# Майма
Майма (орустап Майма) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Майманыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Майма орустап от родо-племенного названия: майман сӧӧк.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Кадынныҥ оҥ јарадында Майма суула бириккенинде, канча јолдыҥ белтиринде: Майма — Артыбаш, Майма — Тожоҥты, Майма — Кӧксу-Оозы, Майма — Барнаул. Алтай кырайла кыйуда, кырларга курчаткан турат. Чаптыган, Бабырган, Талаҥзап деп кырлар, ырак ла јок боочылары Курттукӧл, Јуукјайлу, Карасууныҥ. Улалуга јуук, ортозы 9 км. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 254 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ мында климат эмеш јымжак, кышкыда кар јаан тӱжет, кезик јерде 1 метрге чыгара. Кадынныҥ тожы јаҥар айдыҥ учында туй тура берет. Чаган айдыҥ орто температуразы −20°, −17,8 °С, јаан изӱ айдыйи +19 °С, +20 °С јылу болот, кейдиҥ чыгы јеткилинче 700—750 мм кире бар, салкынныҥ орто кеми 4,5 м/сек.
| Кӧргӱзӱ                                          | чаг   | кочк  | тулаа | канд | кӱӱк | кизу | јизӱ | кур  | сыг  | ӱлӱ  | кӱч  | јаҥ   | Јыл  |
| ------------------------------------------------ | ----- | ----- | ----- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ----- | ---- |
| Орто бийиги, °C                                  | −10,4 | −8,4  | −3    | 6,1  | 17,5 | 22,3 | 24,8 | 22,5 | 15,0 | 6,6  | −3,1 | −8,8  | 6,9  |
| Орто температура, °C                             | −14,1 | −13,2 | −8    | 1,6  | 12,0 | 16,7 | 19,3 | 17,1 | 10,5 | 3,0  | −6,7 | −12,3 | 2,3  |
| Ортолой јабыс, °C                                | −18   | −17,6 | −13,3 | −3,2 | 6,7  | 11,0 | 13,9 | 11,9 | 6,0  | −0,1 | −10  | −16   | −2,3 |
| Кайдаҥ алынган: Метеостатистика Республики Алтай |       |       |       |      |      |      |      |      |      |      |      |       |      |

- Кейдиҥ ортојылдык температуразы: +2,3 °C
- Салкынныҥ орто тӱргени: 4,5 м/с


### Аҥ-куштары
Майманыҥ јанында кырларда јаан аҥдар јокко јуук, кезикте кеткин эликтер ӧдӧр аргалу, тӱлкӱлер бар, оок аҥдардаҥ јоонмойын, кӧрӱк, сарас, агас, кӱжӱл, чычкан, јараа, кумдус ла оноҥ до ӧскӧзи бар. Агаш аразында кӧп куштар јуртайт томуртка, кызылтӧш, кӱӱле, тарал. кӧктӧш, јелечи, јалбагай, кускун, каргаа, саҥыскан.

### Ӧзӱмдери
Јурттыҥ јанында кырлар карагай, чиби агашла бӱркелген, јабыстай аралдарда тал, јодро, јойгон, кайыҥ, аспак, беле ле каргана кӧп ӧзӧт.Јайдыҥ бойында аркалары койу ла бийик ӧлӧҥдӱ. Јаркынду чечектер бӱдӱн јайга бой-бойын солып чечектейт: быркырууш, кӱнкајы, буланат, таҥдалай, саргай, кандык, кӱнчечек, чийне, калаш чечек, кӧкчечек. Аркалар ӧлӧҥчабында кӧйу ӧлӧҥиле сӱӱндирет, мында кулузын, пырей, комургай ӧлӧҥ, чайчечек ле о.ӧ. Кажы ла эм ӧлӧҥди јууйтан бойыныҥ ӧйи бар. Балузын, кылбыш, кызыл тазыл, алтын тазыл кижиге эм болуп, тузазын јетирет. Јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат, чычырана, кӧккат, карагат ла башка-башка укту аламалар, груша ла сливалар ӧзӧт.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 109 ором: Социалистический, Папардэ, Юбилейный, Јӧптиҥ, Јеҥӱниҥ 50 јылдыгы, Кырда, Јарда, Саддыҥ оромы ла о.ӧ.
| Майма јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Майма          | 0 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Майма                 | 0 км    |
| Республикан тӧс кала Улалу              | 9,5 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы       | 94 км   |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва             | 3800 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ       | 0 км    |


