யோசு மனுவர் ராமோசு-ஓர்டா (José Manuel Ramos-Horta) (போர்த்துக்கீசிய உச்சரிப்பு: [ʒuˈzɛ ˈʁɐ̃muz ˈɔɾtɐ] ; பிறப்பு 26 டிசம்பர் 1949)  ஒரு கிழக்கு திமோர் அரசியல்வாதி ஆவார். இவர் கிழக்கு திமோரின் அதிபராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டவர் மற்றும் 20 மே 2022 அன்று பதவியேற்க உள்ளார். முன்பு 20 மே 2007 முதல் 20 மே 2012 வரை ஜனாதிபதியாக பணியாற்றினார். முன்னதாக 2002 முதல் 2006 வரை வெளியுறவு அமைச்சராகவும், 2006 முதல் 2007 வரை பிரதமராகவும் இருந்தார். . "கிழக்கு திமோரில் நடந்த மோதலுக்கு நியாயமான மற்றும் அமைதியான தீர்வை நோக்கி" உழைத்ததற்காக கார்லோஸ் பிலிப் சிமெனெஸ் பெலோவுடன் இணைந்து 1996 ஆம் ஆண்டு அமைதிக்கான நோபல் பரிசைப் பெற்றவர்.

பிரெட்டிலின் நிறுவனர் மற்றும் முன்னாள் உறுப்பினராக, ராமோசு -ஓர்டா கிழக்கு திமோரின் இந்தோனேசிய ஆக்கிரமிப்பின் ஆண்டுகளில் (1975-1999) கிழக்கு திமோர் எதிர்ப்பிற்கான நாடுகடத்தப்பட்ட செய்தித் தொடர்பாளராக பணியாற்றினார். அவர் பிரெட்டிலினுடன் தொடர்ந்து பணியாற்றியபோது, ராமோசு-ஓர்டா 1988 ஆம் ஆண்டில் கட்சியில் இருந்து ராஜினாமா செய்தார், ஒரு சுயாதீன அரசியல்வாதி ஆனார்.

கிழக்கு திமோர் 2002 ஆம் ஆண்டில் சுதந்திரம் அடைந்த பிறகு, நாட்டின் முதல் வெளியுறவு அமைச்சராக ராமோசு-ஓர்டா நியமிக்கப்பட்டார். அரசியல் குழப்பங்களுக்கு மத்தியில் 25 சூன் 2006 அன்று அவர் பதவி விலகும் வரை இந்தப் பதவியில் அவர் பணியாற்றினார். சூன் 26 அன்று, பிரதம மந்திரி மாரி அல்காட்டிரி பதவி விலகியதைத் தொடர்ந்து, அதிபர் சனானா குஸ்மாவோவினால் ராமோஸ்-ஹோர்டா தற்காலிகப் பிரதமராக நியமிக்கப்பட்டார். இரண்டு வாரங்களுக்குப் பிறகு, 2006 ஆம் ஆண்டு சூலை 10 அன்று, அவர் கிழக்கு திமோரின் இரண்டாவது பிரதமராகப் பதவியேற்றார். 2007 ஆம் ஆண்டில் அதிபராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். 11 பிப்ரவரி 2008 அன்று, ராமோசு-ஓர்டா ஒரு படுகொலை முயற்சியின் போது சுடப்பட்டார்.

2012 ஆம் ஆண்டில் அதிபராகப் பதவியில் இருந்து விலகிய பிறகு, 2 சனவரி 2013 அன்று கினியா-பிசாவில் (UNIOGBIS) ஐக்கிய நாடுகள் சபையின் சிறப்புப் பிரதிநிதியாகவும் ஐக்கிய நாடுகளின் ஒருங்கிணைந்த அமைதிக் கட்டிட அலுவலகத்தின் தலைவராகவும் ராமோசு-ஓர்டா நியமிக்கப்பட்டார். அவர் 2022 தேர்தலில் திமோர் மறுசீரமைப்புக்கான தேசிய காங்கிரஸின் வேட்பாளராக நின்று, இரண்டாம் நிலை வெற்றியை முடித்தார்.

ஆரம்பகால வரலாறு மற்றும் குடும்பம் 
மெஸ்டிகோ இனத்தைச் சேர்ந்த, ராமோஸ்-ஹோர்டா 1949 இல் கிழக்கு திமோரின் தலைநகரான டிலியில் ஒரு திமோர் தாய் மற்றும் போர்த்துகீசிய தந்தைக்கு பிறந்தார், அவர் சலாசர் சர்வாதிகாரத்தால் அப்போதைய போர்த்துகீசிய திமோருக்கு நாடுகடத்தப்பட்டார். அவர் சோய்பாடா என்ற சிறிய கிராமத்தில் கத்தோலிக்க மிஷனில் கல்வி பயின்றார், பின்னர் இந்தோனேசிய படையெடுப்பிற்குப் பிறகு அதன் தலைமையகமாக பிரெட்டிலின் தேர்வு செய்தார். அவரது பதினொரு சகோதர சகோதரிகளில், நான்கு பேர் இந்தோனேசிய இராணுவத்தால் கொல்லப்பட்டனர்.

ராமோசு-ஓர்டா 1983 ஆம் ஆண்டில் தி ஹேக் அகாடமி ஆஃப் இன்டர்நேஷனல் லாவிலும், ஓஹியோவின் யெல்லோ ஸ்பிரிங்ஸில் உள்ள அந்தியோக் கல்லூரியிலும் பொது சர்வதேச சட்டத்தைப் பயின்றார். அங்கு அவர் 1984 ஆம் ஆண்டில் அமைதிப் படிப்பில் முதுகலைப் பட்டம் பெற்றார். அவர் 1983 ஆம் ஆண்டில் ஸ்திராஸ்பூர்க்கில் உள்ள சர்வதேச மனித உரிமைகள் நிறுவனத்தில் மனித உரிமைகள் சட்டத்தில் பயிற்சி பெற்றார். 1983 ஆம் ஆண்டில் கொலம்பியா பல்கலைக்கழகத்தில் அமெரிக்க வெளியுறவுக் கொள்கையில் முதுகலை படிப்புகளை முடித்தார்.  அவர் 1987 ஆம் ஆண்டு முதல் ஆக்ஸ்போர்டு பல்கலைக்கழகத்தின் செயின்ட் ஆண்டனி கல்லூரியின் மூத்த துணை உறுப்பினராக உள்ளார். இவர் போர்த்துகீசியம், ஆங்கிலம், பிரஞ்சு, ஸ்பானிஷ் மற்றும் பொதுவாக பேசப்படும் கிழக்கு திமோர் மொழி, டெட்டம் ஆகிய ஐந்து மொழிகளை சரளமாகப் பேசுபவரும் ஆவார்.

ராமோசு-ஓர்டா, கிழக்கு திமோரின் மாநில மற்றும் உள்துறை அமைச்சரான அனா பெசோவா பின்டோவிடம் இருந்து விவாகரத்து பெற்றார், அவருடன் மொசாம்பிக்கில் நாடுகடத்தப்பட்ட லோரோ ஹோர்டா என்ற மகன் உள்ளார்.

அரசியல் வாழ்க்கை 

ரமோசு-ஓர்டா போர்த்துகீசிய திமோரில் அரசியல் விழிப்புணர்வை வளர்ப்பதில் தீவிரமாக ஈடுபட்டார், இதனால் அவர் 1970-71 இல் போர்த்துகீசிய கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கு இரண்டு ஆண்டுகள் நாடுகடத்தப்பட்டார். அவரது தாத்தா, அவருக்கு முன், போர்ச்சுகலில் இருந்து அசோர்ஸ் தீவுகள், பின்னர் கேப் வெர்டே, போர்த்துகீசிய கினியா மற்றும் இறுதியாக போர்த்துகீசிய திமோருக்கு நாடு கடத்தப்பட்டார்.

