நருகீசு சாபி முகம்மதி (Narges Mohammadi, ; பிறப்பு: 21 ஏப்பிரல் 1972) ஒரு ஈரானிய மாந்த உரிமை ஆர்வலரும், அறிவியலாளரும், மாந்த உரிமைகள் பாதுகாவலர் நடுவத்தின் துணைத் தலைவரும் ஆவார். இவ்வமைப்பு நோபல் அமைதி பரிசு பெற்ற சிரின் எபாடியின் தலைமையில் உள்ளது. மே 2016 இல், "மரண தண்டனையை ஒழிப்பதற்காக பரப்புரை செய்யும் மாந்த உரிமைகள் இயக்கத்தை" நிறுவி நடத்தி வந்ததற்காக தெகரானில் இவருக்கு 16 ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்பட்டது. அக்டோபர் 2023 இல், சிறையில் இருந்தபோது, இவருக்கு "ஈரானில் பெண்கள் அடக்குமுறைக்கு எதிரான அவரது போராட்டத்திற்காகவும் மாந்த உரிமைகளையும் அனைவருக்குமான சுதந்திரத்தையும் முற்செலுத்தும் அவரது போராட்டத்திற்காகவும்" 2023 ஆம் ஆண்டுக்கான அமைதிக்கான நோபல் பரிசு வழங்கப்பட்டது.

வாழ்க்கைக் குறிப்பு
முகம்மதி ஈரானின் சாஞ்சானில் பிறந்தார். பிறகு கோர்வே, கராச்சு , ஓசுநனாவியே ஆகிய இடங்களில் வளர்ந்தார். அவர் இமாம் கொமேனி பன்னாட்டு பல்கலைக்கழகத்தில் பயின்றார், இயற்பியலில் பட்டம் பெற்றார், பின்னர் ஒரு தொழில்முறை பொறியியலாளர் ஆனார். அவரது பல்கலைக்கழக வாழ்க்கையில், அவர் மாணவர் செய்தித்தாளில் பெண்களின் உரிமைகளை ஆதரிக்கும் கட்டுரைகளை எழுதினார். அது தவிர அரசியல் மாணவர் குழுவான தடாக்கோல் தானேசுச்சுயி உரோடங்கரானின் ("அறிவொளி பெற்ற மாணவர் குழு") இரண்டு கூட்டங்களில் கைது செய்யப்பட்டார்.   இவர் மலையேறும் ஒரு குழுவிலும் தீவிரமாக இருந்தார். ஆனால் இவரது அரசியல் நடவடிக்கைகள் காரணமாக, பின்னர் மலையேறுவதில் சேர தடை விதிக்கப்பட்டது. 

இவர் பல சீர்திருத்த செய்தித்தாள்களில் பத்திரிகையாளராகப் பணியாற்றினார், மேலும் சீர்திருத்தங்கள் - வியூகமும் தந்திரோபாயங்களும் என்ற தலைப்பில் அரசியல் கட்டுரைகளடங்கிய புத்தகத்தை வெளியிட்டார்.  2003 இல், அமைதிக்கான நோபல் பரிசு பெற்ற சிரின் எபாடி தலைமையிலான மனித உரிமைகளின் பாதுகாவலர் மையத்தில் சேர்ந்தார்;  பின்னர் அவர் அமைப்பின் துணைத் தலைவரானார்.

1999 இல், அவர் சீர்திருத்த ஆதரவு பத்திரிகையாளரான தாகி இரகுமானியை மணந்தார், அவர் நீண்ட காலத்திற்குப் பிறகு முதல் முறையாக கைது செய்யப்பட்டார்.   இரகுமானி மொத்தம் 14 ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை அனுபவித்த பிறகு 2012 இல் பிரான்சுக்குக் குடிபெயர்ந்தார், ஆனால் முகம்மதி தனது மனித உரிமைப் பணிகளைத் தொடர்ந்தார். முகமதிக்கும் இரகுமானிக்கும் இரட்டை குழந்தைகள் உள்ளனர்.  

ஈரானிய அரசாங்கத்தை விமர்சித்ததற்காக 1998 ஆம் ஆண்டு முதன்முதலில் முகம்மதி கைது செய்யப்பட்டு ஓராண்டு சிறையில் இருந்தார்.  ஏப்பிரல் 2010 இல், DHRC இல் உறுப்பினராக இருந்ததற்காக இசுலாமிய புரட்சிகர நீதிமன்றத்திற்கு அவர் அழைக்கப்பட்டார். அவர் சுருக்கமாக $50,000 சாமீனில் விடுவிக்கப்பட்டார், ஆனால், பல நாட்களுக்குப் பிறகு மீண்டும் கைது செய்யப்பட்டு எவின் சிறையில் அடைக்கப்பட்டார்.   காவலில் இருந்தபோது முகம்மதியின் உடல்நிலை சரியில்லாமல் போனது, மேலும் அவருக்குக் கால்-கை வலிப்பு போன்ற நோய் ஏற்பட்டது, இதனால் அவள் அவ்வப்போது தசைக் கட்டுப்பாட்டை இழக்கிறார். ஒரு மாதத்திற்குப் பிறகு, அவர் விடுவிக்கப்பட்டு மருத்துவமனைக்குச் செல்ல அனுமதிக்கப்பட்டாள். 

