# Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезези
Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезези (орустап Тобелерское сельское поселение) – Россия Федерацияныҥ Алтай Республикада Кош-Агаш аймагында јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер – Тӧбӧлӧр. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет (орустап облепиха), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ кужы — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас…кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1791 метрге бийик.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Тӧбӧлӧр        | јурт, административный тӧс јер | ↘875 кижи       |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 1058            | ↗1062           | ↘993            | ↗997            | ↘963            | ↗966            | ↘915            | ↘910            | ↗912            | ↗923            | ↘909            | ↘875            |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1379 кижи болгон, олордыҥ телеҥиттер, казактар, алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Јурт јеезениҥ админстрациязы;
- Орто ӱредӱлӱ школ;
- Баштамы школ;
- Кӱӱлик сургал;
- Краевед музей;
- Јурттыҥ клубы;
- Эмчилик;
- Библиотека;
- Спортшкол;
- Стадион;
- Магазин;
- Турбаза.


Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Тобелерское сельское поселение}}<br>[[File:Kosh-Agachsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (3).jpg|280px| Кош-Агаш аймак ]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Кош-Агаш аймак]]}}
|Включает = 1 јурт
|Столица = [[Тӧбӧлӧр]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Тобелерское сельское поселение   | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Тобелерское сельское поселение   | г }}
  |Процент от населения = {{ #expr: ( {{ Население | Тобелерское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Кош-Агачский район | ч }} round 2 ) }}
  |Место по населению  =
 |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = казактар, телеҥиттер, <br>алтайлар, орустар ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = христиан јаҥ, мусульмане-сунниты и другие
|Площадь = 
| Процент от площади = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =1791<ref name="Высота н/у моря"/>
|Средняя высота =
|Минимальная высота =
 | lat_deg                          = 49.9144572
 | lon_deg                          = 88.7917442
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта = [[Файл:Location Kosh-Agachsky District Altai Republic.svg|240px|thumb|центр|right|Алтай Республикада, Кош-Агаш аймак]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649777
|Телефонный код = +7 38842
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://тобелер.рф/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезези''' ({{Lang-ru|Тобелерское сельское поселение}}) – [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] [[Алтай Республика]]да [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймагында]] јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер – [[Тӧбӧлӧр]]. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Тӧбӧлӧрдиҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет ({{lang-ru|облепиха}}), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ кужы — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас…кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1791 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/46071/tebeler.html Тобелер]</ref>.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Тӧбӧлӧр]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Тобелер | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Тобелерское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Тобелерское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1379 кижи болгон, олордыҥ [[телеҥиттер]], [[казактар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Јурт јеезениҥ админстрациязы;
* Орто ӱредӱлӱ школ;
* Баштамы школ;
* Кӱӱлик сургал;
* Краевед музей;
* Јурттыҥ клубы;
* Эмчилик;
* Библиотека;
* Спортшкол;
* Стадион;
* Магазин;
* Турбаза.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [https://mokoshagach.ru/ Окылу сайт «Кош-Агаш аймак»]

{{Тыш тайантылар}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]