# Инал
Template:Statesman
Инал (и цӀэр зэрыщыту Инал Нэф Хъурыфэ-Лъей, КъэбэртэябзэкӀэ: Инал Нэху) — адыгэпщ, къэбэртай, беслъэней, кӀэмгуй, хьэтыкъуай пщыхэр къызытекӀыгъэр. 
Къэбэртай хэкум ипщышхо, Темырыкъуэ Идар икуэм иадэшхо.

## Быныр
Иналым щэ шъуз къычыгъэ, къуитху къыфалъфауэ. Нэгумэ Шорэ къызэриӀуагъэмкӀэ япэрей шъузым Жанхъот къыфилъфагъэ, етӀуанэм Минболэтрэ Беслъэнрэ, ещанэм Унэрмэсрэ Къэрмыщэрэ. И къу хъуагъэр адыгэ хабзэмкӀэ уэркъхэм яштэри къану япӀахэ. Икъу хъуагъэм зы къыхэкӀыгъэп я адэм фэдэ шэнрэ ӀэнатӀэ зехьэнрэ зиӀэн къэралышхо зэфӀигъужъуагъэр Ӏыгъыфын пае. Я щыкӀагъэмрэ шэн пагэ яӀамрэ чылэм мыдэӀуэгъо халъхьыгъ. Инал зпылъауэ хъуагъэр абымкӀэ хэкӀодагъ хъуагъ, езы шыхэми зэготыгъо ямыӀэу къэралыр зэхэкӀыгъ. Лажьэ къызхэкӀыгъэ хъуныр зэкъошхэр зы анэм къызэримылъфарауэ къыкӀэкӀын, зэпэубыдыгъохэр абым къыхэкӀауэ.
Ау джы къаугъоижьыгъэ къэбарыжъхэм уахэплъэмэ, Инал ыкъохэу КIэмрыгу, Тэбылду, Беслъэн ыцӀэхэр ахэтых. КIэмрыгу анахь ыкъошхоу, Инал адыгэ лъэпкъышъхьэщыгъу шъуз ыштагъэм къыхэкӀыгъ. Зы къэбархэмкӀэ Жэнэ пщыгъор зыгъэпсыгъэ Зан Инал ыкъоу, адрэхэмкӀэ ыкъорылъфэу къаӀуатэ.
Гузэжъогъо пчъыгъэхэм яуж абыхэм я зыр Джаджэ лъэныкъом идежь къыдэнагъ, зыгорэхэр КӀэмгуэйм дэтӀысхьэхэ, къэнэжьагъэхэр Къэбэрдейм дэкӀыгъ.

## ЗыдыкӀэлъхьыгъэр
Къаукъазым итхыдэ лэжьыгъэхэм бэ 
оауэ щупсысоъуэ Инал здыкӀалъхьагъэжьам яуж итхэ, ачупшӀэр зэрагъфаху. Хъыбар щыӀэхэмкӀэ къахэкӀыр  кхъашъхьэр Апхъазым дежь щыӀэ, «Инал-Къубэфшхуичэ шӀыпӀэм идежь. Къуаджэ Псхум идежь, бжъэпэ иӀэм псы Баулым шъхьэыщыту метрэ 1фэдизэуизу быдапӀэжъ Инал иӀэ. А быдапӀэм и гъунэгъъкхъэӀуашъхпчъ бжыгъэ иӀ я сурэткӀэ къэтарде кхъэӀуашъхьэ XIV-XV лъэхъэнэм щыщхэм яхьчу. БыдапӀэм и ыьыбджри а лъэхъэнэм хухуабжэ.зэкӀэпсоми къагъэпсыр иджыри зэ а зэманым зэфехуэр Ина и лэжьыгъэ къыгъэшъатэм XIV лъэхъэнэм икӀэмрэ - XV лъэхъэнэм ипэмрэ.
Км 3 къуаджэ Псхум пэщылъыу бгы Инал-Къубэ къом дэт, илъэгагъыр метрэ 1 200 мэхъур, а бым дежь хъыбархэм къызэраӀуатэмкӀэ Инал здыкӀэлъыр. Чылэм я ныкъом къызэраӀофымкӀэ Инал бгышъхьэм иӀэ бгъонкӀагъым кӀэлъ, адрейхэм зэрджаӀэмкӀэ бгым и ипшъэ лъэныкъомкӀэ Ӏуашъхьэ иӀэ, къашъхьэм ехьчу, Ӏэрышъ-сурэт зэриӀэми гулъытэгъо иӀу. 
ЗэкӀэ къызэрхэкӀымкӀэ Инал цӀэрыӀошху зэрщытыгъэм пае хэшъыкӀыгъэ имыӀэу кӀалъхьэжьыгъэ, дунаем пӀэмыкӀ пщышхо тетахэми фэдэу а лъэхъэнэм. Езы факт щыӀэр, апфэдэ бгы къэлъытэгъом зэркӀалъхьэр ыджыри зэ къэгъэлъагъо лъэпкъым пкӀэ фэшътэр.

