# Беш-Ӧзӧк
Беш-Ӧзӧк (орустап Беш-Озёќ) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Беш-Ӧзӧк орустап пять долин.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында , Бештиҥ суузыныҥ јарадында турат. Беш-Ӧзӧк деп тегиндӱ адабаган, беш тайганыҥ белтиринде, Беш ичинде турган јурт бийик сындарга курчадат. Јал-Мӧҥкӱнеҥ ле ала Сарлык, Кубаш, Шибее, Кӧдӱрге, Болчок, Куу-Којогор, Кыстарлуныҥ бажы, Кууберге, Арчынду туу. Тоотойдыҥ, Ӱстӱги ле Алтыгы Кӧдӧтиниҥ суулары.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1041 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ ай-кӱн эмеш јымжак. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы −19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы −35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15..+16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435—462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

### Аҥ-куштары
Беш-Ӧзӧктиҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке.

### Ӧзӱмдери
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (орустап барбарис), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (орустап крапива), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (орустап ирис), алаҥуш, комургай (орустап борщевик), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (орустап бадан), чай чечек (орустап герань луговая), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (орустап лук порей), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш (орустап жимолость).

### Јери ле јолдоры
Јуртта 8 ором: Кӧдӧтиниҥ, Октябрьский, Подгорный, Почталу, Советский, Тӧс, Шибертиниҥ, Э. Яимовтыҥ.
«Јабаган — Беш-Ӧзӧк — Чаргы-Оозы» деп регионал учурлу кӧӧлик јол Чуйдыҥ трагыныҥ 514,5 километринде ого бириге берет.
| Беш-Ӧзӧк јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Беш-Ӧзӧк          | 0 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Шабалин                  | 120 км  |
| Республикан тӧс кала Улалу                 | 160 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы          | 250 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва                | 4000 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 516,0 км-деҥ          | 79 км   |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 612,0 км-деҥ          | 100 км  |


## Тӱӱкизи
1965 јылда јурттыҥ ады Бешпелтирдиҥ ордына Беш-Ӧзӧк деп РСФСР-дыҥ Президиумыныҥ Јӧби аайынча солынган.
Нениҥ учун дезе областьта эки тӱҥей атту деремне болуп калган. Бирӱзи Чамал аймакта, бирӱзи Шабалин аймакта, эки Бешпелтир.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 611             | →611            | ↗622            | ↘606            | ↘589            | ↘587            | ↘577            | ↗597            | ↘585            | ↘568            | ↗579            | ↗590            |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 683 кижи болгон, олордыҥ 96 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
- орто ӱредӱлӱ школ;
- стадион;
- эмчилик;
- библиотека;
- балдардыҥ туразы;
- јурттыҥ клубы;
- магазин;
- пилорама.


## Экономиказы
Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Крестьян-фермер ээлемдер, таҥынаҥ аргачылар, агашла иштер. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда корогондорго кереес (295). (1985 ј. Октябрьский, темдек јок)

### Археологиялык
- Јебрен курган, мӧҥкӱсалгыш (158, 160, 165, 176, 192, 193, 234—236, 260, 263, 269, 281, 316, 328, 332, 349—351)[21];
- Ташта јурамалдар. Петроглифтер (187, 188, 212, 230, 244, 245, 255, 265, 266, 274, 324)[21];
- Кезер таш. Анохинниҥ музейинде. Инв.8667 (189)[21];
- јалбак кайа (орустап стела).7 км јурттаҥ туура (186)[21];
- Кезер таш. Шабалинниҥ краевед музейинде (190)[21];
- Кезер таш. Јурттыҥ тӱштӱк јанында (194)[21].


### Ар-бӱткендик
- Шибее туу. Байлу(347,206)[21];
- Калыҥ арал. Аржан суу (224)[21];
- Тоҥулай. Аржан суу (225)[21];
- Кара суу (226)[21];
- Кӧдӱрге таш. Байлу (237)[21];
- Кубаш, байлу туу (204)[21].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јарлу улузы
- Ойношев, В.П. (20.04.1960)  билимчи, журналист, филология билимдердиҥ кандидады,  АУ РА «Агентство по культурно-историческому наследию Республики Алтай» директоры. Туулу-Алтайдыҥ тӱӱкизи ле краеведениези керегинде 10-ноҥ артык бичиктердиҥ авторы ла соавторы. Алтай Республиканыҥ «Об охране объектов культурного наследия в Республике Алтай» деп Јасагыныҥ разработчиги, онойдо ок нематериальное культурное наследиедеп Россия Федерацияныҥ Јасагын бичииринде турушкан[22];
- Яимов, Э.Я. (1928) — журналист, јурттыҥ тоомјылу кижизи, Горно-Алтай автоном областьта јаҥар-кожоҥ  јууп, магнитофонго бичип, радиоберилтелерде алтай јаҥарды кожоҥдойтон[23].


