# Чаган айдыҥ 4 кӱни
Чаган айдыҥ 4 кӱни (орустап 4 января) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 4 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 361 кӱн арткан (високосный јылда 362 кӱн).
Чаган айдыҥ 4 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — чаган айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле јаҥар айдыҥ 22 кӱни болгон.

## Байрамдар

### Калыктар ортодо
- ООН — Брайльдыҥ азбуказыныҥ (кӧстӧҥ ајарбас улуска) телекейлик кӱни[2] (2019)
- — Јаба тартыларыныҥ телекейлик кӱни (Исаак Ньютон,1843)
- Мьянма — Јайымныҥ кӱни
- США — Спагеттиниҥ кӱни.


### Кудайлык
Православие
 — кыйналган агару Димитрий Киранов ло Феодор Поройковтыҥ эземине, пресвитерлер (1938);
 — монах Никифордыҥ (Джанакакис, Никифор Прокажённый) эземине (1964).

### Бу кӱнде чыккандарга ат
- Католицизм: Анна, Елизавета.
- Православие: Анастасия, Дмитрий, Евод, Евтихиан, Зоил, Фёдор, Феодотия, Хрисогон.


## Керектер

### XVIII чактаҥ озо
- 1494 — Цетинде (Черногория) православный кожоҥдордыҥ тизӱзитургузылган. Бу тӱштӱк славян тергеелерде баштапкы катап кириллицла  «Осмогласник» деп бичик болуп кепке базылган.


### XVIII чак
- 1717 — Гаагада Франция, Англия ла Голландия ортодо Испанияга удура болор биригӱ јӧптӧлгӧн.


### XIX чак
- 1829 — Юшневская, Мария Казимировна декабрист ӧбӧӧниниҥ кийнинеҥ Сибирь јаар барарга јӧп алган.
- 1850 — Бурулаткан петрашевцыларды адып ӧлтӱрбей, ол тоодо Достоевский, Фёдор Михайлович, килемји эдип јайымдаганын јарлаган.
- 1878 — Орус-турецкий јуу (1877—1878): генерал Гурко, Иосиф Владимирович сӱреен кату айалгада Балканда јарымортолыкты кечип, Софияны колго алып, Турциядаҥ јайымдаган.
- 1896 — Юта США-ныҥ 45-чи штады (администрациялык бӧлӱк) боло берген.


### XX чак
- 1905 — Женевада неделе сайын чыгар «Вперёд» деп большевистский газеттиҥ баштапкы номеры чыккан.
- 1915 — Сарыкамышский согушта орус черӱлер 9-чы турецкий корпусты бӱдӱнге олјого алган.
- 1920 — , Александр Васильевичтиҥ[5] «Верховный Правитель России» деп титулы ла Верховный Главнокомандующий деп званиезин айрыган.
- 1923 — «Правда» газетте В.И.Ленинниҥ «Странички из дневника» чыккан, ондо ол ликбезти тыҥыдары, неграмотостьло тартыжары керегинде бичиген.
- 1943 — «Тайм» деген американ журнал 1942 јылдыҥ итогыла «Јылдыҥ кижизи» (орустап Человек года) деп Иосиф Сталинди[6] адаган.
- 1959 — СССР-дыҥ Луна-1 деп космический аппарады Айга јеткен баштапкы аппарат болгон.


### XXI чак
- Роза революция Грузияда болуп, Саакашвили, Михаил Николозович президентке турган.


## Бу кӱнде чыккандар

### XIX чактаҥ озо
- 1643 — Исаак Ньютон (1727 ј бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
- 1710 — Перголези, Джованни Баттиста (1736 ј. бож.), итальян композитор, скрипач ла органист.
- 1716 — Буонафеде, Аппиан|Аппиан Буонафеде (1793 ј. бож.), итальян философ.
- 1785 — Якоб Гримм (1863 ј. бож.), немец филолог, немец фольклордо чӧрчӧктӧрди кепке баскан карындаштардыҥ бирӱзи[7].


