ராணி நாயகி தேவி ( Naiki Devi ) என்பவர் சோலங்கி வம்சத்தின் ராணியாக இருந்தார். இவர் 1175 ஆம் ஆண்டு முதல் தனது மகன் இரண்டாம் மூலராஜாவின் குழந்தைப் பருவத்தில் சோலங்கி வம்சத்தின் (சோலங்கி இராஜபுத்திரர்கள்) ஆட்சி பிரதிநிதியாக இருந்தார்.   . இவர் சந்தேல மன்னன் பேரரசர் பரமார்த்தியின் குடும்பத்தில் பிறந்திருக்கலாம்.  இவர் சௌளுக்கிய மன்னன் அஜயபாலனை மணந்தார் .  1178 இல், ராணி நாயகி தேவி இராஜ்புத்திர கூட்டமைப்பைக் கசக்ரடா போரில் வழிநடத்தி, கோரி முகமதுவை கதாராராகதக் கணவாயில் தோற்கடித்தார். கோரி முகமது இந்தப் போரில் தோல்வியடைந்த பிறகு பாலைவனம் வழியாக ஆப்கானித்தானுக்கு பின்வாங்க வேண்டிய கட்டாயம் ஏற்பட்டது.

வாழ்க்கை 
மெருதுங்காவின் பிரபந்தசிந்தாமணியின் கூற்றுப்படி இவருடைய முந்தைய வாழ்க்கை தெரியவில்லை. இவர் பரமார்த்தி மன்னன் ஒருவரின் மகள். இந்த பரமார்த்தி முன்பு கதம்ப மன்னர் பெர்மாதிதேவன் என்று தவறாக ஊகிக்கப்பட்டது. ஆனால் குறிப்பிடத்தக்க வரலாற்றாசிரியர் அசோக் குமார் மஜும்தாரின் கூற்றுப்படி, அவர் சந்தேலப் பேரரசர் பரமார்த்தியின் மகளாக இருக்கலாம்  (கி.பி. 1165-1203 பொ.ச.).

இவர் சோலங்கிய ஆட்சியாளரான அஜயபாலனை மணந்தார். இவர்களுக்கு மூலராஜா என்ற மகன் பிறந்தார். பின்னர் மூலராஜா தனது தந்தையின் மரணத்திற்குப் பிறகு அரசரானார். மூலராஜா 1175-இல் அரசனானபோது உரிய வயது அடையாத காரணத்தால் நாயகி தேவி தனது மகனுக்கு ஆட்சியாளராக இருந்தார். 

தனது மகனின் குழந்தைப் பருவத்தில், நாயகி தேவி சோலங்கியப் பேரரசின் ஆட்சியாளராக இருந்தார். அந்த நேரத்தில்தான் கோரி முகமது பொ.ச. 1178-இல் தார்ப் பாலைவனம் வழியாக இந்தியா மீது படையெடுத்தார். வரலாற்றாசிரியர் மெருதுங்கா வழங்கிய விரிவான விளக்கத்தில், நாயகி தேவி தனது மகன் மூலராஜாவை மடியில் எடுத்துக்கொண்டு சோலங்கிப் படையின் தலைமையில் அணிவகுத்துச் சென்று, கதாராராகதக் கணவாயில் கோரி படைகளைத் தோற்கடித்து, தனது மகனுக்கு "கஜினி மன்னனை வென்றவர்" என்ற பட்டத்தைப் பெற்றுத் தந்தார். போரின் இடம் அபு மலையின் அடிவாரத்தில் உள்ள காயந்த்ரா என்ற கிராமமாக அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளது.

