சலீலா ஐதர் (Jalila Haider) என்பவர் பாக்கித்தான் நாட்டிலுள்ள குவெட்டா நகரத்தைச் சேர்ந்த மனித உரிமைகள் வழக்கறிஞராவார். 1988 ஆம் ஆண்டு டிசம்பர் மாதம் 10 ஆம் தேதியன்று இவர் பாக்கித்தானின் குவெட்டாவில் பிறந்தார். அரசியல் ஆர்வலராகவும் கசாரா எனும் சிறுபான்மையினரான குவெட்டாவைச் சேர்ந்த முதல்பெண் வழக்கறிஞராகவும் இவர் அறியப்பட்டார். மேலும் பாக்கித்தான் குவெட்டாவில் துன்புறுத்தப்பட்ட கசாரா மக்கள்  சமூகத்தின்  உரிமைகளுக்காக வாதாடிவருகிறார். அவாமி தொழிலாளர் கட்சி உறுப்பினராகவும் , பலுசித்தான் அத்தியாயம் தலைவர் பெண்கள் சனநாயக முன்னணி கட்சியின் பகுதி தலைவராகவும், பாசுடூன் தாபுசு இயக்கத்தின் போராளியுமாவும் சலீலா செயல்பட்டார். பலவீனமான பெண்கள் மற்றும் குழந்தைகளுக்கான வாய்ப்புகளை வலுப்படுத்துவதன் மூலம் பலுச்சிசுத்தான் உள்ளூர் சமூகங்களை மேம்படுத்துவதை நோக்கமாகக் கொண்ட ஓர் இலாபநோக்கற்ற அமைப்பான 'நாங்கள் மனிதர்கள்- என்ற நிறுவனத்தை நிறுவினார்.

சலிலா 2019 ஆம் ஆண்டில் பிபிசி 100 பெண்கள் பட்டியலில் இடம்பெற்றார். சர்வதேச தைரியமான பெண்கள் வரிசையில் மாநில அமெரிக்க வெளியுறவுத் துறையில் மார்ச் 2020 ஆம் ஆண்டு தேர்வுசெய்யப்பட்டார்.

ஆரம்பகால வாழ்க்கை 
சலீலா ஐதர் பாக்கித்தானின் பலுச்சிசுத்தான் குவெட்டாவில் 1988 ஆம் ஆண்டு டிசம்பர் 10 அன்று பிறந்தார். பலுச்சிசுத்தான் பல்கலைக்கழகத்தில் சர்வதேச உறவுகளில் முதுகலைப்பட்டம் பெற்றார்.

தொழில் 
பாதிக்கப்படக்கூடிய சமூகங்களின் உரிமைகளை ஆதரிப்பவராகவும் , அவர்கள் எதிர்கொள்ளும் மனித உரிமை மீறல்கள் மற்றும் தவறான செயல்களுக்கு எதிராக குரல் கொடுப்பவராகவும் சலீலா செயல்பட்டார். பலூச் அரசியல் தொழிலாளர்களின் கட்டாய காணாமல் ஆக்கல்கள் மற்றும் கொலைகளுக்கு எதிராக இவர் பிரச்சாரம் செய்தார். மேலும் அசாராக்களின் இனச் சுத்திகரிப்புக்கு எதிராக ஆர்ப்பாட்டங்கள் மற்றும் உள்ளிருப்புப் போராட்டங்களையும் நடத்தினார். பாசுடூன்கள் எதிர்கொள்ளும் கொடுமைகளுக்கு எதிராகவும் இவர் பேசினார். மேலும் அவர்கள் அனைவரும் பாக்கித்தானின் அரசியலமைப்பில் உத்தரவாதமளிக்கப்பட்ட தங்கள் வாழ்வுரிமைக்காகக் கோருவதால் அவர்களின் வலி நியாயமானதே என்று நம்பினார். 2018 ஆம் ஆண்டு மார்ச் மாதத்தில் குவெட்டாவில் நடந்த பாசுட்டூன் தகாபுசு இயக்கத்தின் கூட்டத்திலும் இவார் ஐதர் உரையாற்றினார், அதற்காக அவர் கடுமையான விமர்சனத்தையும் துன்புறுத்தலையும் எதிர் கொண்டார்.