## Тӱӱкизи
Јурт 1811 јылда тӧзӧлгӧн. Јолдордыҥ белтири учун тӱрген јаанап ӧскӧн.
Аймактыҥ јеринде 100-теҥ артык башка-башка эпохаларга келижип турган археологиялык кереестер бар. Кӧп јурттардыҥ тӱӱкизи Чуйдыҥ трагыла колбулу. Майма јуртта крестӱ алтайлар ла орустар јаткан. Јурттыҥ тӧзӧлгӧнин бого Колывано-Воскресенский заводтордо иштеген, Чаргазацкий заимкада јаткан крестьяндар Зяблицкийлер-карындаштар кӧчип келгениле колбойдылар. Мында Нижне-Кумандинский волостьтыҥ бир канча кӧчкӱн билелери келген, олордыҥ јааны кресттӱ Чендек деп кижи болгон. Чендектиҥ бала-барказы Алтайда православный миссияны таркадарга эрчимдӱ болушкан.
Архимандрит Макарий: «Мындагы климат јакшы, балык та кӧп, аш салар, мал азыраар јер телкем, одын-суу јуук, кӧп, адару тударга јакшы . Майма јурт Јаш-Туранаҥ 80 беристе кире бар» — деп бичиген (27.11.1831) /Самаралар, 1905, с.244/. Ӱч ле јылдаҥ архимандрит самараларыныҥ бирӱзинде бичийт: «Миссия бойы станду, Алтайдыҥ сыраҥай ла эжигинде, Кадынга кирген Майма сууныҥ оозында, Усть-Майминский деп адалган (08.11.1834)».
1810 јылда бу озо ло Чергачак болгон (Корчугановтор, Бедаревтер, Зяблицкийлер тӧзӧгӧн) Јаш-Тураныҥ эски трактыныҥ јанында (бу бир версия, 1890 јылда тудулган кожевня), база версиялардыҥ бирӱзи ортолыкта орустап «Старая деревня» эски Майманыҥ орды эмдиги 10-чы магазинниҥ јаны. Бу версия чын болгодый.
1817 јылда чаган айдыҥ 24-чи кӱнинде Том-Тура јаар Јаш-Тураныҥ земский исправниги бичиген: «Башка-башка волостьтордыҥ Быстрянский јуртта јаткандар, ол тоодо Алексей Сафронов нӧкӧрлӧриле Быстрянкадаҥ 25 беристе ӧрӧ, Кадынга кирген Найма (Майма суу) сууныҥ оозына кӧчӧргӧ јӧп сурап туру, ондо кыра салар, мал азыраар јерлер кӧп, Быстрянканыҥ јанында јерлер једишпейт…». Је качан 9 јасак тӧлӧӧр билелер Майманыҥ оозына кӧчӱп келерде, ондо
Алексей Заболоцкий баштагандар туралар тудуп салган, кыра салган эмтир (1885).
Кийнинде «Забокой» деп адаган, Бабырган јуртка суу кечире турган. Кадын ла Майма суу 1888 јылда кӧпчиирде, јоголгон бо кӧчӱрилген бе, (1896, 1925, 1969 јылдарда суулар база кӧпчиген).
Озодо Майма сууны јакалай майман сӧӧктӱ алтайлар јуртаган (Г. Д. Танкова, јурттыҥ карганыныҥ куучынынаҥ). Јурт керегинде баштап ла 1789 јылда бичилген. Алтайлар јайлуларлу, кыштуларлу, мал-ажын айдаган кӧчӱп јӱретен. Аҥдап, балыктап, којойымдарла садыжатан.
Алтай духовный миссияны архимандрит Макарий (тегинде Михаил Глухарев) 13 јыл 8 ай башкарган. 675 кижини креске тӱжӱрген, алтайларга болужып туратан. "Алтайский историко-статистический сборникте ", Том-Тура, 1890 јылда миссияныҥ ачкан школдорыныҥ тоозы бичилген.
1845 јылда Маймада Михайл Шебалин деп 2-чи гильдияныҥ којойымы таш серикпе туткан. 1936 јылда серкпе јабылган, туразын клубка бергендер. 1994 јылда православный община тудулган. Јӱк ле 1996 јылда Москванаҥ јӧп келген, маймада серикпени орныктырзын деп

