# Кырлык
Кырлык (орустап  Кырлык ) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Кырлыктыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Кырлык орустап имеющий возвышенности, горы, горные хребты.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш келтейинде, Теректи ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ алдында, Кырлык деп сууныҥ јарадында, Ламак деп суу киргенинде турат. Теректиниҥ тайгазы кӱнчыгыш келтейинде болзо, Коргонныҥ тайгалары кӱнбадыш јанында. Кырлык суу Чарышка кожылат. Јурттаҥ Кӧксуу-Оозы јаар барза, Кырлыктаҥ Сугаш јаар, јолдоҥ 9 км кире јерде боочы башталат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1139 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кыш соок ло узун, јай кыска. Чаган айдыҥ соогыныҥ орто температуразы −20 °С болзо, јайдыҥ јаан изӱ айыныҥ орто изӱзи +15 °С болуп јат. Јайы-кыжы салкындак, ачык чӧл-јалаҥ јер. Салкынныҥ ортоайлык кеми 4,3 м/с. Јут-чыктыҥ кеми 450—500 мм кире бар.

### Аҥ-куштары
Тайгаларында аҥ, элик, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, шӱлӱзин, койон ло
о.ӧ. аҥ-куш бар. «Кызыл бичикте» кирген јоголып, кайылып бараткан аҥдардыҥ бирӱзи ол тооргы орустап кабарга, оныҥ кини косметологияда, фармацевтикада керектӱ болуп, баага барып турган учун, бу аҥды улус јоголторго јеткен. Куштардаҥ бу бичикке киргендери: турна, ала ылаачын, боро ылаачын, мечиртке, тарбалјын, ӱкӱ.

### Ӧзӱмдери
Айландыра кырларыныҥ меес јаны тас, агаш јок, аркалары кара агашла бӱркелген. Јымжак агаштаҥ кайыҥ чала ас туштайт. Јердиҥ ажы, кыраныҥ ажы, маала ажыныҥ тӱжӱми јыл сайын башка, эмезе кӱйгек, эмезе улай јут. Айландыра кырларды, аркаларды кӧп сабада тыт агаш бӱркейт, бийиктей мӧш, суујараттай тал, чиби ле кайыҥ, каргана ӧзӧт. Меесте тегенек, маҥыр, јонјолой, кылбыш, кӧжнӧ.
Ачык јалаҥ јерде јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ, јыраа бар: адарткы, ай-каајы, айу-сырга, алаҥуш, балтырган, баргаа, буланат, бастый ла о.ӧ. Састу јерде кыйгак ӧлӧҥ, јеҥес, кулузын, ийттырмак, кылганак таркаган. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (орустап копеечник чайный), марал (орустап маральник), алтын тазыл (орустап родиола розовая) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр.

### Јери ле јолдоры
Јурттыҥ текши јери 283 га. Кырлык сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1 км 704 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 1 км 883 м. Јуртта 17 ором: Аргымак, Ветерандардыҥ, Ж. Елеусовтыҥ, Јажыл, Ирбизек, Келюеваныҥ, Л.Кокышевтиҥ, М.Клешевтиҥ, Јииттердиҥ, Јараттай, Јаҥытуралар, Јеҥӱниҥ, Јалаҥду, Сартакпайдыҥ, Татакы, Тулгушта ӧзӧк, Јаан-Боочы ӧзӧк.
Јуртта Кырлык сууны кечире узуны 25 м железобетон кур бар.
Кӧӧлик јол (идентификационный темдеги 84К-63, узуны 0,128 км) Кырлыкты регионал учурлу кӧӧлик јолло «Чаргы — Беш-Ӧзӧк — Кан-Оозы — Талду (Кӧксу-Оозы аймак) — Карагай — граница Казахстанныҥ» (идентификационный темдеги 84К-121, узуны 257,600 км), о.ӧ. регионал јолдорло бириктирет.
Кырлыкка једерге ӱч јол бар: Улалу — Чаргы — Чакырдыҥ боочызы — Јабаган — Кан-Оозы — Кырлык; Улалу — Шабалин — Себиниҥ боочызы — Нефтебаза — Јоло — Јабаганныҥ боочызы — Кан-Оозы — Кырлык; Алтай крайдаҥ келзе, Јаш-Тура — Солонешный — Чаргы-Оозы — Келейдиҥ боочызы — Кан-Оозы — Кырлык.
| Кырлык јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |                |
| Аймактыҥ тӧс јери Кан-Оозы               | 21 км          |
| Республикан тӧс кала Улалу               | 230 км         |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы        | 280 км, 310 км |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва              | 4000 км        |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ        | 150 км         |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ        | 130 км         |


