# Турбаза «Юность»
Турбаза «Юность» (орустап Турбаза «Юность») јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Сускуныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
«Јииттер» деп амыраар јер — орустап Турбаза «Юность».

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, сол јанынаҥ кырлар, оҥ јанында Кадын суу аккан јерде турат. Кырлар кӧп сабада карагай агашла туй ӧскӧн, карагайла кожо тыт, јойгон, чиби, тал, аспак ла кайыҥ агаш ӧзӧт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 269 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргы. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине кирген куштар: ала ылаачын, ӱкӱ, шоҥкор, боро ылаачын. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

### Ӧзӱмдери
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай мында чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга-тажы јиилектӱ: бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ, кӧп ӧзӧт.
«Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 11 ором: Алтай, Сӱӱмјилӱ, Кырлу, Кадынныҥ, Сускуныҥ, Туристтердиҥ, Чечектӱ, Чуйды, В. Я. Шишковтыҥ, Дачалу кош ором, Университеттиҥ.
| Турбаза «Юность» јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Суску                     | 4,5 км  |
| Аймактыҥ тӧс јери Майма                            | 21 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу                         | 26 км   |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы                  | 110 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва                        | 3800 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 461,0 км-деҥ                  | 0 км    |


## Тӱӱкизи
Јурт 1958 јылда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 40              | ↗44             | ↗45             | →45             | →45             | ↗51             | →51             | ↗57             | ↘52             |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 44 кижи болгон, олордыҥ 87 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы
- баштамы школ;
- јурттыҥ клубы;
- библиотека;
- магазин;
- турбаза.


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары, маала ла сад ӧскӱрери. Адару тудары. Туризм.

## Кереестер

### Ар-бӱткендик
- Бабырган туу, байлу (39)[14];
- Тоҥмок суу (49)[14];
- Боочы Јайлу (120)[14].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Турбаза «Юность»
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Турбаза «Юность»
 |оригинальное название    = {{lang-ru|Турбаза «Юность»}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51 |lat_min = 52 |lat_sec = 35.368
  |lon_deg = 85 |lon_min = 48 |lon_sec = 13.096
  |CoordAddon = type:city(45)_region:RU
  |CoordScale = 20000
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Майма аймак
 |район в таблице          = Майма аймак{{!}}Майма 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Сускуныҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Сускуныҥ јурт јеезези{{!}}Сускуныҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 269<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы |  Турбаза «Юность» | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы |  Турбаза «Юность» | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 87 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Турбаза «Юность»''' ({{Lang-ru|Турбаза «Юность»}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Сускуныҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
«Јииттер» деп амыраар јер — {{Lang-ru|Турбаза «Юность»}}.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, сол јанынаҥ кырлар, оҥ јанында [[Кадын]] суу аккан јерде турат. Кырлар кӧп сабада карагай агашла туй ӧскӧн, карагайла кожо тыт, јойгон, чиби, тал, аспак ла кайыҥ агаш ӧзӧт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 269 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35037/souzga.html. Соузга (Суску)находится рядом]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Майма. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.]
</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргы<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.</ref>. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине кирген куштар: ала ылаачын, ӱкӱ, шоҥкор, боро ылаачын<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай мында чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Тайга-тажы јиилектӱ: бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ, кӧп ӧзӧт<ref name="Торбоков флора"/>.

«Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ.<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 11 ором: Алтай, Сӱӱмјилӱ, Кырлу, Кадынныҥ, Сускуныҥ, Туристтердиҥ, Чечектӱ, Чуйды, В. Я. Шишковтыҥ, Дачалу кош ором, Университеттиҥ.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Турбаза «Юность» јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Суску]]|| 4,5 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 21 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  26 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 110 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 461,0 км-деҥ ||0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1958 јылда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Турбаза «Юность»| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 44 кижи болгон, олордыҥ 87 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
* баштамы школ;
* јурттыҥ клубы;
* библиотека;
* магазин;
* турбаза.

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары, маала ла сад ӧскӱрери. Адару тудары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Ар-бӱткендик ===
* Бабырган туу, байлу (39)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тоҥмок суу (49)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Боочы Јайлу (120)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]