சார்லஸ்-யூஜின் டெலானே (; 9 ஏப்ரல் 1816 – 5 ஆகஸ்ட் 1872) ஒரு பிரெஞ்சு வானியலாளர் மற்றும் கணிதவியலாளர் ஆவார். அவரது சந்திரனின் இயக்கம் குறித்த ஆய்வுகள் கோள்களின் இயக்கக் கோட்பாடுகள் ஆகியவற்றால் அறியப்படுபவர். தனது இருபது வருட ஆய்வில் சந்திரனின் கோட்பாடு குறித்த இரண்டு ஆய்வுத் தொகுதிகளை வெளியிட்டார். நிலவின் தீர்க்கரேகை, அட்சரேகை மற்றும் இடமாறு ஆகியவற்றை எல்லையற்றதொடர்களாகக் கண்டறிந்தார். இவரது ஆய்வுகள் வானியல், கணிதம் ஆகிய இரண்டையும் முன்னேற்றுவதில் முக்கியமானவை.

வாழ்க்கை 
சார்லஸ் யூஜின் பிரான்சிலுள்ள லுசிக்னி சர் பார்சுவில், ஜாக்குஸ் ஹூபர்ட் டெலனே- கேட்டரின் சாய்ஸ்லெட் ஆகியோருக்கு பிறந்தார், டெலானே சோர்போனில் பாரிஸ் பல்கலைக்கழகத்தில் ல் ஜீன்-பாப்திஸ்ட் பயோட்டின் கீழ் படித்தார்.  சந்திரனின் இயக்கவியல் குறித்து ஆய்வுகளில் ஈடுபட்டார். அவர் 1860 மற்றும் 1867 ஆம் ஆண்டுகளில் 900 பக்கங்கள் கொண்ட தலைப்பில் இரண்டு தொகுதிகளை வெளியிட்டார். சந்திரனின் நிலையைக் கண்டறிவதற்கான அவரது இடையூற்ருக் கோட்பாடு வெளிப்பாடு நடைமுறைப் பயன்பாட்டிற்கு மிகவும் மெதுவாக ஒன்றிணைந்தது, ஆனால் செயல்பாட்டு பகுப்பாய்வு  மற்றும் கணினி இயற்கணிதம் ஆகியவற்றின் வளர்ச்சியில் ஒரு ஊக்கியாக இருந்தது.

டெலானே 1870 இல் பாரிஸ் ஆய்வகத்தின் இயக்குநரானார், ஆனால் இரண்டு ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு பிரான்சின் செர்போர்க் அருகே படகு விபத்தில் மூழ்கினார். அவரைத் தொடர்ந்து அகாடமியில் ஜீன் கிளாட் பொக்கே. பீட்டர் குத்ரி டெய்ட்ஆகியோர் இவரைப் பின்பற்றி ஆய்வுகள் மேற்கொண்டனர். பீட்டர் குத்ரி டெய்ட் 1867 இல்வெளியிட்ட தனது  244 பக்கங்கள் கொன்ட புத்தகத்திற்கு டெலானேயின் நினைவாக டிடோனியா என்று பெயரிட்டார்.

சிறப்புகள் 

 அறிவியல் கழக உறுப்பினர், (1855)
 அரசு வானியல் கழகப் பொற்பதக்கம்.(1870)
 ஈபெல் கோபுரத்தில் பொறிக்கப்பட்ட 72 பெயர்களில் இவரது பெயரும் ஒன்றாகும்.

