மொய்ராங் (Moirang) என்பது இந்திய மாநிலமான மணிப்பூரிலுள்ள ஒரு சிறிய நகரமாகும். இது மாநில தலைநகர் இம்பாலுக்கு தெற்கே சுமார் 45 கி.மீ தூரத்தில் அமைந்துள்ளது. இதன் பரப்பளவு 269 கி.மீ ஆகும். 67 கிராமங்கள் அடங்கிய இந்நகரத்தில் 62,187 என்ற அளவில் மக்கள் தொகை இருக்கிறது. . 

வடகிழக்கு இந்திய பிராந்தியத்தின் மிகப்பெரிய நன்னீர் ஏரியான லோக்டாக் ஏரியும், கெய்புல் லாம்சோ தேசிய பூங்காவும் இந்த மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ளன. இந்த தொகுதியில் 12 கிராம பஞ்சாயத்துகள் உள்ளன.

வரலாறு

கம்பா தோய்பி 
வரலாற்று ரீதியாக, இந்நகரம் தெய்வத்தின் பழங்கால கோவிலான தங்ஜிங் பிரபுவிற்கும்கம்பா தோய்பியின் புகழ்பெற்ற காதல் கதைக்கும் பிரபலமானது. ஞான்கலேகை என்ற கிராமப் பெயரில், கம்பாவும் நோங்பானும் பயன்படுத்திய பழைய துணி இன்னும் பாதுகாக்கப்படுகின்றன. 

பண்டைய காலங்களில், மணிப்பூரின் ஏழு குல மன்னர்களில் மொய்ராங் மன்னர் மிகவும் சக்திவாய்ந்தவராக கருதப்பட்டார். கம்பா-தோய்பி சகாப்தத்தின் இறுதி வரை மியான்மர் மன்னர் வருடாந்திர போர் இழப்பீட்டு பணத்தை மொய்ராங் மன்னருக்கு செலுத்தினார்.

இரண்டாம் உலகப் போரும் இந்திய தேசிய இராணுவமும் 
இங்கு நேதாஜி சுபாஸ் சந்திரபோஸ், 1943 டிசம்பர் 30 அன்று போர்ட் பிளேரில்  ஜிம்கானா சங்கத்தில் வளாகத்தில் இந்திய சுதந்திரத்தின் மூவர்ணக் கொடியை முதன்முறையாக ஏற்றினார். இரண்டாம் உலகப் போரின் போது, மொய்ராங் இந்திய தேசிய இராணுவத்தின் (ஐ.என்.ஏ) தலைமையகமாக இருந்தது. கர்னல் சவுகத் மாலிக் மொய்ராங்கில் மைரேம்பம் கொயெரெங் சிங் போன்ற மணிப்பூரிகளின் உதவியுடனும், இந்திய தேசிய இராணுவத்தின் உறுப்பினர்களாக இருந்த மற்றவர்களின் உதவியுடன் இந்திய தேசிய இராணுவத்தின் இந்திய தேசியக் கொடியை 1944 ஏப்ரல் 14, அன்று இரண்டாவது முறையாக பறக்கவிட்டார். மொய்ராங்கில் உள்ள இந்திய தேசிய இராணுவ அருங்காட்சியகம் சில போர்க்கால நினைவுச்சின்னத்தையும் கொண்டுள்ளது.

மக்கள் 
மணிப்பூரின் முதல் முதல்வராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட முதல்வர் மைரேம்பம் கொயெரெங் சிங் இந்த ஊரைச் சேர்ந்தவராவார். இவர் மூன்று முறை மணிப்பூர் முதல்வராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.

கலாச்சாரம் 
மே மாதத்தின் நடுப்பகுதி முதல் சூன் வரை நடைபெறும் நீண்ட இலாய் அரோபா திருவிழாவும், அழகிய கம்பா தோய்பி நடனமும் இங்கே தோன்றியது.

