வங்காளதேசத்தில் பௌத்தம் (Buddhism in Bangladesh) உலகின் மூன்றாவது பெரிய சமயமான பௌத்தம், வங்காளதேச மக்கள் தொகையில் 0.63% மட்டுமே பயில்கின்றனர்.கௌதம புத்தர் கிழக்கு வங்காளப் பகுதிக்கு தனது போதனைகளைப் பரப்புவதற்காக வந்ததாகவும், உள்ளூர் மக்களை பௌத்தத்திற்கு மாற்றுவதில் அவர் வெற்றி பெற்றதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் வங்காளத்தை ஆண்ட் பாலப் பேரரசு காலத்தில் வங்காளம் முழுவதும் பௌத்த மதத்தைப் பரப்பி ஆதரித்தது. வங்காளதேசத்தில் ஏறத்தாழ 1 மில்லியன் மக்கள் தேரவாத பௌத்தம் பயில்கின்றனர்.சிட்டகாங் மலைப்பகுதிகளில் அடர்த்தியாக வாழும் வங்கதேச பௌத்தர்களில்வ் 65% பேர்  ரக்கைன் மக்கள், சக்மா மக்கள், மர்மா மக்கள், தன்சன்கியா மக்கள், பரூவா மகக்ள் மற்றும் சும்மா மக்கள் ஆவார். எஞ்சிய 35% பேர் வங்காள பௌத்தர்கள் ஆவார். தற்போது வங்கதேச பௌத்தர்கள் சிட்டகாங் மற்றும் டாக்கா நகரங்களில் அதிகம் வாழ்கின்றனர்.

வரலாறு

சில பௌத்த நூல்களின் குறிப்புகளின்படி, கௌதம புத்தர் வங்காளதேசத்தின் சில பகுதிகளில் தர்மத்தைப் பரப்பியதாகவும், சிலர் பிக்குகளாக மாறி புத்தரின் பாதையில் பயணித்ததாக கூறப்படுகிறது. பேரரசர் அசோகர் காலத்திலும் பௌத்தம் வங்கதேசததில் பரவவில்லை. தற்கால பிகார், மேற்கு வங்காளம், நேபாளம் மற்றும்  வங்காளதேசம் பகுதிகளை கிபி எட்டாம் நூற்றாண்டு முதல் பன்னிரண்டாம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதி வரை ஆண்ட பாலப் பேரரசு காலத்தில்  வங்காளதேசத்தில் பௌத்தம் வேகமாக பரவியது. பௌத்த பிக்குகளுக்காக விகாரைகள் பல கட்டப்பட்டது. பாலப் பேரரசில் வாழ்ந்த பௌத்த குரு அதிசர் மகாயான பௌத்தத்தை பரப்பினார்.

கிபி பத்தாம் நூற்றாண்டில் வங்கதேசத்தை ஆண்ட சந்திர வம்சத்தவர்கள் பௌத்த சமயத்தை தழுவி ஆட்சி செய்தனர். சந்திர வம்சத்தின் கட்க குலத்தினர் பௌத்த சமயத்தை தழுவி, பல பௌத்தக் கோயில்களையும், விகாரைகளையும் கட்டினர்.

1202ஆம் ஆண்டில் இசுலாமியர்களின் வருகைக்குப் பின்னர் வங்கதேச பௌத்தம் பல பிரிவுகளாக பிரிந்து இருந்தது.வங்கதேசத்தில் ஆக்கிரமிப்பு செய்த துருக்கிய இசுலாமியர்கள் பௌத்த விகாரைகள் பலவற்றை இடித்து தரைமட்டம் ஆக்கினர். அவைகளில் குறிப்பிடத்தக்கது பக்தியார் கில்ஜி இடித்த நாளந்தா பல்கலைக்கழகம் ஆகும்.பிரித்தானிய இந்தியாவின் ஆட்சிக்கு முன்னரே, தில்லி சுல்தானகம் மற்றும் முகலாயப் பேரரசுகளால் வங்காளதேசத்தின் சிட்டகாங் பகுதியில் இருந்த பௌத்த விகாரைகள் இடிக்கப்பட்டது. 19அம் நூற்றாண்டில் துவங்கிய மறுமலர்ச்சி இயக்கத்தின்வளர்ச்சியால் வங்கதேசத்தில் தேரவாத பௌத்தம் செழித்தது.  சிட்டகாங் மலைவாழ் பழங்குடிகளே வங்கதேச பௌத்த்தின் பெரும்பான்மையான மக்கள் ஆவார். இவர்களது பௌத்த சமயத்தில் பழங்குடி மக்களின் நம்பிக்கைகளும் கலந்திருக்கும். 1981ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகை கணக்கெடுப்பின்படி, வங்கதேசத்தில் 5,38,000 பௌத்த சமயத்தினர் உள்ளனர். இது வங்கதேச மக்கள் தொகையில் 1% மட்டுமே.