குறிப்புகள் 

படகு விபத்துகள்
1872 இறப்புகள்
1816 பிறப்புகள்
கணிதவியலாளர்கள்
வானியலாளர்கள்
பிரெஞ்சு வானியலாளர்கள்
jhārlas-yūjiṉ ḍhèlāṉe (; 9 ebhral 1816 – 5 āghasḍh 1872) òru bhirèñjhu vāṉiyalāḻar maṟṟuṃ ghaṇidhaviyalāḻar āvār. avaradhu jhandhiraṉiṉ iyaghghaṃ ghuṟidhdha āyvughaḻ ghoḻghaḻiṉ iyaghghagh ghoḍhbhāḍhughaḻ āghiyavaṟṟāl aṟiyabhbhaḍhubhavar. dhaṉadhu irubhadhu varuḍha āyvil jhandhiraṉiṉ ghoḍhbhāḍhu ghuṟidhdha iraṇḍhu āyvudh dhòghudhighaḻai vèḻiyiḍhḍhār. nilaviṉ dhīrghghareghai, aḍhjhareghai maṟṟuṃ iḍhamāṟu āghiyavaṟṟai èllaiyaṟṟadhòḍharghaḻāghagh ghaṇḍhaṟindhār. ivaradhu āyvughaḻ vāṉiyal, ghaṇidhaṃ āghiya iraṇḍhaiyuṃ muṉṉeṟṟuvadhil mughghiyamāṉavai.

vāl̤ghghai 
jhārlas yūjiṉ bhirāṉjhiluḻḻa lujhighṉi jhar bhārjhuvil, jāghghus hūbharḍh ḍhèlaṉe- gheḍhḍhariṉ jhāyslèḍh āghiyorughghu bhiṟandhār, ḍhèlāṉe jhorbhoṉil bhāris bhalghalaighghal̤aghadhdhil l jīṉ-bhābhdhisḍh bhayoḍhḍhiṉ ghīl̤ bhaḍhidhdhār.  jhandhiraṉiṉ iyaghghaviyal ghuṟidhdhu āyvughaḻil īḍhubhaḍhḍhār. avar 1860 maṟṟuṃ 1867 āṃ āṇḍhughaḻil 900 bhaghghaṅghaḻ ghòṇḍha dhalaibhbhil iraṇḍhu dhòghudhighaḻai vèḻiyiḍhḍhār. jhandhiraṉiṉ nilaiyaigh ghaṇḍhaṟivadhaṟghāṉa avaradhu iḍhaiyūṟrugh ghoḍhbhāḍhu vèḻibhbhāḍhu naḍhaimuṟaibh bhayaṉbhāḍhḍhiṟghu mighavuṃ mèdhuvāgha òṉṟiṇaindhadhu, āṉāl jhèyalbhāḍhḍhu bhaghubhbhāyvu  maṟṟuṃ ghaṇiṉi iyaṟghaṇidhaṃ āghiyavaṟṟiṉ vaḻarjhjhiyil òru ūghghiyāgha irundhadhu.

ḍhèlāṉe 1870 il bhāris āyvaghadhdhiṉ iyaghghunarāṉār, āṉāl iraṇḍhu āṇḍhughaḻughghubh bhiṟaghu bhirāṉjhiṉ jhèrbhorgh arughe bhaḍhaghu vibhadhdhil mūl̤ghiṉār. avaraidh dhòḍharndhu aghāḍhamiyil jīṉ ghiḻāḍh bhòghghe. bhīḍhḍhar ghudhri ḍhèyḍhāghiyor ivaraibh bhiṉbhaṟṟi āyvughaḻ meṟghòṇḍhaṉar. bhīḍhḍhar ghudhri ḍhèyḍh 1867 ilvèḻiyiḍhḍha dhaṉadhu  244 bhaghghaṅghaḻ ghòṉḍha bhudhdhaghadhdhiṟghu ḍhèlāṉeyiṉ niṉaivāgha ḍhiḍhoṉiyā èṉṟu bhèyariḍhḍhār.

jhiṟabhbhughaḻ 

 aṟiviyal ghal̤agha uṟubhbhiṉar, (1855)
 arajhu vāṉiyal ghal̤aghabh bhòṟbhadhaghghaṃ.(1870)
 ībhèl ghobhuradhdhil bhòṟighghabhbhaḍhḍha 72 bhèyarghaḻil ivaradhu bhèyaruṃ òṉṟāghuṃ.

ghuṟibhbhughaḻ 

bhaḍhaghu vibhadhdhughaḻ
1872 iṟabhbhughaḻ
1816 bhiṟabhbhughaḻ
ghaṇidhaviyalāḻarghaḻ
vāṉiyalāḻarghaḻ
bhirèñjhu vāṉiyalāḻarghaḻ
சார்லஸ்-யூஜின் டெலானே