டிராப்சன் மாகாணம் (Trabzon Province,    ) என்பது துருக்கியின் ஒரு மாகாணமாகும். இது  கருங்கடல் கடற்கரையில் உள்ளது.  இது இராணுவ முக்கியத்துவம் வாய்ந்த பிராந்தியத்தில் அமைந்துள்ளது. டிராப்சன்  அனத்தோலியாவின் பழமையான வணிக துறைமுக நகரங்களில் ஒன்றாகும். இதன் அண்டை மாகாணங்களாக மேற்கில் கீரேசன் மாகாணமும், தென் மேற்கில் கோமஹேன் மாகாணமும், தென்கிழக்கில் பேபர்ட் மாகாணமும்,  கிழக்கே ரைஸ் மாகாணமும் உள்ளன. மாகாணத்தின் முக்கிய இனக்குழுவினர் துருக்கிய மக்களாவர். ஆனால் மாகாணத்தில் சிறுபான்மை  போந்திக்கு கிரேக்க மொழி பேசும் முஸ்லிம்கள் உள்ளனர்.  இளம் தலைமுறையினர் இம்மொழியை சரளமாக பேசுபவர்களாக இல்லை. இஸ்மாயில் உஸ்தோக்லு 2018 அக்டோபரில்  மாகாண ஆளுநராக நியமிக்கப்பட்டார். 

மாகாணத்தின் தலைநகரமாக டிராப்சோன் நகரம் உள்ளது .

மாவட்டங்கள் 
டிராப்சன் மாகாணம் 18 மாவட்டங்களாக பிரிக்கப்பட்டுள்ளது:

114 கி.மீ கடற்கரையோரத்தில் உள்ள மாவட்டங்கள் (மேற்கிலிருந்து கிழக்கு நோக்கி): பெசிக்டா, வக்ஃபேக்பீர், அரபாஸ், அகபாத், யோம்ரா, அர்சின், அராக்லே, சர்மேன் மற்றும் ஆஃப்.  உள்நாட்டு மாவட்டங்கள்: டோன்யா, டாஸ்கி, ஆல்பாசாரி, மாஸ்கா, கோப்ராபாக், டெர்னெக்பசாரே, ஹெய்ரத் மற்றும் சாய்காரா.

1988 ஆம் ஆண்டில் பெசிக்டாசா மற்றும் ஆல்பாஸாரி போன்றவை மாவட்ட அந்தஸ்தைப் பெற்றன, 1990 ஆம் ஆண்டில் சர்பா, டாஸ்கி, கோப்ராபாக், டெர்னெக்பசாரே மற்றும் ஹெய்ரத் போன்றவை மாவட்ட அந்தஸ்தைப் பெற்றன.

வரலாறு 

இதன் வரலாறு முழுவதும் குறிப்பிடத்தக்க வகையில் கவர்ச்சிகரமான பகுதியாக இருந்துள்ளது. ட்ராப்சன் நகரானது மேற்கத்திய பயணிகளின் நூற்றுக்கணக்கான பயண இலக்கியங்களில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. அவர்களில் சிலர் "கிழக்கின் கதை நகரம்" என்று குறிப்பிட்டுள்ளனர்.  துருக்கியின் சினோப்பைச் சேர்ந்த கிரேக்க குடியேற்றவாசிகளால் இதன் தலைநகரான டிராப்சன் ட்ரெபஸஸ் என்ற பெயரில் நிறுவப்பட்டது. கிமு 9 ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து தொடங்கி, ஒமர், எரோடோடசு, எசியோடு போன்ற வரலாற்றாசிரியர்களால் இந்த நகரம் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. டிராப்சனைப் பற்றிய முதல் எழுதப்பட்ட சான்று செனபோன் எழுதிய அனபாஸிஸ் ஆகும்.

இது ஒரு முக்கியமான ரோமானிய மற்றும் பைசந்திய மையம் ஆகும். இது 1204 முதல் 1461 வரை ட்ரெபிசாண்ட் பேரரசின் தலைநகராக இருந்தது. டிராப்சன் பின்னர் உதுமானியப் பேரரசின் ஒரு பகுதியாக இரண்டாம் மெகமுதிவால் ஆக்கபட்டது. 1461 ஆம் ஆண்டில் இப்பகுதி கைப்பற்றப்பட்ட பின்னர், ஃபாத்தி மதராசா (1462), ஹதுனியே மதராசா (1515), ஸ்கெண்டர் பாஷா மதராசா (1529) மற்றும் ஹம்சா பாஷா மதராசா (1543) ஆகிய முக்கியமான மதராசா (சமயக் கல்வி மையங்களாக நிறுவப்பட்டன; அவற்றில் சில கல்லி வளாகங்களுக்குள்) அக்காலத்தில் நிறுவப்பட்டன.  இது துவக்கத்தில் ஐலேட் என்ற நிலையை எட்டுவதற்கு  முன்பு சஞ்சாக் நிலையில் இருந்தது. இறுதியாக 1868 இல் ஒரு விலேட்டாக மாற்றப்பட்டது.