நிலவியல் 
மொய்ராங் 24.5 ° வடக்கிலும் 93.77 ° கிழக்கிலும் அமைந்துள்ளது.   இதன் சராசரி உயரம் 766 மீட்டர் (2513 அடி) ஆகும்

சுற்றுலா இடங்கள் 

 இபுதோ தங்ஜிங் கோயில் : மொய்ராங்கின் ஒரு பழங்கால கோயிலான, இது தங்ஜிங் பிரபுவுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்டுள்ளது. இலாய் அரோபா திருவிழா என்பது இங்கு மிகப் பெரிய அளாவில் கொண்டாடப்படுகிறது. 
 இந்திய தேசிய இராணுவ வளாகம்: இன்று மொய்ராங் ஒரு பண்டைய அதிகாரமாக இருந்ததைத் தவிர, இந்தியாவின் அரசியல் வரலாற்றையும் கொண்டுள்ளது. ஏப்ரல் 14, 1944 அன்று, இந்திய தேசிய இராணுவத்தின் கொடி இரண்டாவது முறையாக மணிப்பூரின் தலைநகரான இம்பாலில் இருந்து 45 கி.மீ தூரத்தில் உள்ள இந்திய மண்ணான மொய்ராங்கில் ஏற்றப்பட்டது (இந்திய சுதந்திரத்திற்கான மூவர்ணக் கொடியை இந்திய தேசிய இராணுவத்தின் தலைமை தளபதியும், இந்திய தேசிய அரசாங்கத்தின் தலைவருமான நேதாஜி சுபாஷ் சந்திரபோஸ், போர்ட் பிளேர்- சாகித் சுயராஜ்ஜிய தீவில் 1943 திசம்பர் 30 அன்று தானே ஏற்றினார்). மொய்ராங்கில் உள்ள இந்திய தேசிய இராணுவ அருங்காட்சியகம், இந்திய தாய்நாட்டை விடுவிப்பதற்காக பிரிட்டிசு ஏகாதிபத்தியத்திற்கு எதிரான நேதாஜி சுபாஸ் சந்திரபோஸின் போராட்டத்துடன் தொடர்புடைய நினைவுச்சின்னங்களின் புதையல் ஆகும். 
 லோக்டாக் ஏரி : மணிப்பூரின் புகழ்பெற்ற லோக்தாக் ஏரி முழு வடகிழக்கிலும் மிகப்பெரிய நன்னீர் ஏரி என்று கூறப்படுகிறது. ஏரி, அதன் சுற்றுப்புறங்களில் வசிக்கும் சமூகங்களின் பொருளாதாரத்தில் ஒரு உள்ளார்ந்த செல்வாக்கைக் கொண்டுள்ளது. அதன் இயற்கை விளைபொருளான மீனையும், பிற வகை காய்கறிகளையும் ஏரியைச் சுற்றியுள்ள பசுமையிலிருந்து பெறுகிறது. 
 செந்திரா தீவு: செந்திரா, எல்லா பக்கங்களிலும் ஏரி-நீரால் சிக்கியுள்ள ஒரு சிறிய குன்றானது பிரதான பாதையுடன் ஒரு பாதை வழியாக இணைக்கப்பட்டுள்ளது. மலையடிவாரத்தில் ஒரு சுற்றுலா-விடுதி அமைக்கப்பட்டுள்ளது. இது ஒரு சிற்றுண்டிச்சாலை உள்ளிட்ட நவீன வசதிகளுடன் கூடியது. 
 கெய்புல் லாம்சோ தேசிய பூங்கா : உலகின் ஒரே மிதக்கும் தேசிய பூங்கா, லோக்டாக் ஏரியில், மணிப்பூரின் நடன மான் என்ற சங்காய் மானின்  கடைசி இயற்கை வாழ்விடமாகும். இந்த தனித்துவமான ஈரநில சுற்றுச்சூழல் அமைப்பில் மான்களின் பார்வை எந்தவொரு வனவிலங்கு ஆர்வலருக்கும் அவசியம். ஒரு சிலவற்றைக் குறிப்பிட வேண்டிய பிற வனவிலங்குகள்: ஹாக் மான், நீர்நாய் மற்றும் ஏராளமான நீர்க் கோழிகள் மற்றும் புலம்பெயர்ந்த பறவைகளையும் நவம்பர் முதல் மார்ச் வரை காணலாம். மணிப்பூர் வனத்துறை பூங்காவிற்குள் கண்காணிப்பு கோபுரங்கள் மற்றும் இரண்டு ஓய்வு இல்லங்களை பராமரிக்கிறது. 
 புபாலா : இது மொய்ராங்கிற்கும், லோக்தாக் ஏரிக்கும் நெருங்கிய உறவைக் கொண்ட மற்றொரு இடமாகும். அந்த இடம் அமைந்துள்ள கரையில். புபாலாவில் படகு சவாரியும், பிற நீர் விளையாட்டுகளும் அறிமுகப்படுத்தப்படுகின்றன. கம்பா - தோய்பி கதையின் போக்குக்குள் பயங்கர நகைச்சுவையுடன் கூடிய ஒரு அத்தியாயம் புபாலா அனுபாவின் (புபாலாவின் வயதானவர்) கதை.

