# Майма аймак
| Муниципал тӧзӧлмӧзи              |                                         |
| Майма аймак                      |                                         |
| орустап Майминский район         |                                         |
| Маанызы · Кебедели               |                                         |
| 52°01′00″ с. ш. 85°55′00″ в. д.  |                                         |
| Эл-тергее                        | Россия                                  |
| Федерацияныҥ тергеези            | Алтай Республика                        |
| Муниципал тӧзӧлмӧзи              | Майма аймак                             |
| Кирет                            | 6 јурт јеезе (25 јурт)                  |
| Тӧс јурт                         | Майма                                   |
| Тӱӱкизи ле географиязы           |                                         |
| Дата образования                 | 1924 г.                                 |
| Текши јери, км²                  | 1284,55 км² (10-е место)                |
| Высота: максимальная минимальная | м м                                     |
| Ойдиҥ поязы                      | UTC+7:00 (MSK+4)                        |
| Эл-јон                           |                                         |
| Эл-јонныҥ тоозы:                 | 34 582 кижи (2021) (15,65 %, 1-е место) |
| Эл-јонныҥ ныктазы, кижи/км²      | 26,92 кижи/км²                          |
| Ук-калыктар:                     | алтайлар, орустар и др.                 |
| Кудай јаҥы:                      | христиан јаҥ кам јаҥ, ак јаҥ,           |
| Окылу тил:                       | орус, алтай                             |
| Тоолорлу идентификаторлор        |                                         |
| Телефонныҥ коды                  | +7 38844                                |
| Почтаныҥ индекси                 | 6491ХХ                                  |
| ОКАТО-ныҥ коды                   |                                         |
| ОКТМО-ныҥ коды                   |                                         |
| Окылу сайт «Майма аймак»         |                                         |
| Кӧксу-Оозы аймак                 |                                         |
| Медиафайлдар Викискладта         |                                         |




Майма аймак (орустап Майминский район) Россияда Алтай Республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи. 
Администрациялык тӧс јери — Майма јурт.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Майма аймак Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде јадат. Оныҥ јерлери тӱндӱк јанынаҥ Алтай кырайла кыйулажат, тӱштӱк-кӱнчыгыш јаар Чоо аймактыҥ јерлериле, тӱштӱк јанында Чамал ла Шабалин аймактарла кыйулажат. Јаан суудардаҥ мында Майма ла Кадын суулар тӱштӱктеҥ тӱндӱк јаар агып барат. Аймактыҥ јериле тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар федерал учурлу Чуйдыҥ кӧӧлик трагы Калканыҥ гран-кыйузына ууланат.

### Гидрология
Майма аймактыҥ суулары
.
1. Майма[5] (орустап Майма) 63 км;
2. Кадын[5] (орустап Катунь) 760 км;
3. Кичу-Ыжы[5] (орустап Малая Иша) 58 км;
4. Ыны[5] (орустап  Муны) 6 км;
5. Кара-Суу[5] (орустап  Карасук) 6 км;
6. Кичӱ Карасук[5] (орустап  Малый Карасук) 5 км;
7. Кара-Куш[5] (орустап  Карагужка) 3 км.


### Климады
Майма аймактыҥ климады орто-континентал. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ, мында ай-кӱнниҥ сыркыны бир канчага јымжак. Кыш јаан карлу, соок ло деген кӱндерде 35..40 °С болзо, јайгы тыҥ ла деген изӱ +25..35 °С болот. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 3,0 °С, эҥ ле изӱ кӱнниҥ температуразы јыл ичинде 39 °С, јыл ичинде эҥ ле соок температура -42 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 4 °С, баштапкы ла калганчы соок кӱндер — 22,05/20,09, соок јок кӱндердиҥ тоозы — 120, чык-јуттыҥ ортојылдык кеми —  490 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми — 3,0, Тыҥ салкын (тӱргени 15 м/с кӧп) болгон кӱндер —19,2.

### Јери ле јолдоры
Майма аймактыҥ јериниҥ текши кеми  1286 кв.км.
Аймактыҥ јерин кечире федерал учурлу Чуйдыҥ трагы деп кӧӧлик јол ӧдӧт, ого коштой айрылчык јолдор ӧдӧт: Артыбаш — Кызыл-Ӧзӧк — Горно-Алтайск, Новосибирск — Барнаул — Горно-Алтайск, Чамал — Майма — Горно-Алтайск.