முதலாம் உலகப் போரின் காகசஸ் போர்த் தொடரின்போது உதுமானிய மற்றும் உருசிய படைகளுக்கு இடையிலான பெரும் சண்டைகளின்  இடமாக இந்த மாகாணம் இருந்தது. இதன் விளைவாக ஏப்ரல் 1916 இல் கிராண்ட் டியூக் நிக்கோலஸ் மற்றும் நிகோலாய் யூடெனிச் ஆகியோரின் தலைமையில் உருசிய இராணுவத்தால் டிராப்சன் நகரம் கைப்பற்றப்பட்டது. முதலாம் உலகப் போரிலிருந்து உருசியா பிரெஸ்ட்-லிட்டோவ்ஸ்க் உடன்படிக்கையால் வெளியேறியதைத் தொடர்ந்து 1918 ஆம் ஆண்டின் துவக்கத்தில் இந்த மாகாணம் துருக்கியின் கட்டுப்பாட்டுக்குள் மீண்டும் வந்தது.

குறிப்புகள் 

துருக்கியின் மாகாணங்கள்
ḍhirābhjhaṉ māghāṇaṃ (Trabzon Province,    ) èṉbhadhu dhurughghiyiṉ òru māghāṇamāghuṃ. idhu  gharuṅghaḍhal ghaḍhaṟgharaiyil uḻḻadhu.  idhu irāṇuva mughghiyadhdhuvaṃ vāyndha bhirāndhiyadhdhil amaindhuḻḻadhu. ḍhirābhjhaṉ  aṉadhdholiyāviṉ bhal̤amaiyāṉa vaṇigha dhuṟaimugha nagharaṅghaḻil òṉṟāghuṃ. idhaṉ aṇḍhai māghāṇaṅghaḻāgha meṟghil ghīrejhaṉ māghāṇamuṃ, dhèṉ meṟghil ghomaheṉ māghāṇamuṃ, dhèṉghil̤aghghil bhebharḍh māghāṇamuṃ,  ghil̤aghghe rais māghāṇamuṃ uḻḻaṉa. māghāṇadhdhiṉ mughghiya iṉaghghul̤uviṉar dhurughghiya maghghaḻāvar. āṉāl māghāṇadhdhil jhiṟubhāṉmai  bhondhighghu ghireghgha mòl̤i bhejhuṃ musliṃghaḻ uḻḻaṉar.  iḻaṃ dhalaimuṟaiyiṉar iṃmòl̤iyai jharaḻamāgha bhejhubhavarghaḻāgha illai. ismāyil usdhoghlu 2018 aghḍhobharil  māghāṇa āḻunarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. 

māghāṇadhdhiṉ dhalainagharamāgha ḍhirābhjhoṉ nagharaṃ uḻḻadhu .

māvaḍhḍhaṅghaḻ 
ḍhirābhjhaṉ māghāṇaṃ 18 māvaḍhḍhaṅghaḻāgha bhirighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu:

114 ghi.mī ghaḍhaṟgharaiyoradhdhil uḻḻa māvaḍhḍhaṅghaḻ (meṟghilirundhu ghil̤aghghu noghghi): bhèjhighḍhā, vaghfeghbhīr, arabhās, aghabhādh, yoṃrā, arjhiṉ, arāghle, jharmeṉ maṟṟuṃ āf.  uḻnāḍhḍhu māvaḍhḍhaṅghaḻ: ḍhoṉyā, ḍhāsghi, ālbhājhāri, māsghā, ghobhrābhāgh, ḍhèrṉèghbhajhāre, hèyradh maṟṟuṃ jhāyghārā.

