# Къаукъаз
Къаукъаз, Къаукъас — Еуропэмрэ Азыемрэ я гъунапкъэм тету, Хы ШӀуцӀэм, Хы МыутӀэм, Хы Каспыйм я зэфакум дэтэу. Къаукъаз къушъхьахэм хэт (Къаукъазышхуэм) ар къыбгъэдэлъ шӀыпӀэхэри иубыдэу: Ишъхъэрэ Къаукъаз (Къаукъазыпэ), Ипшъэ Къаукъаз (КъаукъазкӀыб).
Ишъхъэрэ Къаукъазыр Урысыем хеубыдэ, Курджым икъо зытӀущым щымыхъукӀэ.
Ипшъэ Къаукъазыр Азербайджаныр, Апхъазыр, Ермэлыер, Ипшъэ Осетыер, Курджыр джоуэ хеубыдэ.
Нэхь лъагэ пӀэр — м 5 642 ( Ӏошъхьэмафэ )

## Къэралыгъоу хэтхэр
| Апхъазие     | Азербайджан ( Нахичеван кой) |
| Армение      | Хъырцые ( Аджарые)           |
| Ипшъэ Осетиэ |                              |

Урысыем хиубыдыр:
| Адыгей           | Къэбэртэе-Балъкъэр |
| Дагъыстан        | Къэрэщэе-Черкес    |
| Ингушие          | Чэчэние            |
| Ишъхъэрэ ӏэситиэ | Ставропол край     |
| Краснодар край   |                    |


## Хэкумэтх
Къаукъазым шӀыуэ иубыдыр мин 440 км², абы шӀыпӀэ хэтхэр: Ишъхърэ Къаукъаз (Къаукъазыпэ), Къаукъазышхуэ, КъаукъазкӀыб губгъуэхэр (Курамрэ Араксымрэ я псыхъуэхэр, Колхидэмрэ джоуэ), Къаукъаз ЦӀыкӀур, Джавахет-Ермэл бгыхэр (я ишъхърэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр).
Ишъхърэ Къаукъазым и пашъхьэм Ставропол бгыхэр ит (Нэхъ илъагапӀэр Ӏуашъхьа Стрижамент, м 831 хъууэ) Псыжъ-Хы МыутӀэ губгъуэмрэ Тэрч-Гум губгъуэхэмрэ зэхигъэкӀыу. Ишъхъэрэ Къаукъазым Тэрчымрэ Сунжэмрэ я зэхуакум тэрч-джабэхэмрэ сунжэ-джабэхэмрэ дэлъ я зэхуакум Алханчурт къуэр ирикӀу.
Къаукъазышхуэм и къушъхьэ зэхэтыкӀэр мэгуэч КъуэхьапӀэмкӀэ, хомурэ Тэман хы тӀыгуныкъуэм къыщыкӀэдзауэ дэкӀуэурэ Ӏуащхьэмахуэ нэсыху (инэхъ лъагапӀэр — м 5 642). Iуашъхьэшхуэ КурытхэмкӀэ (Ӏуащхьэмахуэрэ Къэзбэч Ӏуащхьэрэ я зэхуакум), КъуэкӀыпӀэмкӀэ Къэзбэч Ӏуащхьэ идежь къыщыкӀэдзауэ Апшерон хы тӀыгуныкъуэм нэс ехын кӀидзу. лъэныкъуэр Ӏуашъхьахэм зэву ирокӀуэ, къуэкӀыпӀэмрэ къуэхьапӀэ лъэныкъуэхэмрэ бгъуэуэ макӀуэхэ. Къаукъазышхуэм и Ӏуашъхьэхэм Ишъхъэрэ Къаукъазымрэ Къаукъаз кӀыбымрэ зэхагъэкӀыр я гъунапкъу ирикӀуу.

