# Тайтыкова, Наталья Јеновна
Тайтыкова Наталья Јеновна (04.03.1963, Кан-Оозында Ойбок ӧзӧктӧ чыккан) — ӱредӱчи, Мӧндӱр-Соккондо школдо тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи болуп 36 јыл иштеген. Горно-Алтайский педагогический институттыҥ тӱӱки-филологиялык факультедине кирип ӱренген (1984). Алтай Республикада јондык ишчи Мӧндӱр-Соккон јурттыҥ ла Кан-Оозы аймактыҥ депутады болуп тудулган. Алтай тунчы.

## Биографиязы
Тайтыкова Наталья Јеновна 1963 јылда тулаан айдыҥ 4 кӱнинде Кан-Оозы аймакта Ойбок деп ӧзӧктӧ чыккан, алты јаштуда школго барган, 1980 јылда школды божодып, Горно-Алтайский педагогический институттыҥ тӱӱки-филологиялык факультедине кирип ӱренген (1984). Тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи болуп ол 36 јыл иштеген.

### Ада-энези
Адазы, Јеен Майманович Тайтыков (1909—1990), Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы, Кырлыкта колхозтыҥ јааны болуп иштеген (1942—1952), актуга јабарладып айдуга барган, Сталин божогон кийнинеҥ акталып чккан (реабилитация), колхозто механизатор-комбайнер болуп 1958 јылга чыгара иштеген. Энези Матина Ижен Петровна (1930—2022), тылда иштеген, 43 јыл иштеген стажыла иштиҥ ветераны. Натальяныҥ ада-энези 1958 јылда бириккен, «Ленин јакылта» колхозто койчылар болуп 1986 јылга јетире иштеген, тӧрт кыс ла тӧрт уул чыдаткан.
Наталья Јеновна бойы уулду, кысту, тӧрт баркылу.


«Кан-Чараста — цирктиҥ кайкамчылу телекейи» деп статьяны Н.Бельчекова бичиген, 19.05.2020, Н.Т.Тайтыкованыҥ эске алынганы:
Мениҥ адам, Јеен Майманович Тайтыков, цирктиҥ јааны Василий Крыловло најылажып јӱргени санаама кирет. Мен ол јылдарда оогош класстарда ӱренгем. Ол кижиниҥ айылыныҥ јанында вольерде цирктиҥ тындулары турганын кӧргӧм. Крылов келип, адамнаҥ бу тындуларына ӧлгӧн мал-аштыҥ эдин, аш алатан болгон. Бисти циркке кычыратан. Кан-Оозыныҥ Культура туразыныҥ сценазында ла ойын-кӧргӱзӱ ӧдӧтӧн. Мениҥ санаама клоундар јакшы кирет, не ле болгылап, бисти каткыртар. Фокусниктер оок не-немени јажырып, ойто балдардыҥ кулактарынаҥ чыгарып, бисти тыҥ кайкадатан эди. Эмеш јаанап келеле кӧргӧним – сценаныҥ эки јанында рамаларда гимнаст кыстар удур-тедир учкулап, кижиниҥ эди-канын јимиредетендер. Олордыҥ ортозында мен Люба Мачула деп кысты аҥылап кӧрӧтӧм. Оныҥ ады-јолын соҥында калада ӱренип турала билип турбай. Ол сӱреен кеберкек, ээлгир кыс, база бир гимнастка ӱӱрезиле кожо солун номерин кӧргӱскен эди. Соҥында, менеҥ эмеш јаан болгон Люба калада иштеп турала, бисти, јаҥыс јердиҥ балдарын танып, куучындажып јӱретен. Мачула (Муйтуева) Любовь Кайсыннаҥ болгон. Ол ӧйдӧ СССР орооныста јарлу гимнаст кыстар Неля Кимниҥ ле Ольга Корбуттыҥ ады-јолы јарланып турган ине. Кӧп кыстар коп-коо, ээлгир бу спортчы кыстарга тӱҥей болорго, гимнастикала јилбиркеп турбай. Бистиҥ тоорчыгыс, Раиса Модорова, бойыныҥ ӧйинде база гимнастикала јилбиркеп туратаны санаама кирет
.

## Ижи

### Школдо ижи
Узак јылдарга школдо иштеп...
2018 јылда Кан-Оозы аймакта "Учитель, перед именем твоим" деп кӧрӱ В.К.Кыпчаковтыҥ эземине учурлалган. Јарлу ӱредӱчилер керегинде (В.К. Кыпчак, Ю.М. Апоятова, З.Т. Кабарчина, Н.Я Саутканова, Б.Т. Торушев, Е.С. Серебрякова, А.Ф. Кошкаров ло А.К. Кошкарова, Н.А. Шодоев, Н.Т. Тайтыкова, Г.Н. Кестелева) 11 кижиниҥ иштери кӧрӱлген. Тайтыкова Н.Ј. бу конкурска туружып, баштапкы јер алган.