போக்குவரத்தும் தகவல் தொடர்பும் 
மொய்ராங் தேசிய நெடுஞ்சாலை எண் -150 மூலம் இம்பால் மற்றும் சுராச்சந்த்பூரால் நன்கு இணைக்கப்பட்டுள்ளது. மொய்ராங்-கும்பி மற்றும் மொய்ராங்-தங்கா ஆகியவை மொய்ராங் நகரத்துடன் இணைக்கப்பட்ட மற்ற முக்கியமான மாவட்ட சாலைகள் ஆகும்.

புள்ளிவிவரங்கள் 
2001 மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பின்படி, மொய்ராங்கின் மக்கள் தொகை 16,684 ஆகும். ஆண்களில் 51% பேரும், பெண்கள் 49% என்ற அளவில் உள்ளது. இதன் சராசரி கல்வியறிவு விகிதம் 64% ஆகும். இது தேசிய சராசரியான 59.5 சதவீதத்தை விட அதிகமாகும்: ஆண் கல்வியறிவு 71 சதவீதமும், பெண் கல்வியறிவு 55 சதவீதமுமாகும். இதன், 13% மக்கள் 6 வயதுக்குட்பட்டவர்கள்.

அரசியல் 
இந்நகரம் உள் மணிப்பூரின் (மக்களவைத் தொகுதி) ஒரு பகுதியாகும்.

உசாத்துணை 

இந்திய தேசிய ராணுவம்
மணிப்பூர் மாநிலத்திலுள்ள ஊர்களும் நகரங்களும்
mòyrāṅ (Moirang) èṉbhadhu indhiya mānilamāṉa maṇibhbhūriluḻḻa òru jhiṟiya nagharamāghuṃ. idhu mānila dhalainaghar iṃbhālughghu dhèṟghe jhumār 45 ghi.mī dhūradhdhil amaindhuḻḻadhu. idhaṉ bharabhbhaḻavu 269 ghi.mī āghuṃ. 67 ghirāmaṅghaḻ aḍhaṅghiya innagharadhdhil 62,187 èṉṟa aḻavil maghghaḻ dhòghai irughghiṟadhu. . 

vaḍhaghil̤aghghu indhiya bhirāndhiyadhdhiṉ mighabhbhèriya naṉṉīr eriyāṉa loghḍhāgh eriyuṃ, ghèybhul lāṃjho dhejhiya bhūṅghāvuṃ indha māvaḍhḍhadhdhil amaindhuḻḻaṉa. indha dhòghudhiyil 12 ghirāma bhañjhāyadhdhughaḻ uḻḻaṉa.