வளர்ந்து வரும் திமோர் தேசியவாத தலைமைத்துவத்தில் மிதவாதி, ரமோசு-ஓர்டா நவம்பர் 1975 இல் சுதந்திர சார்பு கட்சிகளால் பிரகடனப்படுத்தப்பட்ட "கிழக்கு திமோர் ஜனநாயகக் குடியரசு" அரசாங்கத்தில் வெளியுறவு அமைச்சராக நியமிக்கப்பட்டார். அமைச்சராக நியமிக்கப்பட்டபோது, ராமோசு-ஓர்டாவுக்கு 25 வயதுதான். இந்தோனேசிய துருப்புக்கள் படையெடுப்பதற்கு மூன்று நாட்களுக்கு முன்பு, திமோர் வழக்கை ஐக்கிய நாடுகள் அவையின் முன்வைப்பதற்காக ராமோசு-ஓர்டா கிழக்கு திமோரை விட்டு வெளியேறினார்.

102,000 கிழக்கு திமோரியர்கள் இறப்பார்கள் என மதிப்பிடப்பட்ட இந்தோனேசிய ஆக்கிரமிப்பை எதிர்கொண்டு நடவடிக்கை எடுக்குமாறு ஐ.நா. பாதுகாப்பு அவையில் உரையாற்றுவதற்காக ராமோசு-ஓர்டா நியூயார்க்கை வந்தடைந்தார்.  இவர் அடுத்த பத்து ஆண்டுகளுக்கு ஐநாவுக்கான பிரெட்டிலின் நிரந்தரப் பிரதிநிதியாக இருந்தார். மொத்தமாக 25 டாலர்களை பாக்கெட்டில் வைத்துக்கொண்டு அவர் அமெரிக்கா வந்ததாக அப்போது அவரது நண்பர்கள் குறிப்பிட்டுள்ளனர். அந்தக் காலக்கட்டத்தில் அவருடைய பணச் சூழல் அடிக்கடி நெருக்கடியாக இருந்தது. அவரது அரசியலையும் உறுதியையும் போற்றும் அமெரிக்கர்களின் அருளால் ஓரளவு உயிர் பிழைத்தார். மேலும், அவர் தனது கட்சியின் நிலைப்பாட்டை விளக்குவதற்காக உலகம் முழுவதும் பயணம் செய்ய வேண்டிய கட்டாயம் ஏற்பட்டது.

1993 ஆம் ஆண்டில், கிழக்கு திமோர் மக்களுக்கு ராஃப்டோ பரிசு வழங்கப்பட்டது. நாடுகடத்தப்பட்ட வெளியுறவு மந்திரி ராமோசு-ஓர்டா பரிசு விழாவில் தனது நாட்டை பிரதிநிதித்துவப்படுத்தினார். 1994 ஆம் ஆண்டு மே மாதத்தில், பிலிப்பைன்ஸ் ஜனாதிபதி ஃபிடல் ராமோசு, ஜகார்த்தாவின் அழுத்தத்திற்கு அடிபணிந்து, மணிலாவில் கிழக்கு திமோரில் ஒரு சர்வதேச மாநாட்டைத் தடை செய்ய முயன்றார் மற்றும் ராமோசு-ஓர்டாவை தடுப்புப்பட்டியலில் சேர்த்தார், தாய்லாந்து அரசாங்கம் அவரை ஆளுமை அல்லாதவர் என்று அறிவித்தது.

1996 ஆம் ஆண்டில் டிசம்பர் மாதத்தில், ராமோசு-ஓர்டா அமைதிக்கான நோபல் பரிசை திமோர் பிஷப் ஜிமெனெஸ் பெலோவுடன் பகிர்ந்து கொண்டார். நோபல் கமிட்டி இரண்டு பரிசு பெற்றவர்களையும் அவர்களின் "எளிய மக்களை ஒடுக்குவதைத் தடுக்கும் தொடர்ச்சியான முயற்சிகளுக்காக" கௌரவிக்கப்படுவதாகவும், "இந்த விருது மக்களின் சுய உரிமையின் அடிப்படையில் கிழக்கு திமோர் மோதலுக்கு அரசியல் தீர்வைக் காணும் முயற்சிகளை ஊக்குவிக்கும்" என்று  நம்புவதாகவும் அறிவித்தனர். 1975ஆம் ஆண்டு முதல் கிழக்கு திமோரின் முன்னணி சர்வதேச செய்தித் தொடர்பாளராக ராமோஸ்-ஓர்டாவை இக்குழு கருத்தில் கொண்டது.

சுதந்திரத்திற்கான நிறுவன அடிப்படையை பேச்சுவார்த்தை நடத்துவதில் ராமோசு-ஓர்டா முக்கிய பங்கு வகித்தார். 1 மார்ச் 2000 அன்று யுஎன்டிஏஈடி உடனான ஒரு முக்கியமான கூட்டுப் பட்டறையில் புதிய உத்தியைக் கிண்டல் செய்யவும், நிறுவனத் தேவைகளை அடையாளம் காணவும் அவர் திமோர் தூதுக்குழுவை வழிநடத்தினார். திமோர் புனரமைப்புக்கான தேசிய காங்கிரஸின் (சிஎன்ஆர்டி) தலைவர்கள் உட்பட, நிறைவேற்று அதிகாரங்களுடனான கூட்டு நிர்வாகத்திற்கான ஒரு ஒப்புக் கொள்ளப்பட்ட திட்டமாக இதன் விளைவு இருந்தது. 2000 ஆம் ஆண்டு மே மாதத்தில் ஒரு மாநாட்டில் கூடுதல் விவரங்கள் உருவாக்கப்பட்டன. கிழக்கு திமோரில் உள்ள ஐக்கிய நாடுகள் பொதுச்செயலாளரின் சிறப்புப் பிரதிநிதி, செர்ஜியோ வியேரா டி மெல்லோ, லிஸ்பனில் நடைபெற்ற நன்கொடையாளர் மாநாட்டில், 22 ஜூன் 2000 மற்றும் ஐக்கிய நாடுகள் பாதுகாப்பு அவைக்கு 27 ஜூன் 2000 அன்று புதிய வரைபடத்தை வழங்கினார். 12 ஜூலை 2000 அன்று, நான்கு கிழக்கு திமோரியர்கள் மற்றும் நான்கு UNTAET பிரதிநிதிகளைக் கொண்ட ஒரு இடைநிலை அமைச்சரவையை நிறுவுவதற்கான ஒழுங்குமுறையை NCC ஏற்றுக்கொண்டது. புதுப்பிக்கப்பட்ட கூட்டு நிர்வாகம் வெற்றிகரமாக சுதந்திரத்திற்கான நிறுவன அடித்தளத்தை அமைத்தது. மேலும் 27 செப்டம்பர் 2002 அன்று கிழக்கு திமோர் ஐக்கிய நாடுகள் சபையில் இணைந்தது. ராமோஸ்-ஹோர்டா அதன் முதல் வெளியுறவு மந்திரி ஆவார்.

