# Барлак
Барлак (орустап Барлак) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Чаргыныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Барлак орустап возможно личное имя.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 650 метрге бийикте,
Себиниҥ ле Куйулу суулардыҥ бириккенинде турат. Јал-мӧҥкӱниҥ сындары, Чаргы бажы тайгалар, Бештиҥ бажыныҥ кырлары эбире тургулайт.

### Климады
Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды −4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы −54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы — 9,9.

### Аҥ-куштары
Барлактыҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке.

### Ӧзӱмдери
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (орустап барбарис), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (орустап крапива), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (орустап ирис), алаҥуш, комургай (орустап борщевик), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (орустап бадан), чай чечек (орустап герань луговая), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (орустап лук порей), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш (орустап жимолость).

### Јери ле јолдоры
Јуртта 1 ором: Тӧс. «Чуйдыҥ трагыныҥ» 525-инчи километринде турат, јолдыҥ идентификационный темдеги Р—256.
| Барлак јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Чаргы           | 9 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Шабалин                | 35 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу               | 81 км   |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы        | 170 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва              | 3900 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 524,2 км-деҥ Чаргы  | 0 км    |


## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда Алтайда православный миссиялар иштеп келерде, кобы-јиктерде алдынаҥ бойы јаткан алтайлар креске тӱжӱп, јурттарга биригип турар тушта тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 42              | →42             | ↗48             | ↘46             | ↗52             | ↘45             | ↘43             |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 38 кижи болгон, олордыҥ 60 % орустар, 29 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
Бастыра инфраструктурный обьекттер Чаргыда.

## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

Барлак
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Барлак
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Барлак}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
 |lat_deg = 51.494097
|lon_deg =  85.555539
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Шабалин аймак
 |район в таблице          = Шабалин аймак{{!}}Шабалин 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Чаргыныҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Чаргыныҥ јурт јеезези{{!}}Чаргыныҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 650<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Барлак (Республика Алтай) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Барлак (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 60 %, <br>[[алтайлар]] 29 % (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Барлак''' ({{Lang-ru|Барлак}}) јурт [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Шабалин аймак|Шабалин аймагында]] [[Чаргыныҥ јурт јеезези|Чаргыныҥ јурт јеезезине]] кирет.

== Этимологиязы ==
Барлак {{Lang-ru|возможно личное имя}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
[[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 650 метрге бийикте<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35051/barlak.html Барлак]</ref>,
[[Себи (суу)|Себиниҥ]] ле [[Куйулу (суу)|Куйулу]] суулардыҥ бириккенинде турат. Јал-мӧҥкӱниҥ сындары, Чаргы бажы тайгалар, Бештиҥ бажыныҥ кырлары эбире тургулайт.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды −4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы −54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы — 9,9.

=== Аҥ-куштары ===
Барлактыҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Јурттыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек ({{lang-ru|барбарис}}), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан ({{lang-ru|крапива}}), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек ({{lang-ru|ирис}}), алаҥуш, комургай ({{lang-ru|борщевик}}), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш ({{lang-ru|бадан}}), чай чечек ({{lang-ru|герань луговая}}), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр ({{lang-ru|лук порей}}), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ({{lang-ru|жимолость}})<ref name="Торбоков звери"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 1 ором: Тӧс. «[[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагыныҥ]]» 525-инчи километринде турат, јолдыҥ идентификационный темдеги Р—256.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Барлак јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Чаргы]]|| 9 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Шабалин]] || 35 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  81 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  170 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 3900 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 524,2 км-деҥ [[Чаргы]] ||0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда Алтайда православный миссиялар иштеп келерде, кобы-јиктерде алдынаҥ бойы јаткан алтайлар креске тӱжӱп, јурттарга биригип турар тушта тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Барлак (Республика Алтай) }}

{{Эл-јонныҥ тоозы|Барлак (Республика Алтай) | график}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 38 кижи болгон, олордыҥ 60 % [[орустар]], 29 % [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктурный обьекттер [[Чаргы|Чаргыда]].

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===

=== Ар-бӱткендик ===

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Шабалин аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Шабалин аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]