வங்க தேச பௌத்தர்கள்  

பத்தாண்டுகளில் வங்கதேசத்தில் பௌத்தம்

2014ஆம் ஆண்டில் வங்கதேச பௌத்தர்கள் மற்றும்  அரக்கான் மலைப்பகுதி பூர்வகுடி பௌத்தர்கள்  சிட்டகாங் மற்றும் டாக்கா நகரங்களில் மட்டும் காணப்பட்டனர். குறிப்பாக வஙகதேசத்தில் பௌத்தம் தழுவிய மக்களில் 65% பேர் பரூவா மக்களாக இருந்தனர். இது வங்கதேச மக்கள் தொகையில் 0.07% ஆகும். பிற பூர்வகுடி வங்கதேச மக்களில் பௌத்தம் தழுவியர்கள் சக்மா மக்கள், சாக் மக்கள், மர்மா மக்கள், கியாங் மக்கள் ஆவார்.

பௌத்த விகாரைகள்

 சோமபுரம் மகாவிகாரை, நவகோன் மாவட்டம்,  ராஜசாகி கோட்டம் 
 ஜெகத்தல மகாவிகாரை, நவகோன் மாவட்டம்,  ராஜசாகி கோட்டம்   
 அலூத் விகாரை, நவகோன் மாவட்டம்,  ராஜசாகி கோட்டம்    
 ஆக்ராபூர் விகாரை, நவகோன் மாவட்டம்,  ராஜசாகி கோட்டம்     
 வாசு விகாரை, போக்ரா, ராஜசாகி கோட்டம்   
 சீதாகோட் விகாரை, நவாப்கஞ்ச் தாலுக்கா, ரங்க்பூர் கோட்டம்
 பண்டிட் விகாரை, சிட்டகாங் 
 விக்ரம்பூர் விகாரை, விக்ரம்பூர், டாக்கா கோட்டம் 
 சால்பன் விகாரை, கொமிலா நகரம்
 வாரி-பாடேஸ்வர், டாக்கா கோட்டம்

பண்பாடு
 
சிட்டகாங் மலைப்பகுதிகளில் பல பௌத்த குடியிருப்புகள், கல்வி நிலையங்கள் மற்றும் விகாரைகள் இருந்தன. பௌத்தக் கல்வி நிலையங்களில் வங்காள மொழி மற்றும் பாளி மொழிகளில் பௌத்த சமயக் கல்வி போதிக்கப்பட்டது.  
பௌத்த மடாலயங்களுக்கு வெளியே வாழ்ந்த பௌத்தர்கள், உள்ளூர் பூர்வகுடி மக்களின் நம்பிக்கைகளை உள்வாங்கித் தழுவினர்.
சிலை வழிபாட்டை மறுத்த பௌத்தக் கொள்கைகளையும் மீறி பெரும்பாலான இடங்களில் கௌதம புத்தரின் சிலைகளை வைத்து மக்கள் வழிபட்டனர். பிரபலமான பௌத்தத்தில் புத்தரின் தலைமையில் சிறிய தெய்வங்களின் வழிபாட்டையும் மேற்கொண்டனர். 
வங்கதேச சமய விவகார அமைச்சகம் பழமையான பௌத்தக் கோயில்கள்களையும், நினைவுச் சின்னங்களையும், தொன்மையான இடங்களையும் மற்றும் விகாரைகளையும் பராமரிப்பதற்கு நிதியுதவி வழங்குகிறது.

பௌத்தப் படுகொலைகள் 
இசுலாமிய தீவிரவாதிகளால் குறிவைத்து படுகொலை செய்யப்பட்ட சிறுபான்மை இந்து மற்றும் பௌத்தப் படுகொலைகள் பட்டியல்:
 1962 இராஜசாகி படுகொலைகள் 
 1964 கிழக்கு-பாகிஸ்தான் கலவரங்கள்
 1971 வங்கதேச இனப்படுகொலை 
 2012 ராமு வன்முறை 
 வங்கதேச பூர்வகுடி பௌத்தர்கள் மீதான வன்முறைகள்