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 1959            | 1970            | 1979            | 1989            | 2002            | 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 4598            | ↗7573           | ↗9508           | ↗12 856         | ↗15 344         | ↘14 719         | ↗14 916         | ↗16 174         | ↗16 204         | ↘16 193         | ↗16 399         | ↗16 678         | ↗17 300         | ↗17 824         |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 15344 кижи болгон, олордыҥ 90 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы
- аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
- орто ӱредӱлӱ школ-1;
- орто ӱредӱлӱ школ-2;
- баштамы школ;
- балдардыҥ туразы «Олененок», «Дюймовочка», «Сказка»;
- аймактыҥ эмчилиги;
- культураныҥ байзыҥы;
- таштардыҥ музейи;
- аймактыҥ библиотеказы;
- кӱӱлик сургал;
- почта;
- спортшкол;
- бассейн;
- стадион;
- магазин;
- ашкана;
- пекарня;
- ашкана;
- конор тура;
- турбаза;
- агашээлем;
- пилорама;
- АЗС;
- СПТУ-28;
- СТО.


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Таҥынаҥ аргачылар. Агашээлем ле агаш белетеери. Адару тудары. Мал азыраары, сарју-сыр эдери. Маала ажы ла садтар ӧскӱрери. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (104). (1970 јылда тургузылган, Ленинниҥ оромы, 15 А)[18][19]
- «Алтай — Евразияныҥ ӧзӧги» эземниҥ-темдеги. Кадынныҥ оҥ јарады.


### Археологиялык
- Мӧҥкӱсалгыш (80,98)[20].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
- Калбалуныҥ аржаны (49)[20];
- Бабырган туу (39)[20];
- Чаптыган кыр (46)[20].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јарлу улузы
- Чевалков М. В. (1817—1901) — баштапкы алтай бичиичи, кӧчӱреечи, ӱредӱчи-миссионер, баштапкы алтай букварьдыҥ тургузаачыларыныҥ бирӱзи (1868), алтай литератураныҥ тӧзӧӧчизи[21].
- Хохолков В. Ф. (03.06.1938, Ойрот-Турада — 2008, Улалуда) — кӱӱчӱмдеечи, ӱредӱчи, фольклорист, журналист, кожоҥдордыҥ авторы, Алтайдыҥ ленинский комсомолыныҥ сыйыныҥ лауреады (1976), Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1996), А. В. Анохинниҥ сыйыныҥ лауреады (2002)[22].
- Немцев И. Т. (09.03.1942—18.08.2015)— спортчы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, Майманыҥ ДЮСШ-да 35 јыл таскадаачы-тренер (высшей категории) болгон, оныҥ тӧрт спортчызы гиря спортло телекейлик маргаандарда чемпиондор болгон, Россияныҥ гиря спортло кӧп катап чемпионы (16 катап), СССР-дыҥ Мастера спорта международного класса, 4 катап телекейдиҥ спорт-ветерандары ортодо чемпион «Легенда гиревого спорта», Олимпий оттыҥ эстафетазында факелоносец болгон («Сочи-2014»), Майманыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, «За заслуги в развитии физической культуры и спорта», «Отличник физической культуры и спорта», орден «Крылатого Льва», спортивный «Оскар» ла о.ӧ. кӧп тоолу кайралдарлу[23].
- Гайсина Н. Н. (05.07.1948) — журналист, ӱлгерчи, Уральский госуниверситет божоткон, доцент (1974), «Звезда Алтая» газеттиҥ редакторы (2000—2003), Россия журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1981), РФ-ныҥ печатьиниҥ Министерствозыныҥ кӱндӱлӱ грамотазыла кайралдаткан[24].