## Лъэпкъхэр
Къаукъаз лъэпкъхэр гуп щыуэ мэгуэчхэ:
- Къаукъазыбзэ лъэпкъхэр: абазэхэр, апхъазхэр, авэрхэр, агулхэр, адыгэхэр, арчинхэр, андийхэр, ахваххэр, багулалхэр, бежтинхэр, ботлыхэр, будуххэр, гинуххэр, годоберинхэр, гунзибхэр, даргинхэр, дидойхэр, ингушхэр, каратинхэр, крызыхэр, курджы-джуртхэр, курджыхэр, лэкъхэр, лезгинхэр, мычгышхэр, рутулхэр, табасаранхэр, тиндийхэр, удинхэр, хваршинхэр, хиналугхэр, цахурхэр, чамалалхэр джоуэ, пэмыкӀхэри.
- туркубзэ лъэпкъхэр: азэрбиджанхэр, балъкъэрхэр, къэрэшейхэр, къумукъухэр, нэгъуэйхэр, тырку-месххэр.
- къажэрыбзэ (ираныбзэ) лъэпкъхэр: къушъхьа джуртхэр, курдхэр, осетинхэр, талышхэр, тытхэр.
- пэмыкӀ индоеуропей лъэпкъхэр: ермэлыхэр, алыджхэр, урысхэр.


Къаукъаз
[[File:Kaukasus.jpg|thumb|upright=1.2]]
[[File:Effect 20180803 130558~2.jpg|thumb|upright=1.2]]
'''Къаукъаз''', '''Къаукъас''' — [[Еуропэ|Еуропэмрэ]] [[Азые|Азыемрэ]] я гъунапкъэм тету, [[Хы ШӀыцӀэ|Хы ШӀуцӀэ]]м, [[Хы МыутӀэ]]м, [[Хы Каспый]]м я зэфакум дэтэу. Къаукъаз къушъхьахэм хэт (Къаукъазышхуэм) ар къыбгъэдэлъ шӀыпӀэхэри иубыдэу: Ишъхъэрэ Къаукъаз (Къаукъазыпэ), Ипшъэ Къаукъаз (КъаукъазкӀыб).

Ишъхъэрэ Къаукъазыр [[Урысые]]м хеубыдэ, [[Курджы|Курджым]] икъо зытӀущым щымыхъукӀэ.

Ипшъэ Къаукъазыр [[Азербайджан|Азербайджаныр]], [[Апхъаз|Апхъазыр]], [[Ермэлые|Ермэлыер]], [[Ипшъэ Осетые|Ипшъэ Осетыер]], [[Курджы|Курджыр]] джоуэ хеубыдэ.

Нэхь лъагэ пӀэр — м 5 642 ( [[Ӏошъхьэмафэ]] )

== Къэралыгъоу хэтхэр ==
[[File:Caucasus-political-ru.svg|thumb|upright=1.25]]

{| align="center"
|-
| [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|35px|border]] [[Абхъазие|Апхъазие]]
| [[File:Flag of Azerbaijan.svg|35px|border]] [[Азербайджан]] ([[File:Unofficial flag of Nakhchivan (1991-1993).svg|25px|border]] [[Нахичеван кой]])
|-
| [[File:Flag of Armenia.svg|35px|border]] [[Армение]]
| [[File:Flag of Georgia.svg|35px|border]] [[Хъырцые]] ([[File:Flag of Adjara.svg|25px|border]] [[Аджарые]])
|-
| [[File:Flag of South Ossetia.svg|35px|border]] [[Ипшъэ Осетиэ]]
|}

[[Урысые|Урысыем]] хиубыдыр:

{| align="center"
|-
|[[File:Flag of Adygea.svg|35px|border]] [[Адыгэй|Адыгей]]
| [[File:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|35px|border]] [[Къэбэртэе-Балъкъэр Республик|Къэбэртэе-Балъкъэр]]
|-
| [[File:Flag of Dagestan.svg|35px|border]] [[Даг|Дагъыстан]]
| [[File:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|35px|border]] [[Къэрэщэе-Черкес Республик|Къэрэщэе-Черкес]]
|-
| [[File:Flag of Ingushetia.svg|35px|border]] [[Республикэ Ингуш|Ингушие]]
| [[File:Flag of the Chechen Republic.svg|35px|border]] [[Л|Чэчэние]]
|-
| [[File:Flag of North Ossetia.svg|35px|border]] [[Республикэ Ишъхъэрэ Осетиэ|Ишъхъэрэ ӏэситиэ]]
| [[File:Flag of Stavropol Krai.svg|35px|border]] [[Ставропол Кр|Ставропол край]]
|-
| [[File:Flag of Krasnodar Krai.svg|35px|border]] [[Краснодар край]]
|}

== Хэкумэтх ==
Къаукъазым шӀыуэ иубыдыр мин 440 км², абы шӀыпӀэ хэтхэр: Ишъхърэ Къаукъаз (Къаукъазыпэ), Къаукъазышхуэ, КъаукъазкӀыб губгъуэхэр (Курамрэ Араксымрэ я псыхъуэхэр, Колхидэмрэ джоуэ), Къаукъаз ЦӀыкӀур, Джавахет-Ермэл бгыхэр (я ишъхърэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр).