## Тӱӱкизи
Јурт 1864 јылда тӧзӧлгӧн. Алдында Кырлык јурт сууны ӧрӧ чик јок бийиктей турган. Эмдиги турган јерине јурт Совет ӧйдӧ 1933 јылда тудулган. Ол ӧйлӧрдӧҥ озо, 1755—1757 јылдарда Кырлык деп ӧзӧктӧ эҥ јӧп улусту отокту јайзаҥ Намкы Малаев керегинде бичилгени бар.
Јурт укту мал ӧскӱрериле јарлу, бу иш совхозтыҥ малыныҥ ук јарандырар ижи болгон. Кырлыктыҥ јанында Тереҥ кобыда мӱргӱӱлдер ӧткӱрилген, Туулу Алтайда буркан јаҥы таркаган ӧй. Јурукчы Николай Рерих 1926 јылда Кырлыкта токтоп, мында куй ташты јураган.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 1086            | ↘1084           | ↘1056           | ↘1048           | ↘1018           | ↘999            | ↗1006           | ↗1019           | ↗1045           | ↘1030           | ↘1016           | ↗1025           |

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1126 кижи болгон, олордыҥ 100 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы
- јурт јеезениҥ администрациязы;
- орто ӱредӱлӱ школ;
- балдардыҥ туразы;
- эмчилик;
- јурттыҥ клубы;
- библиотека;
- стадион;
- почта;
- магазин;
- АЗС


## Экономиказы
Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм. «Кырлык» деп атту јуртхозкооператив иштейт. Ол јаҥы алтай укту јылкы мал ӧскӱрер, угын јарандырар иш ӧткӱрет.

## Мӱргӱӱлдиҥ јерлери
Мӱргӱӱлдиҥ јерлери орустап места поклонения: Толгоштуда тагыл.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1430)[27];
- Тереҥ кобы, тӱӱкилик јер (1355)[27];
- тагыл (1449)[27].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Археологиялык
- Ташта јурамалдар (1437, 1396, 1397, 1400, 1401, 1402)[27];
- Јебрен корум (1466, 1448, 1478, 1403)[27];
- Мӧҥкӱсалгыш (1467, 1447, 1398, 1399, 1404, 1405, 1406, 1407)[27].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
- Тоҥмок суу[27];
- Тулгушту, тагыл (1450)[27];
- Кырлыктыҥ боочызы (1442)[27].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јарлу улузы
- Болот Байрышев (1962) — кожоҥчы, Алтай Республика ла Россия Федерацияныҥ нерелӱ артизи, ЮНЕСКО-ныҥ окылу сыйын алган (Самарканд, 2001), Алтын медаль (Австрия, Мольн, 1998), Алтын медаль фольклор фестивальда (Анкара, 1999), Г. И. Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады[28].
- Айгуль Майманова (1971) — ӱлгерчи, журналист, бичиичи, Россияныҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы[29].
- Эмиль Теркишев (1979) — кайчы, ӱредӱчи. Албатыныҥ јайаандык ижинде једимдер учун А. Г. Калкинныҥ адыла адалган Алтай Республиканыҥ башчызы ла Башкаруныҥ председателиныҥ премиязыныҥ Лауреады (2012 j.)[30].
- Теркишева Р. С., кыс ӧбӧкӧзи Шуранова (25.06.1981) — артист, ӱредӱчи, кожоҥчы[31].