சூலை 2011 இல், முகம்மதி மீது மீண்டும் வழக்கு தொடரப்பட்டது,  மேலும் "தேசிய பாதுகாப்பிற்கு எதிராக செயல்பட்டது, DHRC உறுப்பினர் மற்றும் ஆட்சிக்கு எதிரான பிரச்சாரம்" ஆகியவற்றிற்கு எதிராக குற்றம் சாட்டப்பட்டது.  செப்டம்பரில், அவருக்கு 11 ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்பட்டது. தனது வழக்கறிஞர்கள் மூலம் தான் தீர்ப்பை அறிந்து கொண்டதாகவும், "நீதிமன்றம் வழங்கிய முன்னோடியில்லாத வகையில் 23 பக்க தீர்ப்பு வழங்கப்பட்டுள்ளதாகவும், அதில் எனது மனித உரிமை நடவடிக்கைகளை ஆட்சியை கவிழ்க்கும் முயற்சிக்கு பலமுறை ஒப்பிட்டுள்ளதாகவும் முகம்மதி கூறினார்.  மார்ச்சு 2012 இல், தண்டனை ஆறு ஆண்டுகளாக குறைக்கப்பட்டாலும், மேல்முறையீட்டு நீதிமன்றத்தால் உறுதி செய்யப்பட்டது.  ஏப்பிரல் 26 அன்று, அவர் தண்டனையைத் தொடங்குவதற்காக கைது செய்யப்பட்டார். 

இந்த தண்டனையை பிரித்தானிய வெளியுறவு அலுவலகம் எதிர்த்தது, இது "ஈரான் அதிகாரிகளின் துணிச்சலான மனித உரிமை பாதுகாவலர்களை அமைதிப்படுத்த முயற்சிக்கும் மற்றொரு சோகமான எடுத்துக்காட்டு" என்று கூறியது. அம்னெசிட்டி இன்டர்நேசனல் அவரை மனசாட்சியின் கைதியாக நியமித்தது மற்றும் அவரை உடனடியாக விடுவிக்க அழைப்பு விடுத்தது.  எல்லைகளற்ற நிருபர்கள் முகம்மதியின் சார்பாக எவின் சிறைச்சாலையில் புகைப்படக் கலைஞரின் சாகரா காசமி மரணமடைந்த ஒன்பதாவது ஆண்டு நினைவு நாளில் முகமதியின் சார்பாக ஒரு முறையீடு ஒன்றை வெளியிட்டனர்.  சூலை 2012 இல், அமெரிக்க மேலவை உறுப்பினர் மார்க்கு கிர்க்கு, முன்னாள் கனேடிய அட்டர்னி செனரல் இருவின் கோட்டலர், யஐக்கிய இராச்சிய நாடாளுமன்ற உறுப்பினர் தென்னிசு மெக்குசேன், ஆத்திரேலிய நாடாளுமன்ற உறுப்பினர் மைக்கேல் தான்பி, இத்தாலிய எம்பி ஃபியம்மா நிரன்ஸ்டீன் மற்றும் லிதுவேனியன் நாடாளுமன்ற உறுப்பினர் சிருயிங்கு இமானுயெலிசு உள்ளிட்ட பன்னாட்டு சட்டமியற்றுபவர்கள் அவரை விடுவிக்க அழைப்பு விடுத்தனர். . 

அக்டோபர் 31, 2014 அன்று, சத்தர் பெகெட்டியின் கல்லறையில் முகமதி ஒரு நெகிழ்ச்சியான உரையை நிகழ்த்தினார், "பாராளுமன்ற உறுப்பினர்கள் நல்லொழுக்கத்தை மேம்படுத்துவதற்கும், தீமைகளைத் தடுப்பதற்கும் ஒரு திட்டத்தை பரிந்துரைக்கிறார்கள், ஆனால் இரண்டு ஆண்டுகளுக்கு முன்பு யாரும் பேசவில்லை. சத்தர் பெகெட்டி என்ற ஒரு குற்றமற்ற மனிதர் அவரை விசாரித்தவரின் கைகளில் சித்திரவதைக்கு உள்ளாகி இறந்தார்?" 2012 இல் பன்னாட்டு சலசலப்பை சந்தித்த பெகெட்டிக்கு எதிரான தீவிர வன்முறை செயல் இருந்தபோதிலும், அவரது வழக்கு இன்னும் கேள்விகளை எழுப்புகிறது மற்றும் எவின் சிறைச்சாலை இன்று வரை மனித உரிமை பாதுகாவலர்களின் சித்திரவதை மற்றும் நியாயமற்ற கைதுகளுக்கு சாட்சியாக உள்ளது. முகம்மதியின் அக்டோபர் 31 உரையின் வீடியோ சமூக ஊடக வலைப்பின்னல்களில் விரைவாக வைரலானது, இதன் விளைவாக அவர் எவின் சிறை நீதிமன்றத்திற்கு அழைக்கப்பட்டார். "நவம்பர் 5, 2014 அன்று நான் பெற்ற சம்மனில், நான் 'குற்றச்சாட்டுகளுக்கு' என்னைத் திருப்பிக் கொள்ள வேண்டும் என்று கூறப்பட்டுள்ளது, ஆனால் இந்தக் குற்றச்சாட்டுகள் பற்றி மேலும் விளக்கம் இல்லை," என்று அவர் கூறினார். 

மே 5, 2015 அன்று, புதிய குற்றச்சாட்டுகளின் அடிப்படையில் முகமதி மீண்டும் கைது செய்யப்பட்டார்.  புரட்சிகர நீதிமன்றத்தின் கிளை 15, இலெகாமுக்கு "சட்டவிரோத குழுவை நிறுவியது" (மரண தண்டனை பிரச்சாரத்தை நிறுத்துவதற்கான படிப்படியான நடவடிக்கை), "தேசிய பாதுகாப்பிற்கு எதிராக ஒன்றுகூடியதற்காக மற்றும் கூட்டுக்கு" ஐந்து ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை விதித்தது. பன்னாட்டு ஊடகங்களுடனான அவரது நேர்காணல்களுக்காக "அமைப்புக்கு எதிரான பிரச்சாரத்திற்காக" ஓராண்டு மற்றும் மார்ச்சு 2014 இல் ஐரோப்பிய ஒன்றியத்தின் வெளியுறவு மற்றும் பாதுகாப்புக் கொள்கைக்கான உயர் பிரதிநிதி கேத்தரின் ஆசுட்டனுடன் அவர் சந்தித்தார்.  சனவரி 2019 இல், தெகரானின் எவின் சிறையில் தடுத்து வைக்கப்பட்டிருந்த பிரித்தாநிய-ஈரானிய குடிமகன் Nazanin Zaghari-Ratcliffe உடன் சேர்ந்து, முகம்மதி உண்ணாவிரதப் போராட்டத்தைத் தொடங்கியதாகக் கூறப்படுகிறது.  சூலை 2020 இல், அவர் கோவிட்-19 நோய்த்தொற்றின் அறிகுறிகளைக் காட்டினார், அதில் இருந்து அவர் ஆகத்து மாதத்திற்குள் குணமடைந்ததாகத் தோன்றியது. 