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Майма. Чуйдыҥ трагы
- Майма. Улус јадар тура
- Майма. ЖБИ-ниҥ заводы


Майма
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Майма
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Майма}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = Building of the administration of Mayminsky District in Mayma.jpg
 | описание изображения    = Майма. Администрацияныҥ туразы
 | lat_deg                  = 52 | lat_min = 00 | lat_sec =
 | lon_deg                  = 85 | lon_min = 53 | lon_sec =
 | CoordScale               = 20000
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Майма аймак
 |район в таблице          = Майма аймак{{!}}Майма 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Майманыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Майманыҥ јурт јеезези{{!}}Майманыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 254<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Майма | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Майма | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 90 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
Майма ({{Lang-ru|Майма}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Майманыҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Майма {{Lang-ru|от родо-племенного названия: майман сӧӧк}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, [[Кадын|Кадынныҥ]] оҥ јарадында [[Майма (суу)|Майма суула]] бириккенинде, канча јолдыҥ белтиринде: [[Майма]] — [[Артыбаш]], Майма — [[Тожоҥты]], Майма — [[Кӧксу-Оозы]], Майма — [[Барнаул]]. [[Алтай кырай]]ла кыйуда, кырларга курчаткан турат. Чаптыган, Бабырган, Талаҥзап деп кырлар, ырак ла јок боочылары Курттукӧл, Јуукјайлу, Карасууныҥ. [[Горно-Алтайск|Улалуга]] јуук, ортозы 9 км. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 254 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/5097/mayma.html Майма]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ мында климат эмеш јымжак, кышкыда кар јаан тӱжет, кезик јерде 1 метрге чыгара. [[Кадын|Кадынныҥ]] тожы [[Јаҥар ай|јаҥар айдыҥ]] учында туй тура берет. [[Чаган ай|Чаган айдыҥ]] орто температуразы −20°, −17,8 °С, [[јаан изӱ ай]]дыйи +19 °С, +20 °С јылу болот, кейдиҥ чыгы јеткилинче 700—750 мм кире бар, салкынныҥ орто кеми 4,5 м/сек.

{{Климат города
|Город_род=Маймы
|Источник=[http://altai-meteo.ru/majma/pivot/temperature Метеостатистика Республики Алтай]
| Янв_ср=-14.1          | Янв_ср_осад=
| Фев_ср=-13.2          | Фев_ср_осад=
| Мар_ср=-8.0          | Мар_ср_осад=
| Апр_ср=1.6         | Апр_ср_осад=
| Май_ср=12.0          | Май_ср_осад=
| Июн_ср=16.7          | Июн_ср_осад=
| Июл_ср=19.3          | Июл_ср_осад=
| Авг_ср=17.1          | Авг_ср_осад=
| Сен_ср=10.5          | Сен_ср_осад=
| Окт_ср=3.0          | Окт_ср_осад=
| Ноя_ср=-6.7          | Ноя_ср_осад=
| Дек_ср=-12.3          | Дек_ср_осад=
| Год_ср=2.3          | Год_ср_осад=
| Янв_ср_мин=-18.0      | Янв_ср_макс=-10.4
| Фев_ср_мин=-17.6      | Фев_ср_макс=-8.4
| Мар_ср_мин=-13.3      | Мар_ср_макс=-3.0
| Апр_ср_мин=-3.2      | Апр_ср_макс=6.1
| Май_ср_мин=6.7     | Май_ср_макс=17.5
| Июн_ср_мин=11.0     | Июн_ср_макс=22.3
| Июл_ср_мин=13.9     | Июл_ср_макс=24.8
| Авг_ср_мин=11.9     | Авг_ср_макс=22.5
| Сен_ср_мин=6.0     | Сен_ср_макс=15.0
| Окт_ср_мин=-0.1     | Окт_ср_макс=6.6
| Ноя_ср_мин=-10.0      | Ноя_ср_макс=-3.1
| Дек_ср_мин=-16.0      | Дек_ср_макс=-8.8
| Год_ср_мин=-2.3     | Год_ср_макс=6.9
| Янв_а_макс=      | Янв_а_мин=
| Фев_а_макс=      | Фев_а_мин=
| Мар_а_макс=      | Мар_а_мин=
| Апр_а_макс=      | Апр_а_мин=
| Май_а_макс=      | Май_а_мин=
| Июн_а_макс=      | Июн_а_мин=
| Июл_а_макс=      | Июл_а_мин=
| Авг_а_макс=      | Авг_а_мин=
| Сен_а_макс=      | Сен_а_мин=
| Окт_а_макс=      | Окт_а_мин=
| Ноя_а_макс=      | Ноя_а_мин=
| Дек_а_макс=      | Дек_а_мин=
| Год_а_макс=      | Год_а_мин=
|}}
* Кейдиҥ ортојылдык температуразы: +2,3 °C
* Салкынныҥ орто тӱргени: 4,5 м/с

