வில்லியம் சமோய் அராப் ரூட்டோ (William Samoei Arap Ruto, பிறப்பு: 21 திசம்பர் 1966) கென்யாவின் அரசுத்தலைவராகத்  தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட கென்ய அரசியல்வாதி ஆவார்.  இவர் 2013 முதல் கென்யாவின் துணை அரசுத்தலைவராக பணியாற்றினார்.    2013 அதிபர் தேர்தலில், அவர் ஜூபிலி கூட்டணி சார்பில் அதிபர் உஹுரு கென்யாட்டாவுடன் துணை அரசுத்தலைவராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். ரூட்டோ 1998 முதல் 2013 வரை நாடாளுமன்ற உறுப்பினராக இருந்தார். இவர் ஆகத்து 2002 முதல் டிசம்பர் 2002 வரை டேனியல் அராப் மோய் நிர்வாகத்தில் உள்துறை அமைச்சராகப் பணியாற்றினார். பின்னர் இவர் முவாய் கிபாகி நிர்வாகத்தில் 2008 முதல் 2010 வரை விவசாயத்துறை அமைச்சராகவும், ஏப்ரல் முதல் அக்டோபர் 2010 வரை உயர் கல்வி அமைச்சராகவும் பணியாற்றினார் . இவர் 2022 அரசுத்தலைவர் தேர்தலில் கென்யாவின் அரசுத்தலைவராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார்.

ஆரம்ப கால வாழ்க்கை மற்றும் கல்வி 
ரிப்டு பள்ளத்தாக்கு மாகாணத்தில்  உள்ள கலென்ஜின் மக்களைச் சேர்ந்த வில்லியம் ருடோ 1966 ஆம் ஆண்டு டிசம்பர் 21 ஆம் தேதி காமகுட், உசின் கிஷு கவுண்டியில் உள்ள சம்புட் கிராமத்தில் டேனியல் செருயோட் மற்றும் சாரா செருயோட் ஆகியோருக்குப் பிறந்தார்.  இவர் தனது ஆரம்பப் பள்ளிக் கல்வியை கெரோடெட் தொடக்கப் பள்ளியில் பயின்றார். நந்தி கவுண்டியில் உள்ள கப்சபெட் ஆண்கள் உயர்நிலைப் பள்ளியில் உயர்நிலைப் பள்ளிக்குச் செல்வதற்கு முன், அவர் தனது சாதாரண நிலைக் கல்விக்காக வாரெங் இடைநிலைப் பள்ளியில் சேர்க்கப்பட்டார். பின்னர் அவர் நைரோபி பல்கலைக்கழகத்தில் தாவரவியல் மற்றும் விலங்கியல் துறையில் இளம் அறிவியல்பட்டத்தை 1990 ஆம் ஆண்டி பெற்றார். ரூட்டோ பின்னர் தாவர சூழலியலில் பாடப்பிரிவில் முதுகலை அறிவியல் பட்டப்படிப்பில் சேர்ந்து 2011-ஆம் ஆண்டில் பட்டம் பெற்றார். அடுத்த ஆண்டு, இவர் முனைவர் பட்ட ஆய்விற்குப் பதிவு செய்தார். பல பின்னடைவுகளுக்குப் பிறகு,  இவர் நைரோபி பல்கலைக்கழகத்தில் தனது முனைவர் பட்ட ஆய்வினை முடித்து, 21 டிசம்பர் 2018 அன்று பட்டம் பெற்றார். கென்யாவின் நைரோபி தேசிய பூங்காவில் உள்ள தாவர இனங்களின் பன்முகத்தன்மை மற்றும் இரண்டு ஈரநிலங்களின் இயைபு என்ற தலைப்பில் ஒரு கட்டுரை உட்பட பல கட்டுரைகளை ரூட்டோ எழுதியுள்ளார்.  இளங்கலைப் படிப்பிற்காக பல்கலைக்கழக வளாகத்தில் இருந்த காலத்தில், ரூட்டோ கிறித்துவ சங்கத்தில் தீவிர உறுப்பினராக இருந்தார். நைரோபி பல்கலைக்கழகத்தின் பாடகர் குழுவின் தலைவராகவும் பணியாற்றினார்.