Кырлык
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Кырлык
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Кырлык}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
|lat_deg = 50.805879
  |lon_deg = 84.947532
 |CoordScale = 
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Кан-Оозы аймак
 |район в таблице          = Кан-Оозы аймак{{!}}Кан-Оозы
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Кырлыктыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Кырлыктыҥ јурт јеезези{{!}}Кырлыктыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1139 <ref name="geonames"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              =  {{население|Кырлык (село) |тс}}
  |год переписи           = {{население|Кырлык (село) |г}}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = 100 % [[алтайлар]]<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 649456
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Кырлык''' ({{Lang-ru| Кырлык }}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кан-Оозы аймак|Кан-Оозы аймагында]] [[Кырлыктыҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Кырлык {{Lang-ru|имеющий возвышенности, горы, горные хребты}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы = 80,236 |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнбадыш келтейинде, Теректи ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ алдында, [[Кырлык (суу)|Кырлык]] деп сууныҥ јарадында, [[Ламак (суу)|Ламак]] деп суу киргенинде турат. Теректиниҥ тайгазы кӱнчыгыш келтейинде болзо, Коргонныҥ тайгалары кӱнбадыш јанында. [[Кырлык суу]] [[Чарыш (суу)|Чарышка]] кожылат. Јурттаҥ [[Кӧксу-Оозы|Кӧксуу-Оозы]] јаар барза, Кырлыктаҥ [[Сугаш]] јаар, јолдоҥ 9 км кире јерде боочы башталат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1139 метрге бийик<ref name="geonames">{{cite web|url=https://www.geonames.org/1501013/kyrlyk.html|title=Kyrlyk|publisher=[[GeoNames]]|lang=en}}</ref><ref>[https://foto-planeta.com/np/35146/kyrlyk.html Кырлык].</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кыш соок ло узун, јай кыска. Чаган айдыҥ соогыныҥ орто температуразы −20 °С болзо, јайдыҥ јаан изӱ айыныҥ орто изӱзи +15 °С болуп јат. Јайы-кыжы салкындак, ачык чӧл-јалаҥ јер. Салкынныҥ ортоайлык кеми 4,3 м/с. Јут-чыктыҥ кеми 450—500 мм кире бар.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгаларында аҥ, элик, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, шӱлӱзин, койон ло
о.ӧ. аҥ-куш бар<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.</ref>. «Кызыл бичикте» кирген јоголып, кайылып бараткан аҥдардыҥ бирӱзи ол ''тооргы'' орустап кабарга, оныҥ кини косметологияда, фармацевтикада керектӱ болуп, баага барып турган учун, бу аҥды улус јоголторго јеткен. Куштардаҥ бу бичикке киргендери: турна, ала ылаачын, боро ылаачын, мечиртке, тарбалјын, ӱкӱ<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра кырларыныҥ меес јаны тас, агаш јок, аркалары кара агашла бӱркелген. Јымжак агаштаҥ кайыҥ чала ас туштайт. Јердиҥ ажы, кыраныҥ ажы, маала ажыныҥ тӱжӱми јыл сайын башка, эмезе кӱйгек, эмезе улай јут. Айландыра кырларды, аркаларды кӧп сабада тыт агаш бӱркейт, бийиктей мӧш, суујараттай тал, чиби ле кайыҥ, каргана ӧзӧт. Меесте тегенек, маҥыр, јонјолой, кылбыш, кӧжнӧ.

Ачык јалаҥ јерде јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ, јыраа бар: адарткы, ай-каајы, айу-сырга, алаҥуш, балтырган, баргаа, буланат, бастый ла о.ӧ. Састу јерде кыйгак ӧлӧҥ, јеҥес, кулузын, ийттырмак, кылганак таркаган<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл ({{lang-ru|копеечник чайный}}), марал ({{lang-ru|маральник}}), алтын тазыл ({{lang-ru|родиола розовая}}) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јурттыҥ текши јери 283 га<ref  name="Генплан Кырлыкское СП">{{Cite web |title=Генеральный план муниципального образования Кырлыкское сельское поселение Усть-Канского района Республики Алтай |url=https://moust-kan.ru/arkhitektura/gradostroitelstvo/generalnye-plany |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109145356/https://moust-kan.ru/arkhitektura/gradostroitelstvo/generalnye-plany |archivedate=1610204036 |deadlink=yes |accessdate=1610362719 }}</ref>. Кырлык сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1 км 704 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 1 км 883 м<ref>[https://al.2rus.org/kyrlyk/karta/ Карта села Кырлык.]</ref>. Јуртта 17 ором: Аргымак, Ветерандардыҥ, Ж. Елеусовтыҥ, Јажыл, Ирбизек, Келюеваныҥ, Л.Кокышевтиҥ, М.Клешевтиҥ, Јииттердиҥ, Јараттай, Јаҥытуралар, Јеҥӱниҥ, Јалаҥду, Сартакпайдыҥ, Татакы, Тулгушта ӧзӧк, Јаан-Боочы ӧзӧк<ref>[https://al.2rus.org/kyrlyk/karta/Онлайн-карта Республики Алтай с улицами и номерами домов.]</ref>.

Јуртта Кырлык сууны кечире узуны 25 м железобетон кур бар.

Кӧӧлик јол (идентификационный темдеги 84К-63<ref>[https://wikimapia.org/#lang=ru&lat=50.807487&lon=84.939377&z=14&m=w&search=84К-63/ Региональная трасса 84К-63]</ref>, узуны 0,128 км) Кырлыкты регионал учурлу кӧӧлик јолло «[[Чаргы]] — [[Беш-Ӧзӧк]] — [[Кан-Оозы]] — [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)]] — [[Карагай]] — граница [[Казахстан|Казахстанныҥ]]» (идентификационный темдеги 84К-121<ref>[https://wikimapia.org/street/18671301/ru/ Региональная трасса 84К-121]</ref>, узуны 257,600 км), о.ӧ. регионал јолдорло бириктирет<ref>[http://docs.cntd.ru/document/446686598/ Постановление Правительства Республики Алтай от 12.04.2018 N 107 «Об утверждении Перечня автомобильных дорог общего пользования регионального значения Республики Алтай и признании утратившими силу некоторых постановлений Правительства Республики Алтай»]</ref>.