varalāṟu

ghaṃbhā dhoybhi 
varalāṟṟu rīdhiyāgha, innagharaṃ dhèyvadhdhiṉ bhal̤aṅghāla ghovilāṉa dhaṅjiṅ bhirabhuviṟghuṃghaṃbhā dhoybhiyiṉ bhughal̤bhèṟṟa ghādhal ghadhaighghuṃ bhirabhalamāṉadhu. ñāṉghaleghai èṉṟa ghirāmabh bhèyaril, ghaṃbhāvuṃ noṅbhāṉuṃ bhayaṉbhaḍhudhdhiya bhal̤aiya dhuṇi iṉṉuṃ bhādhughāghghabhbhaḍhughiṉṟaṉa. 

bhaṇḍhaiya ghālaṅghaḻil, maṇibhbhūriṉ el̤u ghula maṉṉarghaḻil mòyrāṅ maṉṉar mighavuṃ jhaghdhivāyndhavarāgha gharudhabhbhaḍhḍhār. ghaṃbhā-dhoybhi jhaghābhdhadhdhiṉ iṟudhi varai miyāṉmar maṉṉar varuḍhāndhira bhor il̤abhbhīḍhḍhu bhaṇadhdhai mòyrāṅ maṉṉarughghu jhèludhdhiṉār.

iraṇḍhāṃ ulaghabh bhoruṃ indhiya dhejhiya irāṇuvamuṃ 
iṅghu nedhāji jhubhās jhandhirabhos, 1943 ḍhijhaṃbhar 30 aṉṟu bhorḍh bhiḻeril  jiṃghāṉā jhaṅghadhdhil vaḻāghadhdhil indhiya jhudhandhiradhdhiṉ mūvarṇagh ghòḍhiyai mudhaṉmuṟaiyāgha eṟṟiṉār. iraṇḍhāṃ ulaghabh bhoriṉ bhodhu, mòyrāṅ indhiya dhejhiya irāṇuvadhdhiṉ (ai.èṉ.e) dhalaimaiyaghamāgha irundhadhu. gharṉal jhavughadh māligh mòyrāṅghil maireṃbhaṃ ghòyèrèṅ jhiṅ bhoṉṟa maṇibhbhūrighaḻiṉ udhaviyuḍhaṉuṃ, indhiya dhejhiya irāṇuvadhdhiṉ uṟubhbhiṉarghaḻāgha irundha maṟṟavarghaḻiṉ udhaviyuḍhaṉ indhiya dhejhiya irāṇuvadhdhiṉ indhiya dhejhiyagh ghòḍhiyai 1944 ebhral 14, aṉṟu iraṇḍhāvadhu muṟaiyāgha bhaṟaghghaviḍhḍhār. mòyrāṅghil uḻḻa indhiya dhejhiya irāṇuva aruṅghāḍhjhiyaghaṃ jhila bhorghghāla niṉaivujhjhiṉṉadhdhaiyuṃ ghòṇḍhuḻḻadhu.

maghghaḻ 
maṇibhbhūriṉ mudhal mudhalvarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍha mudhalvar maireṃbhaṃ ghòyèrèṅ jhiṅ indha ūraijh jherndhavarāvār. ivar mūṉṟu muṟai maṇibhbhūr mudhalvarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.

ghalājhjhāraṃ 
me mādhadhdhiṉ naḍhubhbhaghudhi mudhal jhūṉ varai naḍhaibhèṟuṃ nīṇḍha ilāy arobhā dhiruvil̤āvuṃ, al̤aghiya ghaṃbhā dhoybhi naḍhaṉamuṃ iṅghe dhoṉṟiyadhu.