ஜனாதிபதி பதவிக்கான முதல் தேர்தல் (2007) 
22 பிப்ரவரி 2007 அன்று அல் ஜசீரா ஒளிபரப்பிற்கு அளித்த பேட்டியில், ஏப்ரல் 2007 தேர்தலில் தான் ஜனாதிபதி பதவிக்கு போட்டியிடுவதாக ராமோஸ்-ஹோர்டா கூறினார். 25 பிப்ரவரி 2007 அன்று, ராமோஸ்-ஹோர்டா தனது வேட்புமனுவை முறையாக அறிவித்தார். அவர் மீண்டும் தேர்தலில் போட்டியிடாத குஸ்மாவோவின் ஆதரவைப் பெற்றார். குளோபல் சவுத் டெவலப்மென்ட் இதழுக்கு அளித்த பேட்டியில், ராமோஸ்-ஹோர்டா, மகாத்மா காந்தி தனது சிறந்த ஹீரோ என்பதை வெளிப்படுத்தினார்.

ஏப்ரல் 9 அன்று நடைபெற்ற முதல் சுற்றுத் தேர்தலில், ராமோஸ்-ஓர்டா 21.81% வாக்குகளைப் பெற்று இரண்டாவது இடத்தைப் பிடித்தார்; அவரும் முதல் இடத்தைப் பிடித்த பிரெட்டிலின் வேட்பாளர் பிரான்சிஸ்கோ குட்டெரெஸும், பின்னர் மே மாதம் நடந்த இரண்டாவது சுற்றுத் தேர்தலில் பங்கேற்றனர். மே 11 அன்று கிழக்கு திமோரின் தேசிய தேர்தல் குழுவின் செய்தித் தொடர்பாளர் மரியா ஏஞ்சலினா சர்மென்டோ மூலம் இரண்டாம் கட்டத் தேர்தல்களின் முழு முடிவுகள் அறிவிக்கப்பட்டன, மேலும் ராமோஸ்-ஹோர்டா 69% வாக்குகளைப் பெற்று வெற்றி பெற்றார்.

இவர் 20 மே 2007 அன்று டிலியில் உள்ள நாடாளுமன்ற இல்லத்தில் நடந்த விழாவில் கிழக்கு திமோரின் ஜனாதிபதியாக பதவியேற்றார்  . முந்தைய நாள் பிரதமர் பதவியை ராஜினாமா செய்தார் மற்றும் எஸ்தானிஸ்லாவ் டா சில்வா பதவிக்கு வந்தார்.

படுகொலை முயற்சி 
11 பிப்ரவரி 2008 அன்று, ராமோஸ்-ஹோர்டா ஒரு படுகொலை முயற்சியில் சுடப்பட்டார். துப்பாக்கிச் சண்டையில், ராமோஸ்-ஹோர்டாவின் காவலர்களில் ஒருவர் காயமடைந்தார், கிளர்ச்சித் தலைவர் ஆல்ஃபிரடோ ரெய்னாடோ உட்பட இரண்டு கிளர்ச்சி வீரர்கள் கொல்லப்பட்டனர்.   ராமோஸ்-ஹோர்டா, டிலியில் உள்ள நியூசிலாந்து ராணுவ தளத்தில் சிகிச்சை பெற்று ஆஸ்திரேலியாவில் உள்ள ராயல் டார்வின் மருத்துவமனைக்கு மேல் சிகிச்சைக்காக மாற்றப்பட்டார். இரண்டு அல்லது மூன்று முறை துப்பாக்கியால் சுடப்பட்டு, வலது நுரையீரலில் மிகக் கடுமையான காயம் ஏற்பட்டதாக மருத்துவர்கள் கருதினர். அவரது உடல்நிலை கவலைக்கிடமானது அதே நேரத்தில் நிலையானது எனக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இவர் முழு உயிர் ஆதரவில் தூண்டப்பட்ட கோமாவில் வைக்கப்பட்டார்.  பிப்ரவரி 21 அன்று சுயநினைவு பெற்றார்.  டார்வினில் குணமடைந்து வரும் ராமோஸ்-ஹோர்டாவிடமிருந்து ஒரு செய்தி மார்ச் 12 அன்று ஒளிபரப்பப்பட்டது. இந்தச் செய்தியில், அவர் தனது ஆதரவாளர்களுக்கும் ஆஸ்திரேலியாவிற்கும் நன்றி தெரிவித்ததோடு, "நான் மிகவும் நன்றாக கவனித்துக்கொள்ளப்பட்டேன்" என்று கூறினார். அவரது உடல்நிலையில் முன்னேற்றம் ஏற்பட்டு வருவதாகவும், உடற்பயிற்சிக்காக தினசரி சிறிய நடைப்பயிற்சி மேற்கொள்ளத் தொடங்கியுள்ளதாகவும் செய்தித் தொடர்பாளர் தெரிவித்தார்.

ராயல் டார்வின் மருத்துவமனையில் இருந்து மார்ச் 19 அன்று ராமோஸ்-ஹோர்டா விடுவிக்கப்பட்டார், இருப்பினும் அவர் "இன்னும் சில வாரங்களுக்கு" உடல் சிகிச்சைக்காக ஆஸ்திரேலியாவில் தங்கியிருப்பார் என்று கூறினார். துப்பாக்கிச் சூட்டைத் தொடர்ந்து தான் சுயநினைவுடன் இருந்ததாகவும், அவர் சிகிச்சைக்காக எப்படி அழைத்துச் செல்லப்பட்டார் என்பதை விவரித்து, "ஒவ்வொரு விவரத்தையும் நினைவில் வைத்துக் கொள்ளுங்கள்" என்றும் அவர் இந்தச் சந்தர்ப்பத்தில் கூறினார். ஏப்ரல் 17 அன்று, ராமோஸ்-ஹோர்டா டார்வினிலிருந்து திலிக்குத் திரும்பினார். அவர் விமான நிலையத்தில் செய்தியாளர் சந்திப்பை நடத்தினார், அதில் அவர் மலைகளில் மீதமுள்ள கிளர்ச்சியாளர்களை சரணடையுமாறு வலியுறுத்தினார்.

2012 ஜனாதிபதி பதவிக்கான ஏலம் 
2012 ஆம் ஆண்டு மார்ச் 17 ஆம் தேதி நடைபெற்ற ஜனாதிபதித் தேர்தலின் முதல் சுற்றில், இரண்டாவது மற்றும் கடைசி முறையாக அதிபராகத் தகுதி பெற்ற ராமோஸ்-ஹோர்டா, 19.43% வாக்குகளைப் பெற்றார். பிரான்சிஸ்கோ கட்டெரர்ஸ் 27.28 % வாக்குகளைப் பெற்றார். டவுர் மதான் ருவாக் 24.17% வாக்குகளைப் பெற்று மூன்றாவது இடத்தைப் பிடித்தார். அவர் தோல்வியை ஒப்புக்கொண்டார். அவரது பதவிக்காலம் மே 19 அன்று முடிவடைந்தது. அவரது வாரிசாக டார் மாடன் ருவாக் பதவியேற்றார்.