Кырлыкка једерге ӱч јол бар: [[Улалу]] — [[Чаргы]] — [[Чакырдыҥ боочызы]] — [[Јабаган]] — [[Кан-Оозы]] — [[Кырлык]]; [[Улалу]] — [[Шабалин]] — [[Себиниҥ боочызы]] — [[Нефтебаза]] — [[Јоло]] — [[Јабаганныҥ боочызы]] — [[Кан-Оозы]] — [[Кырлык]]; Алтай крайдаҥ келзе, [[Јаш-Тура]] — Солонешный — [[Чаргы-Оозы]] — [[Келейдиҥ боочызы]] — [[Кан-Оозы]] — [[Кырлык]].

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Кырлык јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Кан-Оозы]] || 21 км
|- км
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 230 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 280 км, 310 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ ||150 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 610,8 км-деҥ || 130 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1864 јылда тӧзӧлгӧн. Алдында Кырлык јурт сууны ӧрӧ чик јок бийиктей турган. Эмдиги турган јерине јурт Совет ӧйдӧ 1933 јылда тудулган. Ол ӧйлӧрдӧҥ озо, 1755—1757 јылдарда Кырлык деп ӧзӧктӧ эҥ јӧп улусту отокту јайзаҥ Намкы Малаев керегинде бичилгени бар.

Јурт укту мал ӧскӱрериле јарлу, бу иш совхозтыҥ малыныҥ ук јарандырар ижи болгон. Кырлыктыҥ јанында Тереҥ кобыда мӱргӱӱлдер ӧткӱрилген, [[Туулу Алтай]]да буркан јаҥы таркаган ӧй. Јурукчы Николай Рерих 1926 јылда Кырлыкта токтоп, мында куй ташты јураган.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Кырлык (село) |  Столбцов=12}}

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1126 кижи болгон, олордыҥ 100 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы;
* эмчилик;
* јурттыҥ клубы;
* библиотека;
* стадион;
* почта;
* магазин;
* АЗС
</div>

== Экономиказы ==
Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм. «Кырлык» деп атту јуртхозкооператив иштейт. Ол јаҥы алтай укту јылкы мал ӧскӱрер, угын јарандырар иш ӧткӱрет.

== Мӱргӱӱлдиҥ јерлери ==
Мӱргӱӱлдиҥ јерлери {{Lang-ru|места поклонения}}: Толгоштуда тагыл.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1430)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тереҥ кобы, тӱӱкилик јер (1355)<ref name="Ойношев свод"/>;
* тагыл (1449)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Археологиялык ===
* Ташта јурамалдар (1437, 1396, 1397, 1400, 1401, 1402)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен корум (1466, 1448, 1478, 1403)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Мӧҥкӱсалгыш (1467, 1447, 1398, 1399, 1404, 1405, 1406, 1407)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Тоҥмок суу<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тулгушту, тагыл (1450)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кырлыктыҥ боочызы (1442)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод"/>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==
* [[Байрышев, Владимир Трыкович|Болот Байрышев]] (1962) — кожоҥчы, [[Алтай Республика]] ла [[Россия Федерация|Россия Федерацияныҥ]] нерелӱ артизи, ЮНЕСКО-ныҥ окылу сыйын алган (Самарканд, 2001), Алтын медаль (Австрия, Мольн, 1998), Алтын медаль фольклор фестивальда (Анкара, 1999), Г. И. Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады<ref>Болот Байрышев[https://altaj-otdyh.ru/articles/zhizn_bolota_bajrysheva]</ref>.
* [[Майманова, Айгуль Владимировна|Айгуль Майманова]] (1971) — ӱлгерчи, журналист, бичиичи, Россияныҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы<ref>Айгуль Майманова[https://www.gorno-altaisk.info/news/41849]</ref>.
* [[Теркишев, Эмиль Сергеевич|Эмиль Теркишев]] (1979) — кайчы, ӱредӱчи. Албатыныҥ јайаандык ижинде једимдер учун [[А. Г. Калкинныҥ адыла адалган Алтай Республиканыҥ башчызы ла Башкаруныҥ председателиныҥ премиязыныҥ Лауреады]] (2012 j.)<ref>Теркишев Э. С.[https://gornoaltaysk.bezformata.com/listnews/emil-i-radmila-terkishevi-prezentuyut/43741961/]</ref>.
* [[Теркишева, Радмила Сергеевна|Теркишева Р. С.]], кыс ӧбӧкӧзи Шуранова (25.06.1981) — артист, ӱредӱчи, кожоҥчы<ref>Радмила Теркишева[https://gornoaltaysk.bezformata.com/listnews/emil-i-radmila-terkishevi-prezentuyut/43741961/]</ref>.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [https://web.archive.org/web/20210111115515/https://moust-kan.ru/info Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»]
* [https://www.vtourisme.com/altaj/infrastruktura/respublika-altaj/spisok-sel/1655-korgon/ Алтай туристский. Туристический портал.]

{{Кан-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]
[[Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары]]