27 பிப்ரவரி 2021 அன்று, அவர் சிறையில் இருந்தபோது தனக்கு எதிராக திறக்கப்பட்ட வழக்குக்காக, திசம்பரில் இரண்டு முறை நீதிமன்றத்திற்கு அழைக்கப்பட்டதாக விளக்கி சமூக ஊடகங்கள் வழியாக ஒரு காணொலியை வெளியிட்டார். தான் நீதிமன்றத்தில் நேரில் வர மறுப்பதாகவும், எந்த தீர்ப்புக்கும் கீழ்ப்படியாமல் போவதாகவும் முகம்மதி கூறினார். அந்தக் காணொலியில், தானும் மற்ற பெண்களும் சிறைகளில் அனுபவித்த பாலியல் வரம்புமீறலையும் மோசமான நடத்தைகளை விவரிக்கிறார், மேலும் இது தொடர்பாக திசம்பர் 24 அன்று அவர் அளித்த புகாருக்கு அதிகாரிகள் இன்னும் பதிலளிக்கவில்லை என்று கூறுகிறார். நவம்பர் 2019 இல் பாதுகாப்புப் படையினரால் போராட்டக்காரர்கள் கொல்லப்பட்டதற்கும் கைது செய்யப்பட்டதற்கும் எதிர்ப்புத் தெரிவித்து, எவின் சிறைச்சாலையில் பெண் அரசியல் கைதிகள் நடத்திய உள்ளிருப்புப் போராட்டத்தில் அவருக்கு எதிராக புதிய வழக்கு திறக்கப்பட்டது 

மார்ச்சு 2021 இல், ஈரானில் மரண தண்டனை குறித்த ஈரான் மனித உரிமைகள் ஆண்டு அறிக்கைக்கு முகம்மதி முன்னுரை எழுதினார். அவர் எழுதினார்: "கடந்த ஆண்டில் நவித் அபுக்காரி மற்றும் உரோல்லா சாம் போன்றவர்களின் மரணதண்டனை ஈரானில் மிகவும் தெளிவற்ற மரணதண்டனையாகும். அஹ்மத்ரேசா சலாலிக்கு மரண தண்டனை வழங்குவது மிகவும் தவறான தண்டனைகளில் ஒன்றாகும். மரண தண்டனைகளை கவனமாக ஆராய வேண்டும்.இவர்கள் தனிமைச் சிறையில் அடைக்கப்பட்டு கொடூரமான உளவியல் மற்றும் உளத்தியலான சித்திரவதைகளுக்கு உட்படுத்தப்பட்ட பின்னர் மரண தண்டனை விதிக்கப்பட்டுள்ளனர், அதனால்தான் நீதித்துறையை நியாயமானதாகவோ அல்லது நியாயமானதாகவோ நான் கருதவில்லை; பிரதிவாதிகளை வைத்திருப்பதை நான் காண்கிறேன். தனிமைச் சிறையில், இந்த தண்டனைகளை வழங்குவதில் முக்கிய ஆதாரமாகப் பயன்படுத்தப்படும் பொய்யான மற்றும் பொய்யான வாக்குமூலங்களைச் செய்யும்படி அவர்களை வற்புறுத்துகிறது.அதனால்தான் நான் குறிப்பாக சிசுத்தாநிலும் பலுச்சிசுத்தானிலும் குருதித்தானிலும் சஅண்மையில் தளையிடப்பட்டதைக் குறித்து கவலைப்படுகிறேன், மேலும் மரண தண்டனைக்கு எதிரான அமைப்புகள் கைதிகள் மீது சிறப்பு கவனம் செலுத்துவோம், ஏனெனில் வரும் ஆண்டில் மற்றொரு மரணதண்டனையை நாங்கள் சந்திக்க நேரிடும் என்று நான் அஞ்சுகிறேன்." 

மே மாதம், தெகரானில் உள்ள குற்றவழக்குகளுக்கான அறமன்றம் இரண்டின் கிளை 1188 முகம்மதிக்கு இரண்டரை ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை, 80 கசையடிகள் மற்றும் இரண்டு தனித்தனியாக அபராதம் விதித்தது "அமைப்புக்கு எதிராக பரப்புரை செய்தது" உட்பட நான்கு மாதங்களுக்குப் பிறகு, இந்த தண்டனையை அனுபவிக்க அவருக்கு  நேர்வர வந்தது, ஆனால் அவர் அந்த தண்டனையை நியாயமற்றதாகக் கருதியதால் அவள் பதிலளிக்கவில்லை. 

நவம்பர் 16, 2021 அன்று, நவம்பர் 2019 இல் நாடு தழுவிய போராட்டங்களின் போது ஈரானிய பாதுகாப்புப் படையினரால் கொல்லப்பட்ட இபரகிம் கெட்டப்தாரின் நினைவிடத்தில் கலந்துகொண்டபோது, அல்போரசு மாகாணத்தின் கராச்சு என்ற இடத்தில்  தன்னிச்சையாக தளையிடப்பட்டார்.