ஜனாதிபதி பதவிக்கான இரண்டாவது தேர்தல் (2022) 
தற்போதைய ஜனாதிபதி பிரான்சிஸ்கோ "லு-ஓலோ" குட்டெரெஸ் அரசியலமைப்பை மீறியதாகக் கூறியதால், ராமோஸ்-ஹோர்டா ஓய்வு பெற்றார். ஜனாதிபதி தேர்தலில் வெற்றி பெற்றால் நாடாளுமன்றத்தை கலைத்துவிட்டு புதிய தேர்தலுக்கு அழைப்பு விடுப்பேன் என அவர் குறிப்பிட்டுள்ளார். அவரது பிரச்சாரத்தை சனானா குஸ்மாவோ ஆதரித்தார், அவர் "திமோர் லெஸ்டேயின் அரச உருவாக்குநர்" என்று அழைக்கப்பட்டார். ராமோஸ்-ஹோர்டா வறுமைக் குறைப்பு, தாய்மார்கள் மற்றும் குழந்தைகளுக்கான சுகாதார சேவைகளை அதிகரித்தல், அத்துடன் வேலைவாய்ப்பை அதிகரிப்பது போன்ற ஒரு தளத்தில் இயங்கினார். ஸ்திரத்தன்மையை அதிகரிக்கும் நோக்கத்திற்காக ஆளும் அரசியல் கட்சிகளிடையே தொடர்பை மேம்படுத்த முயற்சிக்க விரும்புவதாகவும் அவர் கூறினார். கூடுதலாக, உக்ரைனில் நடந்து வரும் COVID-19 தொற்றுநோய் மற்றும் போரிலிருந்து விநியோகச் சங்கிலி சிக்கல்களைத் தீர்க்க அரசாங்கத்துடன் இணைந்து பணியாற்றுவதற்கான தனது விருப்பத்தை அவர் கூறினார். ரமோஸ்-ஹோர்டா மற்றும் பதவியில் உள்ள பிரான்சிஸ்கோ குட்டெரெஸ் ஆகியோருக்கு இடையே ஒரு நீயா? நானா? போட்டி  இருந்தது. ரமோஸ்-ஹோர்டா 62.09% வாக்குகளைப் பெற்று 37.91% வாக்குகளைப் பெற்ற குட்டெரெஸை மிகப்பெரும் வித்தியாசத்தில் தோற்கடித்தார். ஒரு பேரணியில் ஆதரவாளர்களிடம் பேசிய ராமோஸ்-ஹோர்டா பின்வரும் பிரகடனம் செய்தார்: "எங்கள் மக்களிடமிருந்து, தேசத்திடம் இருந்து ஜனநாயகத்திற்கான நமது மக்களின் உறுதிப்பாட்டின் பெரும் ஆர்ப்பாட்டமாக இந்த ஆணையை நான் பெற்றுள்ளேன், ."  வெற்றிக்குப் பிறகு குட்டெரெசுடன் தனிப்பட்ட முறையில் பேசவில்லை, ஆனால் தேர்தலைத் தொடர்ந்து அதிகாரத்தை ஒப்படைப்பது குறித்து விவாதிக்க குட்டெரெஸின் அலுவலகத்திலிருந்து அழைப்பு வந்ததாக அவர் கூறினார்.

திமோர்-லெஸ்டியின் அடுத்த அதிபராக ராமோஸ்-ஹோர்டா தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டதற்கு அமெரிக்க வெளியுறவுத்துறை வாழ்த்து தெரிவித்ததோடு, அமெரிக்காவிற்கும் திமோர்-லெஸ்டேக்கும் இடையிலான கூட்டாண்மையை வலுப்படுத்த எதிர்பார்ப்பினைக் கொண்டிருந்தது. இதுகுறித்து அவர்கள் வெளியிட்டுள்ள அறிக்கையில், தேர்தலைப் பாராட்டி கூறியதாவது; "தேர்தல் நிர்வாகத்திற்கான தொழில்நுட்ப செயலகம் மற்றும் தேசிய தேர்தல்கள் ஆணையம் உட்பட, சுதந்திரமான, நியாயமான மற்றும் வெளிப்படையான தேர்தலை நிர்வகிப்பதற்கும், அமைதியான முறையில் வாக்களித்த நூறாயிரக்கணக்கான திமோர் வாக்காளர்களுக்கும் நாங்கள் பாராட்டு தெரிவிக்கிறோம். திமோர்-லெஸ்டேவின் தேர்தல் தென்கிழக்கு ஆசியா, இந்தோ-பசிபிக் பிராந்தியம் மற்றும் உலகில் ஜனநாயகத்திற்கான உத்வேகமாக அமைகிறது. இந்தச் சாதனையானது திமோர்-லெஸ்டெயின் மகத்தான வேலையில் மற்றொரு மைல்கல்லைப் பிரதிபலிக்கிறது, அதன் வலுவான, துடிப்பான ஜனநாயகத்தை ஒரு சுதந்திர நாடாக  கிட்டத்தட்ட 20 ஆண்டுகால திமோரின் வரலாற்றில் கட்டமைத்து வலுப்படுத்துகிறது."  போர்ச்சுகல் ஜனாதிபதி மார்செலோ ரெபெலோ டி சோசா "திமோர்-லெஸ்டே குடியரசின் ஜனாதிபதியாக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டதற்கு அன்பான வாழ்த்துக்களைத் தெரிவித்துக் கொள்கிறேன்" என்ற வாழ்த்துச் செய்தியின் மூலம் வழங்கினார்.

விருதுகள்

நோபல் பரிசு 
கிழக்கு திமோரின் ரோமன் கத்தோலிக்க ஆயர் ஜிமெனெஸ் பெலோ மற்றும் ராமோஸ்-ஹோர்டா ஆகியோருக்கு கூட்டாக 1996 ஆம் ஆண்டு அமைதிக்கான நோபல் பரிசு வழங்கப்பட்டது.

இதர விருதுகள் 

 அமெரிக்கன் அகாடமி ஆஃப் அகாடமியின் தங்கத் தட்டு விருது (2002)

மேற்கோள்கள் 

கொலம்பியா பல்கலைக்கழக முன்னாள் மாணவர்கள்
நோபல் அமைதிப் பரிசு பெற்றவர்கள்
வாழும் நபர்கள்
தொலைக்காட்சி தொகுப்பாளர்கள்
1949 பிறப்புகள்
yojhu maṉuvar rāmojhu-orḍhā (José Manuel Ramos-Horta) (bhordhdhughghījhiya ujhjharibhbhu: [ʒuˈzɛ ˈʁɐ̃muz ˈɔɾtɐ] ; bhiṟabhbhu 26 ḍhijhaṃbhar 1949)  òru ghil̤aghghu dhimor arajhiyalvādhi āvār. ivar ghil̤aghghu dhimoriṉ adhibharāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhavar maṟṟuṃ 20 me 2022 aṉṟu bhadhaviyeṟgha uḻḻār. muṉbhu 20 me 2007 mudhal 20 me 2012 varai jaṉādhibhadhiyāgha bhaṇiyāṟṟiṉār. muṉṉadhāgha 2002 mudhal 2006 varai vèḻiyuṟavu amaijhjharāghavuṃ, 2006 mudhal 2007 varai bhiradhamarāghavuṃ irundhār. . "ghil̤aghghu dhimoril naḍhandha modhalughghu niyāyamāṉa maṟṟuṃ amaidhiyāṉa dhīrvai noghghi" ul̤aidhdhadhaṟghāgha ghārlos bhilibh jhimèṉès bhèlovuḍhaṉ iṇaindhu 1996 āṃ āṇḍhu amaidhighghāṉa nobhal bharijhaibh bhèṟṟavar.

bhirèḍhḍhiliṉ niṟuvaṉar maṟṟuṃ muṉṉāḻ uṟubhbhiṉarāgha, rāmojhu -orḍhā ghil̤aghghu dhimoriṉ indhoṉejhiya āghghiramibhbhiṉ āṇḍhughaḻil (1975-1999) ghil̤aghghu dhimor èdhirbhbhiṟghāṉa nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍha jhèydhidh dhòḍharbhāḻarāgha bhaṇiyāṟṟiṉār. avar bhirèḍhḍhiliṉuḍhaṉ dhòḍharndhu bhaṇiyāṟṟiyabhodhu, rāmojhu-orḍhā 1988 āṃ āṇḍhil ghaḍhjhiyil irundhu rājiṉāmā jhèydhār, òru jhuyādhīṉa arajhiyalvādhi āṉār.