சான்றுகள் 

இராஜஸ்தான் வரலாறு
rāṇi nāyaghi dhevi ( Naiki Devi ) èṉbhavar jholaṅghi vaṃjhadhdhiṉ rāṇiyāgha irundhār. ivar 1175 āṃ āṇḍhu mudhal dhaṉadhu maghaṉ iraṇḍhāṃ mūlarājāviṉ ghul̤andhaibh bharuvadhdhil jholaṅghi vaṃjhadhdhiṉ (jholaṅghi irājabhudhdhirarghaḻ) āḍhjhi bhiradhinidhiyāgha irundhār.   . ivar jhandhela maṉṉaṉ bherarajhar bharamārdhdhiyiṉ ghuḍhuṃbhadhdhil bhiṟandhirughghalāṃ.  ivar jhauḻughghiya maṉṉaṉ ajayabhālaṉai maṇandhār .  1178 il, rāṇi nāyaghi dhevi irājbhudhdhira ghūḍhḍhamaibhbhaigh ghajhaghraḍhā bhoril val̤inaḍhadhdhi, ghori mughamadhuvai ghadhārārāghadhagh ghaṇavāyil dhoṟghaḍhidhdhār. ghori mughamadhu indhabh bhoril dholviyaḍhaindha bhiṟaghu bhālaivaṉaṃ val̤iyāgha ābhghāṉidhdhāṉughghu bhiṉvāṅgha veṇḍhiya ghaḍhḍhāyaṃ eṟbhaḍhḍhadhu.

vāl̤ghghai 
mèrudhuṅghāviṉ bhirabhandhajhindhāmaṇiyiṉ ghūṟṟubhbhaḍhi ivaruḍhaiya mundhaiya vāl̤ghghai dhèriyavillai. ivar bharamārdhdhi maṉṉaṉ òruvariṉ maghaḻ. indha bharamārdhdhi muṉbhu ghadhaṃbha maṉṉar bhèrmādhidhevaṉ èṉṟu dhavaṟāgha ūghighghabhbhaḍhḍhadhu. āṉāl ghuṟibhbhiḍhadhdhaghgha varalāṟṟājhiriyar ajhogh ghumār majuṃdhāriṉ ghūṟṟubhbhaḍhi, avar jhandhelabh bherarajhar bharamārdhdhiyiṉ maghaḻāgha irughghalāṃ  (ghi.bhi. 1165-1203 bhò.jha.).

ivar jholaṅghiya āḍhjhiyāḻarāṉa ajayabhālaṉai maṇandhār. ivarghaḻughghu mūlarājā èṉṟa maghaṉ bhiṟandhār. bhiṉṉar mūlarājā dhaṉadhu dhandhaiyiṉ maraṇadhdhiṟghubh bhiṟaghu arajharāṉār. mūlarājā 1175-il arajhaṉāṉabhodhu uriya vayadhu aḍhaiyādha ghāraṇadhdhāl nāyaghi dhevi dhaṉadhu maghaṉughghu āḍhjhiyāḻarāgha irundhār. 

dhaṉadhu maghaṉiṉ ghul̤andhaibh bharuvadhdhil, nāyaghi dhevi jholaṅghiyabh bherarajhiṉ āḍhjhiyāḻarāgha irundhār. andha neradhdhildhāṉ ghori mughamadhu bhò.jha. 1178-il dhārbh bhālaivaṉaṃ val̤iyāgha indhiyā mīdhu bhaḍhaiyèḍhudhdhār. varalāṟṟājhiriyar mèrudhuṅghā val̤aṅghiya virivāṉa viḻaghghadhdhil, nāyaghi dhevi dhaṉadhu maghaṉ mūlarājāvai maḍhiyil èḍhudhdhughghòṇḍhu jholaṅghibh bhaḍhaiyiṉ dhalaimaiyil aṇivaghudhdhujh jhèṉṟu, ghadhārārāghadhagh ghaṇavāyil ghori bhaḍhaighaḻaidh dhoṟghaḍhidhdhu, dhaṉadhu maghaṉughghu "ghajiṉi maṉṉaṉai vèṉṟavar" èṉṟa bhaḍhḍhadhdhaibh bhèṟṟudh dhandhār. bhoriṉ iḍhaṃ abhu malaiyiṉ aḍhivāradhdhil uḻḻa ghāyandhrā èṉṟa ghirāmamāgha aḍhaiyāḻaṃ ghāṇabhbhaḍhḍhuḻḻadhu.

jhāṉṟughaḻ 

irājasdhāṉ varalāṟu
நாயகி தேவி