=== Аҥ-куштары ===
Майманыҥ јанында кырларда јаан аҥдар јокко јуук, кезикте кеткин эликтер ӧдӧр аргалу, тӱлкӱлер бар, оок аҥдардаҥ јоонмойын, кӧрӱк, сарас, агас, кӱжӱл, чычкан, јараа, кумдус ла оноҥ до ӧскӧзи бар. Агаш аразында кӧп куштар јуртайт томуртка, кызылтӧш, кӱӱле, тарал. кӧктӧш, јелечи, јалбагай, кускун, каргаа, саҥыскан<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Јурттыҥ јанында кырлар карагай, чиби агашла бӱркелген, јабыстай аралдарда тал, јодро, јойгон, кайыҥ, аспак, беле ле каргана кӧп ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>.Јайдыҥ бойында аркалары койу ла бийик ӧлӧҥдӱ. Јаркынду чечектер бӱдӱн јайга бой-бойын солып чечектейт: быркырууш, кӱнкајы, буланат, таҥдалай, саргай, кандык, кӱнчечек, чийне, калаш чечек, кӧкчечек. Аркалар ӧлӧҥчабында кӧйу ӧлӧҥиле сӱӱндирет, мында кулузын, пырей, комургай ӧлӧҥ, чайчечек ле о.ӧ. Кажы ла эм ӧлӧҥди јууйтан бойыныҥ ӧйи бар. Балузын, кылбыш, кызыл тазыл, алтын тазыл кижиге эм болуп, тузазын јетирет. Јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат, чычырана, кӧккат, карагат ла башка-башка укту аламалар, груша ла сливалар ӧзӧт.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 109 ором: Социалистический, Папардэ, Юбилейный, Јӧптиҥ, Јеҥӱниҥ 50 јылдыгы, Кырда, Јарда, Саддыҥ оромы ла о.ӧ.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Майма јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Майма]]|| 0 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 0 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  9,5 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 94 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 435,7 км-деҥ ||0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1811 јылда тӧзӧлгӧн. Јолдордыҥ белтири учун тӱрген јаанап ӧскӧн.
Аймактыҥ јеринде 100-теҥ артык башка-башка эпохаларга келижип турган археологиялык кереестер бар. Кӧп јурттардыҥ тӱӱкизи [[Чуйдыҥ трагы]]ла колбулу. Майма јуртта крестӱ алтайлар ла орустар јаткан. Јурттыҥ тӧзӧлгӧнин бого Колывано-Воскресенский заводтордо иштеген, Чаргазацкий заимкада јаткан крестьяндар Зяблицкийлер-карындаштар кӧчип келгениле колбойдылар. Мында Нижне-Кумандинский волостьтыҥ бир канча кӧчкӱн билелери келген, олордыҥ јааны кресттӱ Чендек деп кижи болгон. Чендектиҥ бала-барказы Алтайда православный миссияны таркадарга эрчимдӱ болушкан.
Архимандрит Макарий: «Мындагы климат јакшы, балык та кӧп, аш салар, мал азыраар јер телкем, одын-суу јуук, кӧп, адару тударга јакшы . Майма јурт [[Јаш-Тура|Јаш-Туранаҥ]] 80 беристе кире бар» — деп бичиген (27.11.1831) /Самаралар, 1905, с.244/. Ӱч ле јылдаҥ архимандрит самараларыныҥ бирӱзинде бичийт: «Миссия бойы ''станду'', Алтайдыҥ сыраҥай ла эжигинде, [[Кадын]]га кирген [[Майма (суу)|Майма сууныҥ]] оозында, Усть-Майминский деп адалган (08.11.1834)».
1810 јылда бу озо ло ''Чергачак'' болгон (Корчугановтор, Бедаревтер, Зяблицкийлер тӧзӧгӧн) [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] эски трактыныҥ јанында (бу бир версия, 1890 јылда тудулган кожевня), база версиялардыҥ бирӱзи ортолыкта {{lang-ru|«Старая деревня»}} эски Майманыҥ орды эмдиги 10-чы магазинниҥ јаны. Бу версия чын болгодый.
1817 јылда чаган айдыҥ 24-чи кӱнинде [[Том-Тура]] јаар ''[[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] земский исправниги'' бичиген: «Башка-башка волостьтордыҥ Быстрянский јуртта јаткандар, ол тоодо Алексей Сафронов нӧкӧрлӧриле Быстрянкадаҥ 25 беристе ӧрӧ, [[Кадын]]га кирген Найма ([[Майма (суу)|Майма суу]]) сууныҥ оозына кӧчӧргӧ јӧп сурап туру, ондо кыра салар, мал азыраар јерлер кӧп, Быстрянканыҥ јанында јерлер једишпейт…». Је качан 9 јасак тӧлӧӧр билелер [[Майма (суу)|Майманыҥ]] оозына кӧчӱп келерде, ондо
Алексей Заболоцкий баштагандар туралар тудуп салган, кыра салган эмтир (1885).
Кийнинде «Забокой» деп адаган, [[Бабырган]] јуртка суу кечире турган. [[Кадын]] ла [[Майма (суу)|Майма суу]] 1888 јылда кӧпчиирде, јоголгон бо кӧчӱрилген бе, (1896, 1925, 1969 јылдарда суулар база кӧпчиген).