### Элјондык ижи
Јуртта иштеҥ база туура калбайтан
- Јеҥӱниҥ паркы. Јаҥыртар иштиҥ ӱлекерин, документтерин архитекторлорло јӧптӧшкӧн
- И.В.Шодоевтиҥ барельефы. Јурттыҥ улузыныҥ акчазыла эдилген(скульптор Н.В.Мерушев).
- Советский Союзтыҥ Геройы Т.Т. Казаковтыҥ барельефы. Гранттыҥ акчазын некежип јазаткан.
- Јууда јӱрген ле тылда иштеген улустыҥ аттарын чокумдап тӱзедӱ иштер эткен, иш эмдиге уулалганча.
- Кан-Оозы аймактыҥ депутады (2013—2018)
- Мӧндӱр-Соккон јурттыҥ депутады (2018—2023).
- «Ленин јакылта колхозко 90 јыл», Мӧндӱр-Соккон јурттыҥ тӱӱкизи керегинде бичиктиҥ авторлоры: Сексекова Т.А., Содоева Б.К., Тайтыкова Н.Т. (2017).


## Кайралдары
- Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ кӱндӱлӱ грамотазы.
- Кан-Оозы аймактыҥ Кӱндӱлӱ доскозы.


Тайтыкова, Наталья Јеновна
{{Кижи
| род деятельности     = ӱредӱчи
| дата рождения   =04.03.1963
| место рождения       = {{МестоРождения|Кан-Оозы|Кан-Оозында}}
}}
'''Тайтыкова Наталья Јеновна''' (04.03.{{Јыл|1963}}, [[Кан-Оозы|Кан-Оозында]] Ойбок ӧзӧктӧ чыккан) — ӱредӱчи, Мӧндӱр-Соккондо школдо тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи болуп 36 јыл иштеген<ref>[https://zvezdaaltaya.ru/2015/10/vospominaniya-skazanie-o-shkole-charyshskoj-doliny/ Звезда Алтая. Воспоминания Сказание о школе Чарышской долины…Р. А. Мюсова-Шодоева. 05.10.2015]</ref>. Горно-Алтайский педагогический институттыҥ тӱӱки-филологиялык факультедине кирип ӱренген ({{Јыл|1984}}). [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] јондык ишчи [[Мӧндӱр-Соккон]] јурттыҥ ла [[Кан-Оозы аймак|Кан-Оозы аймактыҥ]] депутады болуп тудулган. Алтай тунчы.

== Биографиязы ==
Тайтыкова Наталья Јеновна {{Јыл|1963}} јылда [[Тулаан айдыҥ 4 кӱни|тулаан айдыҥ 4 кӱнинде]] Кан-Оозы аймакта Ойбок деп ӧзӧктӧ чыккан, алты јаштуда школго барган, {{Јыл|1980}} јылда школды божодып, [[Улалу|Горно-Алтайский]] педагогический институттыҥ тӱӱки-филологиялык факультедине кирип ӱренген (1984). Тӱӱкиниҥ ӱредӱчизи болуп ол 36 јыл иштеген.
=== Ада-энези ===
Адазы, Јеен Майманович Тайтыков ({{Јыл|1909}}—{{Јыл|1990}}), [[Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу|Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы]], [[Кырлык|Кырлыкта]] колхозтыҥ јааны болуп иштеген ({{Јыл|1942}}—{{Јыл|1952}}), актуга јабарладып айдуга барган, Сталин божогон кийнинеҥ акталып чккан (реабилитация), колхозто механизатор-комбайнер болуп {{Јыл|1958}} јылга чыгара иштеген. Энези Матина Ижен Петровна ({{Јыл|1930}}—{{Јыл|2022}}), тылда иштеген, 43 јыл иштеген стажыла иштиҥ ветераны. Натальяныҥ ада-энези {{Јыл|1958}} јылда бириккен, «Ленин јакылта» колхозто койчылар болуп {{Јыл|1986}} јылга јетире иштеген, тӧрт кыс ла тӧрт уул чыдаткан.
Наталья Јеновна бойы уулду, кысту, тӧрт баркылу.