2018 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் மாதத்தில் அசாராச மூகத்தை குறிவைத்து நான்கு தனித்தனி தாக்குதல்கள் நடத்தப்பட்டது. இதை எதிர்த்து சலீலா ஐதர் குவெட்டா பிரசுகிளப்பிற்கு வெளியே அமைதியான உண்ணா விரத முகாமை நடத்தினார். இந்த உண்ணா விரதம் சுமார் ஐந்து நாட்கள் நீடித்தது.

ஐதர் மற்றும் பிற தலைவர்கள் பாக்கித்தானின் இராணுவத் தளபதி கமர் சாவேத் பச்வாவிடம் முறையிட்டு குற்றவாளிகளை சட்டத்தின் முன்நிறுத்தி அவர்களின் பாதுகாப்பை உறுதிப்படுத்த உறுதியான நடவடிக்கைகளை எடுக்கவேண்டும் என்று கோரினர்.மேலும் ஐதர் மற்றும் சமூகப் பெரியவர்கள் பலுசிசுதான் முதல்வர் மிர்அப்துல் குத்தூசு பிசன்சோ, மத்திய உள்துறை அமைச்சர் அசுசான் இக்பால், மாகாண உள்துறை அமைச்சர் மிர்சர் பராசபுக்தி ஆகியோருடன் முடிவற்ற பேச்சுவார்த்தை நடத்தினர்.பின்பு கமர் சாவேத் பசுவா பழங்குடியின பெரியவர்கள் மற்றும் அசாரா பெண்கள் உட்பட சமூகத்தின் பிரதிநிதிகளுடன் கூட்டங்களை நடத்திய பிறகு போராட்டம் நிறைவடைந்தது. அதில் அச்சமூகத்தின் வாழ்வுரிமையின் பாதுகாப்பு உறுதிசெய்யப்பட்டது. உண்ணாவிரதத்தைத் தொடர்ந்து 2018 ஆம் ஆண்டு மே மாதம் 2 ஆம் நாளான்று பாக்கித்தானின் தலைமை நீதிபதி மியான்சாகிப் நிசார், அசாராவின் கொலைகள் குறித்து தன்னிச்சையாக அறிவித்தார். மே 11 அன்று நடந்த விசாரணையில், இந்த இலக்குவைக்கப்பட்ட கொலைகள் அசாராச மூகத்தின் இனச்சுத்திகரிப்பு என அழைக்கப்பட்டது. பின் இந்த கொலைகளுக்கு பின்னால் உள்ள சக்திகள் பற்றிய அறிக்கைகளை சமர்ப்பிக்க அனைத்து பாதுகாப்பு நிறுவனங்களுக்கும் நிசார் அறிவுறுத்தினார்.

இத்தகைய அரசியல் செயல்பாடுகளைத் தவிர சலீலா பல ஆண்டுகளாக பலுச்சிசுத்தான் வழக்கறிஞர் சங்கத்தில் வழக்கறிஞராகப் பணியாற்றினார். பெண்களின் உரிமைகளைப் பாதுகாப்பதில் நிபுணத்துவம் பெற்றவராகத் திகழ்ந்தார். நீதி நியாயத்திற்காகவும், சட்டத்திற்குப் புறம்பான கொலைகள், குடும்பவன்முறை, திருமணச் சர்ச்சைகள், பாலியல் துன்புறுத்தல் மற்றும் சொத்து உரிமைகள் உள்ளிட்ட பல்வேறு செய்திகளுக்கு சட்ட ஆலோசனைகளையும், கட்டணநிதி வழங்க முடியாத மக்களுக்கு இலவசசட்ட சேவைகளையும் செய்தார்.