புகழ்பெற்ற வங்கதேச பௌத்தர்கள்
 
பௌத்த பிக்குகள்
 அதிசர் - பௌத்தத்தை திபெத்தில் பரவக் காரணம் ஆனவர். 
 கவிஞர் சந்திரகோமின் - 7ஆம் நூற்றாண்டு 
நிர்வாகம்
 முதலாம் கோபாலன்
 வழக்கறிஞர் தேவசிஷ் ராய் 
 வினய் கிரி
கலை மற்றும் இலக்கியம்
 பெனிமாதாப் பரூவா 
 கனக் சன்பா சக்மா
 பிபிரதேஷ் பரூவா, எழுத்தாளர்
 பார்த்தா பரூவா, இசைக் கலைஞர்
 சேது பரூவா 
சுப்ரதா பரூவா
ரததன் தாலுக்தார், நடிகர்
கல்வி
விக்கிரம் பிரசாத் பரூவா 
 சுக்கோமல் பரூவா 
அமித் சக்மா 
ஆயி தேயின் ரக்கைன்

மேற்கோள்கள்

வங்காளதேசம்
பௌத்தம்
வங்கதேசத்தில் பௌத்தம்
தேரவாத பௌத்தம்
vaṅghāḻadhejhadhdhil bhaudhdhaṃ (Buddhism in Bangladesh) ulaghiṉ mūṉṟāvadhu bhèriya jhamayamāṉa bhaudhdhaṃ, vaṅghāḻadhejha maghghaḻ dhòghaiyil 0.63% maḍhḍhume bhayilghiṉṟaṉar.ghaudhama bhudhdhar ghil̤aghghu vaṅghāḻabh bhaghudhighghu dhaṉadhu bhodhaṉaighaḻaibh bharabhbhuvadhaṟghāgha vandhadhāghavuṃ, uḻḻūr maghghaḻai bhaudhdhadhdhiṟghu māṟṟuvadhil avar vèṟṟi bhèṟṟadhāghavuṃ ghūṟabhbhaḍhughiṟadhu. bhiṉṉar vaṅghāḻadhdhai āṇḍh bhālabh bherarajhu ghāladhdhil vaṅghāḻaṃ mul̤uvadhuṃ bhaudhdha madhadhdhaibh bharabhbhi ādharidhdhadhu. vaṅghāḻadhejhadhdhil eṟadhdhāl̤a 1 milliyaṉ maghghaḻ dheravādha bhaudhdhaṃ bhayilghiṉṟaṉar.jhiḍhḍhaghāṅ malaibhbhaghudhighaḻil aḍhardhdhiyāgha vāl̤uṃ vaṅghadhejha bhaudhdharghaḻilv 65% bher  raghghaiṉ maghghaḻ, jhaghmā maghghaḻ, marmā maghghaḻ, dhaṉjhaṉghiyā maghghaḻ, bharūvā maghaghḻ maṟṟuṃ jhuṃmā maghghaḻ āvār. èñjhiya 35% bher vaṅghāḻa bhaudhdharghaḻ āvār. dhaṟbhodhu vaṅghadhejha bhaudhdharghaḻ jhiḍhḍhaghāṅ maṟṟuṃ ḍhāghghā nagharaṅghaḻil adhighaṃ vāl̤ghiṉṟaṉar.

varalāṟu

jhila bhaudhdha nūlghaḻiṉ ghuṟibhbhughaḻiṉbhaḍhi, ghaudhama bhudhdhar vaṅghāḻadhejhadhdhiṉ jhila bhaghudhighaḻil dharmadhdhaibh bharabhbhiyadhāghavuṃ, jhilar bhighghughaḻāgha māṟi bhudhdhariṉ bhādhaiyil bhayaṇidhdhadhāgha ghūṟabhbhaḍhughiṟadhu. bherarajhar ajhoghar ghāladhdhiluṃ bhaudhdhaṃ vaṅghadhejhadhadhil bharavavillai. dhaṟghāla bhighār, meṟghu vaṅghāḻaṃ, nebhāḻaṃ maṟṟuṃ  vaṅghāḻadhejhaṃ bhaghudhighaḻai ghibhi èḍhḍhāṃ nūṟṟāṇḍhu mudhal bhaṉṉiraṇḍhāṃ nūṟṟāṇḍhiṉ naḍhubhbhaghudhi varai āṇḍha bhālabh bherarajhu ghāladhdhil  vaṅghāḻadhejhadhdhil bhaudhdhaṃ veghamāgha bharaviyadhu. bhaudhdha bhighghughaḻughghāgha vighāraighaḻ bhala ghaḍhḍhabhbhaḍhḍhadhu. bhālabh bherarajhil vāl̤ndha bhaudhdha ghuru adhijhar maghāyāṉa bhaudhdhadhdhai bharabhbhiṉār.

ghibhi bhadhdhāṃ nūṟṟāṇḍhil vaṅghadhejhadhdhai āṇḍha jhandhira vaṃjhadhdhavarghaḻ bhaudhdha jhamayadhdhai dhal̤uvi āḍhjhi jhèydhaṉar. jhandhira vaṃjhadhdhiṉ ghaḍhgha ghuladhdhiṉar bhaudhdha jhamayadhdhai dhal̤uvi, bhala bhaudhdhagh ghoyilghaḻaiyuṃ, vighāraighaḻaiyuṃ ghaḍhḍhiṉar.