Озодо Майма сууны јакалай майман сӧӧктӱ алтайлар јуртаган (Г. Д. Танкова, јурттыҥ карганыныҥ куучынынаҥ). Јурт керегинде баштап ла 1789 јылда бичилген. Алтайлар јайлуларлу, кыштуларлу, мал-ажын айдаган кӧчӱп јӱретен. Аҥдап, балыктап, којойымдарла садыжатан.
Алтай духовный миссияны архимандрит Макарий (тегинде Михаил Глухарев) 13 јыл 8 ай башкарган. 675 кижини креске тӱжӱрген, алтайларга болужып туратан. "Алтайский историко-статистический сборникте ", [[Том-Тура]], 1890 јылда миссияныҥ ачкан школдорыныҥ тоозы бичилген.
1845 јылда Маймада Михайл Шебалин деп 2-чи гильдияныҥ којойымы таш серикпе туткан. 1936 јылда серкпе јабылган, туразын клубка бергендер. 1994 јылда православный община тудулган. Јӱк ле 1996 јылда [[Москва|Москванаҥ]] јӧп келген, маймада серикпени орныктырзын деп<ref>Майма. История[http://maima-sp.ru/about/history.php.]</ref>

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Майма| Столбцов=15}}
{{Эл-јонныҥ тоозы|Майма| график}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 15344 кижи болгон, олордыҥ 90 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
* орто ӱредӱлӱ школ-1;
* орто ӱредӱлӱ школ-2;
* баштамы школ;
* балдардыҥ туразы «Олененок», «Дюймовочка», «Сказка»;
* аймактыҥ эмчилиги;
* культураныҥ байзыҥы;
* таштардыҥ музейи;
* аймактыҥ библиотеказы;
* кӱӱлик сургал;
* почта;
* спортшкол;
* бассейн;
* стадион;
* магазин;
* ашкана;
* пекарня;
* ашкана;
* конор тура;
* турбаза;
* агашээлем;
* пилорама;
* АЗС;
* СПТУ-28;
* СТО.
</div>