Беш-Ӧзӧк
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Беш-Ӧзӧк
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Беш-Озёк}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg                 = 51.119850
  |lon_deg                 = 85.247345
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Шабалин аймак
 |район в таблице          = Шабалин аймак{{!}}Шабалин 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези{{!}}Беш-Ӧзӧктиҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1041<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Беш-Озёк | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Беш-Озёк | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      =[[алтайлар]] 96 % (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
Беш-Ӧзӧк ({{Lang-ru|Беш-Озёќ}}) јурт [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Шабалин аймак|Шабалин аймагында]] [[Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези|Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезине]] кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Беш-Ӧзӧк {{Lang-ru|пять долин}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш јанында , [[Беш (суу)|Бештиҥ]] суузыныҥ јарадында турат. Беш-Ӧзӧк деп тегиндӱ адабаган, беш тайганыҥ белтиринде, Беш ичинде турган јурт бийик сындарга курчадат. Јал-Мӧҥкӱнеҥ ле ала Сарлык, Кубаш, Шибее, Кӧдӱрге, Болчок, Куу-Којогор, Кыстарлуныҥ бажы, Кууберге, Арчынду туу. [[Тоотой (суу)|Тоотойдыҥ]], [[Ӱстӱги Кӧдӧти (суу)|Ӱстӱги]] ле [[Алтыгы Кӧдӧти (суу)|Алтыгы Кӧдӧтиниҥ]] суулары.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1041 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35059/besh-ozek.html Беш-Озёк (Беш-Ӧзӧк)]</ref>.

=== Климады === 
Климады орто-континентал. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ ай-кӱн эмеш јымжак. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы −19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы −35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15..+16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435—462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

=== Аҥ-куштары ===
Беш-Ӧзӧктиҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек ({{lang-ru|барбарис}}), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан ({{lang-ru|крапива}}), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек ({{lang-ru|ирис}}), алаҥуш, комургай ({{lang-ru|борщевик}}), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш ({{lang-ru|бадан}}), чай чечек ({{lang-ru|герань луговая}}), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр ({{lang-ru|лук порей}}), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ({{lang-ru|жимолость}})<ref name="Торбоков звери"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 8 ором: Кӧдӧтиниҥ, Октябрьский, Подгорный, Почталу, Советский, Тӧс, Шибертиниҥ, Э. Яимовтыҥ.

«[[Јабаган]] — [[Беш-Ӧзӧк]] — [[Чаргы-Оозы]]» деп регионал учурлу кӧӧлик јол [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагыныҥ]] 514,5 километринде ого бириге берет.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Беш-Ӧзӧк јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Беш-Ӧзӧк]]|| 0 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Шабалин]] ||  120 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 160 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  250 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы Москва || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 516,0 км-деҥ ||79 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 612,0 км-деҥ ||100 км
|}

== Тӱӱкизи ==
1965 јылда јурттыҥ ады Бешпелтирдиҥ ордына Беш-Ӧзӧк деп РСФСР-дыҥ Президиумыныҥ Јӧби аайынча солынган.
Нениҥ учун дезе областьта эки тӱҥей атту деремне болуп калган. Бирӱзи [[Чамал аймак|Чамал аймакта]], бирӱзи Шабалин аймакта, эки [[Бешпелтир]].

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы | Беш-Озёк |Столбцов=13}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 683 кижи болгон, олордыҥ 96 % [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Беш-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* стадион;
* эмчилик;
* библиотека;
* балдардыҥ туразы;
* јурттыҥ клубы;
* магазин;
* пилорама.
</div>

== Экономиказы ==
Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Крестьян-фермер ээлемдер, таҥынаҥ аргачылар, агашла иштер. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда корогондорго кереес (295). (1985 ј. Октябрьский, темдек јок)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610036222 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1605374300 }}</ref>

=== Археологиялык ===
* Јебрен курган, мӧҥкӱсалгыш (158, 160, 165, 176, 192, 193, 234—236, 260, 263, 269, 281, 316, 328, 332, 349—351)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ташта јурамалдар. Петроглифтер (187, 188, 212, 230, 244, 245, 255, 265, 266, 274, 324)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кезер таш. Анохинниҥ музейинде. Инв.8667 (189)<ref name="Ойношев свод"/>;
* јалбак кайа ({{lang-ru|стела}}).7 км јурттаҥ туура (186)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кезер таш. Шабалинниҥ краевед музейинде (190)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кезер таш. Јурттыҥ тӱштӱк јанында (194)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Шибее туу. Байлу(347,206)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Калыҥ арал. [[Аржан (суу)|Аржан суу]] (224)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Тоҥулай. Аржан суу (225)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Кара суу]] (226)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кӧдӱрге таш. Байлу (237)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Кубаш, байлу туу (204)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==
* [[Ойношев, Василий Петрович|Ойношев, В.П.]] (20.04.1960)  билимчи, журналист, филология билимдердиҥ кандидады,  АУ РА «Агентство по культурно-историческому наследию Республики Алтай» директоры. [[Алтай Республика|Туулу-Алтайдыҥ]] тӱӱкизи ле краеведениези керегинде 10-ноҥ артык бичиктердиҥ авторы ла соавторы. Алтай Республиканыҥ «''Об охране объектов культурного наследия в Республике Алтай''» деп Јасагыныҥ разработчиги, онойдо ок ''нематериальное культурное наследие''деп [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] Јасагын бичииринде турушкан<ref>АЛТАЙСКОЕ РЕСПУБЛИКАНСКОЕ ОТДЕЛЕНИЕ ВСЕРОССИЙСКОЙ ОБЩЕСТВЕННОЙ ОРГАНИЗАЦИИ..."[https://web.archive.org/web/20220129144815/https://checko.ru/company/aro-voo-voopiik-1130400000356]</ref>;
* [[Яимов, Эжер Яковлевич|Яимов, Э.Я.]] (1928) — журналист, јурттыҥ тоомјылу кижизи, Горно-Алтай автоном областьта ''јаҥар-кожоҥ''  јууп, магнитофонго бичип, радиоберилтелерде алтай јаҥарды кожоҥдойтон<ref>Горно-Алтайск, инфо[https://gorno-altaisk.info›news/94327]</ref>.
*

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Шабалин аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Шабалин аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]