2022 திசம்பரில், மகசா அமினி காவலில் வைக்கப்பட்டிருந்தபோது நிகழ்ந்த ரணத்தால் தூண்டப்பட்ட போராட்டங்களின் போது, நர்கசு முகம்மதி, பிபிசி வெளியிட்ட ஒரு அறிக்கையில், தடுத்து வைக்கப்பட்டுள்ள பெண்களின் பாலியல் பற்றியும்  உடல் உடலளிவ்லான வரம்புமீறியமை பற்றியும் குறித்து விவரித்தார். சனவரி 2023 இல், அவர் சிறையில் இருந்து அதிர்ச்சியூட்டும் அறிக்கையை அளித்தார், அதில் 58 கைதிகளின் பட்டியல் மற்றும் அவர்கள் அனுபவித்த விசாரணை மற்றும் சித்திரவதைகள் உட்பட எவின் சிறையில் உள்ள பெண்களின் நிலை விவரிக்கப்பட்டுள்ளது. இவர்களில் 57 பெண்கள் மொத்தம் 8350 நாட்களை தனிமைச் சிறையில் கழித்துள்ளனர். இவர்களில் 56 பெண்களுக்கு மொத்தம் 3300 மாதங்கள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்பட்டுள்ளது.

முகமதி பல்வேறு விருதுகளைப் பெற்றுள்ளார்:

 2009 அலெக்சாண்டர் லாங்கர் விருது, அமைதி ஆர்வலர் அலெக்சாண்டர் லாங்கருக்கு பெயரிடப்பட்டது. இந்த விருது 10,000 யூரோ கவுரவத் தொகையாக இருந்தது. 
 2011 Per Anger Prize, மனித உரிமைகளுக்கான ஸ்வீடன் அரசாங்கத்தின் சர்வதேச விருது 
 2016 வீமர் மனித உரிமைகள் விருது 
 அமெரிக்கன் பிசிகல் சொசைட்டியின் 2018 ஆண்ட்ரி சகாரோவ் பரிசு 
 2022 பிபிசியின் 100 ஊக்கமளிக்கும் மற்றும் செல்வாக்கு மிக்க பெண்களில் ஒருவராக அங்கீகாரம் 
 2023 : ஸ்வீடிஷ் ஓலோஃப் பால்மே அறக்கட்டளையின் ஓலோஃப் பால்மே பரிசு, மார்டா சுமலோ மற்றும் எரன் கெஸ்கின்  உடன் இணைந்து
 2023 UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize, Elaheh Mohammadi மற்றும் Niloofar Hamedi ஆகியோருடன் பகிர்ந்து கொள்ளப்பட்டது. 
 2023 அமைதிக்கான நோபல் பரிசு "ஈரானில் பெண்கள் மீதான ஒடுக்குமுறைக்கு எதிரான அவரது போராட்டம் மற்றும் மனித உரிமைகள் மற்றும் அனைவருக்கும் சுதந்திரத்தை மேம்படுத்துவதற்கான அவரது போராட்டத்திற்காக" 

2010 இல், அமைதிக்கான நோபல் பரிசு பெற்ற ஷிரின் எபாடி பெலிக்ஸ் எர்மகோரா மனித உரிமைகள் விருதை வென்றபோது, அதை முகமதிக்கு அர்ப்பணித்தார். "என்னை விட இந்த தைரியமான பெண் இந்த விருதுக்கு தகுதியானவள்" என்று ஏபாடி கூறினார். 

 வெள்ளை சித்திரவதை: பெண்களுக்கு ஈரானின் சிறைகளுக்குள். ஒன்வேர்ல்ட் பப்ளிகேஷன்ஸ், 2022. ஐஎஸ்பிஎன் 9780861545506

மேற்கோள்கள்

1972 பிறப்புகள்
வாழும் நபர்கள்
நோபல் அமைதிப் பரிசு பெற்றவர்கள்
ஈரானிய மனித உரிமைகள் செயற்பாட்டாளர்கள்
நோபல் பரிசு பெற்ற பெண்கள்
நோபல் பரிசு பெற்ற ஈரானியர்கள்
narughījhu jhābhi mughaṃmadhi (Narges Mohammadi, ; bhiṟabhbhu: 21 ebhbhiral 1972) òru īrāṉiya māndha urimai ārvalaruṃ, aṟiviyalāḻaruṃ, māndha urimaighaḻ bhādhughāvalar naḍhuvadhdhiṉ dhuṇaidh dhalaivaruṃ āvār. ivvamaibhbhu nobhal amaidhi bharijhu bhèṟṟa jhiriṉ èbhāḍhiyiṉ dhalaimaiyil uḻḻadhu. me 2016 il, "maraṇa dhaṇḍhaṉaiyai òl̤ibhbhadhaṟghāgha bharabhbhurai jhèyyuṃ māndha urimaighaḻ iyaghghadhdhai" niṟuvi naḍhadhdhi vandhadhaṟghāgha dhègharāṉil ivarughghu 16 āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai vidhighghabhbhaḍhḍhadhu. aghḍhobhar 2023 il, jhiṟaiyil irundhabhodhu, ivarughghu "īrāṉil bhèṇghaḻ aḍhaghghumuṟaighghu èdhirāṉa avaradhu bhorāḍhḍhadhdhiṟghāghavuṃ māndha urimaighaḻaiyuṃ aṉaivarughghumāṉa jhudhandhiradhdhaiyuṃ muṟjhèludhdhuṃ avaradhu bhorāḍhḍhadhdhiṟghāghavuṃ" 2023 āṃ āṇḍhughghāṉa amaidhighghāṉa nobhal bharijhu val̤aṅghabhbhaḍhḍhadhu.

vāl̤ghghaigh ghuṟibhbhu
mughaṃmadhi īrāṉiṉ jhāñjhāṉil bhiṟandhār. bhiṟaghu ghorve, gharājhjhu , ojhunaṉāviye āghiya iḍhaṅghaḻil vaḻarndhār. avar imāṃ ghòmeṉi bhaṉṉāḍhḍhu bhalghalaighghal̤aghadhdhil bhayiṉṟār, iyaṟbhiyalil bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār, bhiṉṉar òru dhòl̤ilmuṟai bhòṟiyiyalāḻar āṉār. avaradhu bhalghalaighghal̤agha vāl̤ghghaiyil, avar māṇavar jhèydhidhdhāḻil bhèṇghaḻiṉ urimaighaḻai ādharighghuṃ ghaḍhḍhuraighaḻai èl̤udhiṉār. adhu dhavira arajhiyal māṇavar ghul̤uvāṉa dhaḍhāghghol dhāṉejhujhjhuyi uroḍhaṅgharāṉiṉ ("aṟivòḻi bhèṟṟa māṇavar ghul̤u") iraṇḍhu ghūḍhḍhaṅghaḻil ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār.   ivar malaiyeṟuṃ òru ghul̤uviluṃ dhīviramāgha irundhār. āṉāl ivaradhu arajhiyal naḍhavaḍhighghaighaḻ ghāraṇamāgha, bhiṉṉar malaiyeṟuvadhil jhera dhaḍhai vidhighghabhbhaḍhḍhadhu. 