ghil̤aghghu dhimor 2002 āṃ āṇḍhil jhudhandhiraṃ aḍhaindha bhiṟaghu, nāḍhḍhiṉ mudhal vèḻiyuṟavu amaijhjharāgha rāmojhu-orḍhā niyamighghabhbhaḍhḍhār. arajhiyal ghul̤abhbhaṅghaḻughghu madhdhiyil 25 jhūṉ 2006 aṉṟu avar bhadhavi vilaghuṃ varai indhabh bhadhaviyil avar bhaṇiyāṟṟiṉār. jhūṉ 26 aṉṟu, bhiradhama mandhiri māri alghāḍhḍhiri bhadhavi vilaghiyadhaidh dhòḍharndhu, adhibhar jhaṉāṉā ghusmāvoviṉāl rāmos-horḍhā dhaṟghālighabh bhiradhamarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. iraṇḍhu vāraṅghaḻughghubh bhiṟaghu, 2006 āṃ āṇḍhu jhūlai 10 aṉṟu, avar ghil̤aghghu dhimoriṉ iraṇḍhāvadhu bhiradhamarāghabh bhadhaviyeṟṟār. 2007 āṃ āṇḍhil adhibharāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. 11 bhibhravari 2008 aṉṟu, rāmojhu-orḍhā òru bhaḍhughòlai muyaṟjhiyiṉ bhodhu jhuḍhabhbhaḍhḍhār.

2012 āṃ āṇḍhil adhibharāghabh bhadhaviyil irundhu vilaghiya bhiṟaghu, 2 jhaṉavari 2013 aṉṟu ghiṉiyā-bhijhāvil (UNIOGBIS) aighghiya nāḍhughaḻ jhabhaiyiṉ jhiṟabhbhubh bhiradhinidhiyāghavuṃ aighghiya nāḍhughaḻiṉ òruṅghiṇaindha amaidhigh ghaḍhḍhiḍha aluvalaghadhdhiṉ dhalaivarāghavuṃ rāmojhu-orḍhā niyamighghabhbhaḍhḍhār. avar 2022 dherdhalil dhimor maṟujhīramaibhbhughghāṉa dhejhiya ghāṅghirasiṉ veḍhbhāḻarāgha niṉṟu, iraṇḍhāṃ nilai vèṟṟiyai muḍhidhdhār.

āraṃbhaghāla varalāṟu maṟṟuṃ ghuḍhuṃbhaṃ 
mèsḍhigho iṉadhdhaijh jherndha, rāmos-horḍhā 1949 il ghil̤aghghu dhimoriṉ dhalainagharāṉa ḍhiliyil òru dhimor dhāy maṟṟuṃ bhordhdhughījhiya dhandhaighghu bhiṟandhār, avar jhalājhar jharvādhighāradhdhāl abhbhodhaiya bhordhdhughījhiya dhimorughghu nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār. avar jhoybhāḍhā èṉṟa jhiṟiya ghirāmadhdhil ghadhdholighgha miṣaṉil ghalvi bhayiṉṟār, bhiṉṉar indhoṉejhiya bhaḍhaiyèḍhubhbhiṟghubh bhiṟaghu adhaṉ dhalaimaiyaghamāgha bhirèḍhḍhiliṉ dhervu jhèydhār. avaradhu bhadhiṉòru jhaghodhara jhaghodharighaḻil, nāṉghu bher indhoṉejhiya irāṇuvadhdhāl ghòllabhbhaḍhḍhaṉar.

rāmojhu-orḍhā 1983 āṃ āṇḍhil dhi hegh aghāḍhami āf iṉḍharneṣaṉal lāviluṃ, ohiyoviṉ yèllo sbhiriṅsil uḻḻa andhiyogh ghallūriyiluṃ bhòdhu jharvadhejha jhaḍhḍhadhdhaibh bhayiṉṟār. aṅghu avar 1984 āṃ āṇḍhil amaidhibh bhaḍhibhbhil mudhughalaibh bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. avar 1983 āṃ āṇḍhil sdhirāsbhūrghghil uḻḻa jharvadhejha maṉidha urimaighaḻ niṟuvaṉadhdhil maṉidha urimaighaḻ jhaḍhḍhadhdhil bhayiṟjhi bhèṟṟār. 1983 āṃ āṇḍhil ghòlaṃbhiyā bhalghalaighghal̤aghadhdhil amèrighgha vèḻiyuṟavugh ghòḻghaiyil mudhughalai bhaḍhibhbhughaḻai muḍhidhdhār.  avar 1987 āṃ āṇḍhu mudhal āghsbhorḍhu bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ jhèyiṉḍh āṇḍhaṉi ghallūriyiṉ mūdhdha dhuṇai uṟubhbhiṉarāgha uḻḻār. ivar bhordhdhughījhiyaṃ, āṅghilaṃ, bhirañjhu, sbhāṉiṣ maṟṟuṃ bhòdhuvāgha bhejhabhbhaḍhuṃ ghil̤aghghu dhimor mòl̤i, ḍhèḍhḍhaṃ āghiya aindhu mòl̤ighaḻai jharaḻamāghabh bhejhubhavaruṃ āvār.

rāmojhu-orḍhā, ghil̤aghghu dhimoriṉ mānila maṟṟuṃ uḻdhuṟai amaijhjharāṉa aṉā bhèjhovā bhiṉḍhoviḍhaṃ irundhu vivāgharadhdhu bhèṟṟār, avaruḍhaṉ mòjhāṃbhighghil nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍha loro horḍhā èṉṟa maghaṉ uḻḻār.

arajhiyal vāl̤ghghai 

ramojhu-orḍhā bhordhdhughījhiya dhimoril arajhiyal vil̤ibhbhuṇarvai vaḻarbhbhadhil dhīviramāgha īḍhubhaḍhḍhār, idhaṉāl avar 1970-71 il bhordhdhughījhiya ghil̤aghghu ābhbhirighghāviṟghu iraṇḍhu āṇḍhughaḻ nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār. avaradhu dhādhdhā, avarughghu muṉ, bhorjhjhughalil irundhu ajhors dhīvughaḻ, bhiṉṉar ghebh vèrḍhe, bhordhdhughījhiya ghiṉiyā maṟṟuṃ iṟudhiyāgha bhordhdhughījhiya dhimorughghu nāḍhu ghaḍhadhdhabhbhaḍhḍhār.

vaḻarndhu varuṃ dhimor dhejhiyavādha dhalaimaidhdhuvadhdhil midhavādhi, ramojhu-orḍhā navaṃbhar 1975 il jhudhandhira jhārbhu ghaḍhjhighaḻāl bhiraghaḍhaṉabhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍha "ghil̤aghghu dhimor jaṉanāyaghagh ghuḍhiyarajhu" arajhāṅghadhdhil vèḻiyuṟavu amaijhjharāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. amaijhjharāgha niyamighghabhbhaḍhḍhabhodhu, rāmojhu-orḍhāvughghu 25 vayadhudhāṉ. indhoṉejhiya dhurubhbhughghaḻ bhaḍhaiyèḍhubhbhadhaṟghu mūṉṟu nāḍhghaḻughghu muṉbhu, dhimor val̤aghghai aighghiya nāḍhughaḻ avaiyiṉ muṉvaibhbhadhaṟghāgha rāmojhu-orḍhā ghil̤aghghu dhimorai viḍhḍhu vèḻiyeṟiṉār.