நைரோபி பல்கலைக்கழகத்தில் இவரது தேவாலய தலைமை நடவடிக்கைகளின் மூலம் ரூட்டோ அரசுத் தலைவர் டேனியல் அராப் மோயை சந்தித்தார், பின்னர் அவர் 1992 பொதுத் தேர்தல்களின் போது இவரை அரசியலுக்கு அறிமுகப்படுத்தினார். 

ரூட்டோ தனது சொந்த கிராமமான சுகோயில் குறிப்பிடத்தக்க அளவிலான கோழிப் பண்ணையை வைத்திருக்கிறார்.

அரசியல் வாழ்க்கை 
1990 ஆம் ஆண்டில் நைரோபி பல்கலைக்கழகத்தில் பட்டம் பெற்ற பிறகு, ரூட்டோ கென்யாவின் வடக்கு ரிப்ட் பகுதியில் 1990 முதல் 1992 வரை ஆசிரியராகப் பணியாற்றினார், அங்கு இவர் உள்ளூர் ஆப்பிரிக்க உள்நாட்டு தேவாலயத்தின் (AIC) பாடகர் குழுவின் தலைவராகவும் இருந்தார்.

ஒய்கே'92 
1992 ஆம் ஆண்டில் அரசுத்தலைவர் மோயின் மறுதேர்தலுக்காக பரப்புரை செய்து கொண்டிருந்த ஒய்கே'92 பிரச்சாரக் குழுவின் பொருளாளராக ஆனபோது ரூட்டோ தனது அரசியல் வாழ்க்கையைத் தொடங்கினார். அங்கிருந்து கென்ய அரசியலின் நுட்பத்தைக் கற்றுக்கொண்டார்.  இந்தக் காலகட்டத்தில் இவர் சிறிதளவு செல்வங்களைச் சேர்த்ததாகவும் நம்பப்படுகிறது.  1992 தேர்தலுக்குப் பிறகு, அரசுத்தலைவர் மோய் ஒய்கே'92 ஐ கலைத்தார். கென்ய ஆப்பிரிக்க தேசிய ஒன்றியக் கட்சியின் (அப்போதைய கென்யாவின் ஆளும் கட்சி) கிளை கட்சி பதவிகளுக்குப் போட்டியிட முயன்றார், ஆனால் வெற்றிபெறவில்லை.

நாடாளுமன்ற உறுப்பினர் 
ரூட்டோ 1997 பொதுத் தேர்தலில் ஒரு நாடாளுமன்றத் தொகுதிக்கு போட்டியிட்டார். அப்போது இவர் வியக்கத்தக்க வகையில் அப்போதைய பதவியில் இருந்த ரூபன் சேசியர், மோயின் விருப்பமான வேட்பாளர் மற்றும் உசின் கிஷு கட்சியின் கிளைத் தலைவர் மற்றும் உதவி அமைச்சரை தோற்கடித்தார்.   இதற்குப் பிறகு, அவர் பின்னர் மோயின் ஆதரவைப் பெற்று கென்ய ஆப்பிரிக்கத் தேசிய ஒன்றியக் கட்சியின் தேர்தல் இயக்குநராக நியமிக்கப்பட்டார்.  2002 ஆம் ஆண்டில் மோயின் விருப்பமான வாரிசான உஹுரு கென்யாட்டாவிற்கு இவர் அளித்த வலுவான ஆதரவு அவருக்கு உள்துறை (உள்துறை) அமைச்சகத்தின் உதவி அமைச்சராகப் பதவி பெறுவதற்கான வாயப்பைப் பெற்றுத் தந்தது. இந்தத் தேர்தலுக்குப் பின்னர், சில ஆளும் கட்சி அமைச்சர்கள் எதிர்க்கட்சியில் சேருவதற்காக பதவி விலகியதால், இவர் அமைச்சரவையில் முழு ஆய அமைச்சராகப்  பதவி உயர்வு பெற்றார்.  கட்சி தேர்தலில் தோல்வியடைந்தது, ஆனால், இவர் தனது நாடாளுமன்ற இடத்தைத் தக்க வைத்துக் கொண்டார். ரூட்டோ அதன் பின்னர் 2005 ஆம் ஆண்டில் கட்சியின் பொதுச்செயலாளராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். உஹுரு கென்யாட்டா தலைவராக தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். 

