# Кор-Кобы
Кор-Кобы (орустап Кара Кобы) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Јолоныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Кор-Кобы орустап рыжевато-желтоватый или без растительности лог.
Кара кобы орустап черный лог, ложбина, лог с густым лесом.
Коргобы, Кор Кобы (кор — ас, кичинек, тапчы, јетпес, тӱрген божой берер).

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ чике ортозында, Теректиниҥ, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, Урсул сууныҥ јарадында турат. Туралу кобы, Мӱркӱттӱ кобы, Койонду кобы, Шагым. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1040 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар куштар јӱрет. Тооргы астаган учун.
Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, јелечи, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Кезик куштар тоозы астаганыла база «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: мечиртке, мӱркӱт, тарбалјы, каркыраа, турна.

### Ӧзӱмдери
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт.
Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 5 ором: Јиитердиҥ, Јаҥы, Меесте, Тӧс, Јолјаны.
Јурт ажыра регионал учурлу «Јабаган-Туйакты» деп (84К-132 деп идентификационный темдектӱ) јол ӧдӧт.
Эл-транспорттыҥ токтодузы — «Кор-Кобы», Јакалай јолдор.
| Кор-Кобы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Јоло              | 6,7 км  |
| Аймактыҥ тӧс јери Оҥдой                    | 46 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу                 | 200 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы          | 290 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва                | 4000 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 612,0 км-деҥ          | 21 км   |


## Тӱӱкизи
Јурт 1934 јылда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 237             | ↘236            | ↗237            | ↘234            | →234            | ↗242            | ↗244            |


## Ук-калыктары
2002 јылдыҥ тооалыжыла јуртта 262 кижи болгон, 100 % алтайлар
.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- МБУ баштамы школ;
- эмчилик;
- јурттыҥ клубы;
- библиотека;
- магазин;
- стадион.


## Экономиказы
Мал азыраары. Крестьян-фермер ээлемдер. Таҥынаҥ аргачылар (ИП).

## Кереестер

### Археологиялык
- Ташта јурамалдар (958)[16];
- Мӧҥкӱсалгыш (959, 960)[16].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
- Байлу туу;
- Тоҥбок суу.


## Јарлу улузы
- Марков Ш. (1889—26.06.1977) — кайчы, чӧрчӧкчи ле соојынчы, јарлык, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы[17];
- Кыдыева, С. К., кыс ӧбӧкӧзи Петешева, алтай ады Кӧмӱрчи (1954) — журналист, ӱлгерчи, Иркутский государстволык университетти божоткон. Россия Федерацияныҥ нерелӱ журналисти[18] . «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ редакциязында 1979 јылдаҥ ала иштеген. Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ журналисттериниҥ Биригӱлериниҥ турчызы, Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ кӱндӱлӱ ишчизи (2003), Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ экинчи ле ӱчинчи созывтарыныҥ депутады болгон, ӱлгерлерлӱ, очерктерлӱ бир канча јуунтылардыҥ авторы, алтай јаҥар кожоҥдордыҥ јуунтыларыныҥ тургузаачызы. Кӧп тоолу кайралдар алган.


Кор-Кобы
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Кор-Кобы
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Кара Кобы}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg =  50.815435 
  |lon_deg =  85.579488
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Оҥдой аймак
 |район в таблице          = Оҥдой аймак{{!}}Оҥдой 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Јолоныҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Јолоныҥ јурт јеезези{{!}}Јолоныҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1040<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Кара Кобы| тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Кара Кобы | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 100 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 649433
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Кор-Кобы''' ({{Lang-ru|Кара Кобы}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Оҥдой аймак|Оҥдой аймагында]] [[Јолоныҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Кор-Кобы {{Lang-ru|рыжевато-желтоватый или без растительности лог}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

Кара кобы {{Lang-ru|черный лог, ложбина, лог с густым лесом}}<ref name="Топонимика"/>.

Коргобы, Кор Кобы (кор — ас, кичинек, тапчы, јетпес, тӱрген божой берер).

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] чике ортозында, Теректиниҥ, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, [[Урсул (Кадынныҥ кош суузы)|Урсул]] сууныҥ јарадында турат. Туралу кобы, Мӱркӱттӱ кобы, Койонду кобы, Шагым. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1040 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35005/kara-koby.html Кара-Кобы]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал<ref>{{Cite web |title=Архив погоды Онгудайский район |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222173438/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=13263&cityname=Onguday-Russia |archivedate=1419269678 |deadlink=yes |accessdate=1644514171 }}</ref>. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html. Оҥдой. Климат]</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар куштар јӱрет. Тооргы астаган учун<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, јелечи, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Кезик куштар тоозы астаганыла база «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: мечиртке, мӱркӱт, тарбалјы, каркыраа, турна<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт<ref name="Торбоков флора"/>.

Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ.<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 5 ором: Јиитердиҥ, Јаҥы, Меесте, Тӧс, Јолјаны.
Јурт ажыра регионал учурлу «[[Јабаган]]-[[Туйакты]]» деп (84К-132 деп идентификационный темдектӱ) јол ӧдӧт.
Эл-транспорттыҥ токтодузы — «Кор-Кобы», Јакалай јолдор.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Кор-Кобы јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Јоло]]|| 6,7 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Оҥдой]] || 46 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  200 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  290 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 612,0 км-деҥ || 21 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1934 јылда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Кара Кобы| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
2002 јылдыҥ тооалыжыла јуртта 262 кижи болгон, 100 % алтайлар
<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* МБУ баштамы школ;
* эмчилик;
* јурттыҥ клубы;
* библиотека;
* магазин;
* стадион.
</div>

== Экономиказы ==
Мал азыраары. Крестьян-фермер ээлемдер. Таҥынаҥ аргачылар (ИП).

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===
* Ташта јурамалдар (958)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Мӧҥкӱсалгыш (959, 960)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туу;
* [[Тоҥбок суу]].

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==
* [[Марков, Шалбаа|Марков Ш.]] (1889—26.06.1977) — кайчы, чӧрчӧкчи ле соојынчы, јарлык, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы<ref>[https://altynkazyk.ddn04.ru/%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%87%D1%8B-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B0/  Алтай кайчылар]</ref>;
* [[Кыдыева, Светлана Карамаевна|Кыдыева, С. К.]], кыс ӧбӧкӧзи Петешева, алтай ады Кӧмӱрчи (1954) — журналист, ӱлгерчи, Иркутский государстволык университетти божоткон. Россия Федерацияныҥ нерелӱ журналисти<ref>[https://www.gorno-altaisk.info/news/107630 Кыдыева С. К.]</ref> . «Алтайдыҥ Чолмоны» газеттиҥ редакциязында 1979 јылдаҥ ала иштеген. Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ журналисттериниҥ Биригӱлериниҥ турчызы, Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ кӱндӱлӱ ишчизи (2003), Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ экинчи ле ӱчинчи созывтарыныҥ депутады болгон, ӱлгерлерлӱ, очерктерлӱ бир канча јуунтылардыҥ авторы, алтай јаҥар кожоҥдордыҥ јуунтыларыныҥ тургузаачызы. Кӧп тоолу кайралдар алган.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://www.ongudai-ra.ru/ Окылу сайт «Оҥдой аймак»]
{{Тыш тайантылар}}
{{Оҥдой аймактыҥ јурттары}}

[[Категория:Оҥдой аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]