## Гулъытэгъо
1. ↑  Ш. Б. Ногма. История адыгского народа
2. ↑  БОЛЬШАЯ ОБЩАЯ СХЕМА ГЕНЕАЛОГИИ КАБАРДИНСКИХ КНЯЗЕЙ ОТ ИНАЛА (ВСЕ ВЕТВИ) ДО XVIIIВ. ВКЛЮЧИТЕЛЬНО


## ТехьэпӀэхэр
- Адыгэ Хэку
- Нэгумэ Шорэ «Адыгэ лъэпкъым и тхыдэ»


Инал
{{Statesman|адыгэцӀэ=Инал Нэху|къыщыхъуар=|быныр=[[Жанхъуэт|Жанхъуэт]] <br />[[Минболэт|Минболэт]] <br />[[Беслъэн|Беслъэн]] <br />[[Унэрмэс|Унэрмэс]] <br />[[Къэрмыщэ|Къэрмыщэ]]|шъхьэгъусэр=|анэр=|адэр=[[ХъурыфэлӀ]]|лъэпкъыр=Адыгэ|дунем здехыжьар=[[Мыдэвей]]|дунем щехыжьар=|къыздэхъуар=Адыгэ хэку|яуж ихьэр=[[Жанхъуэт (Инал и къуэ)|Жанхъуэт]] <br />[[Минболэт]] <br />[[Беслъэн (Инал и къуэ)|Беслъэн]] <br />[[Унэрмэс]] <br />[[Къэрмыщэ]]|и цӀэдыдэ=Инал|япэ итар=[[ХъурыфэлӀ]]|щытекӀар=XV лъэхъэнэ|щытехьэр=XIV лъэхъэнэ|нып=|ӀэнатӀэпӀэ=Пщышхуэ|псалъэкӀэдзэ=|сурэтым и бгъуагъыр=|сурэт=|ӀэпэкӀэдзыр=}}
'''Инал''' (и цӀэр зэрыщыту ''Инал Нэф Хъурыфэ-Лъей, КъэбэртэябзэкӀэ: Инал Нэху'') — адыгэпщ, [[Къэбэртаехэр|къэбэртай]], беслъэней, кӀэмгуй, хьэтыкъуай пщыхэр къызытекӀыгъэр. 

[[Къэбэртаехэр|Къэбэртай]] хэкум ипщышхо, Темырыкъуэ Идар икуэм иадэшхо.

== Быныр ==
[[File:Инал и таж.svg|thumb|220x220px|Инал итандж]]
Иналым щэ шъуз къычыгъэ, къуитху къыфалъфауэ. [[Нэгумэ Шорэ]] къызэриӀуагъэмкӀэ япэрей шъузым Жанхъот къыфилъфагъэ, етӀуанэм Минболэтрэ Беслъэнрэ, ещанэм Унэрмэсрэ Къэрмыщэрэ. И къу хъуагъэр адыгэ хабзэмкӀэ уэркъхэм яштэри къану япӀахэ. Икъу хъуагъэм зы къыхэкӀыгъэп я адэм фэдэ шэнрэ ӀэнатӀэ зехьэнрэ зиӀэн къэралышхо зэфӀигъужъуагъэр Ӏыгъыфын пае. Я щыкӀагъэмрэ шэн пагэ яӀамрэ чылэм мыдэӀуэгъо халъхьыгъ. Инал зпылъауэ хъуагъэр абымкӀэ хэкӀодагъ хъуагъ, езы шыхэми зэготыгъо ямыӀэу къэралыр зэхэкӀыгъ. Лажьэ къызхэкӀыгъэ хъуныр зэкъошхэр зы анэм къызэримылъфарауэ къыкӀэкӀын, зэпэубыдыгъохэр абым къыхэкӀауэ.<ref>Ш. Б. Ногма. История адыгского народа</ref> 