102,000 ghil̤aghghu dhimoriyarghaḻ iṟabhbhārghaḻ èṉa madhibhbhiḍhabhbhaḍhḍha indhoṉejhiya āghghiramibhbhai èdhirghòṇḍhu naḍhavaḍhighghai èḍhughghumāṟu ai.nā. bhādhughābhbhu avaiyil uraiyāṟṟuvadhaṟghāgha rāmojhu-orḍhā niyūyārghghai vandhaḍhaindhār.  ivar aḍhudhdha bhadhdhu āṇḍhughaḻughghu aināvughghāṉa bhirèḍhḍhiliṉ nirandharabh bhiradhinidhiyāgha irundhār. mòdhdhamāgha 25 ḍhālarghaḻai bhāghghèḍhḍhil vaidhdhughghòṇḍhu avar amèrighghā vandhadhāgha abhbhodhu avaradhu naṇbharghaḻ ghuṟibhbhiḍhḍhuḻḻaṉar. andhagh ghālaghghaḍhḍhadhdhil avaruḍhaiya bhaṇajh jhūl̤al aḍhighghaḍhi nèrughghaḍhiyāgha irundhadhu. avaradhu arajhiyalaiyuṃ uṟudhiyaiyuṃ bhoṟṟuṃ amèrighgharghaḻiṉ aruḻāl oraḻavu uyir bhil̤aidhdhār. meluṃ, avar dhaṉadhu ghaḍhjhiyiṉ nilaibhbhāḍhḍhai viḻaghghuvadhaṟghāgha ulaghaṃ mul̤uvadhuṃ bhayaṇaṃ jhèyya veṇḍhiya ghaḍhḍhāyaṃ eṟbhaḍhḍhadhu.

1993 āṃ āṇḍhil, ghil̤aghghu dhimor maghghaḻughghu rāfḍho bharijhu val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu. nāḍhughaḍhadhdhabhbhaḍhḍha vèḻiyuṟavu mandhiri rāmojhu-orḍhā bharijhu vil̤āvil dhaṉadhu nāḍhḍhai bhiradhinidhidhdhuvabhbhaḍhudhdhiṉār. 1994 āṃ āṇḍhu me mādhadhdhil, bhilibhbhaiṉs jaṉādhibhadhi fiḍhal rāmojhu, jaghārdhdhāviṉ al̤udhdhadhdhiṟghu aḍhibhaṇindhu, maṇilāvil ghil̤aghghu dhimoril òru jharvadhejha mānāḍhḍhaidh dhaḍhai jhèyya muyaṉṟār maṟṟuṃ rāmojhu-orḍhāvai dhaḍhubhbhubhbhaḍhḍhiyalil jherdhdhār, dhāylāndhu arajhāṅghaṃ avarai āḻumai allādhavar èṉṟu aṟividhdhadhu.

1996 āṃ āṇḍhil ḍhijhaṃbhar mādhadhdhil, rāmojhu-orḍhā amaidhighghāṉa nobhal bharijhai dhimor bhiṣabh jimèṉès bhèlovuḍhaṉ bhaghirndhu ghòṇḍhār. nobhal ghamiḍhḍhi iraṇḍhu bharijhu bhèṟṟavarghaḻaiyuṃ avarghaḻiṉ "èḻiya maghghaḻai òḍhughghuvadhaidh dhaḍhughghuṃ dhòḍharjhjhiyāṉa muyaṟjhighaḻughghāgha" ghauravighghabhbhaḍhuvadhāghavuṃ, "indha virudhu maghghaḻiṉ jhuya urimaiyiṉ aḍhibhbhaḍhaiyil ghil̤aghghu dhimor modhalughghu arajhiyal dhīrvaigh ghāṇuṃ muyaṟjhighaḻai ūghghuvighghuṃ" èṉṟu  naṃbhuvadhāghavuṃ aṟividhdhaṉar. 1975āṃ āṇḍhu mudhal ghil̤aghghu dhimoriṉ muṉṉaṇi jharvadhejha jhèydhidh dhòḍharbhāḻarāgha rāmos-orḍhāvai ighghul̤u gharudhdhil ghòṇḍhadhu.

jhudhandhiradhdhiṟghāṉa niṟuvaṉa aḍhibhbhaḍhaiyai bhejhjhuvārdhdhai naḍhadhdhuvadhil rāmojhu-orḍhā mughghiya bhaṅghu vaghidhdhār. 1 mārjh 2000 aṉṟu yuèṉḍhieīḍhi uḍhaṉāṉa òru mughghiyamāṉa ghūḍhḍhubh bhaḍhḍhaṟaiyil bhudhiya udhdhiyaigh ghiṇḍhal jhèyyavuṃ, niṟuvaṉadh dhevaighaḻai aḍhaiyāḻaṃ ghāṇavuṃ avar dhimor dhūdhughghul̤uvai val̤inaḍhadhdhiṉār. dhimor bhuṉaramaibhbhughghāṉa dhejhiya ghāṅghirasiṉ (jhièṉārḍhi) dhalaivarghaḻ uḍhbhaḍha, niṟaiveṟṟu adhighāraṅghaḻuḍhaṉāṉa ghūḍhḍhu nirvāghadhdhiṟghāṉa òru òbhbhugh ghòḻḻabhbhaḍhḍha dhiḍhḍhamāgha idhaṉ viḻaivu irundhadhu. 2000 āṃ āṇḍhu me mādhadhdhil òru mānāḍhḍhil ghūḍhudhal vivaraṅghaḻ uruvāghghabhbhaḍhḍhaṉa. ghil̤aghghu dhimoril uḻḻa aighghiya nāḍhughaḻ bhòdhujhjhèyalāḻariṉ jhiṟabhbhubh bhiradhinidhi, jhèrjiyo viyerā ḍhi mèllo, lisbhaṉil naḍhaibhèṟṟa naṉghòḍhaiyāḻar mānāḍhḍhil, 22 jūṉ 2000 maṟṟuṃ aighghiya nāḍhughaḻ bhādhughābhbhu avaighghu 27 jūṉ 2000 aṉṟu bhudhiya varaibhaḍhadhdhai val̤aṅghiṉār. 12 jūlai 2000 aṉṟu, nāṉghu ghil̤aghghu dhimoriyarghaḻ maṟṟuṃ nāṉghu UNTAET bhiradhinidhighaḻaigh ghòṇḍha òru iḍhainilai amaijhjharavaiyai niṟuvuvadhaṟghāṉa òl̤uṅghumuṟaiyai NCC eṟṟughghòṇḍhadhu. bhudhubhbhighghabhbhaḍhḍha ghūḍhḍhu nirvāghaṃ vèṟṟigharamāgha jhudhandhiradhdhiṟghāṉa niṟuvaṉa aḍhidhdhaḻadhdhai amaidhdhadhu. meluṃ 27 jhèbhḍhaṃbhar 2002 aṉṟu ghil̤aghghu dhimor aighghiya nāḍhughaḻ jhabhaiyil iṇaindhadhu. rāmos-horḍhā adhaṉ mudhal vèḻiyuṟavu mandhiri āvār.

