# Бичиктӱ-Боом
Бичиктӱ-Боом (орустап Бичикту-Боом) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Караголдыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Бичиктӱ-Боом орустап скала с писаницами.
Ташта бичиктерлӱ кыр, кайа.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тал ортозында, Теректиниҥ, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, Карагол сууныҥ јарадында, Карагол ӧзӧктӧ турат. Урсул ичиниҥ эмеш телкем, ачык јерлери Карагол ичи. Јайым одорлор ло кыра салар јер. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 908 м метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар агас, кӧрук, колонок, сыгырган јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар. Алтай республиканыҥ ″Кызыл бичикке″ кирген куштары: ала ылаачын — балобан, боро ылаачын — кречет, мечиртке — сова, ылаачын — сапсан.

### Ӧзӱмдери
Јуртты айландыра кайалу којогорлор, кайыр ташту меестер, арка јаны койу агашла бӱркелген, кӧп саба агаш чет, јоон тыт агаштар, мӧш агаш бийиктей, јабызада ӧзӧктӧ , аралда кайыҥ, тал ла чиби. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук, тас. Арка јаны кара агашту, мӧш, тыт, чиби. Аралдарда кайыҥ, тал, чиби ле јӱзӱн-јӱӱр тайалар.тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (орустап барбарис), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (орустап крапива), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (орустап ирис), алаҥуш, комургай (орустап борщевик), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (орустап бадан), чай чечек (орустап герань луговая), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (орустап лук порей), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш (орустап жимолость).

### Јери ле јолдоры
Јуртта 6 ором: М. Ойноткиновтыҥ, Јииттердиҥ, Јараттай, Меесте, Сетерлӱниҥ, Шолхо.
«Карагол — Кулады» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат.
| Бичиктӱ-Боом јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Карагол               | 4,2 км  |
| Аймактыҥ тӧс јери Оҥдой                        | 20 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу                     | 190 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы              | 280 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва                    | 4000 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 621,0 км-деҥ              | 3,4 км  |


## Тӱӱкизи
Јурт 1863 јылда тӧзӧлгӧн. Бичиктӱ-Боомныҥ јанында, Карагол сууныҥ сол јарадында, Кулады баратан јолдыҥ оҥ јанында «Бичиктӱ-Боом» деп, таш јуруктар бар. Ташта канча јӱс јуруктар кайаныҥ эдегинеҥ ала ӱстине јетире канча-канча бӧлӱк бичилген. Алтайлардыҥ кудай-кӧрӱми, айылдыҥ иштери ле јӱзӱн-јӱӱр аҥ-куштар јуралган. Мында ла јебрен руникалык бичиктер, бирӱзи тибеттиҥ санскрит тилиле бичилген.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 263             | ↘262            | ↘247            | ↘246            | ↘238            | ↗245            | ↘241            |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 278 кижи болгон, олордыҥ 99 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай

## Инфраструктуразы
- јурттыҥ баштамы школы;
- библиотека;
- магазин;
- јурттыҥ клубы;
- почта.


## Экономиказы
Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары: јылкы, соок тумчукту, оок мал.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга таш (1082)[15].


### Археологиялык
- Бичиктӱ-Боомныҥ јанында петроглифтерлӱ комплекс. Чуйдыҥ трагынаҥ 5 км јанында (.)[15];
- Ташта јурамалдар (736, 759, 760, 1109, 1110, 1147)[15];
- Јебрен тӱрк бичиктер (761 — инв.темдеги 10354/1 А. В. Анохинниҥ музейинде) (762—770)[15].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
- Байлу кыр (.)[15];
- Байлу суу. Кара-Суу(912)[15].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Мӱргӱӱр јерлер
Бу јурттарда Алтайын кӧдӱрип мӱргӱйтен тагылдар бар.
1. Карагол, Оҥдой аймак;
2. Кулады, Оҥдой аймак;
3. Боочы, Оҥдой аймак;
4. Бичиктӱ-Боом, Оҥдой аймак;
5. Шибее, Оҥдой аймак;
6. Кеҥи, Оҥдой аймак;
7. Кор Кобы, Оҥдой аймак;
8. Јоло, Оҥдой аймак;
9. Кайырлык, Оҥдой аймак;
10. Јаан Јаламан, Оҥдой аймак;
11. Кӱпчеген, Оҥдой аймак;
12. Шашыкман, Оҥдой аймак;
13. Оҥдой, Оҥдой аймак;
14. Јабаган Бажы, Кан-Оозы аймак;
15. Беш -Ӧзӧк, Шабалин аймак;
16. Шыргайты, Шабалин аймак;
17. Кырлык, Кан-Оозы аймак;
18. Алтыгы Талду, Оҥдой аймак;
19. Акјул, Шабалин аймак;
20. Бешпелтир, Чамал аймак;
21. Чаган-Узун, Кош-Агаш аймак;
22. Сугаш, Кӧксу-Оозы аймак;
23. Мӧндӱр-Соккон, Кан-Оозы аймак;
24. Кайсын, Кан-Оозы аймак;
25. Jабаган, Кан-Оозы аймак;
26. Куйус, Чамал аймак.