2018 ஆம் ஆண்டில், ஐதர் இசுலாமாபாத்தில் உள்ள தேசிய பயங்கரவாத எதிர்ப்பு ஆணையத்தின் தேசிய ஒருங்கிணைப்பாளர்  இச்சான்கானியை சந்தித்தார். அவரிடம் உணவளிக்கும் சமூக, பொருளாதார மற்றும் நிர்வாக சவால்களை எதிர்கொள்ளும் அசாராபெண்களின் குறைகளை முன்வைத்தார்.
  
ஐதர் பலுச்சித்தானில் பெண்ணியப் போராட்டத்திற்கு ஆணாதிக்க நெறிமுறைகளுக்கு எதிராகப் போராடி, அவுரத் அணிவகுப்பு உட்பட அனைத்து முக்கிய இயக்கங்களையும் வழிநடத்தியுள்ளார்.

மேற்கோள்கள் 

பாக்கித்தானியப் பெண்ணியவாதிகள்
1988 பிறப்புகள்
jhalīlā aidhar (Jalila Haider) èṉbhavar bhāghghidhdhāṉ nāḍhḍhiluḻḻa ghuvèḍhḍhā nagharadhdhaijh jherndha maṉidha urimaighaḻ val̤aghghaṟiñarāvār. 1988 āṃ āṇḍhu ḍhijhaṃbhar mādhaṃ 10 āṃ dhedhiyaṉṟu ivar bhāghghidhdhāṉiṉ ghuvèḍhḍhāvil bhiṟandhār. arajhiyal ārvalarāghavuṃ ghajhārā èṉuṃ jhiṟubhāṉmaiyiṉarāṉa ghuvèḍhḍhāvaijh jherndha mudhalbhèṇ val̤aghghaṟiñarāghavuṃ ivar aṟiyabhbhaḍhḍhār. meluṃ bhāghghidhdhāṉ ghuvèḍhḍhāvil dhuṉbhuṟudhdhabhbhaḍhḍha ghajhārā maghghaḻ  jhamūghadhdhiṉ  urimaighaḻughghāgha vādhāḍhivarughiṟār. avāmi dhòl̤ilāḻar ghaḍhjhi uṟubhbhiṉarāghavuṃ , bhalujhidhdhāṉ adhdhiyāyaṃ dhalaivar bhèṇghaḻ jhaṉanāyagha muṉṉaṇi ghaḍhjhiyiṉ bhaghudhi dhalaivarāghavuṃ, bhājhuḍhūṉ dhābhujhu iyaghghadhdhiṉ bhorāḻiyumāvuṃ jhalīlā jhèyalbhaḍhḍhār. bhalavīṉamāṉa bhèṇghaḻ maṟṟuṃ ghul̤andhaighaḻughghāṉa vāybhbhughaḻai valubhbhaḍhudhdhuvadhaṉ mūlaṃ bhalujhjhijhudhdhāṉ uḻḻūr jhamūghaṅghaḻai meṃbhaḍhudhdhuvadhai noghghamāghagh ghòṇḍha or ilābhanoghghaṟṟa amaibhbhāṉa 'nāṅghaḻ maṉidharghaḻ- èṉṟa niṟuvaṉadhdhai niṟuviṉār.

jhalilā 2019 āṃ āṇḍhil bhibhijhi 100 bhèṇghaḻ bhaḍhḍhiyalil iḍhaṃbhèṟṟār. jharvadhejha dhairiyamāṉa bhèṇghaḻ varijhaiyil mānila amèrighgha vèḻiyuṟavudh dhuṟaiyil mārjh 2020 āṃ āṇḍhu dhervujhèyyabhbhaḍhḍhār.

