# Кош-Агаш аймактыҥ маанызы ла кебедели
Кош-Агаш аймактыҥ маанызы ла кебедели аймактыҥ Депутаттарыныҥ Соведиле  № 12-5 2020 јылда тулаан айдыҥ 24 кӱнинде јӧптӧлгӧн.
Кебедели Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында № 13244 темдектӱ бичилген. Маанызы Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында № 13245 темдектӱ бичилген.

## Тӱӱкизи
«Кош-Агаш аймак» деп муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебедели «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ окылу символдорын тузаланары аайынча методикалык рекомендацияларыла» тургузылган (2-чи бӧлӱк, VIII-чи бажалык, п.п. 45-46), Российский Федерацияныҥ Президентини Геральдический соведиле јӧптӧлгӧн 28.06.2006, јарадылган статусный коронала тузаланар аргалу.
Муниципал аймактарга јараар Муниципал корона јарадылган образецте  — беш айры алтын учтарлу.
Кебедел толо версияла (толо кебедел муниципал короналу), онойдо ок кыскартылган версияла (кебедел куйагы корона јок) болор аргалу; кебеделдиҥ эки версиязы тӱҥей статусту болуп јат.

### 2020 јылдаҥ ала Кош-Агаш аймактыҥ кебедели

#### Геральдикалык јартамал
Тегерик кебеделдиҥ ӱсти јанында ӱч башту мӧҥӱн туу (ортозында туу, экӱзине кӧрӧ, бийик), кебеделдиҥ ортозында кызыл ӧҥдӧ эки ӧркӧштӱ алтын тӧӧ, кебеделдиҥ алтыјанында ортозынаҥ эки јанындӧн аккан толкулар.

### Символиканыҥ учуры
Кебеделдиҥ композициязы Кош-Агаш аймактыҥ тӱӱкилик, ар-бӱткендик, географиялык ла экономикалык аҥылузын кӧргӱзет. Бу кебеделди эдерде, 2003 јылда јазалган кебеделге тайанган.
Кебеделдиҥ ӱстијанында туу ӱч башту:  Ирбистӱни, Уландрыкты ла Кӧкӧрӱни керелейт. Олор Алтай јердиҥ мӧҥкӱлигин ле ар-бӱткениниҥ јаражын керелейт.
Кебеделдиҥ алтыјанында — аймактыҥ сууларын керелеген символ кулјаалар: Чаган, Актуру, Јылаҥаш ла Таркаты, ончозы Чуй сууга кирет; онойдо ок Шабла, Тӱҥӱр, Карагем и Кӧксу, ончозы Кадын сууга кирет.
Кебеделдиҥ тал ортозында эки ӧркӧштӱ тӧӧ, ол Чуйдыҥ чӧлинде турган эдип јуралган. Кебеделде тӧӧ аймактыҥ экономиказын керелеген — мал-аш тудары. Тӧӧниҥ кестеҥкей турганы Россия ла Казакстан, Кыдат ла Монгол јериле кыйулашканын керелейт.
Кебеделде тузаланган ӧҥдӧр геральдикада мындый учурлу:
Ак ӧҥ (мӧҥӱн) — бӱдӱмјиниҥ, аруныҥ символы;
Сары ӧҥ (алтын) байлыктыҥ, чындыктыҥ, тоомјыныҥ, јакшылыктыҥ символы;
Кӧк-чаҥкыр ӧҥ (орустап голубой, синий, лазурь) бийикке јӱткӱгени, ачык-јарыктыҥ, јакшылыктыҥ символы; онойдо ок ару теҥери ле агын сууларды керелейт ;
Кызыл ӧҥ (орустап красный цвет, червлень) — иштиҥ, јалтанбастыҥ, кеендиктиҥ, јӱрӱмди сӱӱриниҥ ле байрамныҥ символ темдеги.

### Авторлоры
Идеязы — Кош-Агаш аймактыҥ 2003 јылда јӧптӧлгӧн кебеделине тӱҥейлеп јазаган;
Компьютерный дизайны А. Карповтыҥ (Барнаул), Ю. Росич (Москва);
Кебеделди јетире јазап, символиказыныҥ јартамалын Ю. Росич эткен (Москва).