ivar bhala jhīrdhirudhdha jhèydhidhdhāḻghaḻil bhadhdhirighaiyāḻarāghabh bhaṇiyāṟṟiṉār, meluṃ jhīrdhirudhdhaṅghaḻ - viyūghamuṃ dhandhirobhāyaṅghaḻuṃ èṉṟa dhalaibhbhil arajhiyal ghaḍhḍhuraighaḻaḍhaṅghiya bhudhdhaghadhdhai vèḻiyiḍhḍhār.  2003 il, amaidhighghāṉa nobhal bharijhu bhèṟṟa jhiriṉ èbhāḍhi dhalaimaiyilāṉa maṉidha urimaighaḻiṉ bhādhughāvalar maiyadhdhil jherndhār;  bhiṉṉar avar amaibhbhiṉ dhuṇaidh dhalaivarāṉār.

1999 il, avar jhīrdhirudhdha ādharavu bhadhdhirighaiyāḻarāṉa dhāghi iraghumāṉiyai maṇandhār, avar nīṇḍha ghāladhdhiṟghubh bhiṟaghu mudhal muṟaiyāgha ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār.   iraghumāṉi mòdhdhaṃ 14 āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai aṉubhavidhdha bhiṟaghu 2012 il bhirāṉjhughghugh ghuḍhibhèyarndhār, āṉāl mughaṃmadhi dhaṉadhu maṉidha urimaibh bhaṇighaḻaidh dhòḍharndhār. mughamadhighghuṃ iraghumāṉighghuṃ iraḍhḍhai ghul̤andhaighaḻ uḻḻaṉar.  

īrāṉiya arajhāṅghadhdhai vimarjhidhdhadhaṟghāgha 1998 āṃ āṇḍhu mudhaṉmudhalil mughaṃmadhi ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhu orāṇḍhu jhiṟaiyil irundhār.  ebhbhiral 2010 il, DHRC il uṟubhbhiṉarāgha irundhadhaṟghāgha ijhulāmiya bhuraḍhjhighara nīdhimaṉṟadhdhiṟghu avar al̤aighghabhbhaḍhḍhār. avar jhurughghamāgha $50,000 jhāmīṉil viḍhuvighghabhbhaḍhḍhār, āṉāl, bhala nāḍhghaḻughghubh bhiṟaghu mīṇḍhuṃ ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhu èviṉ jhiṟaiyil aḍhaighghabhbhaḍhḍhār.   ghāvalil irundhabhodhu mughaṃmadhiyiṉ uḍhalnilai jhariyillāmal bhoṉadhu, meluṃ avarughghugh ghāl-ghai valibhbhu bhoṉṟa noy eṟbhaḍhḍhadhu, idhaṉāl avaḻ avvabhbhodhu dhajhaigh ghaḍhḍhubhbhāḍhḍhai il̤aghghiṟār. òru mādhadhdhiṟghubh bhiṟaghu, avar viḍhuvighghabhbhaḍhḍhu marudhdhuvamaṉaighghujh jhèlla aṉumadhighghabhbhaḍhḍhāḻ. 

jhūlai 2011 il, mughaṃmadhi mīdhu mīṇḍhuṃ val̤aghghu dhòḍharabhbhaḍhḍhadhu,  meluṃ "dhejhiya bhādhughābhbhiṟghu èdhirāgha jhèyalbhaḍhḍhadhu, DHRC uṟubhbhiṉar maṟṟuṃ āḍhjhighghu èdhirāṉa bhirajhjhāraṃ" āghiyavaṟṟiṟghu èdhirāgha ghuṟṟaṃ jhāḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu.  jhèbhḍhaṃbharil, avarughghu 11 āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai vidhighghabhbhaḍhḍhadhu. dhaṉadhu val̤aghghaṟiñarghaḻ mūlaṃ dhāṉ dhīrbhbhai aṟindhu ghòṇḍhadhāghavuṃ, "nīdhimaṉṟaṃ val̤aṅghiya muṉṉoḍhiyillādha vaghaiyil 23 bhaghgha dhīrbhbhu val̤aṅghabhbhaḍhḍhuḻḻadhāghavuṃ, adhil èṉadhu maṉidha urimai naḍhavaḍhighghaighaḻai āḍhjhiyai ghavil̤ghghuṃ muyaṟjhighghu bhalamuṟai òbhbhiḍhḍhuḻḻadhāghavuṃ mughaṃmadhi ghūṟiṉār.  mārjhjhu 2012 il, dhaṇḍhaṉai āṟu āṇḍhughaḻāgha ghuṟaighghabhbhaḍhḍhāluṃ, melmuṟaiyīḍhḍhu nīdhimaṉṟadhdhāl uṟudhi jhèyyabhbhaḍhḍhadhu.  ebhbhiral 26 aṉṟu, avar dhaṇḍhaṉaiyaidh dhòḍhaṅghuvadhaṟghāgha ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār. 