āraṃbhaghāla vāl̤ghghai 
jhalīlā aidhar bhāghghidhdhāṉiṉ bhalujhjhijhudhdhāṉ ghuvèḍhḍhāvil 1988 āṃ āṇḍhu ḍhijhaṃbhar 10 aṉṟu bhiṟandhār. bhalujhjhijhudhdhāṉ bhalghalaighghal̤aghadhdhil jharvadhejha uṟavughaḻil mudhughalaibhbhaḍhḍhaṃ bhèṟṟār.

dhòl̤il 
bhādhighghabhbhaḍhaghghūḍhiya jhamūghaṅghaḻiṉ urimaighaḻai ādharibhbhavarāghavuṃ , avarghaḻ èdhirghòḻḻuṃ maṉidha urimai mīṟalghaḻ maṟṟuṃ dhavaṟāṉa jhèyalghaḻughghu èdhirāgha ghural ghòḍhubhbhavarāghavuṃ jhalīlā jhèyalbhaḍhḍhār. bhalūjh arajhiyal dhòl̤ilāḻarghaḻiṉ ghaḍhḍhāya ghāṇāmal āghghalghaḻ maṟṟuṃ ghòlaighaḻughghu èdhirāgha ivar bhirajhjhāraṃ jhèydhār. meluṃ ajhārāghghaḻiṉ iṉajh jhudhdhigharibhbhughghu èdhirāgha ārbhbhāḍhḍhaṅghaḻ maṟṟuṃ uḻḻirubhbhubh bhorāḍhḍhaṅghaḻaiyuṃ naḍhadhdhiṉār. bhājhuḍhūṉghaḻ èdhirghòḻḻuṃ ghòḍhumaighaḻughghu èdhirāghavuṃ ivar bhejhiṉār. meluṃ avarghaḻ aṉaivaruṃ bhāghghidhdhāṉiṉ arajhiyalamaibhbhil udhdharavādhamaḻighghabhbhaḍhḍha dhaṅghaḻ vāl̤vurimaighghāghagh ghoruvadhāl avarghaḻiṉ vali niyāyamāṉadhe èṉṟu naṃbhiṉār. 2018 āṃ āṇḍhu mārjh mādhadhdhil ghuvèḍhḍhāvil naḍhandha bhājhuḍhḍhūṉ dhaghābhujhu iyaghghadhdhiṉ ghūḍhḍhadhdhiluṃ ivār aidhar uraiyāṟṟiṉār, adhaṟghāgha avar ghaḍhumaiyāṉa vimarjhaṉadhdhaiyuṃ dhuṉbhuṟudhdhalaiyuṃ èdhir ghòṇḍhār.

2018 āṃ āṇḍhu ebhral mādhadhdhil ajhārājha mūghadhdhai ghuṟivaidhdhu nāṉghu dhaṉidhdhaṉi dhāghghudhalghaḻ naḍhadhdhabhbhaḍhḍhadhu. idhai èdhirdhdhu jhalīlā aidhar ghuvèḍhḍhā bhirajhughiḻabhbhiṟghu vèḻiye amaidhiyāṉa uṇṇā viradha mughāmai naḍhadhdhiṉār. indha uṇṇā viradhaṃ jhumār aindhu nāḍhghaḻ nīḍhidhdhadhu.