nilaviyal 
mòyrāṅ 24.5 ° vaḍhaghghiluṃ 93.77 ° ghil̤aghghiluṃ amaindhuḻḻadhu.   idhaṉ jharājhari uyaraṃ 766 mīḍhḍhar (2513 aḍhi) āghuṃ

jhuṟṟulā iḍhaṅghaḻ 

 ibhudho dhaṅjiṅ ghoyil : mòyrāṅghiṉ òru bhal̤aṅghāla ghoyilāṉa, idhu dhaṅjiṅ bhirabhuvughghu arbhbhaṇighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. ilāy arobhā dhiruvil̤ā èṉbhadhu iṅghu mighabh bhèriya aḻāvil ghòṇḍhāḍhabhbhaḍhughiṟadhu. 
 indhiya dhejhiya irāṇuva vaḻāghaṃ: iṉṟu mòyrāṅ òru bhaṇḍhaiya adhighāramāgha irundhadhaidh dhavira, indhiyāviṉ arajhiyal varalāṟṟaiyuṃ ghòṇḍhuḻḻadhu. ebhral 14, 1944 aṉṟu, indhiya dhejhiya irāṇuvadhdhiṉ ghòḍhi iraṇḍhāvadhu muṟaiyāgha maṇibhbhūriṉ dhalainagharāṉa iṃbhālil irundhu 45 ghi.mī dhūradhdhil uḻḻa indhiya maṇṇāṉa mòyrāṅghil eṟṟabhbhaḍhḍhadhu (indhiya jhudhandhiradhdhiṟghāṉa mūvarṇagh ghòḍhiyai indhiya dhejhiya irāṇuvadhdhiṉ dhalaimai dhaḻabhadhiyuṃ, indhiya dhejhiya arajhāṅghadhdhiṉ dhalaivarumāṉa nedhāji jhubhāṣ jhandhirabhos, bhorḍh bhiḻer- jhāghidh jhuyarājjiya dhīvil 1943 dhijhaṃbhar 30 aṉṟu dhāṉe eṟṟiṉār). mòyrāṅghil uḻḻa indhiya dhejhiya irāṇuva aruṅghāḍhjhiyaghaṃ, indhiya dhāynāḍhḍhai viḍhuvibhbhadhaṟghāgha bhiriḍhḍhijhu eghādhibhadhdhiyadhdhiṟghu èdhirāṉa nedhāji jhubhās jhandhirabhosiṉ bhorāḍhḍhadhdhuḍhaṉ dhòḍharbhuḍhaiya niṉaivujhjhiṉṉaṅghaḻiṉ bhudhaiyal āghuṃ. 
 loghḍhāgh eri : maṇibhbhūriṉ bhughal̤bhèṟṟa loghdhāgh eri mul̤u vaḍhaghil̤aghghiluṃ mighabhbhèriya naṉṉīr eri èṉṟu ghūṟabhbhaḍhughiṟadhu. eri, adhaṉ jhuṟṟubhbhuṟaṅghaḻil vajhighghuṃ jhamūghaṅghaḻiṉ bhòruḻādhāradhdhil òru uḻḻārndha jhèlvāghghaigh ghòṇḍhuḻḻadhu. adhaṉ iyaṟghai viḻaibhòruḻāṉa mīṉaiyuṃ, bhiṟa vaghai ghāyghaṟighaḻaiyuṃ eriyaijh jhuṟṟiyuḻḻa bhajhumaiyilirundhu bhèṟughiṟadhu. 
 jhèndhirā dhīvu: jhèndhirā, èllā bhaghghaṅghaḻiluṃ eri-nīrāl jhighghiyuḻḻa òru jhiṟiya ghuṉṟāṉadhu bhiradhāṉa bhādhaiyuḍhaṉ òru bhādhai val̤iyāgha iṇaighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. malaiyaḍhivāradhdhil òru jhuṟṟulā-viḍhudhi amaighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. idhu òru jhiṟṟuṇḍhijhjhālai uḻḻiḍhḍha navīṉa vajhadhighaḻuḍhaṉ ghūḍhiyadhu. 
 ghèybhul lāṃjho dhejhiya bhūṅghā : ulaghiṉ òre midhaghghuṃ dhejhiya bhūṅghā, loghḍhāgh eriyil, maṇibhbhūriṉ naḍhaṉa māṉ èṉṟa jhaṅghāy māṉiṉ  ghaḍhaijhi iyaṟghai vāl̤viḍhamāghuṃ. indha dhaṉidhdhuvamāṉa īranila jhuṟṟujhjhūl̤al amaibhbhil māṉghaḻiṉ bhārvai èndhavòru vaṉavilaṅghu ārvalarughghuṃ avajhiyaṃ. òru jhilavaṟṟaigh ghuṟibhbhiḍha veṇḍhiya bhiṟa vaṉavilaṅghughaḻ: hāgh māṉ, nīrnāy maṟṟuṃ erāḻamāṉa nīrgh ghol̤ighaḻ maṟṟuṃ bhulaṃbhèyarndha bhaṟavaighaḻaiyuṃ navaṃbhar mudhal mārjh varai ghāṇalāṃ. maṇibhbhūr vaṉadhdhuṟai bhūṅghāviṟghuḻ ghaṇghāṇibhbhu ghobhuraṅghaḻ maṟṟuṃ iraṇḍhu oyvu illaṅghaḻai bharāmarighghiṟadhu. 
 bhubhālā : idhu mòyrāṅghiṟghuṃ, loghdhāgh erighghuṃ nèruṅghiya uṟavaigh ghòṇḍha maṟṟòru iḍhamāghuṃ. andha iḍhaṃ amaindhuḻḻa gharaiyil. bhubhālāvil bhaḍhaghu jhavāriyuṃ, bhiṟa nīr viḻaiyāḍhḍhughaḻuṃ aṟimughabhbhaḍhudhdhabhbhaḍhughiṉṟaṉa. ghaṃbhā - dhoybhi ghadhaiyiṉ bhoghghughghuḻ bhayaṅghara naghaijhjhuvaiyuḍhaṉ ghūḍhiya òru adhdhiyāyaṃ bhubhālā aṉubhāviṉ (bhubhālāviṉ vayadhāṉavar) ghadhai.