jaṉādhibhadhi bhadhavighghāṉa mudhal dherdhal (2007) 
22 bhibhravari 2007 aṉṟu al jajhīrā òḻibharabhbhiṟghu aḻidhdha bheḍhḍhiyil, ebhral 2007 dherdhalil dhāṉ jaṉādhibhadhi bhadhavighghu bhoḍhḍhiyiḍhuvadhāgha rāmos-horḍhā ghūṟiṉār. 25 bhibhravari 2007 aṉṟu, rāmos-horḍhā dhaṉadhu veḍhbhumaṉuvai muṟaiyāgha aṟividhdhār. avar mīṇḍhuṃ dherdhalil bhoḍhḍhiyiḍhādha ghusmāvoviṉ ādharavaibh bhèṟṟār. ghuḻobhal jhavudh ḍhèvalabhmèṉḍh idhal̤ughghu aḻidhdha bheḍhḍhiyil, rāmos-horḍhā, maghādhmā ghāndhi dhaṉadhu jhiṟandha hīro èṉbhadhai vèḻibhbhaḍhudhdhiṉār.

ebhral 9 aṉṟu naḍhaibhèṟṟa mudhal jhuṟṟudh dherdhalil, rāmos-orḍhā 21.81% vāghghughaḻaibh bhèṟṟu iraṇḍhāvadhu iḍhadhdhaibh bhiḍhidhdhār; avaruṃ mudhal iḍhadhdhaibh bhiḍhidhdha bhirèḍhḍhiliṉ veḍhbhāḻar bhirāṉjhisgho ghuḍhḍhèrèsuṃ, bhiṉṉar me mādhaṃ naḍhandha iraṇḍhāvadhu jhuṟṟudh dherdhalil bhaṅgheṟṟaṉar. me 11 aṉṟu ghil̤aghghu dhimoriṉ dhejhiya dherdhal ghul̤uviṉ jhèydhidh dhòḍharbhāḻar mariyā eñjhaliṉā jharmèṉḍho mūlaṃ iraṇḍhāṃ ghaḍhḍhadh dherdhalghaḻiṉ mul̤u muḍhivughaḻ aṟivighghabhbhaḍhḍhaṉa, meluṃ rāmos-horḍhā 69% vāghghughaḻaibh bhèṟṟu vèṟṟi bhèṟṟār.

ivar 20 me 2007 aṉṟu ḍhiliyil uḻḻa nāḍhāḻumaṉṟa illadhdhil naḍhandha vil̤āvil ghil̤aghghu dhimoriṉ jaṉādhibhadhiyāgha bhadhaviyeṟṟār  . mundhaiya nāḻ bhiradhamar bhadhaviyai rājiṉāmā jhèydhār maṟṟuṃ èsdhāṉislāv ḍhā jhilvā bhadhavighghu vandhār.

bhaḍhughòlai muyaṟjhi 
11 bhibhravari 2008 aṉṟu, rāmos-horḍhā òru bhaḍhughòlai muyaṟjhiyil jhuḍhabhbhaḍhḍhār. dhubhbhāghghijh jhaṇḍhaiyil, rāmos-horḍhāviṉ ghāvalarghaḻil òruvar ghāyamaḍhaindhār, ghiḻarjhjhidh dhalaivar ālfiraḍho rèyṉāḍho uḍhbhaḍha iraṇḍhu ghiḻarjhjhi vīrarghaḻ ghòllabhbhaḍhḍhaṉar.   rāmos-horḍhā, ḍhiliyil uḻḻa niyūjhilāndhu rāṇuva dhaḻadhdhil jhighijhjhai bhèṟṟu āsdhireliyāvil uḻḻa rāyal ḍhārviṉ marudhdhuvamaṉaighghu mel jhighijhjhaighghāgha māṟṟabhbhaḍhḍhār. iraṇḍhu alladhu mūṉṟu muṟai dhubhbhāghghiyāl jhuḍhabhbhaḍhḍhu, valadhu nuraiyīralil mighagh ghaḍhumaiyāṉa ghāyaṃ eṟbhaḍhḍhadhāgha marudhdhuvarghaḻ gharudhiṉar. avaradhu uḍhalnilai ghavalaighghiḍhamāṉadhu adhe neradhdhil nilaiyāṉadhu èṉagh ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. ivar mul̤u uyir ādharavil dhūṇḍhabhbhaḍhḍha ghomāvil vaighghabhbhaḍhḍhār.  bhibhravari 21 aṉṟu jhuyaniṉaivu bhèṟṟār.  ḍhārviṉil ghuṇamaḍhaindhu varuṃ rāmos-horḍhāviḍhamirundhu òru jhèydhi mārjh 12 aṉṟu òḻibharabhbhabhbhaḍhḍhadhu. indhajh jhèydhiyil, avar dhaṉadhu ādharavāḻarghaḻughghuṃ āsdhireliyāviṟghuṃ naṉṟi dhèrividhdhadhoḍhu, "nāṉ mighavuṃ naṉṟāgha ghavaṉidhdhughghòḻḻabhbhaḍhḍheṉ" èṉṟu ghūṟiṉār. avaradhu uḍhalnilaiyil muṉṉeṟṟaṃ eṟbhaḍhḍhu varuvadhāghavuṃ, uḍhaṟbhayiṟjhighghāgha dhiṉajhari jhiṟiya naḍhaibhbhayiṟjhi meṟghòḻḻadh dhòḍhaṅghiyuḻḻadhāghavuṃ jhèydhidh dhòḍharbhāḻar dhèrividhdhār.

rāyal ḍhārviṉ marudhdhuvamaṉaiyil irundhu mārjh 19 aṉṟu rāmos-horḍhā viḍhuvighghabhbhaḍhḍhār, irubhbhiṉuṃ avar "iṉṉuṃ jhila vāraṅghaḻughghu" uḍhal jhighijhjhaighghāgha āsdhireliyāvil dhaṅghiyirubhbhār èṉṟu ghūṟiṉār. dhubhbhāghghijh jhūḍhḍhaidh dhòḍharndhu dhāṉ jhuyaniṉaivuḍhaṉ irundhadhāghavuṃ, avar jhighijhjhaighghāgha èbhbhaḍhi al̤aidhdhujh jhèllabhbhaḍhḍhār èṉbhadhai vivaridhdhu, "òvvòru vivaradhdhaiyuṃ niṉaivil vaidhdhugh ghòḻḻuṅghaḻ" èṉṟuṃ avar indhajh jhandharbhbhadhdhil ghūṟiṉār. ebhral 17 aṉṟu, rāmos-horḍhā ḍhārviṉilirundhu dhilighghudh dhiruṃbhiṉār. avar vimāṉa nilaiyadhdhil jhèydhiyāḻar jhandhibhbhai naḍhadhdhiṉār, adhil avar malaighaḻil mīdhamuḻḻa ghiḻarjhjhiyāḻarghaḻai jharaṇaḍhaiyumāṟu valiyuṟudhdhiṉār.