### XIX чак
- 1809 — Луи Брайль 1852 ј. бож.), француз ӱредӱчи, изобретатель шрифт Брайляны сананып тапкан, кӧстӧҥ ајарбас улуска точечно-рельефный шрифт эткен[8].
- 1812 — Ростопчина, Евдокия Петровна (1858 ј. бож.) орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
- 1813 — Питман, Айзек (1897 ј. бож.), британ билимчи, кудайлык ишчи, стенографияныҥ текши јайылган јарлу системазын сананып тапкан кижи.
- 1874 — Сук, Йозеф (1935 ј. бож.), чех композитор ло скрипач.
- 1881 — Бакланов, Георгий Андреевич (чын ады Альфонс-Георг Бакис; 1938 ј. бож.), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш укту.
- 1895 — Клуцис, Густав Густавович (аттыртып, 1938 ј. бож.), латыш совет јурукчы-авангардист.
- 1896 — Массон, Андре (1987 ј. бож.), француз јурукчы график.


### XX чак
- 1907 — Дубинин, Николай Петрович (1998 ј. бож.), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
- 1916 — Котик, Ян (2002 ј. бож.), чешский ле немецкий јурукчы, график.
- 1924 — Полуянов, Сергей Сергеевич (1983 ј. бож.), совет кинооператор ло фотокорреспондент.
- 1927 — Сарнов, Бенедикт Михайлович (2014 ј. бож.), совет ле россий бичиичи , литературовед ле критик.
- 1934 — Церетели, Зураб Константинович, совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы.
- 1941 — Косматос, Джордж (2005 ј. бож.), американ кинорежиссёр.
- 1942 — Маклафлин, Джон, англий гитарист-виртуоз, композитор.
- 1954 — Романцев, Олег Иванович, совет ле россий футболист ле тренер.
- 1956 — Уваров, Павел Юрьевич, совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевистика.
- 1966 — Кеосаян, Тигран Эдмондович, россий кинорежиссёр, актёр, сценарист, клипмейкер, телеведущий.
- 1967 — Шувалов, Игорь Иванович, россий тергеелик ишчи, действительный 1-чи классту тергеелик советник.
- 1986
  - И, Шарлин, кино, театр ла телевидениениҥ американ актрисазы, музыкант, јурукчы, бичиичи.
  - Милнер, Джеймс, англий футболист.
- 1990 — Кроос, Тони, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы (2014), УЕФА-ныҥ Лига чемпионовыныҥ 4-катап јеҥӱчили.
- 1992 — Промес, Квинси, нидерланд футболист, УЕФА-ныҥ Лига нацийдиҥ мӧҥӱн сыйын алган (2019).
- 1995 — Хассон, Мэдди, американ актриса.
- 1997 — Анхелиньо (Хосе́ А́нхель Эсмори́с Тасе́нде), испан футболист.


## Бу кӱнде божогондор

### XIX чактаҥ озо
- 1465 — Карл (герцог Орлеанский) (1391 ј.чык.), француз ӱлгерчи, полководец, 25 јыл англий олјодо болгон.
- 1607 — Конингсло, Гиллис ван (1544 ј.чык.), нидерланд школаныҥ пейзажисти.
- 1695 — Люксембург, Франсуа Анри де Монморанси (1628 ј.чык.), фрнцуз полководец.
- 1730 — Валенкур, Жан-Батист Анри де (1653 ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Французский академияныҥ турчызы.
- 1752 — Крамер, Габриэль (1704 ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
- 1786 — Мендельсон, Мозес (1729 ј.чык.), немец философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.


### XIX чак
- 1830 — Глазунов, Матвей Петрович (1757 ј.чык.), московский којойым, книгасадучы.
- 1845 — Буальи, Луи-Леопольд (1761 ј.чык.), француз јурукчы ла гравёр.
- 1877 — Вандербильт, Корнелиус (1794 ј.чык.), американ корабельный ла темирјол магнат, голландтардаҥ таркаган.
- 1880 — Фейербах, Ансельм (1829 ј.чык.), немец тӱӱкилик јурукчы.
- 1882 — Дрейпер, Джон Уильям (1811 ј.чык.), американ химик, Айдыҥ фотојуругын эҥ баштапкы эткен кижи.
- 1883 — Инсарский, Василий Антонович (1814 ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
- 1886 — Ткачёв, Пётр Никитич (1844 ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, революционный народничествоныҥ идеологторыныҥ бирӱзи.