bhoghghuvaradhdhuṃ dhaghaval dhòḍharbhuṃ 
mòyrāṅ dhejhiya nèḍhuñjhālai èṇ -150 mūlaṃ iṃbhāl maṟṟuṃ jhurājhjhandhbhūrāl naṉghu iṇaighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. mòyrāṅ-ghuṃbhi maṟṟuṃ mòyrāṅ-dhaṅghā āghiyavai mòyrāṅ nagharadhdhuḍhaṉ iṇaighghabhbhaḍhḍha maṟṟa mughghiyamāṉa māvaḍhḍha jhālaighaḻ āghuṃ.

bhuḻḻivivaraṅghaḻ 
2001 maghghaḻ dhòghaigh ghaṇaghghèḍhubhbhiṉbhaḍhi, mòyrāṅghiṉ maghghaḻ dhòghai 16,684 āghuṃ. āṇghaḻil 51% bheruṃ, bhèṇghaḻ 49% èṉṟa aḻavil uḻḻadhu. idhaṉ jharājhari ghalviyaṟivu vighidhaṃ 64% āghuṃ. idhu dhejhiya jharājhariyāṉa 59.5 jhadhavīdhadhdhai viḍha adhighamāghuṃ: āṇ ghalviyaṟivu 71 jhadhavīdhamuṃ, bhèṇ ghalviyaṟivu 55 jhadhavīdhamumāghuṃ. idhaṉ, 13% maghghaḻ 6 vayadhughghuḍhbhaḍhḍhavarghaḻ.

arajhiyal 
innagharaṃ uḻ maṇibhbhūriṉ (maghghaḻavaidh dhòghudhi) òru bhaghudhiyāghuṃ.

ujhādhdhuṇai 

indhiya dhejhiya rāṇuvaṃ
maṇibhbhūr māniladhdhiluḻḻa ūrghaḻuṃ nagharaṅghaḻuṃ
மொய்ராங்