2005 ஆம் ஆண்டில், கென்யா ஒரு அரசியலமைப்பு வாக்கெடுப்பை நடத்தியது, அதை இவரது கட்சி எதிர்த்தது.ஆளும் தேசிய வானவில் கூட்டணி அரசாங்கத்தின் சில உறுப்பினர்கள், முக்கியமாக முன்னாள் கென்ய ஆப்பிரிக்க தேசிய ஒன்றியக் கட்சியில் பதவியிலிருந்து 2002 ஆம் ஆண்டில் தாராளமய ஜனநாயகக் கட்சி (கென்யா) என்ற பதாகையின் கீழ் எதிர்க்கட்சிக் கூட்டணியில் இணைந்தவர்கள் மற்றும் அரசுத்தலைவர் முவாய் கிபாகியின் மீது அதிருப்தி அடைந்தவர்கள். தேர்தலுக்கு முந்தைய புரிந்துணர்வு ஒப்பந்தத்தை மதிக்கவில்லை. அதிகாரப் பங்கீடு மற்றும் தலைமை அமைச்சர் பதவி உருவாக்கப்படுதல் ஆகியவற்றில் இவர்கள் கென்ய ஆப்பிரிக்க தேசிய ஒன்றியக் கட்சியுடன் இணைந்து முன்மொழியப்பட்ட அரசியலமைப்பை எதிர்த்தனர்.

அரசியலமைப்பு திருத்தத்திற்கான வாக்கெடுப்பில் எதிர்ப்பிற்கான நிறமாக ஆரஞ்சு நிறத்தினைக் குறியீடாகக் கொண்டிருந்ததால் இந்த இயக்கம் ஆரஞ்சு ஜனநாயக இயக்கம் என பெயரிடப்பட்டது. ரூட்டோ இந்த இயக்கத்தின் மேல்மட்டத்தில் இருந்து கொண்டு பென்டகனின் குரலுக்கு வாயசைத்துக் கொண்டிருந்தார். ரூட்டோ இரிஃப்டு பள்ளத்தாக்கு மாகாணத்தின் வாக்குகளைத் திரட்டுவதில் வெற்றி கண்டார். ஆரஞ்சு ஜனநாயகக் கூட்டணியானது அரசிலமைப்புத் திருத்தத்திற்கெதிராக வெற்றி பெற்றது.

2006 ஆம் ஆண்டு சனவரியில் ரூட்டோ எதிர்வரும் 2007 கென்யப் பொதுத் தேர்தலில் அரசுத்தலைவர் பதவிக்குத் தான் போட்டியிட இருப்பதாக வெளிப்படையாக அறிவித்தார்.  இவரது கட்சியிலிருந்த சக தலைவர்கள் முன்னாள் அரசுத்தலைவர் மோய் உட்பட இவரது கருத்தினைக் கண்டனம் செய்தனர்.  இதற்கிடையில் ஆரஞ்சு ஜனநாயகக் கூட்டணி அரசியல் கட்சியாக உருமாறியது. ரூட்டோ ஆரஞ்சு ஜனநாயகக் கூட்டணியின் சார்பாக அரசுத்தலைவர் வேட்பாளராக மனுத் தாக்கல் செய்தார். 2007 செப்டம்பர் 1-இல், இவர் 386 வாக்குகளுடன் மூன்றாம் இடத்தைப் பெற்றார். இரைலா ஒடிங்கா 2656 வாக்குகளைப் பெற்று வெற்றி பெற்றார். முசாலியா முடவாடி 391 வாக்குகளுடன் இரண்டாம் இடத்தைப் பெற்றார்.  ரூட்டோ வாக்கெடுப்பிற்குப் பிறது ஒடிங்காவிற்கு தனது ஆதரவை வெளிப்படுத்தினார். கென்ய ஆப்பிரிக்க தேசிய ஒன்றிய கட்சியானது உகுரு கென்யாட்டாவின் கீழ் கிபாகிக்கு ஆதரவளித்துள்ளது.  2007 அக்டோபர் 6 ஆம் நாள் கட்சியின் பொதுச் செயலாளர் பதவியிலிருந்து விலகினார்.