Ишъхърэ Къаукъазым и пашъхьэм Ставропол бгыхэр ит (Нэхъ илъагапӀэр Ӏуашъхьа Стрижамент, м 831 хъууэ) Псыжъ-Хы МыутӀэ губгъуэмрэ Тэрч-Гум губгъуэхэмрэ зэхигъэкӀыу. Ишъхъэрэ Къаукъазым Тэрчымрэ Сунжэмрэ я зэхуакум тэрч-джабэхэмрэ сунжэ-джабэхэмрэ дэлъ я зэхуакум Алханчурт къуэр ирикӀу.

Къаукъазышхуэм и къушъхьэ зэхэтыкӀэр мэгуэч '''КъуэхьапӀэмкӀэ''', хомурэ Тэман хы тӀыгуныкъуэм къыщыкӀэдзауэ дэкӀуэурэ [[Ӏуащхьэмахуэ]] нэсыху (инэхъ лъагапӀэр — м 5 642). '''Iуашъхьэшхуэ КурытхэмкӀэ''' ([[Ӏуащхьэмахуэ|Ӏуащхьэмахуэрэ]] [[Къэзбэч Ӏуащхьэ|Къэзбэч Ӏуащхьэрэ]] я зэхуакум), '''КъуэкӀыпӀэмкӀэ''' [[Къэзбэч Ӏуащхьэ]] идежь къыщыкӀэдзауэ Апшерон хы тӀыгуныкъуэм нэс ехын кӀидзу. лъэныкъуэр Ӏуашъхьахэм зэву ирокӀуэ, къуэкӀыпӀэмрэ къуэхьапӀэ лъэныкъуэхэмрэ бгъуэуэ макӀуэхэ. Къаукъазышхуэм и Ӏуашъхьэхэм Ишъхъэрэ Къаукъазымрэ Къаукъаз кӀыбымрэ зэхагъэкӀыр я гъунапкъу ирикӀуу.

== Лъэпкъхэр ==
Къаукъаз лъэпкъхэр гуп щыуэ мэгуэчхэ:
* '''Къаукъазыбзэ лъэпкъхэр:''' ''[[абазэхэр]], апхъазхэр, авэрхэр, агулхэр, [[адыгэхэр]], арчинхэр, андийхэр, ахваххэр, багулалхэр, бежтинхэр, ботлыхэр, будуххэр, гинуххэр, годоберинхэр, гунзибхэр, даргинхэр, дидойхэр, ингушхэр, каратинхэр, крызыхэр, курджы-джуртхэр, курджыхэр, лэкъхэр, лезгинхэр, мычгышхэр, рутулхэр, табасаранхэр, тиндийхэр, удинхэр, хваршинхэр, хиналугхэр, цахурхэр, чамалалхэр'' джоуэ, пэмыкӀхэри.
* '''туркубзэ лъэпкъхэр:''' ''азэрбиджанхэр, балъкъэрхэр, къэрэшейхэр, къумукъухэр, нэгъуэйхэр, тырку-месххэр.''
* '''къажэрыбзэ (ираныбзэ) лъэпкъхэр:''' ''къушъхьа джуртхэр, курдхэр, осетинхэр, талышхэр, тытхэр.''
* '''пэмыкӀ индоеуропей лъэпкъхэр:''' ''ермэлыхэр, алыджхэр, урысхэр.''

== Сурэтылъэ ==
<gallery mode="packed">
File:Zweigipfel.jpg
File:View to the South from Mount Elbrus.jpg
File:Dombai 3760 Gornolyzhnie Trassy.jpg
File:Tsru 052.jpg
File:Ingushetia - Tsey-Loam.jpeg
File:Кураг.jpg
File:VittfarneGeorgien 155.jpg
</gallery>

[[Category:Къаукъаз|*]]
[[Category:!Main category]]