சுல்தானா கமால் (Sultana Kamal) வங்காளதேச வழக்கறிஞரும், மனித உரிமை ஆர்வலரும் ஆவார். இவர் "ஐன் ஓ சலீஷ் கேந்திரா" என்ற குடிசார் உரிமைகள் அமைப்பின் நிர்வாக இயக்குனராகவும் பணியாற்றுகிறார்.  2006-2008 வங்காளதேச அரசியல் நெருக்கடியின் போது குடியரசுத் தலைவர் இஜுதீன் அகமது தலைமையிலான வங்காளதேசத்தின் தற்காலிக அரசாங்கத்தில் ஆலோசகராக சிறுகாலம் பணியாற்றினார். பின்னர், கமால், மற்ற மூன்று ஆலோசகர்களுடன், தற்காலிக அரசாங்கத்திலிருந்து விலகினார். இவரது தாயார் சுஃபியா கமால் வங்காளதேச விடுதலைப் போரில் பங்கேற்றவர்.

ஆரம்பகால வாழ்க்கையும் கல்வியும் 
சுல்தானா, 195இல் கமால் உத்தீன் அகமது என்பவருக்கும், வங்காளதேசத்தைச் சேர்ந்த கவிஞரும், எழுத்தாளரும், அரசியல் ஆர்வலருமான சுஃபியா கமாலுக்கும் பிறந்தார். முற்போக்கான இந்திய பெண் அரசியல்வாதியும் சீர்திருத்தவாதியுமான இலீலா நாக் அமைத்த டாக்கா மகளிர் குழுவில் இவர் சேர்ந்தார். இவர் ஆசிம்பூர் பெண்கள் மேல்நிலைப் பள்ளியிலும், ஹோலி கிராஸ் கல்லூரியில்யிலும் தனது கல்வியைக் கற்றார். பின்னர்,  டாக்கா பல்கலைக்கழகத்தில் முதுகலைப் பட்டம் பெற்றார். 1978இல் இவர் சட்டப் பட்டத்தை முடித்தார். 1981 ஆம் ஆண்டில் நெதர்லாந்தில் பெண்கள் மற்றும் வளர்ச்சிளை முடித்தார்.

தொழில் 
சுல்தானா, இசைக் கல்லூரியில் ஆசிரியையாக தனது வாழ்க்கையைத் தொடங்கினார். பின்னர், ஒரு புகையிலை நிறுவனத்தில் சேர்ந்தார். 1976இல் சில்ஹெட்டின் காதிம்நகரில் ஒரு சர்வதேச தன்னார்வ சேவையில் நுழைந்தார். 1990 வரை இவர் ஆங்காங்கின் வியட்நாமிய படகு மக்களுக்காக ஐக்கிய நாடுகள் அவையின் சட்ட ஆலோசகராக பணியாற்றினார். 1996ஆம் ஆண்டில், உரிமைகள் மற்றும் ஜனநாயகக் குழு என்ற கனடாவைச் சேர்ந்த மனித உரிமைகள் குழு வழங்கிய ஜான் ஹம்ப்ரி சுதந்திர விருதை வென்றார்.

1971ஆம் ஆண்டில், இவர் முக்தி வாகினியில் சேர்ந்தார். சுதந்திரப் வங்காளதேச கள மருத்துவமனையின் நிறுவனர்களில் ஒருவராக இருந்தார். விடுதலைப் போரில் சிறப்புப் பாராட்டைப் பெற்ற நான்கு பெண்களில் சுல்தானாவும் இவரது சகோதரி சயீதா ஆகிய இருவரும் அடங்குவர்.

சட்டப் பணிகள் 
இவர் சமூக, சட்ட, பாலின பிரச்சினைகள் குறித்து தினசரியிலும், பத்திரிகைகளில் எழுதுகிறார். மனோபிர் நிஷங்க மோன் என்ற பெண்களின் சட்ட உரிமைகள் குறித்த இவரது புத்தகம் ஆங்கிலத்தில் "ஹெர் அன்பியரிங் மைன்ட்" என்ற பெயரில் மொழிபெயர்க்கப்பட்டது. இவரது சமீபத்திய வெளியீடுகளில் "மனபிதாகர், ராஷ்ட்ரா ஓ சமாஜ்" (மனித உரிமைகள், மாநிலமும் சமூகமும்), "சிலம் கோதை ஜெனோ நிலீமர்" போன்றவை  கடந்த இருபத்தைந்து ஆண்டுகளில் இவர் எழுதிய கட்டுரைகளின் தொகுப்புகளாகும். ஆசியா, ஆப்பிரிக்கா, ஆத்திரேலியா, பசிபிக், ஐக்கிய நாடுகள் சபை, கனடா, ஐரோப்பா போன்ற 30க்கும் மேற்பட்ட நாடுகளுக்கு மனித மற்றும் பெண்களின் உரிமைகள் தொடர்பான பிரச்சினைகளுக்கு தீர்வு காண இவர் பயணம் செய்தார்.