2007 ஆம் ஆண்டு திசம்பரில் நடைபெற்ற அரசுத்தலைவர் தேர்தல் நெருக்கடியான சூழலில் முடிந்தது. கென்யாவின் தேர்தல் ஆணையம் கிபாகி வெற்றி பெற்றதாக அறிவித்தது. ஆனால், இரைலா மற்றும் ஆரஞ்சு ஜனநாயக இயக்கம் இருவரும் தாங்களே வெற்றி பெற்றதாக கோரினர். முவாய் கிபாகி 2007 அரசுத்தலைவர் தேர்தலையடுத்து அவசரகதியில் பதவியேற்றார்.  தேர்தல் மற்றும் வெற்றி குறித்த சர்ச்சை ஆகியவற்றைத் தொடர்ந்து 2007-2008 ஆண்டுகளில் தொடர் அரசியல் வன்முறை நிகழ்வுகளுக்குள் அமிழ்ந்து போனது.  பின்னர் கிபாகி ஒடிங்காவுடன் அதிகாரத்தைப் பகிர்ந்து கொள்வதற்கு ஒத்துக்கொண்டார்.

ஒரு மாபெரும் கூட்டணி அமைச்சரவையானது 2008 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் 13 ஆம் தேதியன்று அறிவிக்கப்பட்டு ஏப்ரல் 17 ஆம் நாள் பதவியேற்றது. ரூட்டோ வேளாண்மைத் துறை அமைச்சராக நியமிக்கப்பட்டார். ரூட்டோ எல்டோர்ட் வடக்குத் தொகுதியிலிருந்து 2008 மார்ச் 4 ஆம் நாளன்று பாராளுமன்ற உறுப்பினராகவும் ஆனார். 

கென்யாவின் 2007/2008 அரசியல் வன்முறையில் ஈடுபட்டதற்காக பன்னாட்டு குற்றவியல் நீதிமன்ற விசாரணைக்கு உட்படுத்தப்பட்ட நபர்களின் பட்டியலில் ரூட்டோவும் ஒருவர். இருப்பினும்,  பன்னாட்டு குற்றவியல் நீதிமன்ற வழக்கு முக்கிய அரசு தரப்பு சாட்சிகளை திரும்பப் பெறுவது தொடர்பான சவால்களை எதிர்கொண்டது. 2016 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரலில், ரூட்டோ மீதான குற்றச்சாட்டுகளை நீதிமன்றம் கைவிட்டது.

மேற்கோள்கள்

வெளி இணைப்புகள் 

 BBC News, Kenya's political punch-up

 William Ruto, William Ruto – Profile and Biography
 Mboche Obute, Bottom up economic model

1966 பிறப்புகள்
வாழும் நபர்கள்
கென்ய அரசியல்வாதிகள்
villiyaṃ jhamoy arābh rūḍhḍho (William Samoei Arap Ruto, bhiṟabhbhu: 21 dhijhaṃbhar 1966) ghèṉyāviṉ arajhudhdhalaivarāghadh  dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍha ghèṉya arajhiyalvādhi āvār.  ivar 2013 mudhal ghèṉyāviṉ dhuṇai arajhudhdhalaivarāgha bhaṇiyāṟṟiṉār.    2013 adhibhar dherdhalil, avar jūbhili ghūḍhḍhaṇi jhārbhil adhibhar uhuru ghèṉyāḍhḍhāvuḍhaṉ dhuṇai arajhudhdhalaivarāghadh dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. rūḍhḍho 1998 mudhal 2013 varai nāḍhāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉarāgha irundhār. ivar āghadhdhu 2002 mudhal ḍhijhaṃbhar 2002 varai ḍheṉiyal arābh moy nirvāghadhdhil uḻdhuṟai amaijhjharāghabh bhaṇiyāṟṟiṉār. bhiṉṉar ivar muvāy ghibhāghi nirvāghadhdhil 2008 mudhal 2010 varai vivajhāyadhdhuṟai amaijhjharāghavuṃ, ebhral mudhal aghḍhobhar 2010 varai uyar ghalvi amaijhjharāghavuṃ bhaṇiyāṟṟiṉār . ivar 2022 arajhudhdhalaivar dherdhalil ghèṉyāviṉ arajhudhdhalaivarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār.