### XX чак
- 1904 — Беляев, Митрофан Петрович (1836 ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
- 1932 — Мамедкулизаде, Джалил Гусейнкули оглы (1866 ј.чык.), азербайджан бичиичи, журналист, общественный деятель.
- 1939 — Ивановский, Владимир Николаевич (1867 ј.чык.), россий ле совет философ, ӱредӱчи.
- 1941 — Бергсон, Анри (1859 ј.чык.), француз философ, Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады  (1927).
- 1942 — Шеппард, Мелвин (1883 ј.чык.), американ легкоатлет, јайгы Олимпий ойындардыҥ тӧрт катап чемпионы.
- 1943 — јууда ӧлгӧн Раскова, Марина Михайловна (1912 ј.чык.), советский лётчица-штурман, баштапкы Советский Союзтыҥ Герой ӱй улузыныҥ ортозында[9]
- 1960 — Камю, Альбер (1913 ј.чык.), француз бичиичи ле философ, Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады (1957).
- 1961 — Шрёдингер, Эрвин (1887 ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физика аайынча сыйыныҥ лауреады[10] (1933).
- 1965 — Элиот, Томас Стернз (1888 ј.чык.), англо-американский ӱлгерчи, Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады (1948).
- 1967 — Кемпбелл, Дональд (1921 ј.чык.), англий гонщик.
- 1973 — Шнейдеров, Владимир Адольфович (1900 ј.чык.), кинорежиссёр, сценарист, оператор, РСФСР-дыҥ эл артисти.
- 1975 — Леви, Карло (1902 ј.чык.), итальян бичиичи, јурукчы ла политикалык ишчи.
- 1976 — Горлаченко, Михаил Иосифович (1905 ј.чык.) — совет јуучыл ишчи, авиацияныҥ  генерал-майоры.
- 1986
  - Лайнотт, Фил (1949 ј.чык.), ирландский рок-музыкант («Thin Lizzy»).
  - Ишервуд, Кристофер (1904 ј.чык.), англий бичиичи.
- 1995
  - Стивенс, Брукс (1911 ј.чык.), инженер, «Harley-Davidson» деп мотоциклдарды эткен.
  - Носик, Валерий Бенедиктович (1940 ј.чык.), театр ла киноныҥ актёры, Россияныҥ эл артисти.
- 1996 — Смирнова, Кира Петровна (1922 ј.чык.), пародист, кожоҥдор ло романстар јаҥарчы.


Чаган айдыҥ 4 кӱни
{{Чаган ай}}
'''Чаган айдыҥ 4 кӱни''' ({{lang-ru|4 января}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 4 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 361 кӱн арткан (високосный јылда 362 кӱн).

Чаган айдыҥ 4 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл]]дыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине]] јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — [[чаган айдыҥ 4 кӱни]] григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[јаҥар айдыҥ 22 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар</ref>.

== Байрамдар ==

=== Калыктар ортодо ===
* {{ООН-ныҥ маанызы}} ООН — Брайльдыҥ азбуказыныҥ (кӧстӧҥ ајарбас улуска) телекейлик кӱни<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419204831/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|deadlink=no}}</ref> ([[2019]])
* [[Файл:Earth flag PD.jpg|25px]] — Јаба тартыларыныҥ телекейлик кӱни (Исаак Ньютон,[[1843 јыл|1843]])
* {{Мьянманыҥ маанызы}} Мьянма — Јайымныҥ кӱни
* {{США-ныҥ маанызы}} США — Спагеттиниҥ кӱни.

=== Кудайлык ===
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-01-04 Старый стиль, 22 декабря, Новый стиль 4 января, среда] // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2017/1/4 4 января 2017 года] // Православие и мир, православный календарь, 2017 г.</ref>
: — кыйналган агару Димитрий Киранов ло Феодор Поройковтыҥ эземине, пресвитерлер ([[1938 јыл|1938]]);
: — монах Никифордыҥ (Джанакакис, Никифор Прокажённый) эземине ([[1964 јыл|1964]]).

=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католицизм: Анна, Елизавета.
* Православие: Анастасия, Дмитрий, Евод, Евтихиан, Зоил, Фёдор, Феодотия, Хрисогон.

== Керектер ==

=== Алтай Республика ===

=== Калыктар ортодо ===

=== XVIII чактаҥ озо ===
* [[1494 јыл|1494]] — Цетинде (Черногория) православный кожоҥдордыҥ тизӱзитургузылган. Бу тӱштӱк славян тергеелерде баштапкы катап кириллицла  «Осмогласник» деп бичик болуп кепке базылган.