## Јарлу улузы
- Чукуев В. П. (1942 ј.) — јурукчы график, Алтай Республика ла Арасей Федерациязыныҥ нерелӱ јурукчызы[17];
- Байрымова Е. К. (1937) кыс ады Чулашева Јаманай (1937) — хирург, каланыҥ поликлиниказында хирург, Алтайский ГМИ божоткон (1961), Россияныҥ нерелӱ эмчизи (1997), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, РА-ныҥ врачтарыныҥ Ассоциациязыныҥ «За верность профессии» (2016) деп конкурсыныҥ јеҥӱчили[18].


Бичиктӱ-Боом
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         =  Бичиктӱ-Боом
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Бичикту-Боом}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
| lat_deg = 50.793598
| lon_deg = 85.914136
  |CoordAddon = 
  |CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Оҥдой аймак
 |район в таблице          = Оҥдой аймак{{!}}Оҥдой 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Караголдыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Караголдыҥ јурт јеезези{{!}}Караголдыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 908<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Бичикту-Боом| тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Бичикту-Боом | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 99 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 649431
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Бичиктӱ-Боом''' ({{Lang-ru|Бичикту-Боом}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Оҥдой аймак|Оҥдой аймагында]] [[Караголдыҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Бичиктӱ-Боом {{Lang-ru|скала с писаницами}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

Ташта бичиктерлӱ кыр, кайа.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тал ортозында, Теректиниҥ, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, [[Карагол суу|Карагол сууныҥ]] јарадында, Карагол ӧзӧктӧ турат. Урсул ичиниҥ эмеш телкем, ачык јерлери Карагол ичи. Јайым одорлор ло кыра салар јер. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 908 м метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/1000040884/bichiktu-bom.html Бичикту-Боом]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222173438/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archivedate=1419269678 |deadlink=yes |accessdate=1644425360 }}</ref>. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Оҥдой. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.]</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар агас, кӧрук, колонок, сыгырган јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Алтай республиканыҥ ″Кызыл бичикке″ кирген куштары: ала ылаачын — балобан, боро ылаачын — кречет, мечиртке — сова, ылаачын — сапсан<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Јуртты айландыра кайалу којогорлор, кайыр ташту меестер, арка јаны койу агашла бӱркелген, кӧп саба агаш чет, јоон тыт агаштар, мӧш агаш бийиктей, јабызада ӧзӧктӧ , аралда кайыҥ, тал ла чиби. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук, тас. Арка јаны кара агашту, мӧш, тыт, чиби. Аралдарда кайыҥ, тал, чиби ле јӱзӱн-јӱӱр тайалар.тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек ({{lang-ru|барбарис}}), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан ({{lang-ru|крапива}}), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек ({{lang-ru|ирис}}), алаҥуш, комургай ({{lang-ru|борщевик}}), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш ({{lang-ru|бадан}}), чай чечек ({{lang-ru|герань луговая}}), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр ({{lang-ru|лук порей}}), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ({{lang-ru|жимолость}})<ref name="Торбоков звери"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 6 ором: М. Ойноткиновтыҥ, Јииттердиҥ, Јараттай, Меесте, Сетерлӱниҥ, Шолхо.

«[[Карагол]] — [[Кулады]]» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Бичиктӱ-Боом јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Карагол]]||4,2 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Оҥдой]] || 20 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  190 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 280 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 621,0 км-деҥ || 3,4 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1863 јылда тӧзӧлгӧн<ref>{{Cite web |title=Каракольское сельское поселение |url=http://www.ongudai-ra.ru/2012-08-04-14-43-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224060331/http://www.ongudai-ra.ru/2012-08-04-14-43-03 |archivedate=1582524211 |deadlink=yes |accessdate=1611226822 }}</ref>. Бичиктӱ-Боомныҥ јанында, [[Карагол (суу)|Карагол сууныҥ]] сол јарадында, [[Кулады]] баратан јолдыҥ оҥ јанында «Бичиктӱ-Боом» деп, таш јуруктар бар. Ташта канча јӱс јуруктар кайаныҥ эдегинеҥ ала ӱстине јетире канча-канча бӧлӱк бичилген. Алтайлардыҥ кудай-кӧрӱми, айылдыҥ иштери ле јӱзӱн-јӱӱр аҥ-куштар јуралган. Мында ла јебрен руникалык бичиктер, бирӱзи тибеттиҥ санскрит тилиле бичилген.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Бичикту-Боом| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 278 кижи болгон, олордыҥ 99 % [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>

== Инфраструктуразы ==
* јурттыҥ баштамы школы;
* библиотека;
* магазин;
* јурттыҥ клубы;
* почта.