## Кош-Агаш аймактыҥ кебедели 2020 јылдаҥ озо
2003 јылда кандык айдыҥ 29 кӱнинде Кош-Агаш аймактыҥ депутаттарыныҥ Соведиле  № 5-1 јӧптӧлгӧн.

### Јартамалы
Алтындалган ак тегелик, алтындалган ак чичкечек кыйула чиҥпилген.
Тегеликтиҥ сары-кӧк фонында јуралган: ӱстӱниҥ сол јанында ӱч башту туу: Ирбистӱ, Уландрык ла Кӧкӧрӱ, ар-бӱткенниҥ јаражын, тӧрӧл јердиҥ кӱчин керелейт; тегеликтиҥ сол јанында тӧрт сууны темдектеген кулјаа: Чаган, Актуру, Јылаҥаш, Таркаты, бу суулар Чуйга кожулат;
тегеликтиҥ оҥ јанында база тӧрт сууны темдектеген кулјаа: Шабла, Тӱҥӱр, Карагем, Кӧксу, тӧртилези Кадынга кирет;
тегеликтиҥ ортозында Чуйдыҥ чӧлиндеги айылдыҥ тындузы — тӧӧ јуралган.

## Кош-Агаш аймактыҥ маанызы 2020 јылдаҥ ала

### Мааныны јартаганы
Тӧрт толыкту бӧс, тууразы ла сыны 2:3, «Кош-Агаш аймак» деп муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебеделине тӱҥей, кебеделдиҥ алтын, мӧҥӱн, лазурь ла червлениези алтын, ак, кӧк лӧ кызыл ӧҥдӧргӧ солынган.
Мааныныҥ ич јаны тышты јанына тӱп-тӱҥей.
Мааны муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебеделине тӱҥей, оныҥ символиказына тайанып эдилген.

### Авторлоры
Идеязы — Кош-Агаш аймактыҥ кебеделине тайанып тургузылган, ол 2003 јылда јӧптӧлгӧн;
Компьютерный дизайны А. Карповтыҥ (Барнаул), Ю. Росичтиҥ (Москва);
кебедел ле мааныны јетире јазап, символиказын јартаган кижи — Ю. Росич (Москва).

Кош-Агаш аймактыҥ маанызы ла кебедели
[[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймактыҥ]] ''маанызы ла кебедели'' аймактыҥ Депутаттарыныҥ Соведиле  № 12-5 [[2020 јыл|2020 јылда]] [[Тулаан айдыҥ 24 кӱни|тулаан айдыҥ 24 кӱнинде]] јӧптӧлгӧн<ref>[https://mokoshagach.ru/official-documents/documents/resheniya-sessiy/?PAGEN_1=15 Решение Совета депутатов муниципального образования «Кош-Агачский район» от 24.03.2020 № 12−5 «Об утверждении Положения О гербе и флаге муниципального образования „Кош-Агачский район“»]</ref>.
Кебедели ''Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында'' № 13244 темдектӱ бичилген<ref name="Герб Кош-Агач"/>. Маанызы ''Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында'' № 13245 темдектӱ бичилген<ref name="Флаг"/>.

== Тӱӱкизи ==
«Кош-Агаш аймак» деп муниципал тӧзӧлмӧниҥ ''кебедели'' «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ окылу символдорын тузаланары аайынча методикалык рекомендацияларыла» тургузылган (2-чи бӧлӱк, VIII-чи бажалык, п.п. 45-46)<ref name="Рекомендации">[https://geraldika.ru/files/heraldic_guidelines.pdf  Методические рекомендации по разработке и использованию официальных символов муниципальных образований (утверждены Геральдическим советом при Президенте Российской Федерации 28 июня 2006 года (с последующими дополнениями, по состоянию на 01.01.2022 г.)]</ref>, Российский Федерацияныҥ Президентини Геральдический соведиле јӧптӧлгӧн 28.06.2006, јарадылган статусный коронала тузаланар аргалу.
Муниципал аймактарга јараар ''Муниципал корона'' јарадылган образецте  — беш айры алтын учтарлу.
Кебедел толо версияла (толо кебедел муниципал короналу), онойдо ок кыскартылган версияла (кебедел куйагы корона јок) болор аргалу; кебеделдиҥ эки версиязы тӱҥей статусту болуп јат<ref name="Герб Кош-Агач">[https://geraldika.ru/s/3136 Герб Кош-Агачского района / Алтай ]</ref>.
[[Файл:Tavan Bogd Ula in the evening - panoramio.jpg|700px|мини|справа|Кош-Агачский район]]