இலக்கியம் 
சுல்தானா, குழந்தைகள் அமைப்பான கச்சி கஞ்சர் மேளா, கலாச்சார குழுவன சங்கஸ்கிருதி சங்கசாத், கலாச்சார சுயாட்சிக் குழு, '69 வெகுஜன எழுச்சிக் குழு போன்ற பிற சமூக இயக்கங்களில் தீவிரமாக இருந்தார். இவர் பிரபல நாடகக் குழுவான "நாகோரிக் நாட்டிய சம்ப்ரோடே" என்பதின் நிறுவனர் உறுப்பினராக இருந்தா. மேலும், அதன் முந்தைய தயாரிப்புகளில் முன்னணி பாத்திரங்களில் நடித்தார்.

சொந்த வாழ்க்கை 
சுல்தானா சில்ஹெட்டில் உள்ள வழக்கறிஞரான சுப்ரியா சக்கரவர்த்தியை மணந்தார்.

மேற்கோள்கள் 

வாழும் நபர்கள்
1950 பிறப்புகள்
jhuldhāṉā ghamāl (Sultana Kamal) vaṅghāḻadhejha val̤aghghaṟiñaruṃ, maṉidha urimai ārvalaruṃ āvār. ivar "aiṉ o jhalīṣ ghendhirā" èṉṟa ghuḍhijhār urimaighaḻ amaibhbhiṉ nirvāgha iyaghghuṉarāghavuṃ bhaṇiyāṟṟughiṟār.  2006-2008 vaṅghāḻadhejha arajhiyal nèrughghaḍhiyiṉ bhodhu ghuḍhiyarajhudh dhalaivar ijudhīṉ aghamadhu dhalaimaiyilāṉa vaṅghāḻadhejhadhdhiṉ dhaṟghāligha arajhāṅghadhdhil ālojhagharāgha jhiṟughālaṃ bhaṇiyāṟṟiṉār. bhiṉṉar, ghamāl, maṟṟa mūṉṟu ālojhagharghaḻuḍhaṉ, dhaṟghāligha arajhāṅghadhdhilirundhu vilaghiṉār. ivaradhu dhāyār jhufiyā ghamāl vaṅghāḻadhejha viḍhudhalaibh bhoril bhaṅgheṟṟavar.

āraṃbhaghāla vāl̤ghghaiyuṃ ghalviyuṃ 
jhuldhāṉā, 195il ghamāl udhdhīṉ aghamadhu èṉbhavarughghuṃ, vaṅghāḻadhejhadhdhaijh jherndha ghaviñaruṃ, èl̤udhdhāḻaruṃ, arajhiyal ārvalarumāṉa jhufiyā ghamālughghuṃ bhiṟandhār. muṟbhoghghāṉa indhiya bhèṇ arajhiyalvādhiyuṃ jhīrdhirudhdhavādhiyumāṉa ilīlā nāgh amaidhdha ḍhāghghā maghaḻir ghul̤uvil ivar jherndhār. ivar ājhiṃbhūr bhèṇghaḻ melnilaibh bhaḻḻiyiluṃ, holi ghirās ghallūriyilyiluṃ dhaṉadhu ghalviyaigh ghaṟṟār. bhiṉṉar,  ḍhāghghā bhalghalaighghal̤aghadhdhil mudhughalaibh bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. 1978il ivar jhaḍhḍhabh bhaḍhḍhadhdhai muḍhidhdhār. 1981 āṃ āṇḍhil nèdharlāndhil bhèṇghaḻ maṟṟuṃ vaḻarjhjhiḻai muḍhidhdhār.