== Экономиказы ==
Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары: јылкы, соок тумчукту, оок мал.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга таш (1082)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Археологиялык ===
* Бичиктӱ-Боомныҥ јанында петроглифтерлӱ комплекс. Чуйдыҥ трагынаҥ 5 км јанында (.)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ташта јурамалдар (736, 759, 760, 1109, 1110, 1147)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен тӱрк бичиктер (761 — инв.темдеги 10354/1 А. В. Анохинниҥ музейинде) (762—770)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу кыр (.)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Байлу суу. Кара-Суу(912)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод"/>.


== Мӱргӱӱр јерлер ==
Бу јурттарда Алтайын кӧдӱрип мӱргӱйтен '''тагылдар''' бар<ref>Мӱргӱӱл ӧдӧр јурттар[https://vk.com/wall-175247354_905.]</ref>.
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
# [[Карагол]], [[Оҥдой аймак]];
# [[Кулады]], Оҥдой аймак;
# [[Боочы]], Оҥдой аймак;
# [[Бичиктӱ-Боом]], Оҥдой аймак;
# [[Шибее]], Оҥдой аймак;
# [[Кеҥи]], Оҥдой аймак;
# [[Кор Кобы]], Оҥдой аймак;
# [[Јоло]], Оҥдой аймак;
# [[Кайырлык]], Оҥдой аймак;
# [[Јаан Јаламан]], Оҥдой аймак;
# [[Кӱпчеген]], Оҥдой аймак;
# [[Шашыкман]], Оҥдой аймак;
# [[Оҥдой]], Оҥдой аймак;
# [[Јабаган-Бажы|Јабаган Бажы]], [[Кан-Оозы аймак]];
# [[Беш-Ӧзӧк|Беш -Ӧзӧк]], [[Шабалин аймак]];
# [[Шыргайты]], Шабалин аймак;
# [[Кырлык]], Кан-Оозы аймак;
# [[Алтыгы Талду]], Оҥдой аймак;
# [[Акјул]], Шабалин аймак;
# [[Бешпелтир]], [[Чамал аймак]];
# [[Чаган-Узун]], [[Кош-Агаш аймак]];
# [[Сугаш]], [[Кӧксу-Оозы аймак]];
# [[Мӧндӱр-Соккон]], Кан-Оозы аймак;
# [[Кайсын]], Кан-Оозы аймак;
# [[Jабаган]], Кан-Оозы аймак;
# [[Куйус]], Чамал аймак.
</div>

== Јарлу улузы ==
* [[Чукуев, Владимир Петрович|Чукуев В. П.]] (1942 ј.) — јурукчы график, Алтай Республика ла Арасей Федерациязыныҥ нерелӱ јурукчызы<ref>Чукуев В. П.[https://yandex.ru/search/?text=%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%83%D0%B5%D0%B2+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80+%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA&lr=213&src=suggest_B]</ref>;
* [[Байрымова, Елена Карнаковна|Байрымова Е. К.]] (1937) кыс ады Чулашева Јаманай (1937) — хирург, каланыҥ поликлиниказында хирург, Алтайский ГМИ божоткон (1961), Россияныҥ нерелӱ эмчизи (1997), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, РА-ныҥ врачтарыныҥ Ассоциациязыныҥ «За верность профессии» (2016) деп конкурсыныҥ јеҥӱчили<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.istoriya-avra-rf.1gb.ru/index.php/%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%9E%D0%92%D0%90_%28%D0%A7%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A8%D0%95%D0%92%D0%90%29_%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%28%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%29_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%28%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111100839/http://www.istoriya-avra-rf.1gb.ru/index.php/%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%9E%D0%92%D0%90_%28%D0%A7%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A8%D0%95%D0%92%D0%90%29_%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%28%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%29_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%28%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%29 |archivedate=1699697319 |deadlink=yes |accessdate=1653479607 }}</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://www.ongudai-ra.ru/ Окылу сайт «Оҥдой аймак»]
{{Тыш тайантылар}}
{{Оҥдой аймактыҥ јурттары}}

[[Категория:Оҥдой аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]