indha dhaṇḍhaṉaiyai bhiridhdhāṉiya vèḻiyuṟavu aluvalaghaṃ èdhirdhdhadhu, idhu "īrāṉ adhighārighaḻiṉ dhuṇijhjhalāṉa maṉidha urimai bhādhughāvalarghaḻai amaidhibhbhaḍhudhdha muyaṟjhighghuṃ maṟṟòru jhoghamāṉa èḍhudhdhughghāḍhḍhu" èṉṟu ghūṟiyadhu. aṃṉèjhiḍhḍhi iṉḍharnejhaṉal avarai maṉajhāḍhjhiyiṉ ghaidhiyāgha niyamidhdhadhu maṟṟuṃ avarai uḍhaṉaḍhiyāgha viḍhuvighgha al̤aibhbhu viḍhudhdhadhu.  èllaighaḻaṟṟa nirubharghaḻ mughaṃmadhiyiṉ jhārbhāgha èviṉ jhiṟaijhjhālaiyil bhughaibhbhaḍhagh ghalaiñariṉ jhāgharā ghājhami maraṇamaḍhaindha òṉbhadhāvadhu āṇḍhu niṉaivu nāḻil mughamadhiyiṉ jhārbhāgha òru muṟaiyīḍhu òṉṟai vèḻiyiḍhḍhaṉar.  jhūlai 2012 il, amèrighgha melavai uṟubhbhiṉar mārghghu ghirghghu, muṉṉāḻ ghaṉeḍhiya aḍhḍharṉi jhèṉaral iruviṉ ghoḍhḍhalar, yaaighghiya irājhjhiya nāḍhāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉar dhèṉṉijhu mèghghujheṉ, ādhdhireliya nāḍhāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉar maighghel dhāṉbhi, idhdhāliya èṃbhi fiyaṃmā niraṉsḍhīṉ maṟṟuṃ lidhuveṉiyaṉ nāḍhāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉar jhiruyiṅghu imāṉuyèlijhu uḻḻiḍhḍha bhaṉṉāḍhḍhu jhaḍhḍhamiyaṟṟubhavarghaḻ avarai viḍhuvighgha al̤aibhbhu viḍhudhdhaṉar. . 

aghḍhobhar 31, 2014 aṉṟu, jhadhdhar bhèghèḍhḍhiyiṉ ghallaṟaiyil mughamadhi òru nèghil̤jhjhiyāṉa uraiyai nighal̤dhdhiṉār, "bhārāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉarghaḻ nallòl̤ughghadhdhai meṃbhaḍhudhdhuvadhaṟghuṃ, dhīmaighaḻaidh dhaḍhubhbhadhaṟghuṃ òru dhiḍhḍhadhdhai bharindhuraighghiṟārghaḻ, āṉāl iraṇḍhu āṇḍhughaḻughghu muṉbhu yāruṃ bhejhavillai. jhadhdhar bhèghèḍhḍhi èṉṟa òru ghuṟṟamaṟṟa maṉidhar avarai vijhāridhdhavariṉ ghaighaḻil jhidhdhiravadhaighghu uḻḻāghi iṟandhār?" 2012 il bhaṉṉāḍhḍhu jhalajhalabhbhai jhandhidhdha bhèghèḍhḍhighghu èdhirāṉa dhīvira vaṉmuṟai jhèyal irundhabhodhiluṃ, avaradhu val̤aghghu iṉṉuṃ gheḻvighaḻai èl̤ubhbhughiṟadhu maṟṟuṃ èviṉ jhiṟaijhjhālai iṉṟu varai maṉidha urimai bhādhughāvalarghaḻiṉ jhidhdhiravadhai maṟṟuṃ niyāyamaṟṟa ghaidhughaḻughghu jhāḍhjhiyāgha uḻḻadhu. mughaṃmadhiyiṉ aghḍhobhar 31 uraiyiṉ vīḍhiyo jhamūgha ūḍhagha valaibhbhiṉṉalghaḻil viraivāgha vairalāṉadhu, idhaṉ viḻaivāgha avar èviṉ jhiṟai nīdhimaṉṟadhdhiṟghu al̤aighghabhbhaḍhḍhār. "navaṃbhar 5, 2014 aṉṟu nāṉ bhèṟṟa jhaṃmaṉil, nāṉ 'ghuṟṟajhjhāḍhḍhughaḻughghu' èṉṉaidh dhirubhbhigh ghòḻḻa veṇḍhuṃ èṉṟu ghūṟabhbhaḍhḍhuḻḻadhu, āṉāl indhagh ghuṟṟajhjhāḍhḍhughaḻ bhaṟṟi meluṃ viḻaghghaṃ illai," èṉṟu avar ghūṟiṉār. 

me 5, 2015 aṉṟu, bhudhiya ghuṟṟajhjhāḍhḍhughaḻiṉ aḍhibhbhaḍhaiyil mughamadhi mīṇḍhuṃ ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhār.  bhuraḍhjhighara nīdhimaṉṟadhdhiṉ ghiḻai 15, ilèghāmughghu "jhaḍhḍhavirodha ghul̤uvai niṟuviyadhu" (maraṇa dhaṇḍhaṉai bhirajhjhāradhdhai niṟudhdhuvadhaṟghāṉa bhaḍhibhbhaḍhiyāṉa naḍhavaḍhighghai), "dhejhiya bhādhughābhbhiṟghu èdhirāgha òṉṟughūḍhiyadhaṟghāgha maṟṟuṃ ghūḍhḍhughghu" aindhu āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai vidhidhdhadhu. bhaṉṉāḍhḍhu ūḍhaghaṅghaḻuḍhaṉāṉa avaradhu nerghāṇalghaḻughghāgha "amaibhbhughghu èdhirāṉa bhirajhjhāradhdhiṟghāgha" orāṇḍhu maṟṟuṃ mārjhjhu 2014 il airobhbhiya òṉṟiyadhdhiṉ vèḻiyuṟavu maṟṟuṃ bhādhughābhbhugh ghòḻghaighghāṉa uyar bhiradhinidhi ghedhdhariṉ ājhuḍhḍhaṉuḍhaṉ avar jhandhidhdhār.  jhaṉavari 2019 il, dhègharāṉiṉ èviṉ jhiṟaiyil dhaḍhudhdhu vaighghabhbhaḍhḍhirundha bhiridhdhāniya-īrāṉiya ghuḍhimaghaṉ Nazanin Zaghari-Ratcliffe uḍhaṉ jherndhu, mughaṃmadhi uṇṇāviradhabh bhorāḍhḍhadhdhaidh dhòḍhaṅghiyadhāghagh ghūṟabhbhaḍhughiṟadhu.  jhūlai 2020 il, avar ghoviḍh-19 noydhdhòṟṟiṉ aṟighuṟighaḻaigh ghāḍhḍhiṉār, adhil irundhu avar āghadhdhu mādhadhdhiṟghuḻ ghuṇamaḍhaindhadhāghadh dhoṉṟiyadhu. 