=== XVIII чак ===
* [[1717 год|1717]] — Гаагада [[Франция]], [[Англия]] ла [[Голландия]] ортодо [[Испания|Испанияга]] удура болор биригӱ јӧптӧлгӧн.
=== XIX чак ===
* [[1829 јыл|1829]] — Юшневская, Мария Казимировна декабрист ӧбӧӧниниҥ кийнинеҥ [[Сибирь]] јаар барарга јӧп алган.
* [[1850 јыл|1850]] — Бурулаткан петрашевцыларды адып ӧлтӱрбей, ол тоодо [[Достоевский, Фёдор Михайлович]], килемји эдип јайымдаганын јарлаган.
* [[1878 јыл|1878]] — Орус-турецкий јуу ([[1877 јыл|1877]]—[[1878 јыл|1878]]): генерал Гурко, Иосиф Владимирович сӱреен кату айалгада Балканда јарымортолыкты кечип, Софияны колго алып, Турциядаҥ јайымдаган.
* [[1896 јыл|1896]] — Юта США-ныҥ 45-чи штады (администрациялык бӧлӱк) боло берген.
=== XX чак ===
* [[1905 јыл|1905]] — Женевада неделе сайын чыгар «Вперёд» деп большевистский газеттиҥ баштапкы номеры чыккан.
* [[1915 јыл|1915]] — Сарыкамышский согушта орус черӱлер 9-чы турецкий корпусты бӱдӱнге олјого алган.
* [[1920 јыл|1920]] — , Александр Васильевичтиҥ<ref>[https://histrf.ru/read/biographies/kolchak-alieksandr-vasilievich Колчак А.В. История.РФ]</ref> ''«Верховный Правитель России»'' деп титулы ла ''Верховный Главнокомандующий'' деп званиезин айрыган.
* [[1923 јыл|1923]] — «Правда» газетте В.И.Ленинниҥ «Странички из дневника» чыккан, ондо ол ''ликбезти'' тыҥыдары, неграмотостьло тартыжары керегинде бичиген.
* [[1943 јыл|1943]] — «Тайм» деген американ журнал [[1942 јыл]]дыҥ итогыла «Јылдыҥ кижизи» ({{lang-ru|Человек года}}) деп [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинди<ref>[https://bigenc.ru/c/stalin-iosif-vissarionovich-3693f5 Сталин. БРЭ]</ref>]] адаган.
* [[1959 јыл|1959]] — СССР-дыҥ Луна-1 деп космический аппарады [[Ай (спутник)|Айга]] јеткен баштапкы аппарат болгон. 
=== XXI чак ===
* ''Роза революция'' Грузияда болуп, Саакашвили, Михаил Николозович президентке турган.

== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1643 јыл|1643]] — [[Ньютон, Исаак|Исаак Ньютон]] ([[1727 јыл|1727]] ј бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
* [[1710 јыл|1710]] — Перголези, Джованни Баттиста ([[1736 год|1736]] ј. бож.), итальян композитор, скрипач ла органист.
* [[1716 јыл|1716]] — Буонафеде, Аппиан|Аппиан Буонафеде ([[1793 год|1793]] ј. бож.), итальян философ.
* [[1785 јыл|1785]] — [[Гримм, Якоб|Якоб Гримм]] ([[1863 год|1863]] ј. бож.), немец филолог, немец фольклордо чӧрчӧктӧрди кепке баскан карындаштардыҥ бирӱзи<ref>[https://auf-deutsch.eu/ru/stranovedenie-germanii/nemetskie-pisateli/bratja-grimm-biografija/.  Немецкие писатели и поэты/Братья Гримм]</ref>.
=== XIX чак ===
* [[1809 јыл|1809]] — [[Брайль, Луи|Луи Брайль]] [[1852 јыл|1852]] ј. бож.), француз ӱредӱчи, изобретатель шрифт Брайляны сананып тапкан, кӧстӧҥ ајарбас улуска ''точечно-рельефный шрифт'' эткен<ref>{{Cite web |title=Луи Брайль. Россия научная |url=https://scientificrussia.ru/articles/lui-brajl |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117185719/http://scientificrussia.ru/articles/lui-brajl |archivedate=1479409039 |deadlink=yes |accessdate=1697003120 }}</ref>.
* [[1812 јыл|1812]] — Ростопчина, Евдокия Петровна ([[1858 јыл|1858]] ј. бож.) орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
* [[1813 јыл|1813]] — Питман, Айзек ([[1897 јыл|1897]] ј. бож.), британ билимчи, кудайлык ишчи, стенографияныҥ текши јайылган јарлу системазын сананып тапкан кижи.
* [[1874 јыл|1874]] — Сук, Йозеф ([[1935 јыл|1935]] ј. бож.), чех композитор ло скрипач.
* [[1881 јыл|1881]] — Бакланов, Георгий Андреевич (чын ады ''Альфонс-Георг Бакис''; [[1938 јыл|1938]] ј. бож.), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш укту.
* [[1895 јыл|1895]] — Клуцис, Густав Густавович (аттыртып, [[1938 јыл|1938]] ј. бож.), латыш совет јурукчы-авангардист.
* [[1896 јыл|1896]] — Массон, Андре ([[1987 јыл|1987]] ј. бож.), француз јурукчы график.
=== XX чак ===
* [[1907 јыл|1907]] — Дубинин, Николай Петрович ([[1998 год|1998]] ј. бож.), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1916 јыл|1916]] — Котик, Ян ([[2002 год|2002]] ј. бож.), чешский ле немецкий јурукчы, график.
* [[1924 јыл|1924]] — Полуянов, Сергей Сергеевич ([[1983 јыл|1983]] ј. бож.), совет кинооператор ло фотокорреспондент.
* [[1927 јыл|1927]] — Сарнов, Бенедикт Михайлович ([[2014 јыл|2014]] ј. бож.), совет ле россий бичиичи , литературовед ле критик.
* [[1934 јыл|1934]] — Церетели, Зураб Константинович, совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы.
* [[1941 јыл|1941]] — Косматос, Джордж ([[2005 јыл|2005]] ј. бож.), американ кинорежиссёр.
* [[1942 јыл|1942]] — Маклафлин, Джон, англий гитарист-виртуоз, композитор.
* [[1954 јыл|1954]] — Романцев, Олег Иванович, совет ле россий футболист ле тренер.
* [[1956 год в науке|1956]] — Уваров, Павел Юрьевич, совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевистика.
* [[1966 јыл|1966]] — Кеосаян, Тигран Эдмондович, россий кинорежиссёр, актёр, сценарист, клипмейкер, телеведущий.
* [[1967 јыл|1967]] — Шувалов, Игорь Иванович, россий тергеелик ишчи, ''действительный'' 1-чи классту тергеелик советник.
* [[1986 јыл|1986]]
** И, Шарлин, кино, театр ла телевидениениҥ американ актрисазы, музыкант, јурукчы, бичиичи.
** Милнер, Джеймс, англий футболист.
* [[1990 јыл|1990]] — Кроос, Тони, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы ([[2014 јыл|2014]]), УЕФА-ныҥ Лига чемпионовыныҥ 4-катап јеҥӱчили.
* [[1992 јыл|1992]] — Промес, Квинси, нидерланд футболист, УЕФА-ныҥ Лига нацийдиҥ мӧҥӱн сыйын алган ([[2019 јыл|2019]]).
* [[1995 јыл|1995]] — Хассон, Мэдди, американ актриса.
* [[1997]] — Анхелиньо (''Хосе́ А́нхель Эсмори́с Тасе́нде''), испан футболист.

== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1465 јыл|1465]] — Карл (герцог Орлеанский) ([[1391 јыл|1391]] ј.чык.), француз ӱлгерчи, полководец, 25 јыл англий олјодо болгон.
* [[1607 јыл|1607]] — Конингсло, Гиллис ван ([[1544 јыл|1544]] ј.чык.), нидерланд школаныҥ пейзажисти.
* [[1695 јыл|1695]] — Люксембург, Франсуа Анри де Монморанси ([[1628 јыл|1628]] ј.чык.), фрнцуз полководец.
* [[1730 јыл|1730]] — Валенкур, Жан-Батист Анри де ([[1653 јыл|1653]] ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Французский академияныҥ турчызы.
* [[1752 јыл|1752]] — Крамер, Габриэль ([[1704 јыл|1704]] ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
* [[1786јыл|1786]] — Мендельсон, Мозес ([[1729 год|1729]] ј.чык.), немец философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.
=== XIX чак ===
* [[1830 јыл|1830]] — Глазунов, Матвей Петрович ([[1757 јыл|1757]] ј.чык.), московский којойым, книгасадучы.
* [[1845 јыл|1845]] — Буальи, Луи-Леопольд ([[1761 јыл|1761]] ј.чык.), француз јурукчы ла гравёр.
* [[1877 јыл|1877]] — Вандербильт, Корнелиус ([[1794 јыл|1794]] ј.чык.), американ корабельный ла темирјол магнат, голландтардаҥ таркаган.
* [[1880 јыл|1880]] — Фейербах, Ансельм ([[1829 јыл|1829]] ј.чык.), немец тӱӱкилик јурукчы.
* [[1882 јыл|1882]] — Дрейпер, Джон Уильям ([[1811 јыл|1811]] ј.чык.), американ химик, Айдыҥ фотојуругын эҥ баштапкы эткен кижи.
* [[1883 јыл|1883]] — Инсарский, Василий Антонович ([[1814 јыл|1814]] ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
* [[1886 јыл|1886]] — Ткачёв, Пётр Никитич ([[1844 јыл|1844]] ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, ''революционный народничествоныҥ'' идеологторыныҥ бирӱзи.
=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — Беляев, Митрофан Петрович ([[1836 јыл|1836]] ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
* [[1932 јыл|1932]] — Мамедкулизаде, Джалил Гусейнкули оглы ([[1866 јыл|1866]] ј.чык.), азербайджан бичиичи, журналист, общественный деятель.
* [[1939 јыл|1939]] — Ивановский, Владимир Николаевич ([[1867 јыл|1867]] ј.чык.), россий ле совет философ, ӱредӱчи.
* [[1941јыл|1941]] — Бергсон, Анри ([[1859 јыл|1859]] ј.чык.), француз философ, [[Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады]]  ([[1927 јыл|1927]]).
* [[1942 јыл|1942]] — Шеппард, Мелвин ([[1883 јыл|1883]] ј.чык.), американ легкоатлет, јайгы Олимпий ойындардыҥ тӧрт катап чемпионы.
* [[1943 јыл|1943]] — јууда ӧлгӧн Раскова, Марина Михайловна ([[1912 јыл|1912]] ј.чык.), советский лётчица-штурман, баштапкы Советский Союзтыҥ Герой ӱй улузыныҥ ортозында<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=653. Раскова М.М. Герои страны]</ref>
* [[1960 јыл|1960]] — Камю, Альбер ([[1913 јыл|1913]] ј.чык.), француз бичиичи ле философ, [[Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады]] ([[1957 јыл|1957]]).
* [[1961 јыл|1961]] — Шрёдингер, Эрвин ([[1887 јыл|1887]] ј.чык.), австрий физик, [[Нобельдиҥ физика аайынча сыйыныҥ лауреады]]<ref>{{Cite web |title=Шрёдингер. Россия научная |url=https://scientificrussia.ru/articles/ervin-shryodinger |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220814103452/https://scientificrussia.ru/articles/ervin-shryodinger |archivedate=1660473292 |deadlink=yes |accessdate=1697003120 }}</ref> ([[1933 јыл|1933]]).
* [[1965 год|1965]] — Элиот, Томас Стернз ([[1888 јыл|1888]] ј.чык.), англо-американский ӱлгерчи, [[Нобельдиҥ литература аайынча сыйыныҥ лауреады]] ([[1948 јыл|1948]]).
* [[1967 год|1967]] — Кемпбелл, Дональд ([[1921 јыл|1921]] ј.чык.), англий гонщик.
* [[1973јыл|1973]] — Шнейдеров, Владимир Адольфович ([[1900 јыл|1900]] ј.чык.), кинорежиссёр, сценарист, оператор, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* [[1975 јыл|1975]] — Леви, Карло ([[1902 јыл|1902]] ј.чык.), итальян бичиичи, јурукчы ла политикалык ишчи.
* [[1976 јыл|1976]] — Горлаченко, Михаил Иосифович ([[1905 јыл|1905]] ј.чык.) — совет јуучыл ишчи, авиацияныҥ  генерал-майоры.
* [[1986 јыл|1986]]
** Лайнотт, Фил ([[1949 јыл|1949]] ј.чык.), ирландский рок-музыкант («[[Thin Lizzy]]»).
** Ишервуд, Кристофер ([[1904 јыл|1904]] ј.чык.), англий бичиичи.
* [[1995 јыл|1995]]
** Стивенс, Брукс ([[1911 јыл|1911]] ј.чык.), инженер, «Harley-Davidson» деп мотоциклдарды эткен.
** Носик, Валерий Бенедиктович ([[1940 јыл|1940]] ј.чык.), театр ла киноныҥ актёры, Россияныҥ эл артисти.
* [[1996 јыл|1996]] — Смирнова, Кира Петровна ([[1922 јыл|1922]] ј.чык.), пародист, кожоҥдор ло романстар јаҥарчы.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}

[[Категория:Чаган ай|04]]
[[Категория:Чаган айдыҥ 4 кӱни]]