dhòl̤il 
jhuldhāṉā, ijhaigh ghallūriyil ājhiriyaiyāgha dhaṉadhu vāl̤ghghaiyaidh dhòḍhaṅghiṉār. bhiṉṉar, òru bhughaiyilai niṟuvaṉadhdhil jherndhār. 1976il jhilhèḍhḍhiṉ ghādhiṃnagharil òru jharvadhejha dhaṉṉārva jhevaiyil nul̤aindhār. 1990 varai ivar āṅghāṅghiṉ viyaḍhnāmiya bhaḍhaghu maghghaḻughghāgha aighghiya nāḍhughaḻ avaiyiṉ jhaḍhḍha ālojhagharāgha bhaṇiyāṟṟiṉār. 1996āṃ āṇḍhil, urimaighaḻ maṟṟuṃ jaṉanāyaghagh ghul̤u èṉṟa ghaṉaḍhāvaijh jherndha maṉidha urimaighaḻ ghul̤u val̤aṅghiya jāṉ haṃbhri jhudhandhira virudhai vèṉṟār.

1971āṃ āṇḍhil, ivar mughdhi vāghiṉiyil jherndhār. jhudhandhirabh vaṅghāḻadhejha ghaḻa marudhdhuvamaṉaiyiṉ niṟuvaṉarghaḻil òruvarāgha irundhār. viḍhudhalaibh bhoril jhiṟabhbhubh bhārāḍhḍhaibh bhèṟṟa nāṉghu bhèṇghaḻil jhuldhāṉāvuṃ ivaradhu jhaghodhari jhayīdhā āghiya iruvaruṃ aḍhaṅghuvar.

jhaḍhḍhabh bhaṇighaḻ 
ivar jhamūgha, jhaḍhḍha, bhāliṉa bhirajhjhiṉaighaḻ ghuṟidhdhu dhiṉajhariyiluṃ, bhadhdhirighaighaḻil èl̤udhughiṟār. maṉobhir niṣaṅgha moṉ èṉṟa bhèṇghaḻiṉ jhaḍhḍha urimaighaḻ ghuṟidhdha ivaradhu bhudhdhaghaṃ āṅghiladhdhil "hèr aṉbhiyariṅ maiṉḍh" èṉṟa bhèyaril mòl̤ibhèyarghghabhbhaḍhḍhadhu. ivaradhu jhamībhadhdhiya vèḻiyīḍhughaḻil "maṉabhidhāghar, rāṣḍhrā o jhamāj" (maṉidha urimaighaḻ, mānilamuṃ jhamūghamuṃ), "jhilaṃ ghodhai jèṉo nilīmar" bhoṉṟavai  ghaḍhandha irubhadhdhaindhu āṇḍhughaḻil ivar èl̤udhiya ghaḍhḍhuraighaḻiṉ dhòghubhbhughaḻāghuṃ. ājhiyā, ābhbhirighghā, ādhdhireliyā, bhajhibhigh, aighghiya nāḍhughaḻ jhabhai, ghaṉaḍhā, airobhbhā bhoṉṟa 30ghghuṃ meṟbhaḍhḍha nāḍhughaḻughghu maṉidha maṟṟuṃ bhèṇghaḻiṉ urimaighaḻ dhòḍharbhāṉa bhirajhjhiṉaighaḻughghu dhīrvu ghāṇa ivar bhayaṇaṃ jhèydhār.

ilaghghiyaṃ 
jhuldhāṉā, ghul̤andhaighaḻ amaibhbhāṉa ghajhjhi ghañjhar meḻā, ghalājhjhāra ghul̤uvaṉa jhaṅghasghirudhi jhaṅghajhādh, ghalājhjhāra jhuyāḍhjhigh ghul̤u, '69 vèghujaṉa èl̤ujhjhigh ghul̤u bhoṉṟa bhiṟa jhamūgha iyaghghaṅghaḻil dhīviramāgha irundhār. ivar bhirabhala nāḍhaghagh ghul̤uvāṉa "nāghorigh nāḍhḍhiya jhaṃbhroḍhe" èṉbhadhiṉ niṟuvaṉar uṟubhbhiṉarāgha irundhā. meluṃ, adhaṉ mundhaiya dhayāribhbhughaḻil muṉṉaṇi bhādhdhiraṅghaḻil naḍhidhdhār.

jhòndha vāl̤ghghai 
jhuldhāṉā jhilhèḍhḍhil uḻḻa val̤aghghaṟiñarāṉa jhubhriyā jhaghgharavardhdhiyai maṇandhār.

meṟghoḻghaḻ 

vāl̤uṃ nabharghaḻ
1950 bhiṟabhbhughaḻ
சுல்தானா கமால்