27 bhibhravari 2021 aṉṟu, avar jhiṟaiyil irundhabhodhu dhaṉaghghu èdhirāgha dhiṟaghghabhbhaḍhḍha val̤aghghughghāgha, dhijhaṃbharil iraṇḍhu muṟai nīdhimaṉṟadhdhiṟghu al̤aighghabhbhaḍhḍhadhāgha viḻaghghi jhamūgha ūḍhaghaṅghaḻ val̤iyāgha òru ghāṇòliyai vèḻiyiḍhḍhār. dhāṉ nīdhimaṉṟadhdhil neril vara maṟubhbhadhāghavuṃ, èndha dhīrbhbhughghuṃ ghīl̤bhbhaḍhiyāmal bhovadhāghavuṃ mughaṃmadhi ghūṟiṉār. andhagh ghāṇòliyil, dhāṉuṃ maṟṟa bhèṇghaḻuṃ jhiṟaighaḻil aṉubhavidhdha bhāliyal varaṃbhumīṟalaiyuṃ mojhamāṉa naḍhadhdhaighaḻai vivarighghiṟār, meluṃ idhu dhòḍharbhāgha dhijhaṃbhar 24 aṉṟu avar aḻidhdha bhughārughghu adhighārighaḻ iṉṉuṃ bhadhilaḻighghavillai èṉṟu ghūṟughiṟār. navaṃbhar 2019 il bhādhughābhbhubh bhaḍhaiyiṉarāl bhorāḍhḍhaghghārarghaḻ ghòllabhbhaḍhḍhadhaṟghuṃ ghaidhu jhèyyabhbhaḍhḍhadhaṟghuṃ èdhirbhbhudh dhèrividhdhu, èviṉ jhiṟaijhjhālaiyil bhèṇ arajhiyal ghaidhighaḻ naḍhadhdhiya uḻḻirubhbhubh bhorāḍhḍhadhdhil avarughghu èdhirāgha bhudhiya val̤aghghu dhiṟaghghabhbhaḍhḍhadhu 

mārjhjhu 2021 il, īrāṉil maraṇa dhaṇḍhaṉai ghuṟidhdha īrāṉ maṉidha urimaighaḻ āṇḍhu aṟighghaighghu mughaṃmadhi muṉṉurai èl̤udhiṉār. avar èl̤udhiṉār: "ghaḍhandha āṇḍhil navidh abhughghāri maṟṟuṃ urollā jhāṃ bhoṉṟavarghaḻiṉ maraṇadhaṇḍhaṉai īrāṉil mighavuṃ dhèḻivaṟṟa maraṇadhaṇḍhaṉaiyāghuṃ. ahmadhrejhā jhalālighghu maraṇa dhaṇḍhaṉai val̤aṅghuvadhu mighavuṃ dhavaṟāṉa dhaṇḍhaṉaighaḻil òṉṟāghuṃ. maraṇa dhaṇḍhaṉaighaḻai ghavaṉamāgha ārāya veṇḍhuṃ.ivarghaḻ dhaṉimaijh jhiṟaiyil aḍhaighghabhbhaḍhḍhu ghòḍhūramāṉa uḻaviyal maṟṟuṃ uḻadhdhiyalāṉa jhidhdhiravadhaighaḻughghu uḍhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍha bhiṉṉar maraṇa dhaṇḍhaṉai vidhighghabhbhaḍhḍhuḻḻaṉar, adhaṉāldhāṉ nīdhidhdhuṟaiyai niyāyamāṉadhāghavo alladhu niyāyamāṉadhāghavo nāṉ gharudhavillai; bhiradhivādhighaḻai vaidhdhirubhbhadhai nāṉ ghāṇghiṟeṉ. dhaṉimaijh jhiṟaiyil, indha dhaṇḍhaṉaighaḻai val̤aṅghuvadhil mughghiya ādhāramāghabh bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhuṃ bhòyyāṉa maṟṟuṃ bhòyyāṉa vāghghumūlaṅghaḻaijh jhèyyuṃbhaḍhi avarghaḻai vaṟbhuṟudhdhughiṟadhu.adhaṉāldhāṉ nāṉ ghuṟibhbhāgha jhijhudhdhāniluṃ bhalujhjhijhudhdhāṉiluṃ ghurudhidhdhāṉiluṃ jhaaṇmaiyil dhaḻaiyiḍhabhbhaḍhḍhadhaigh ghuṟidhdhu ghavalaibhbhaḍhughiṟeṉ, meluṃ maraṇa dhaṇḍhaṉaighghu èdhirāṉa amaibhbhughaḻ ghaidhighaḻ mīdhu jhiṟabhbhu ghavaṉaṃ jhèludhdhuvoṃ, eṉèṉil varuṃ āṇḍhil maṟṟòru maraṇadhaṇḍhaṉaiyai nāṅghaḻ jhandhighgha neriḍhuṃ èṉṟu nāṉ añjhughiṟeṉ." 

me mādhaṃ, dhègharāṉil uḻḻa ghuṟṟaval̤aghghughaḻughghāṉa aṟamaṉṟaṃ iraṇḍhiṉ ghiḻai 1188 mughaṃmadhighghu iraṇḍharai āṇḍhughaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai, 80 ghajhaiyaḍhighaḻ maṟṟuṃ iraṇḍhu dhaṉidhdhaṉiyāgha abharādhaṃ vidhidhdhadhu "amaibhbhughghu èdhirāgha bharabhbhurai jhèydhadhu" uḍhbhaḍha nāṉghu mādhaṅghaḻughghubh bhiṟaghu, indha dhaṇḍhaṉaiyai aṉubhavighgha avarughghu  nervara vandhadhu, āṉāl avar andha dhaṇḍhaṉaiyai niyāyamaṟṟadhāghagh gharudhiyadhāl avaḻ bhadhilaḻighghavillai. 