«Кан-Чараста — цирктиҥ кайкамчылу телекейи» деп статьяны Н.Бельчекова бичиген, 19.05.{{Јыл|2020}}, Н.Т.Тайтыкованыҥ эске алынганы:<blockquote>Мениҥ адам, Јеен Майманович Тайтыков, цирктиҥ јааны Василий Крыловло најылажып јӱргени санаама кирет. Мен ол јылдарда оогош класстарда ӱренгем. Ол кижиниҥ айылыныҥ јанында вольерде цирктиҥ тындулары турганын кӧргӧм. Крылов келип, адамнаҥ бу тындуларына ӧлгӧн мал-аштыҥ эдин, аш алатан болгон. Бисти циркке кычыратан. Кан-Оозыныҥ Культура туразыныҥ сценазында ла ойын-кӧргӱзӱ ӧдӧтӧн. Мениҥ санаама клоундар јакшы кирет, не ле болгылап, бисти каткыртар. Фокусниктер оок не-немени јажырып, ойто балдардыҥ кулактарынаҥ чыгарып, бисти тыҥ кайкадатан эди. Эмеш јаанап келеле кӧргӧним – сценаныҥ эки јанында рамаларда гимнаст кыстар удур-тедир учкулап, кижиниҥ эди-канын јимиредетендер. Олордыҥ ортозында мен Люба Мачула деп кысты аҥылап кӧрӧтӧм. Оныҥ ады-јолын соҥында калада ӱренип турала билип турбай. Ол сӱреен кеберкек, ээлгир кыс, база бир гимнастка ӱӱрезиле кожо солун номерин кӧргӱскен эди. Соҥында, менеҥ эмеш јаан болгон Люба калада иштеп турала, бисти, јаҥыс јердиҥ балдарын танып, куучындажып јӱретен. Мачула (Муйтуева) Любовь Кайсыннаҥ болгон. Ол ӧйдӧ СССР орооныста јарлу гимнаст кыстар Неля Кимниҥ ле Ольга Корбуттыҥ ады-јолы јарланып турган ине. Кӧп кыстар коп-коо, ээлгир бу спортчы кыстарга тӱҥей болорго, гимнастикала јилбиркеп турбай. Бистиҥ тоорчыгыс, Раиса Модорова, бойыныҥ ӧйинде база гимнастикала јилбиркеп туратаны санаама кирет<ref>[https://altaicholmon.ru/2020/05/19/kan-charasta-tsirkti-kajkamchylu-telekeji/ Тайтыкова Н.Т. Алтайдыҥ чолмоны]. «Кан-Чараста — цирктиҥ кайкамчылу телекейи» деп статьяны Н.Бельчекова бичиген (19.05.{{Јыл|2020}})</ref></blockquote>.

== Ижи ==
=== Школдо ижи ===
Узак јылдарга школдо иштеп...
{{Јыл|2018}} јылда [[Кан-Оозы аймак|Кан-Оозы аймакта]] "''Учитель, перед именем твоим''" деп кӧрӱ В.К.Кыпчаковтыҥ эземине учурлалган. Јарлу ӱредӱчилер керегинде (В.К. Кыпчак, Ю.М. Апоятова, З.Т. Кабарчина, Н.Я Саутканова, Б.Т. Торушев, Е.С. Серебрякова, А.Ф. Кошкаров ло А.К. Кошкарова, Н.А. Шодоев, Н.Т. Тайтыкова, Г.Н. Кестелева) 11 кижиниҥ иштери кӧрӱлген. Тайтыкова Н.Ј. бу конкурска туружып, баштапкы јер алган<ref>[https://moyaokruga.ru/kancharas/Articles.aspx?articleId=200405 Тайтыкова Н.Т Кан-Чарас. 05.10.]</ref>.

=== Элјондык ижи ===
Јуртта иштеҥ база туура калбайтан
* Јеҥӱниҥ паркы. Јаҥыртар иштиҥ ӱлекерин, документтерин архитекторлорло јӧптӧшкӧн
* И.В.Шодоевтиҥ барельефы. Јурттыҥ улузыныҥ акчазыла эдилген(скульптор Н.В.Мерушев).
*  Советский Союзтыҥ Геройы Т.Т. Казаковтыҥ барельефы. Гранттыҥ акчазын некежип јазаткан.
* Јууда јӱрген ле тылда иштеген улустыҥ аттарын чокумдап тӱзедӱ иштер эткен, иш эмдиге уулалганча.
* Кан-Оозы аймактыҥ депутады ({{Јыл|2013}}—{{Јыл|2018}})
* Мӧндӱр-Соккон јурттыҥ депутады ({{Јыл|2018}}—{{Јыл|2023}}).
* «Ленин јакылта колхозко 90 јыл», Мӧндӱр-Соккон јурттыҥ тӱӱкизи керегинде бичиктиҥ авторлоры: Сексекова Т.А., Содоева Б.К., Тайтыкова Н.Т. ({{Јыл|2017}}).

== Кайралдары ==
* Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ кӱндӱлӱ грамотазы.
* Кан-Оозы аймактыҥ Кӱндӱлӱ доскозы.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
[[Категория:Алфавит аайынча кижилер]]