amaindhuḻḻa òru bhāl̤aḍhaindha bhurādhaṉa nagharamāghuṃ. idhu 13 āṃ nūṟṟāṇḍhiṉ naḍhubhbhaghudhiyil ilaṅghaiyiṉ dhalainagharāgha jhèyalbhaḍhḍhadhu. dhaṃbhadhèṉiyāviṉ bhèruṃbhaghudhi iṉṉuṃ òru bhèriya araṇāṉa bhāṟaiyil bhudhaindhu ghiḍhaghghiṟadhu. vaḍhameṟghu māghāṇadhdhiṉ iṉṟaiya dhalainagharāṉa ghuruṇāghalilirundhu 31 ghimī dhòlaivil dhaṃbhadhèṉiyā amaindhuḻḻadhu. dhaṃbhadhèṉiyā ghiriyullavilirundhu 4 ghilomīṟṟar dhòlaivil amaindhuḻḻadhu.

varalāṟu 
ghuruṇāghalil irundhu dhèṉmeṟghe jhumār 30 ghi.mī dhòlaivil uḻḻa dhaṃbhadhèṉiya, 13 āṃ nūṟṟāṇḍhiṉ naḍhubhbhaghudhiyil mughghiyadhdhuvaṃ bhèṟṟirundhadhu.  idhu mūṉṟāṃ vijayabhāghu (1232-36) èṉṟa arajharāl ilaṅghai irājhjhiyadhdhiṉ dhalainagharāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhadhu. èdhirighaḻiṉ bhaḍhaiyèḍhubhbhu ghāraṇamāgha bhòlaṉṉaṟuvai dhalainagharāgha māṟṟiyadhu. dhaṃbhadhèṉiya vaṃjhadhdhiṉ maṉṉaṉ vijayabhāghu bhaḍhaiyèḍhubhbhāḻarghaḻuḍhaṉ bhoriḍhḍhu dhaṃbhadhèṉiyāvai niṟuviṉār. dhaṃbhadhèṉiya bhāṟaiyiṉ ujhjhiyil ghoḍhḍhaighaḻaiyuṃ uṟudhiyāṉa jhuvarghaḻaiyuṃ vāyilghaḻaiyuṃ ghaḍhḍhiṉār. arajha araṇmaṉaiyaijh jhuṟṟi aghal̤i, jhadhubhbhu nilaṃ maṟṟuṃ araṇghaḻāl nagharaṃ bhādhughābhbhāgha irundhadhu. iraṇḍhāṃ bharāghghiramabhāghuviṉ (1236-70) āḍhjhiyiṉ bhodhu, dhaṃbhadhèṉiya adhaṉ maghimaiyiṉ ujhjhadhdhai aḍhaindhadhu. iraṇḍhāṃ bharāghghiramabhāghuviṉ ghavidhaibh bhaḍhaibhbhughaḻāṉa "ghavijhilumiṉa" maṟṟuṃ "vijhudhdhi mārgha jhaṉṉājha" āghiyavai jhiṅghaḻa ilaghghiyadhdhiṟghu òru dhirubhbhumuṉaiyai aḻidhdhaṉa. jhiṅghaḻa ilaghghiyaṃ oviyaṅghaḻuḍhaṉo, èl̤udhdhu vaḍhivaṅghaḻuḍhaṉo maḍhḍhubhbhaḍhudhdhabhbhaḍhāmal irubhbhadhaṟghu dhaṃbhadhèṉiyā ghālame ghāraṇaṃ.

jhuṟṟujhjhūl̤al 
mīdhamuḻḻa araṇmaṉai maidhāṉadhdhiṉ iḍhibhāḍhughaḻ, aḍhidhdhaḻaṅghaḻ iṉṟuṃ ghāṇabhbhaḍhughiṉṟaṉa. aghal̤vārāyjhjhiyil bhudhdhariṉ bhuṉidhabhbhal, arajha araṇmaṉai, dhoḍhḍhaṅghaḻ, aghal̤ighaḻ maṟṟuṃ nagharajh jhuvarghaḻ āghiyavaṟṟiṉ èjhjhaṅghaḻ ghaṇḍhubhiḍhighghabhbhaḍhḍhuḻḻaṉa. iraṇḍhu aḍhughghughaḻaigh ghòṇḍha bhallaghghugh ghoyilil bhudhdhar uruvaṅghaḻ uḻḻaṉa. idhu vijayajhundhararāmaiyā èṉa aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. idhu 18 āṃ nūṟṟāṇḍhaijh jherndha jhila jhuvārajhiyamāṉa jhuvar oviyaṅghaḻaiyuṃ ghòṇḍhuḻḻadhu.

meluṃ bhārghghavuṃ 

 dhaṃbhadhèṉiya arajhu

meṟghoḻghaḻ

ujhādhdhuṇai 
 Amaradasa Liyanagamage, The decline of Polonnaruwa and the rise of Dambadeniya, Department of Cultural Affairs, Government Press, Colombo, Sri Lanka. 1968.

ilaṅghai nagharaṅghaḻ
தம்பதெனிய