āraṃbha ghāla vāl̤ghghai maṟṟuṃ ghalvi 
ribhḍhu bhaḻḻadhdhāghghu māghāṇadhdhil  uḻḻa ghalèṉjiṉ maghghaḻaijh jherndha villiyaṃ ruḍho 1966 āṃ āṇḍhu ḍhijhaṃbhar 21 āṃ dhedhi ghāmaghuḍh, ujhiṉ ghiṣu ghavuṇḍhiyil uḻḻa jhaṃbhuḍh ghirāmadhdhil ḍheṉiyal jhèruyoḍh maṟṟuṃ jhārā jhèruyoḍh āghiyorughghubh bhiṟandhār.  ivar dhaṉadhu āraṃbhabh bhaḻḻigh ghalviyai ghèroḍhèḍh dhòḍhaghghabh bhaḻḻiyil bhayiṉṟār. nandhi ghavuṇḍhiyil uḻḻa ghabhjhabhèḍh āṇghaḻ uyarnilaibh bhaḻḻiyil uyarnilaibh bhaḻḻighghujh jhèlvadhaṟghu muṉ, avar dhaṉadhu jhādhāraṇa nilaigh ghalvighghāgha vārèṅ iḍhainilaibh bhaḻḻiyil jherghghabhbhaḍhḍhār. bhiṉṉar avar nairobhi bhalghalaighghal̤aghadhdhil dhāvaraviyal maṟṟuṃ vilaṅghiyal dhuṟaiyil iḻaṃ aṟiviyalbhaḍhḍhadhdhai 1990 āṃ āṇḍhi bhèṟṟār. rūḍhḍho bhiṉṉar dhāvara jhūl̤aliyalil bhāḍhabhbhirivil mudhughalai aṟiviyal bhaḍhḍhabhbhaḍhibhbhil jherndhu 2011-āṃ āṇḍhil bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. aḍhudhdha āṇḍhu, ivar muṉaivar bhaḍhḍha āyviṟghubh bhadhivu jhèydhār. bhala bhiṉṉaḍhaivughaḻughghubh bhiṟaghu,  ivar nairobhi bhalghalaighghal̤aghadhdhil dhaṉadhu muṉaivar bhaḍhḍha āyviṉai muḍhidhdhu, 21 ḍhijhaṃbhar 2018 aṉṟu bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār. ghèṉyāviṉ nairobhi dhejhiya bhūṅghāvil uḻḻa dhāvara iṉaṅghaḻiṉ bhaṉmughadhdhaṉmai maṟṟuṃ iraṇḍhu īranilaṅghaḻiṉ iyaibhu èṉṟa dhalaibhbhil òru ghaḍhḍhurai uḍhbhaḍha bhala ghaḍhḍhuraighaḻai rūḍhḍho èl̤udhiyuḻḻār.  iḻaṅghalaibh bhaḍhibhbhiṟghāgha bhalghalaighghal̤agha vaḻāghadhdhil irundha ghāladhdhil, rūḍhḍho ghiṟidhdhuva jhaṅghadhdhil dhīvira uṟubhbhiṉarāgha irundhār. nairobhi bhalghalaighghal̤aghadhdhiṉ bhāḍhaghar ghul̤uviṉ dhalaivarāghavuṃ bhaṇiyāṟṟiṉār.

nairobhi bhalghalaighghal̤aghadhdhil ivaradhu dhevālaya dhalaimai naḍhavaḍhighghaighaḻiṉ mūlaṃ rūḍhḍho arajhudh dhalaivar ḍheṉiyal arābh moyai jhandhidhdhār, bhiṉṉar avar 1992 bhòdhudh dherdhalghaḻiṉ bhodhu ivarai arajhiyalughghu aṟimughabhbhaḍhudhdhiṉār. 

rūḍhḍho dhaṉadhu jhòndha ghirāmamāṉa jhughoyil ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha aḻavilāṉa ghol̤ibh bhaṇṇaiyai vaidhdhirughghiṟār.

arajhiyal vāl̤ghghai 
1990 āṃ āṇḍhil nairobhi bhalghalaighghal̤aghadhdhil bhaḍhḍhaṃ bhèṟṟa bhiṟaghu, rūḍhḍho ghèṉyāviṉ vaḍhaghghu ribhḍh bhaghudhiyil 1990 mudhal 1992 varai ājhiriyarāghabh bhaṇiyāṟṟiṉār, aṅghu ivar uḻḻūr ābhbhirighgha uḻnāḍhḍhu dhevālayadhdhiṉ (AIC) bhāḍhaghar ghul̤uviṉ dhalaivarāghavuṃ irundhār.