Ау джы къаугъоижьыгъэ къэбарыжъхэм уахэплъэмэ, Инал ыкъохэу КIэмрыгу, Тэбылду, Беслъэн ыцӀэхэр ахэтых. КIэмрыгу анахь ыкъошхоу, Инал адыгэ лъэпкъышъхьэщыгъу шъуз ыштагъэм къыхэкӀыгъ. Зы къэбархэмкӀэ Жэнэ пщыгъор зыгъэпсыгъэ Зан Инал ыкъоу, адрэхэмкӀэ ыкъорылъфэу къаӀуатэ.<ref>''[http://apsnyteka.org/file/Rodoslovnye_karty.pdf БОЛЬШАЯ ОБЩАЯ СХЕМА ГЕНЕАЛОГИИ КАБАРДИНСКИХ КНЯЗЕЙ ОТ ИНАЛА (ВСЕ ВЕТВИ) ДО XVIIIВ. ВКЛЮЧИТЕЛЬНО]''</ref> 

Гузэжъогъо пчъыгъэхэм яуж абыхэм я зыр Джаджэ лъэныкъом идежь къыдэнагъ, зыгорэхэр КӀэмгуэйм дэтӀысхьэхэ, къэнэжьагъэхэр Къэбэрдейм дэкӀыгъ.

== ЗыдыкӀэлъхьыгъэр ==
[[File:Inal-Kuba.jpg|thumb|220x220px|Инал-Къубэ бгыр]]
Къаукъазым итхыдэ лэжьыгъэхэм бэ 

оауэ щупсысоъуэ Инал здыкӀалъхьагъэжьам яуж итхэ, ачупшӀэр зэрагъфаху. Хъыбар щыӀэхэмкӀэ къахэкӀыр  кхъашъхьэр [[Адзыгъэй|Апхъазым]] дежь щыӀэ, «Инал-Къубэ[[Адзыгъэй|ф]]шхуи[[Адзыгъэй|ч]]э шӀыпӀэм идежь. Къуаджэ Псхум идежь, бжъэпэ иӀэм псы Баулым шъхьэыщыту метрэ 1фэдизэуизу быдапӀэжъ Инал иӀэ. А быдапӀэм и гъунэгъъкхъэӀуашъхпчъ бжыгъэ иӀ я сурэткӀэ къэтарде кхъэӀуашъхьэ XIV-XV лъэхъэнэм щыщхэм яхьчу. БыдапӀэм и ыьыбджри а лъэхъэнэм хухуабжэ.зэкӀэпсоми къагъэпсыр иджыри зэ а зэманым зэфехуэр Ина и лэжьыгъэ къыгъэшъатэм XIV лъэхъэнэм икӀэмрэ - XV лъэхъэнэм ипэмрэ.

Км 3 къуаджэ Псхум пэщылъыу бгы Инал-Къубэ къом дэт, илъэгагъыр метрэ 1 200 мэхъур, а бым дежь хъыбархэм къызэраӀуатэмкӀэ Инал здыкӀэлъыр. Чылэм я ныкъом къызэраӀофымкӀэ Инал бгышъхьэм иӀэ бгъонкӀагъым кӀэлъ, адрейхэм зэрджаӀэмкӀэ бгым и ипшъэ лъэныкъомкӀэ Ӏуашъхьэ иӀэ, къашъхьэм ехьчу, Ӏэрышъ-сурэт зэриӀэми гулъытэгъо иӀу. 

ЗэкӀэ къызэрхэкӀымкӀэ Инал цӀэрыӀошху зэрщытыгъэм пае хэшъыкӀыгъэ имыӀэу кӀалъхьэжьыгъэ, дунаем пӀэмыкӀ пщышхо тетахэми фэдэу а лъэхъэнэм. Езы факт щыӀэр, апфэдэ бгы къэлъытэгъом зэркӀалъхьэр ыджыри зэ къэгъэлъагъо лъэпкъым пкӀэ фэшътэр.

== Гулъытэгъо ==
<references />

== ТехьэпӀэхэр ==

* [https://archive.is/20130630123432/virt-circassia.ucoz.com/publ/1-1-0-95 Адыгэ Хэку]
* [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XVIII/1700-1720/Nogmov/text2.htm Нэгумэ Шорэ «Адыгэ лъэпкъым и тхыдэ»]