அர்த்தமாகதிப் பிராகிருதம் என்பது, தற்கால பிகார் மற்றும் உத்தரப் பிரதேசம் ஆகிய பகுதிகளில் பேசப்பட்டு வந்ததாகக் கருதப்படும் ஒரு நடு இந்தோ-ஆரிய மொழியும், நாடகப் பிராகிருத மொழியுமாகும். மேலும், இம்மொழி சில முற்காலச் சமண மற்றும் பௌத்த நாடகங்களில் பயன்படுத்தப்பட்டுள்ளது. இது பெரும்பாலும் ஒரு மைய இந்தோ-ஆரிய மொழியாயிருக்கக்கூடும். மேலும், இது பாலி மற்றும் பிற்கால சௌரசேனிப் பிராகிருதம் ஆகியவற்றோடு தொடர்புடையதாயுமிருக்கலாம்.

இது வட்டார மாகதிப் பிராகிருதத்தின் முன்னோடி மொழியாகக் கருதப்பட்டதால் இப்பெயரைப் பெற்றது (பொருள்: அரை-மாகதி).

பாலியுடனான தொடர்பு
தேரவாத பௌத்த மரபு, நீண்டகாலமாக பாலியும் மாகதி மொழியும் ஒத்தவை எனக் கருதி வந்ததோடு, இதற்கும்  மொழிக்கும் பல ஒப்புமைகள் இருந்துள்ளன.  மொழி சமண அறிஞர்களால் பெருமளவில் பயன்படுத்தப்பட்டதோடு,சமண ஆகமங்களில் இடம்பெற்றுள்ளது. கௌதம புத்தரும், தீர்த்தங்கரர் மகாவீரரும் மகதத்தில் அறவுரையாற்றியுள்ளனர்.

அர்த்தமாகதிக்கும், பிற்கால மாகதிப் பிராகிருதத்துக்குமிடையில் வேற்றுமைகள் உள்ளதோடு, இவ்வேற்றுமைகள் பாலிமொழியுடனான வேற்றுமைகளுடன் ஒத்துள்ளது. எடுத்துக்காட்டாக, அர்த்தமாகதியில் வரலாற்று ரீதியான, [ல்] ஓசை காணப்படும் அதேவேளை, பிற்கால மாகதியில் [ல்] ஓசை [ர்] ஓசையாக மாற்றம் பெற்றுள்ளது. மேலும், பெயர்ச்சொல் வடிவ மாற்றத்தில், அர்த்தமாகதியில் சொற்கள் [-ஓ] முடிவைப் பெறும் அதேவேளை, மாகதிப் பிராகிருதத்தில் [-ஏ] முடிவு பல இடங்களில் வருகிறது.

பாலி: தம்மபதம் 103:

அர்த்தமாகதி: சமன் சூத்தம் 125:

மேற்கோள்கள்

வெளியிணைப்புக்கள்
 An Illustrated Ardha-Magadhi Dictionary

 பிராகிருத மொழிகள்
 பிகாரின் வரலாறு
ardhdhamāghadhibh bhirāghirudhaṃ èṉbhadhu, dhaṟghāla bhighār maṟṟuṃ udhdharabh bhiradhejhaṃ āghiya bhaghudhighaḻil bhejhabhbhaḍhḍhu vandhadhāghagh gharudhabhbhaḍhuṃ òru naḍhu indho-āriya mòl̤iyuṃ, nāḍhaghabh bhirāghirudha mòl̤iyumāghuṃ. meluṃ, iṃmòl̤i jhila muṟghālajh jhamaṇa maṟṟuṃ bhaudhdha nāḍhaghaṅghaḻil bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhuḻḻadhu. idhu bhèruṃbhāluṃ òru maiya indho-āriya mòl̤iyāyirughghaghghūḍhuṃ. meluṃ, idhu bhāli maṟṟuṃ bhiṟghāla jhaurajheṉibh bhirāghirudhaṃ āghiyavaṟṟoḍhu dhòḍharbhuḍhaiyadhāyumirughghalāṃ.

idhu vaḍhḍhāra māghadhibh bhirāghirudhadhdhiṉ muṉṉoḍhi mòl̤iyāghagh gharudhabhbhaḍhḍhadhāl ibhbhèyaraibh bhèṟṟadhu (bhòruḻ: arai-māghadhi).

bhāliyuḍhaṉāṉa dhòḍharbhu
dheravādha bhaudhdha marabhu, nīṇḍhaghālamāgha bhāliyuṃ māghadhi mòl̤iyuṃ òdhdhavai èṉagh gharudhi vandhadhoḍhu, idhaṟghuṃ  mòl̤ighghuṃ bhala òbhbhumaighaḻ irundhuḻḻaṉa.  mòl̤i jhamaṇa aṟiñarghaḻāl bhèrumaḻavil bhayaṉbhaḍhudhdhabhbhaḍhḍhadhoḍhu,jhamaṇa āghamaṅghaḻil iḍhaṃbhèṟṟuḻḻadhu. ghaudhama bhudhdharuṃ, dhīrdhdhaṅgharar maghāvīraruṃ maghadhadhdhil aṟavuraiyāṟṟiyuḻḻaṉar.

ardhdhamāghadhighghuṃ, bhiṟghāla māghadhibh bhirāghirudhadhdhughghumiḍhaiyil veṟṟumaighaḻ uḻḻadhoḍhu, ivveṟṟumaighaḻ bhālimòl̤iyuḍhaṉāṉa veṟṟumaighaḻuḍhaṉ òdhdhuḻḻadhu. èḍhudhdhughghāḍhḍhāgha, ardhdhamāghadhiyil varalāṟṟu rīdhiyāṉa, [l] ojhai ghāṇabhbhaḍhuṃ adheveḻai, bhiṟghāla māghadhiyil [l] ojhai [r] ojhaiyāgha māṟṟaṃ bhèṟṟuḻḻadhu. meluṃ, bhèyarjhjhòl vaḍhiva māṟṟadhdhil, ardhdhamāghadhiyil jhòṟghaḻ [-o] muḍhivaibh bhèṟuṃ adheveḻai, māghadhibh bhirāghirudhadhdhil [-e] muḍhivu bhala iḍhaṅghaḻil varughiṟadhu.

bhāli: dhaṃmabhadhaṃ 103:

ardhdhamāghadhi: jhamaṉ jhūdhdhaṃ 125:

meṟghoḻghaḻ

vèḻiyiṇaibhbhughghaḻ
 An Illustrated Ardha-Magadhi Dictionary

 bhirāghirudha mòl̤ighaḻ
 bhighāriṉ varalāṟu
அர்த்தமாகதிப் பிராகிருதம்