navaṃbhar 16, 2021 aṉṟu, navaṃbhar 2019 il nāḍhu dhal̤uviya bhorāḍhḍhaṅghaḻiṉ bhodhu īrāṉiya bhādhughābhbhubh bhaḍhaiyiṉarāl ghòllabhbhaḍhḍha ibharaghiṃ ghèḍhḍhabhdhāriṉ niṉaiviḍhadhdhil ghalandhughòṇḍhabhodhu, albhorajhu māghāṇadhdhiṉ gharājhjhu èṉṟa iḍhadhdhil  dhaṉṉijhjhaiyāgha dhaḻaiyiḍhabhbhaḍhḍhār.

2022 dhijhaṃbharil, maghajhā amiṉi ghāvalil vaighghabhbhaḍhḍhirundhabhodhu nighal̤ndha raṇadhdhāl dhūṇḍhabhbhaḍhḍha bhorāḍhḍhaṅghaḻiṉ bhodhu, narghajhu mughaṃmadhi, bhibhijhi vèḻiyiḍhḍha òru aṟighghaiyil, dhaḍhudhdhu vaighghabhbhaḍhḍhuḻḻa bhèṇghaḻiṉ bhāliyal bhaṟṟiyuṃ  uḍhal uḍhalaḻivlāṉa varaṃbhumīṟiyamai bhaṟṟiyuṃ ghuṟidhdhu vivaridhdhār. jhaṉavari 2023 il, avar jhiṟaiyil irundhu adhirjhjhiyūḍhḍhuṃ aṟighghaiyai aḻidhdhār, adhil 58 ghaidhighaḻiṉ bhaḍhḍhiyal maṟṟuṃ avarghaḻ aṉubhavidhdha vijhāraṇai maṟṟuṃ jhidhdhiravadhaighaḻ uḍhbhaḍha èviṉ jhiṟaiyil uḻḻa bhèṇghaḻiṉ nilai vivarighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. ivarghaḻil 57 bhèṇghaḻ mòdhdhaṃ 8350 nāḍhghaḻai dhaṉimaijh jhiṟaiyil ghal̤idhdhuḻḻaṉar. ivarghaḻil 56 bhèṇghaḻughghu mòdhdhaṃ 3300 mādhaṅghaḻ jhiṟaidhdhaṇḍhaṉai vidhighghabhbhaḍhḍhuḻḻadhu.

mughamadhi bhalveṟu virudhughaḻaibh bhèṟṟuḻḻār:

 2009 alèghjhāṇḍhar lāṅghar virudhu, amaidhi ārvalar alèghjhāṇḍhar lāṅgharughghu bhèyariḍhabhbhaḍhḍhadhu. indha virudhu 10,000 yūro ghavuravadh dhòghaiyāgha irundhadhu. 
 2011 Per Anger Prize, maṉidha urimaighaḻughghāṉa svīḍhaṉ arajhāṅghadhdhiṉ jharvadhejha virudhu 
 2016 vīmar maṉidha urimaighaḻ virudhu 
 amèrighghaṉ bhijhighal jhòjhaiḍhḍhiyiṉ 2018 āṇḍhri jhaghārov bharijhu 
 2022 bhibhijhiyiṉ 100 ūghghamaḻighghuṃ maṟṟuṃ jhèlvāghghu mighgha bhèṇghaḻil òruvarāgha aṅghīghāraṃ 
 2023 : svīḍhiṣ olof bhālme aṟaghghaḍhḍhaḻaiyiṉ olof bhālme bharijhu, mārḍhā jhumalo maṟṟuṃ èraṉ ghèsghiṉ  uḍhaṉ iṇaindhu
 2023 UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize, Elaheh Mohammadi maṟṟuṃ Niloofar Hamedi āghiyoruḍhaṉ bhaghirndhu ghòḻḻabhbhaḍhḍhadhu. 
 2023 amaidhighghāṉa nobhal bharijhu "īrāṉil bhèṇghaḻ mīdhāṉa òḍhughghumuṟaighghu èdhirāṉa avaradhu bhorāḍhḍhaṃ maṟṟuṃ maṉidha urimaighaḻ maṟṟuṃ aṉaivarughghuṃ jhudhandhiradhdhai meṃbhaḍhudhdhuvadhaṟghāṉa avaradhu bhorāḍhḍhadhdhiṟghāgha" 

2010 il, amaidhighghāṉa nobhal bharijhu bhèṟṟa ṣiriṉ èbhāḍhi bhèlighs èrmaghorā maṉidha urimaighaḻ virudhai vèṉṟabhodhu, adhai mughamadhighghu arbhbhaṇidhdhār. "èṉṉai viḍha indha dhairiyamāṉa bhèṇ indha virudhughghu dhaghudhiyāṉavaḻ" èṉṟu ebhāḍhi ghūṟiṉār. 

 vèḻḻai jhidhdhiravadhai: bhèṇghaḻughghu īrāṉiṉ jhiṟaighaḻughghuḻ. òṉverlḍh bhabhḻigheṣaṉs, 2022. aièsbhièṉ 9780861545506

meṟghoḻghaḻ

1972 bhiṟabhbhughaḻ
vāl̤uṃ nabharghaḻ
nobhal amaidhibh bharijhu bhèṟṟavarghaḻ
īrāṉiya maṉidha urimaighaḻ jhèyaṟbhāḍhḍhāḻarghaḻ
nobhal bharijhu bhèṟṟa bhèṇghaḻ
nobhal bharijhu bhèṟṟa īrāṉiyarghaḻ
நருகீசு முகம்மதி