2012 jaṉādhibhadhi bhadhavighghāṉa elaṃ 
2012 āṃ āṇḍhu mārjh 17 āṃ dhedhi naḍhaibhèṟṟa jaṉādhibhadhidh dherdhaliṉ mudhal jhuṟṟil, iraṇḍhāvadhu maṟṟuṃ ghaḍhaijhi muṟaiyāgha adhibharāghadh dhaghudhi bhèṟṟa rāmos-horḍhā, 19.43% vāghghughaḻaibh bhèṟṟār. bhirāṉjhisgho ghaḍhḍhèrars 27.28 % vāghghughaḻaibh bhèṟṟār. ḍhavur madhāṉ ruvāgh 24.17% vāghghughaḻaibh bhèṟṟu mūṉṟāvadhu iḍhadhdhaibh bhiḍhidhdhār. avar dholviyai òbhbhughghòṇḍhār. avaradhu bhadhavighghālaṃ me 19 aṉṟu muḍhivaḍhaindhadhu. avaradhu vārijhāgha ḍhār māḍhaṉ ruvāgh bhadhaviyeṟṟār.

jaṉādhibhadhi bhadhavighghāṉa iraṇḍhāvadhu dherdhal (2022) 
dhaṟbhodhaiya jaṉādhibhadhi bhirāṉjhisgho "lu-olo" ghuḍhḍhèrès arajhiyalamaibhbhai mīṟiyadhāghagh ghūṟiyadhāl, rāmos-horḍhā oyvu bhèṟṟār. jaṉādhibhadhi dherdhalil vèṟṟi bhèṟṟāl nāḍhāḻumaṉṟadhdhai ghalaidhdhuviḍhḍhu bhudhiya dherdhalughghu al̤aibhbhu viḍhubhbheṉ èṉa avar ghuṟibhbhiḍhḍhuḻḻār. avaradhu bhirajhjhāradhdhai jhaṉāṉā ghusmāvo ādharidhdhār, avar "dhimor lèsḍheyiṉ arajha uruvāghghunar" èṉṟu al̤aighghabhbhaḍhḍhār. rāmos-horḍhā vaṟumaigh ghuṟaibhbhu, dhāymārghaḻ maṟṟuṃ ghul̤andhaighaḻughghāṉa jhughādhāra jhevaighaḻai adhigharidhdhal, adhdhuḍhaṉ velaivāybhbhai adhigharibhbhadhu bhoṉṟa òru dhaḻadhdhil iyaṅghiṉār. sdhiradhdhaṉmaiyai adhigharighghuṃ noghghadhdhiṟghāgha āḻuṃ arajhiyal ghaḍhjhighaḻiḍhaiye dhòḍharbhai meṃbhaḍhudhdha muyaṟjhighgha viruṃbhuvadhāghavuṃ avar ghūṟiṉār. ghūḍhudhalāgha, ughraiṉil naḍhandhu varuṃ COVID-19 dhòṟṟunoy maṟṟuṃ bhorilirundhu viniyoghajh jhaṅghili jhighghalghaḻaidh dhīrghgha arajhāṅghadhdhuḍhaṉ iṇaindhu bhaṇiyāṟṟuvadhaṟghāṉa dhaṉadhu virubhbhadhdhai avar ghūṟiṉār. ramos-horḍhā maṟṟuṃ bhadhaviyil uḻḻa bhirāṉjhisgho ghuḍhḍhèrès āghiyorughghu iḍhaiye òru nīyā? nāṉā? bhoḍhḍhi  irundhadhu. ramos-horḍhā 62.09% vāghghughaḻaibh bhèṟṟu 37.91% vāghghughaḻaibh bhèṟṟa ghuḍhḍhèrèsai mighabhbhèruṃ vidhdhiyājhadhdhil dhoṟghaḍhidhdhār. òru bheraṇiyil ādharavāḻarghaḻiḍhaṃ bhejhiya rāmos-horḍhā bhiṉvaruṃ bhiraghaḍhaṉaṃ jhèydhār: "èṅghaḻ maghghaḻiḍhamirundhu, dhejhadhdhiḍhaṃ irundhu jaṉanāyaghadhdhiṟghāṉa namadhu maghghaḻiṉ uṟudhibhbhāḍhḍhiṉ bhèruṃ ārbhbhāḍhḍhamāgha indha āṇaiyai nāṉ bhèṟṟuḻḻeṉ, ."  vèṟṟighghubh bhiṟaghu ghuḍhḍhèrèjhuḍhaṉ dhaṉibhbhaḍhḍha muṟaiyil bhejhavillai, āṉāl dherdhalaidh dhòḍharndhu adhighāradhdhai òbhbhaḍhaibhbhadhu ghuṟidhdhu vivādhighgha ghuḍhḍhèrèsiṉ aluvalaghadhdhilirundhu al̤aibhbhu vandhadhāgha avar ghūṟiṉār.

dhimor-lèsḍhiyiṉ aḍhudhdha adhibharāgha rāmos-horḍhā dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhadhaṟghu amèrighgha vèḻiyuṟavudhdhuṟai vāl̤dhdhu dhèrividhdhadhoḍhu, amèrighghāviṟghuṃ dhimor-lèsḍheghghuṃ iḍhaiyilāṉa ghūḍhḍhāṇmaiyai valubhbhaḍhudhdha èdhirbhārbhbhiṉaigh ghòṇḍhirundhadhu. idhughuṟidhdhu avarghaḻ vèḻiyiḍhḍhuḻḻa aṟighghaiyil, dherdhalaibh bhārāḍhḍhi ghūṟiyadhāvadhu; "dherdhal nirvāghadhdhiṟghāṉa dhòl̤ilnuḍhbha jhèyalaghaṃ maṟṟuṃ dhejhiya dherdhalghaḻ āṇaiyaṃ uḍhbhaḍha, jhudhandhiramāṉa, niyāyamāṉa maṟṟuṃ vèḻibhbhaḍhaiyāṉa dherdhalai nirvaghibhbhadhaṟghuṃ, amaidhiyāṉa muṟaiyil vāghghaḻidhdha nūṟāyiraghghaṇaghghāṉa dhimor vāghghāḻarghaḻughghuṃ nāṅghaḻ bhārāḍhḍhu dhèrivighghiṟoṃ. dhimor-lèsḍheviṉ dherdhal dhèṉghil̤aghghu ājhiyā, indho-bhajhibhigh bhirāndhiyaṃ maṟṟuṃ ulaghil jaṉanāyaghadhdhiṟghāṉa udhveghamāgha amaighiṟadhu. indhajh jhādhaṉaiyāṉadhu dhimor-lèsḍhèyiṉ maghadhdhāṉa velaiyil maṟṟòru mailghallaibh bhiradhibhalighghiṟadhu, adhaṉ valuvāṉa, dhuḍhibhbhāṉa jaṉanāyaghadhdhai òru jhudhandhira nāḍhāgha  ghiḍhḍhadhdhaḍhḍha 20 āṇḍhughāla dhimoriṉ varalāṟṟil ghaḍhḍhamaidhdhu valubhbhaḍhudhdhughiṟadhu."  bhorjhjhughal jaṉādhibhadhi mārjhèlo rèbhèlo ḍhi jhojhā "dhimor-lèsḍhe ghuḍhiyarajhiṉ jaṉādhibhadhiyāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhadhaṟghu aṉbhāṉa vāl̤dhdhughghaḻaidh dhèrividhdhugh ghòḻghiṟeṉ" èṉṟa vāl̤dhdhujh jhèydhiyiṉ mūlaṃ val̤aṅghiṉār.

virudhughaḻ

nobhal bharijhu 
ghil̤aghghu dhimoriṉ romaṉ ghadhdholighgha āyar jimèṉès bhèlo maṟṟuṃ rāmos-horḍhā āghiyorughghu ghūḍhḍhāgha 1996 āṃ āṇḍhu amaidhighghāṉa nobhal bharijhu val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu.

idhara virudhughaḻ 

 amèrighghaṉ aghāḍhami āf aghāḍhamiyiṉ dhaṅghadh dhaḍhḍhu virudhu (2002)

meṟghoḻghaḻ 

ghòlaṃbhiyā bhalghalaighghal̤agha muṉṉāḻ māṇavarghaḻ
nobhal amaidhibh bharijhu bhèṟṟavarghaḻ
vāl̤uṃ nabharghaḻ
dhòlaighghāḍhjhi dhòghubhbhāḻarghaḻ
1949 bhiṟabhbhughaḻ
யோசு ராமோசு-ஓர்டா