=== 2020 јылдаҥ ала Кош-Агаш аймактыҥ кебедели ===
==== Геральдикалык јартамал ====
[[Файл:Coat of Arms of Kosh-Agachsky District (2020).png|250px|мини|справа|Кош-Агаш аймактыҥ кебедели. 2020 јыл]]
Тегерик ''кебеделдиҥ'' ӱсти јанында ӱч башту мӧҥӱн туу (ортозында туу, экӱзине кӧрӧ, бийик), кебеделдиҥ ортозында кызыл ӧҥдӧ эки ӧркӧштӱ алтын тӧӧ, кебеделдиҥ алтыјанында ортозынаҥ эки јанындӧн аккан толкулар<ref name="Герб Кош-Агач"/>.
=== Символиканыҥ учуры ===
Кебеделдиҥ композициязы Кош-Агаш аймактыҥ тӱӱкилик, ар-бӱткендик, географиялык ла экономикалык аҥылузын кӧргӱзет. Бу кебеделди эдерде, [[2003 јыл|2003 јылда]] јазалган кебеделге тайанган.

Кебеделдиҥ ӱстијанында туу ӱч башту:  [[Ирбистӱ (туу)|Ирбистӱни]], [[Уландрык (туу)|Уландрыкты]] ла [[Кӧкӧрӱ (туу)|Кӧкӧрӱни]] керелейт. Олор Алтай јердиҥ мӧҥкӱлигин ле ар-бӱткениниҥ јаражын керелейт.

Кебеделдиҥ алтыјанында — аймактыҥ сууларын керелеген символ кулјаалар: [[Чаган (Чуйдыҥ кош суузы)|Чаган]], [[Актуру (Чуйдыҥ кош суузы)|Актуру]], [[Јылаҥаш (Чуйдыҥ кош суузы)|Јылаҥаш]] ла [[Таркаты (Чуйдыҥ кош суузы)|Таркаты]], ончозы [[Чуй]] сууга кирет; онойдо ок [[Шабла (Кадынныҥ кош суузы)|Шабла]], [[Тӱҥӱр (Кадынныҥ кош суузы)|Тӱҥӱр]], [[Карагем (Кадынныҥ кош суузы)|Карагем]] и [[Кӧксу (Кадынныҥ кош суузы)|Кӧксу]], ончозы [[Кадын]] сууга кирет.

Кебеделдиҥ тал ортозында<ref name="Герб Кош-Агач"/> эки ӧркӧштӱ тӧӧ, ол [[Чуйдыҥ чӧли|Чуйдыҥ чӧлинде]] турган эдип јуралган. Кебеделде тӧӧ аймактыҥ экономиказын керелеген — мал-аш тудары. Тӧӧниҥ кестеҥкей турганы Россия ла Казакстан, Кыдат ла Монгол јериле кыйулашканын керелейт.
Кебеделде тузаланган ӧҥдӧр<ref name="Герб Кош-Агач"/> геральдикада мындый учурлу:

Ак ӧҥ (мӧҥӱн) — бӱдӱмјиниҥ, аруныҥ символы;

Сары ӧҥ (алтын) байлыктыҥ, чындыктыҥ, тоомјыныҥ, јакшылыктыҥ символы;

Кӧк-чаҥкыр ӧҥ ({{lang-ru|голубой, синий, лазурь}}) бийикке јӱткӱгени, ачык-јарыктыҥ, јакшылыктыҥ символы; онойдо ок ару теҥери ле агын сууларды керелейт ;

Кызыл ӧҥ ({{lang-ru|красный цвет, червлень}}) — иштиҥ, јалтанбастыҥ, кеендиктиҥ, јӱрӱмди сӱӱриниҥ ле байрамныҥ символ темдеги.
[[Файл:Coat of Arms of Kosh-Agachsky District.png|250px|мини|справа|Кош-Агаш аймактыҥ кебедели. [[2003 јыл]]]]

=== Авторлоры ===
Идеязы — Кош-Агаш аймактыҥ 2003 јылда јӧптӧлгӧн кебеделине тӱҥейлеп јазаган;

Компьютерный дизайны А. Карповтыҥ ([[Барнаул]]), Ю. Росич ([[Москва]]);

Кебеделди јетире јазап, символиказыныҥ јартамалын Ю. Росич эткен ([[Москва]]).