òyghe'92 
1992 āṃ āṇḍhil arajhudhdhalaivar moyiṉ maṟudherdhalughghāgha bharabhbhurai jhèydhu ghòṇḍhirundha òyghe'92 bhirajhjhāragh ghul̤uviṉ bhòruḻāḻarāgha āṉabhodhu rūḍhḍho dhaṉadhu arajhiyal vāl̤ghghaiyaidh dhòḍhaṅghiṉār. aṅghirundhu ghèṉya arajhiyaliṉ nuḍhbhadhdhaigh ghaṟṟughghòṇḍhār.  indhagh ghālaghaḍhḍhadhdhil ivar jhiṟidhaḻavu jhèlvaṅghaḻaijh jherdhdhadhāghavuṃ naṃbhabhbhaḍhughiṟadhu.  1992 dherdhalughghubh bhiṟaghu, arajhudhdhalaivar moy òyghe'92 ai ghalaidhdhār. ghèṉya ābhbhirighgha dhejhiya òṉṟiyagh ghaḍhjhiyiṉ (abhbhodhaiya ghèṉyāviṉ āḻuṃ ghaḍhjhi) ghiḻai ghaḍhjhi bhadhavighaḻughghubh bhoḍhḍhiyiḍha muyaṉṟār, āṉāl vèṟṟibhèṟavillai.

nāḍhāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉar 
rūḍhḍho 1997 bhòdhudh dherdhalil òru nāḍhāḻumaṉṟadh dhòghudhighghu bhoḍhḍhiyiḍhḍhār. abhbhodhu ivar viyaghghadhdhaghgha vaghaiyil abhbhodhaiya bhadhaviyil irundha rūbhaṉ jhejhiyar, moyiṉ virubhbhamāṉa veḍhbhāḻar maṟṟuṃ ujhiṉ ghiṣu ghaḍhjhiyiṉ ghiḻaidh dhalaivar maṟṟuṃ udhavi amaijhjharai dhoṟghaḍhidhdhār.   idhaṟghubh bhiṟaghu, avar bhiṉṉar moyiṉ ādharavaibh bhèṟṟu ghèṉya ābhbhirighghadh dhejhiya òṉṟiyagh ghaḍhjhiyiṉ dherdhal iyaghghunarāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār.  2002 āṃ āṇḍhil moyiṉ virubhbhamāṉa vārijhāṉa uhuru ghèṉyāḍhḍhāviṟghu ivar aḻidhdha valuvāṉa ādharavu avarughghu uḻdhuṟai (uḻdhuṟai) amaijhjhaghadhdhiṉ udhavi amaijhjharāghabh bhadhavi bhèṟuvadhaṟghāṉa vāyabhbhaibh bhèṟṟudh dhandhadhu. indhadh dherdhalughghubh bhiṉṉar, jhila āḻuṃ ghaḍhjhi amaijhjharghaḻ èdhirghghaḍhjhiyil jheruvadhaṟghāgha bhadhavi vilaghiyadhāl, ivar amaijhjharavaiyil mul̤u āya amaijhjharāghabh  bhadhavi uyarvu bhèṟṟār.  ghaḍhjhi dherdhalil dholviyaḍhaindhadhu, āṉāl, ivar dhaṉadhu nāḍhāḻumaṉṟa iḍhadhdhaidh dhaghgha vaidhdhugh ghòṇḍhār. rūḍhḍho adhaṉ bhiṉṉar 2005 āṃ āṇḍhil ghaḍhjhiyiṉ bhòdhujhjhèyalāḻarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. uhuru ghèṉyāḍhḍhā dhalaivarāgha dherndhèḍhughghabhbhaḍhḍhār. 