1202āṃ āṇḍhil ijhulāmiyarghaḻiṉ varughaighghubh bhiṉṉar vaṅghadhejha bhaudhdhaṃ bhala bhirivughaḻāgha bhirindhu irundhadhu.vaṅghadhejhadhdhil āghghiramibhbhu jhèydha dhurughghiya ijhulāmiyarghaḻ bhaudhdha vighāraighaḻ bhalavaṟṟai iḍhidhdhu dharaimaḍhḍhaṃ āghghiṉar. avaighaḻil ghuṟibhbhiḍhadhdhaghghadhu bhaghdhiyār ghilji iḍhidhdha nāḻandhā bhalghalaighghal̤aghaṃ āghuṃ.bhiridhdhāṉiya indhiyāviṉ āḍhjhighghu muṉṉare, dhilli jhuldhāṉaghaṃ maṟṟuṃ mughalāyabh bherarajhughaḻāl vaṅghāḻadhejhadhdhiṉ jhiḍhḍhaghāṅ bhaghudhiyil irundha bhaudhdha vighāraighaḻ iḍhighghabhbhaḍhḍhadhu. 19aṃ nūṟṟāṇḍhil dhuvaṅghiya maṟumalarjhjhi iyaghghadhdhiṉvaḻarjhjhiyāl vaṅghadhejhadhdhil dheravādha bhaudhdhaṃ jhèl̤idhdhadhu.  jhiḍhḍhaghāṅ malaivāl̤ bhal̤aṅghuḍhighaḻe vaṅghadhejha bhaudhdhdhiṉ bhèruṃbhāṉmaiyāṉa maghghaḻ āvār. ivarghaḻadhu bhaudhdha jhamayadhdhil bhal̤aṅghuḍhi maghghaḻiṉ naṃbhighghaighaḻuṃ ghalandhirughghuṃ. 1981āṃ āṇḍhiṉ maghghaḻ dhòghai ghaṇaghghèḍhubhbhiṉbhaḍhi, vaṅghadhejhadhdhil 5,38,000 bhaudhdha jhamayadhdhiṉar uḻḻaṉar. idhu vaṅghadhejha maghghaḻ dhòghaiyil 1% maḍhḍhume.

vaṅgha dhejha bhaudhdharghaḻ  

bhadhdhāṇḍhughaḻil vaṅghadhejhadhdhil bhaudhdhaṃ

2014āṃ āṇḍhil vaṅghadhejha bhaudhdharghaḻ maṟṟuṃ  araghghāṉ malaibhbhaghudhi bhūrvaghuḍhi bhaudhdharghaḻ  jhiḍhḍhaghāṅ maṟṟuṃ ḍhāghghā nagharaṅghaḻil maḍhḍhuṃ ghāṇabhbhaḍhḍhaṉar. ghuṟibhbhāgha vaṅaghadhejhadhdhil bhaudhdhaṃ dhal̤uviya maghghaḻil 65% bher bharūvā maghghaḻāgha irundhaṉar. idhu vaṅghadhejha maghghaḻ dhòghaiyil 0.07% āghuṃ. bhiṟa bhūrvaghuḍhi vaṅghadhejha maghghaḻil bhaudhdhaṃ dhal̤uviyarghaḻ jhaghmā maghghaḻ, jhāgh maghghaḻ, marmā maghghaḻ, ghiyāṅ maghghaḻ āvār.

bhaudhdha vighāraighaḻ

 jhomabhuraṃ maghāvighārai, navaghoṉ māvaḍhḍhaṃ,  rājajhāghi ghoḍhḍhaṃ 
 jèghadhdhala maghāvighārai, navaghoṉ māvaḍhḍhaṃ,  rājajhāghi ghoḍhḍhaṃ   
 alūdh vighārai, navaghoṉ māvaḍhḍhaṃ,  rājajhāghi ghoḍhḍhaṃ    
 āghrābhūr vighārai, navaghoṉ māvaḍhḍhaṃ,  rājajhāghi ghoḍhḍhaṃ     
 vājhu vighārai, bhoghrā, rājajhāghi ghoḍhḍhaṃ   
 jhīdhāghoḍh vighārai, navābhghañjh dhālughghā, raṅghbhūr ghoḍhḍhaṃ
 bhaṇḍhiḍh vighārai, jhiḍhḍhaghāṅ 
 vighraṃbhūr vighārai, vighraṃbhūr, ḍhāghghā ghoḍhḍhaṃ 
 jhālbhaṉ vighārai, ghòmilā nagharaṃ
 vāri-bhāḍhesvar, ḍhāghghā ghoḍhḍhaṃ