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Таҥынаҥ аргачылар. Агашээлем ле агаш белетеери. Адару тудары. Мал азыраары, сарју-сыр эдери. Маала ажы ла садтар ӧскӱрери. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (104). (1970 јылда тургузылган, Ленинниҥ оромы, 15 А)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610031374 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1603987423 }}</ref>
* «Алтай — Евразияныҥ ӧзӧги» эземниҥ-темдеги. [[Кадын|Кадынныҥ]] оҥ јарады.

=== Археологиялык ===
* Мӧҥкӱсалгыш (80,98)<ref name="Ойношев свод"/>.

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Калбалуныҥ аржаны (49)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Бабырган туу (39)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Чаптыган кыр (46)<ref name="Ойношев свод"/>.

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод"/>.

== Јарлу улузы ==
* [[Чевалков, Михаил Васильевич|Чевалков М. В.]] (1817—1901) — баштапкы [[Алтай Республика|алтай]] бичиичи, кӧчӱреечи, ӱредӱчи-миссионер, баштапкы алтай букварьдыҥ тургузаачыларыныҥ бирӱзи (1868), алтай литератураныҥ тӧзӧӧчизи<ref>Писатель, переводчик, миссионер[https://www.zvezdaaltaya.ru/2016/05/pisatel-perevodchik-missioner/]</ref>.
* [[Хохолков, Владимир Федорович|Хохолков В. Ф.]] (03.06.1938, Ойрот-Турада — 2008, Улалуда) — кӱӱчӱмдеечи, ӱредӱчи, фольклорист, журналист, кожоҥдордыҥ авторы, Алтайдыҥ ленинский комсомолыныҥ сыйыныҥ лауреады (1976), Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1996), А. В. Анохинниҥ сыйыныҥ лауреады (2002)<ref name="Окылу сайт «Майма аймак»">http://www.maima-altai.ru/rayon/ludi/izvludi.php Окылусайт,Майма аймак, јарлу улузы</ref>.
* [[Немцев, Иван Трифонович|Немцев И. Т.]] (09.03.1942—18.08.2015)— спортчы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, Майманыҥ ДЮСШ-да 35 јыл таскадаачы-тренер (''высшей категории'') болгон, оныҥ тӧрт спортчызы гиря спортло телекейлик маргаандарда чемпиондор болгон, Россияныҥ гиря спортло кӧп катап чемпионы (16 катап), СССР-дыҥ ''Мастера спорта международного класса'', 4 катап телекейдиҥ спорт-ветерандары ортодо чемпион ''«Легенда гиревого спорта»'', Олимпий оттыҥ эстафетазында факелоносец болгон («Сочи-2014»), Майманыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, ''«За заслуги в развитии физической культуры и спорта»'', ''«Отличник физической культуры и спорта»'', орден ''«Крылатого Льва»'', спортивный «Оскар» ла о.ӧ. кӧп тоолу кайралдарлу<ref>Немцев И. Т.[https://gosarhiv-ra.ru/wp-content/uploads/2018/04/hronograf2016.pdf.]</ref>.
* [[Гайсина, Надежда Николаевна|Гайсина Н. Н.]] (05.07.1948) — журналист, ӱлгерчи, Уральский госуниверситет божоткон, доцент (1974), «Звезда Алтая» газеттиҥ редакторы (2000—2003), Россия журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1981), РФ-ныҥ печатьиниҥ Министерствозыныҥ кӱндӱлӱ грамотазыла кайралдаткан<ref>Майма. Литературная карта[https://maima-altai.ru/firm/kultur/biblio/]</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=3 widths="220px" heights="190px">
Chuysky Trakt in Mayma.jpg|Майма. [[Чуйдыҥ трагы]]
House in Mayma.jpg|Майма. Улус јадар тура
Factory MZGBI.JPG | Майма. ЖБИ-ниҥ заводы
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]