2005 āṃ āṇḍhil, ghèṉyā òru arajhiyalamaibhbhu vāghghèḍhubhbhai naḍhadhdhiyadhu, adhai ivaradhu ghaḍhjhi èdhirdhdhadhu.āḻuṃ dhejhiya vāṉavil ghūḍhḍhaṇi arajhāṅghadhdhiṉ jhila uṟubhbhiṉarghaḻ, mughghiyamāgha muṉṉāḻ ghèṉya ābhbhirighgha dhejhiya òṉṟiyagh ghaḍhjhiyil bhadhaviyilirundhu 2002 āṃ āṇḍhil dhārāḻamaya jaṉanāyaghagh ghaḍhjhi (ghèṉyā) èṉṟa bhadhāghaiyiṉ ghīl̤ èdhirghghaḍhjhigh ghūḍhḍhaṇiyil iṇaindhavarghaḻ maṟṟuṃ arajhudhdhalaivar muvāy ghibhāghiyiṉ mīdhu adhirubhdhi aḍhaindhavarghaḻ. dherdhalughghu mundhaiya bhurindhuṇarvu òbhbhandhadhdhai madhighghavillai. adhighārabh bhaṅghīḍhu maṟṟuṃ dhalaimai amaijhjhar bhadhavi uruvāghghabhbhaḍhudhal āghiyavaṟṟil ivarghaḻ ghèṉya ābhbhirighgha dhejhiya òṉṟiyagh ghaḍhjhiyuḍhaṉ iṇaindhu muṉmòl̤iyabhbhaḍhḍha arajhiyalamaibhbhai èdhirdhdhaṉar.

arajhiyalamaibhbhu dhirudhdhadhdhiṟghāṉa vāghghèḍhubhbhil èdhirbhbhiṟghāṉa niṟamāgha ārañjhu niṟadhdhiṉaigh ghuṟiyīḍhāghagh ghòṇḍhirundhadhāl indha iyaghghaṃ ārañjhu jaṉanāyagha iyaghghaṃ èṉa bhèyariḍhabhbhaḍhḍhadhu. rūḍhḍho indha iyaghghadhdhiṉ melmaḍhḍhadhdhil irundhu ghòṇḍhu bhèṉḍhaghaṉiṉ ghuralughghu vāyajhaidhdhugh ghòṇḍhirundhār. rūḍhḍho irifḍhu bhaḻḻadhdhāghghu māghāṇadhdhiṉ vāghghughaḻaidh dhiraḍhḍhuvadhil vèṟṟi ghaṇḍhār. ārañjhu jaṉanāyaghagh ghūḍhḍhaṇiyāṉadhu arajhilamaibhbhudh dhirudhdhadhdhiṟghèdhirāgha vèṟṟi bhèṟṟadhu.

2006 āṃ āṇḍhu jhaṉavariyil rūḍhḍho èdhirvaruṃ 2007 ghèṉyabh bhòdhudh dherdhalil arajhudhdhalaivar bhadhavighghudh dhāṉ bhoḍhḍhiyiḍha irubhbhadhāgha vèḻibhbhaḍhaiyāgha aṟividhdhār.  ivaradhu ghaḍhjhiyilirundha jhagha dhalaivarghaḻ muṉṉāḻ arajhudhdhalaivar moy uḍhbhaḍha ivaradhu gharudhdhiṉaigh ghaṇḍhaṉaṃ jhèydhaṉar.  idhaṟghiḍhaiyil ārañjhu jaṉanāyaghagh ghūḍhḍhaṇi arajhiyal ghaḍhjhiyāgha urumāṟiyadhu. rūḍhḍho ārañjhu jaṉanāyaghagh ghūḍhḍhaṇiyiṉ jhārbhāgha arajhudhdhalaivar veḍhbhāḻarāgha maṉudh dhāghghal jhèydhār. 2007 jhèbhḍhaṃbhar 1-il, ivar 386 vāghghughaḻuḍhaṉ mūṉṟāṃ iḍhadhdhaibh bhèṟṟār. irailā òḍhiṅghā 2656 vāghghughaḻaibh bhèṟṟu vèṟṟi bhèṟṟār. mujhāliyā muḍhavāḍhi 391 vāghghughaḻuḍhaṉ iraṇḍhāṃ iḍhadhdhaibh bhèṟṟār.  rūḍhḍho vāghghèḍhubhbhiṟghubh bhiṟadhu òḍhiṅghāviṟghu dhaṉadhu ādharavai vèḻibhbhaḍhudhdhiṉār. ghèṉya ābhbhirighgha dhejhiya òṉṟiya ghaḍhjhiyāṉadhu ughuru ghèṉyāḍhḍhāviṉ ghīl̤ ghibhāghighghu ādharavaḻidhdhuḻḻadhu.  2007 aghḍhobhar 6 āṃ nāḻ ghaḍhjhiyiṉ bhòdhujh jhèyalāḻar bhadhaviyilirundhu vilaghiṉār.