bhaṇbhāḍhu
 
jhiḍhḍhaghāṅ malaibhbhaghudhighaḻil bhala bhaudhdha ghuḍhiyirubhbhughaḻ, ghalvi nilaiyaṅghaḻ maṟṟuṃ vighāraighaḻ irundhaṉa. bhaudhdhagh ghalvi nilaiyaṅghaḻil vaṅghāḻa mòl̤i maṟṟuṃ bhāḻi mòl̤ighaḻil bhaudhdha jhamayagh ghalvi bhodhighghabhbhaḍhḍhadhu.  
bhaudhdha maḍhālayaṅghaḻughghu vèḻiye vāl̤ndha bhaudhdharghaḻ, uḻḻūr bhūrvaghuḍhi maghghaḻiṉ naṃbhighghaighaḻai uḻvāṅghidh dhal̤uviṉar.
jhilai val̤ibhāḍhḍhai maṟudhdha bhaudhdhagh ghòḻghaighaḻaiyuṃ mīṟi bhèruṃbhālāṉa iḍhaṅghaḻil ghaudhama bhudhdhariṉ jhilaighaḻai vaidhdhu maghghaḻ val̤ibhaḍhḍhaṉar. bhirabhalamāṉa bhaudhdhadhdhil bhudhdhariṉ dhalaimaiyil jhiṟiya dhèyvaṅghaḻiṉ val̤ibhāḍhḍhaiyuṃ meṟghòṇḍhaṉar. 
vaṅghadhejha jhamaya vivaghāra amaijhjhaghaṃ bhal̤amaiyāṉa bhaudhdhagh ghoyilghaḻghaḻaiyuṃ, niṉaivujh jhiṉṉaṅghaḻaiyuṃ, dhòṉmaiyāṉa iḍhaṅghaḻaiyuṃ maṟṟuṃ vighāraighaḻaiyuṃ bharāmaribhbhadhaṟghu nidhiyudhavi val̤aṅghughiṟadhu.

bhaudhdhabh bhaḍhughòlaighaḻ 
ijhulāmiya dhīviravādhighaḻāl ghuṟivaidhdhu bhaḍhughòlai jhèyyabhbhaḍhḍha jhiṟubhāṉmai indhu maṟṟuṃ bhaudhdhabh bhaḍhughòlaighaḻ bhaḍhḍhiyal:
 1962 irājajhāghi bhaḍhughòlaighaḻ 
 1964 ghil̤aghghu-bhāghisdhāṉ ghalavaraṅghaḻ
 1971 vaṅghadhejha iṉabhbhaḍhughòlai 
 2012 rāmu vaṉmuṟai 
 vaṅghadhejha bhūrvaghuḍhi bhaudhdharghaḻ mīdhāṉa vaṉmuṟaighaḻ

bhughal̤bhèṟṟa vaṅghadhejha bhaudhdharghaḻ
 
bhaudhdha bhighghughaḻ
 adhijhar - bhaudhdhadhdhai dhibhèdhdhil bharavagh ghāraṇaṃ āṉavar. 
 ghaviñar jhandhiraghomiṉ - 7āṃ nūṟṟāṇḍhu 
nirvāghaṃ
 mudhalāṃ ghobhālaṉ
 val̤aghghaṟiñar dhevajhiṣ rāy 
 viṉay ghiri
ghalai maṟṟuṃ ilaghghiyaṃ
 bhèṉimādhābh bharūvā 
 ghaṉagh jhaṉbhā jhaghmā
 bhibhiradheṣ bharūvā, èl̤udhdhāḻar
 bhārdhdhā bharūvā, ijhaigh ghalaiñar
 jhedhu bharūvā 
jhubhradhā bharūvā
radhadhaṉ dhālughdhār, naḍhighar
ghalvi
vighghiraṃ bhirajhādh bharūvā 
 jhughghomal bharūvā 
amidh jhaghmā 
āyi dheyiṉ raghghaiṉ

meṟghoḻghaḻ

vaṅghāḻadhejhaṃ
bhaudhdhaṃ
vaṅghadhejhadhdhil bhaudhdhaṃ
dheravādha bhaudhdhaṃ
வங்காளதேசத்தில் பௌத்தம்