1988 āṃ āṇḍhil bhèjhighḍhājhā maṟṟuṃ ālbhāsāri bhoṉṟavai māvaḍhḍha andhasdhaibh bhèṟṟaṉa, 1990 āṃ āṇḍhil jharbhā, ḍhāsghi, ghobhrābhāgh, ḍhèrṉèghbhajhāre maṟṟuṃ hèyradh bhoṉṟavai māvaḍhḍha andhasdhaibh bhèṟṟaṉa.

varalāṟu 

idhaṉ varalāṟu mul̤uvadhuṃ ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha vaghaiyil ghavarjhjhigharamāṉa bhaghudhiyāgha irundhuḻḻadhu. ḍhrābhjhaṉ nagharāṉadhu meṟghadhdhiya bhayaṇighaḻiṉ nūṟṟughghaṇaghghāṉa bhayaṇa ilaghghiyaṅghaḻil ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. avarghaḻil jhilar "ghil̤aghghiṉ ghadhai nagharaṃ" èṉṟu ghuṟibhbhiḍhḍhuḻḻaṉar.  dhurughghiyiṉ jhiṉobhbhaijh jherndha ghireghgha ghuḍhiyeṟṟavājhighaḻāl idhaṉ dhalainagharāṉa ḍhirābhjhaṉ ḍhrèbhasas èṉṟa bhèyaril niṟuvabhbhaḍhḍhadhu. ghimu 9 āṃ nūṟṟāṇḍhilirundhu dhòḍhaṅghi, òmar, èroḍhoḍhajhu, èjhiyoḍhu bhoṉṟa varalāṟṟājhiriyarghaḻāl indha nagharaṃ ghuṟibhbhiḍhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. ḍhirābhjhaṉaibh bhaṟṟiya mudhal èl̤udhabhbhaḍhḍha jhāṉṟu jhèṉabhoṉ èl̤udhiya aṉabhāsis āghuṃ.

idhu òru mughghiyamāṉa romāṉiya maṟṟuṃ bhaijhandhiya maiyaṃ āghuṃ. idhu 1204 mudhal 1461 varai ḍhrèbhijhāṇḍh bherarajhiṉ dhalainagharāgha irundhadhu. ḍhirābhjhaṉ bhiṉṉar udhumāṉiyabh bherarajhiṉ òru bhaghudhiyāgha iraṇḍhāṃ mèghamudhivāl āghghabhaḍhḍhadhu. 1461 āṃ āṇḍhil ibhbhaghudhi ghaibhbhaṟṟabhbhaḍhḍha bhiṉṉar, fādhdhi madharājhā (1462), hadhuṉiye madharājhā (1515), sghèṇḍhar bhāṣā madharājhā (1529) maṟṟuṃ haṃjhā bhāṣā madharājhā (1543) āghiya mughghiyamāṉa madharājhā (jhamayagh ghalvi maiyaṅghaḻāgha niṟuvabhbhaḍhḍhaṉa; avaṟṟil jhila ghalli vaḻāghaṅghaḻughghuḻ) aghghāladhdhil niṟuvabhbhaḍhḍhaṉa.  idhu dhuvaghghadhdhil aileḍh èṉṟa nilaiyai èḍhḍhuvadhaṟghu  muṉbhu jhañjhāgh nilaiyil irundhadhu. iṟudhiyāgha 1868 il òru vileḍhḍhāgha māṟṟabhbhaḍhḍhadhu.

mudhalāṃ ulaghabh bhoriṉ ghāghajhas bhordh dhòḍhariṉbhodhu udhumāṉiya maṟṟuṃ urujhiya bhaḍhaighaḻughghu iḍhaiyilāṉa bhèruṃ jhaṇḍhaighaḻiṉ  iḍhamāgha indha māghāṇaṃ irundhadhu. idhaṉ viḻaivāgha ebhral 1916 il ghirāṇḍh ḍhiyūgh nighgholas maṟṟuṃ nigholāy yūḍhèṉijh āghiyoriṉ dhalaimaiyil urujhiya irāṇuvadhdhāl ḍhirābhjhaṉ nagharaṃ ghaibhbhaṟṟabhbhaḍhḍhadhu. mudhalāṃ ulaghabh bhorilirundhu urujhiyā bhirèsḍh-liḍhḍhovsgh uḍhaṉbhaḍhighghaiyāl vèḻiyeṟiyadhaidh dhòḍharndhu 1918 āṃ āṇḍhiṉ dhuvaghghadhdhil indha māghāṇaṃ dhurughghiyiṉ ghaḍhḍhubhbhāḍhḍhughghuḻ mīṇḍhuṃ vandhadhu.

ghuṟibhbhughaḻ 

dhurughghiyiṉ māghāṇaṅghaḻ
டிராப்சன் மாகாணம்