2007 āṃ āṇḍhu dhijhaṃbharil naḍhaibhèṟṟa arajhudhdhalaivar dherdhal nèrughghaḍhiyāṉa jhūl̤alil muḍhindhadhu. ghèṉyāviṉ dherdhal āṇaiyaṃ ghibhāghi vèṟṟi bhèṟṟadhāgha aṟividhdhadhu. āṉāl, irailā maṟṟuṃ ārañjhu jaṉanāyagha iyaghghaṃ iruvaruṃ dhāṅghaḻe vèṟṟi bhèṟṟadhāgha ghoriṉar. muvāy ghibhāghi 2007 arajhudhdhalaivar dherdhalaiyaḍhudhdhu avajharaghadhiyil bhadhaviyeṟṟār.  dherdhal maṟṟuṃ vèṟṟi ghuṟidhdha jharjhjhai āghiyavaṟṟaidh dhòḍharndhu 2007-2008 āṇḍhughaḻil dhòḍhar arajhiyal vaṉmuṟai nighal̤vughaḻughghuḻ amil̤ndhu bhoṉadhu.  bhiṉṉar ghibhāghi òḍhiṅghāvuḍhaṉ adhighāradhdhaibh bhaghirndhu ghòḻvadhaṟghu òdhdhughghòṇḍhār.

òru mābhèruṃ ghūḍhḍhaṇi amaijhjharavaiyāṉadhu 2008 āṃ āṇḍhu ebhral 13 āṃ dhedhiyaṉṟu aṟivighghabhbhaḍhḍhu ebhral 17 āṃ nāḻ bhadhaviyeṟṟadhu. rūḍhḍho veḻāṇmaidh dhuṟai amaijhjharāgha niyamighghabhbhaḍhḍhār. rūḍhḍho èlḍhorḍh vaḍhaghghudh dhòghudhiyilirundhu 2008 mārjh 4 āṃ nāḻaṉṟu bhārāḻumaṉṟa uṟubhbhiṉarāghavuṃ āṉār. 

ghèṉyāviṉ 2007/2008 arajhiyal vaṉmuṟaiyil īḍhubhaḍhḍhadhaṟghāgha bhaṉṉāḍhḍhu ghuṟṟaviyal nīdhimaṉṟa vijhāraṇaighghu uḍhbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍha nabharghaḻiṉ bhaḍhḍhiyalil rūḍhḍhovuṃ òruvar. irubhbhiṉuṃ,  bhaṉṉāḍhḍhu ghuṟṟaviyal nīdhimaṉṟa val̤aghghu mughghiya arajhu dharabhbhu jhāḍhjhighaḻai dhiruṃbhabh bhèṟuvadhu dhòḍharbhāṉa jhavālghaḻai èdhirghòṇḍhadhu. 2016 āṃ āṇḍhu ebhralil, rūḍhḍho mīdhāṉa ghuṟṟajhjhāḍhḍhughaḻai nīdhimaṉṟaṃ ghaiviḍhḍhadhu.

meṟghoḻghaḻ

vèḻi iṇaibhbhughaḻ 

 BBC News, Kenya's political punch-up

 William Ruto, William Ruto – Profile and Biography
 Mboche Obute, Bottom up economic model

1966 bhiṟabhbhughaḻ
vāl̤uṃ nabharghaḻ
ghèṉya arajhiyalvādhighaḻ
வில்லியம் ரூட்டோ