aidhar maṟṟuṃ bhiṟa dhalaivarghaḻ bhāghghidhdhāṉiṉ irāṇuvadh dhaḻabhadhi ghamar jhāvedh bhajhvāviḍhaṃ muṟaiyiḍhḍhu ghuṟṟavāḻighaḻai jhaḍhḍhadhdhiṉ muṉniṟudhdhi avarghaḻiṉ bhādhughābhbhai uṟudhibhbhaḍhudhdha uṟudhiyāṉa naḍhavaḍhighghaighaḻai èḍhughghaveṇḍhuṃ èṉṟu ghoriṉar.meluṃ aidhar maṟṟuṃ jhamūghabh bhèriyavarghaḻ bhalujhijhudhāṉ mudhalvar mirabhdhul ghudhdhūjhu bhijhaṉjho, madhdhiya uḻdhuṟai amaijhjhar ajhujhāṉ ighbhāl, māghāṇa uḻdhuṟai amaijhjhar mirjhar bharājhabhughdhi āghiyoruḍhaṉ muḍhivaṟṟa bhejhjhuvārdhdhai naḍhadhdhiṉar.bhiṉbhu ghamar jhāvedh bhajhuvā bhal̤aṅghuḍhiyiṉa bhèriyavarghaḻ maṟṟuṃ ajhārā bhèṇghaḻ uḍhbhaḍha jhamūghadhdhiṉ bhiradhinidhighaḻuḍhaṉ ghūḍhḍhaṅghaḻai naḍhadhdhiya bhiṟaghu bhorāḍhḍhaṃ niṟaivaḍhaindhadhu. adhil ajhjhamūghadhdhiṉ vāl̤vurimaiyiṉ bhādhughābhbhu uṟudhijhèyyabhbhaḍhḍhadhu. uṇṇāviradhadhdhaidh dhòḍharndhu 2018 āṃ āṇḍhu me mādhaṃ 2 āṃ nāḻāṉṟu bhāghghidhdhāṉiṉ dhalaimai nīdhibhadhi miyāṉjhāghibh nijhār, ajhārāviṉ ghòlaighaḻ ghuṟidhdhu dhaṉṉijhjhaiyāgha aṟividhdhār. me 11 aṉṟu naḍhandha vijhāraṇaiyil, indha ilaghghuvaighghabhbhaḍhḍha ghòlaighaḻ ajhārājha mūghadhdhiṉ iṉajhjhudhdhigharibhbhu èṉa al̤aighghabhbhaḍhḍhadhu. bhiṉ indha ghòlaighaḻughghu bhiṉṉāl uḻḻa jhaghdhighaḻ bhaṟṟiya aṟighghaighaḻai jhamarbhbhighgha aṉaidhdhu bhādhughābhbhu niṟuvaṉaṅghaḻughghuṃ nijhār aṟivuṟudhdhiṉār.

idhdhaghaiya arajhiyal jhèyalbhāḍhughaḻaidh dhavira jhalīlā bhala āṇḍhughaḻāgha bhalujhjhijhudhdhāṉ val̤aghghaṟiñar jhaṅghadhdhil val̤aghghaṟiñarāghabh bhaṇiyāṟṟiṉār. bhèṇghaḻiṉ urimaighaḻaibh bhādhughābhbhadhil nibhuṇadhdhuvaṃ bhèṟṟavarāghadh dhighal̤ndhār. nīdhi niyāyadhdhiṟghāghavuṃ, jhaḍhḍhadhdhiṟghubh bhuṟaṃbhāṉa ghòlaighaḻ, ghuḍhuṃbhavaṉmuṟai, dhirumaṇajh jharjhjhaighaḻ, bhāliyal dhuṉbhuṟudhdhal maṟṟuṃ jhòdhdhu urimaighaḻ uḻḻiḍhḍha bhalveṟu jhèydhighaḻughghu jhaḍhḍha ālojhaṉaighaḻaiyuṃ, ghaḍhḍhaṇanidhi val̤aṅgha muḍhiyādha maghghaḻughghu ilavajhajhaḍhḍha jhevaighaḻaiyuṃ jhèydhār.

2018 āṃ āṇḍhil, aidhar ijhulāmābhādhdhil uḻḻa dhejhiya bhayaṅgharavādha èdhirbhbhu āṇaiyadhdhiṉ dhejhiya òruṅghiṇaibhbhāḻar  ijhjhāṉghāṉiyai jhandhidhdhār. avariḍhaṃ uṇavaḻighghuṃ jhamūgha, bhòruḻādhāra maṟṟuṃ nirvāgha jhavālghaḻai èdhirghòḻḻuṃ ajhārābhèṇghaḻiṉ ghuṟaighaḻai muṉvaidhdhār.
  
aidhar bhalujhjhidhdhāṉil bhèṇṇiyabh bhorāḍhḍhadhdhiṟghu āṇādhighgha nèṟimuṟaighaḻughghu èdhirāghabh bhorāḍhi, avuradh aṇivaghubhbhu uḍhbhaḍha aṉaidhdhu mughghiya iyaghghaṅghaḻaiyuṃ val̤inaḍhadhdhiyuḻḻār.

meṟghoḻghaḻ 

bhāghghidhdhāṉiyabh bhèṇṇiyavādhighaḻ
1988 bhiṟabhbhughaḻ
சலீலா ஐதர்