== Кош-Агаш аймактыҥ кебедели 2020 јылдаҥ озо ==
[[2003 јыл|2003 јылда]] [[Кандык айдыҥ 29 кӱни|кандык айдыҥ 29 кӱнинде]] Кош-Агаш аймактыҥ депутаттарыныҥ Соведиле  № 5-1 јӧптӧлгӧн.
=== Јартамалы ===
Алтындалган ак тегелик, алтындалган ак чичкечек кыйула чиҥпилген.

Тегеликтиҥ сары-кӧк фонында јуралган: ӱстӱниҥ сол јанында ӱч башту туу: [[Ирбисту (вершина)|Ирбистӱ]], [[Уландрык (вершина)|Уландрык]] ла [[Кокоря (вершина)|Кӧкӧрӱ]], ар-бӱткенниҥ јаражын, тӧрӧл јердиҥ кӱчин керелейт; тегеликтиҥ сол јанында тӧрт сууны темдектеген кулјаа: [[Чаган (приток Чуи)|Чаган]], [[Актру (приток Чуи)|Актуру]], [[Ялангаш (приток Чуи)|Јылаҥаш]], [[Тархата (приток Чуи)|Таркаты]], бу суулар [[Чуй (Кадынныҥ кош суузы)|Чуйга]] кожулат<ref name="Герб Кош-Агач"/>;

тегеликтиҥ оҥ јанында база тӧрт сууны темдектеген кулјаа: [[Шабла (Аркыттыҥ кош суузы)|Шабла]], [[Тӱҥӱр (Кадынныҥ кош суузы)|Тӱҥӱр]], [[Карагем (Кадынныҥ кош суузы)|Карагем]], [[Кӧксу (Кадынныҥ кош суузы)|Кӧксу]], тӧртилези Кадынга кирет<ref name="Герб Кош-Агач"/>;

тегеликтиҥ ортозында [[Чуйдыҥ чӧли|Чуйдыҥ чӧлиндеги]] айылдыҥ тындузы — тӧӧ јуралган<ref name="Герб Кош-Агач"/>.

== Кош-Агаш аймактыҥ маанызы 2020 јылдаҥ ала ==
[[Файл:Flag of Kosh-Agachsky District.png|250px|мини|справа|Кош-Агаш аймактыҥ маанызы]]

=== Мааныны јартаганы ===
Тӧрт толыкту бӧс, тууразы ла сыны 2:3, «Кош-Агаш аймак» деп муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебеделине тӱҥей, кебеделдиҥ алтын, мӧҥӱн, лазурь ла червлениези алтын, ак, кӧк лӧ кызыл ӧҥдӧргӧ солынган<ref name="Флаг">[https://geraldika.ru/s/42435 Флаг Кош-Агачского района]</ref>.

Мааныныҥ ич јаны тышты јанына тӱп-тӱҥей.

Мааны муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебеделине тӱҥей, оныҥ символиказына тайанып эдилген<ref name="Флаг"/>.

=== Авторлоры ===
Идеязы — [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймактыҥ]] кебеделине тайанып тургузылган, ол [[2003 јыл|2003 јылда]] јӧптӧлгӧн;

Компьютерный дизайны А. Карповтыҥ ([[Барнаул]]), Ю. Росичтиҥ ([[Москва]]);

кебедел ле мааныны јетире јазап, символиказын јартаган кижи — Ю. Росич (Москва).

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{ Алтай Республиканыҥ символиказы}}
[[Категория:Флаги Республики Алтай|Алтай]] — [[Категория:Алтай Республиканыҥ маанылары]]
[[Категория:Гербы Республики Алтай]] — [[Категория:Алтай Республиканыҥ кебеделдери]]