## Экологиязы
08.08.2016 јылддыҥ 7 айыныҥ туркунына  Байконур космодромноҥ 8 катап  ракета-носитель учкан, ол тоодо гептил деп коронду топливоло иштеп турган  РН «Протон-М» деп ракета. 
Аймакта  санитарноэпидемиологический айалганы кӧрӧргӧ, экологиялык мониторинг ӧткӱрилген.
Испытательный лабораторный тӧс јер (ИЛЦ) шиҥжӱ иш ӧткӱрген: ичер сууныҥ чыҥдыйы, бастыра сууныҥ 11 пробазы шиҥделген, ончозында ичер сууныҥ чыҥдыйы бызылбаган, гигиен-норманаҥ ашпаган.
Кӱӱк айдаҥ ала Майма аймакта ФБУЗ «Центр гигиены и эпидемиологии в Республике Алтай» деп ӧмӧликтиҥ ишчилери шиҥдеген: агын сууныҥ 2 пробазы, јердиҥ кыртыжыныҥ — 3, дикорос ло маала ажынаҥ — 7. Бастыра кӧрӱлген пробалар гигиен-норманы ашпаган
Майма аймактыҥ јеринде Ман-Јӱрек јурт јеезеде Кӧл-Јик деп јурттагы кӧлди арчыйдылар
Бу кӧл ар-бӱткендик кереес деп статусту.
Ман-Јӱректиҥ кӧлинде јӱзӱн-башка бӱдӱм куштар јӱрет, олордыҥ кезиги Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген.

## Тӱӱкизи
1923 јылдыҥ кӱӱк айында Улалуда Ойрот автоном областьтыҥ волисполкомдорыныҥ башкараачыларыныҥ јууны ӧткӧн, ондо тургузылган сурактар: областьты администрациялык ла экономикалык јанынаҥ аймактарга бӧлиири.
Бар волостьторды јаанадар деп јӧп чыгарган: Майма волостько Имеринская (Ингурек ле Ӱстӱги-Куйум јурттар јогынаҥ), Паспауулдыҥ волостинеҥ Ӱстӱги-Ыжы јурт кожулган. Тӧс јер — Улалу јурт. Ойрот облисполкомныҥ президиумыныҥ  № 47 1924 јылдыҥ сыгын айыныҥ 16-чы кӱнинде  № 47 темдектӱ јӧби аайынча волостьты јаҥынаҥ аймак (монгол сӧс) эдип адаган. Майманыҥ волости Майма аймак боло берген.
1925 јылда Майма аймакта 11940 кижи јуртаган, олордын 5865 кижи эр улус, ӱй улус — 6075 кижи, орустар — 7388, алтайлар — 4572 кижи. Аймакта 9 јуртсовет болгон. Аш салар кыралардыҥ кеми 3457 десятин, аймактыҥ текши јери 130052 га болгон. Јурт ээлемдерде јылкы малдыҥ тын тоозы  — 4861 тын, соок тумчукту мал — 6074 тын, койлор — 4510 тын, эчкилер — 86 тын, марал — 2, оок мал — 12315 тын. Аймактыҥ эл-јоны јер ижиле, мал ӧскӱрер иштер эткен.
1925 јылда Аймакта «Улалинское кредитное товарищество» болгон, ол 12 јуртты бириктирген. 1926 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ1-кы кӱнинде аймакта 11 кооператив (кредит ӧмӧлик — 1, јуртхоз ӧмӧлик — 1, машинный ӧмӧлик — 2, мал азыраар ӧмолик — 1, сарју эдер артель — 3, сыр эдер артель — 1, трудгужартель — 2).
Ойрот облисполкомныҥ президиумыныҥ  1925 јылдыҥ тулаан айыныҥ 29-чы кӱнинде ӧткӧн јуунында эткен № 1 (163) темдектӱ јӧбинде айдылган: Урлу-Аспактыҥ ла Эмериниҥ јуртсоветтерин бириктиреле, тӧс јерин Эмериде эдер, Јаҥы-Улалинский ле Улалуныҥ јуртсоветтерин бириктиреле, тӧс јерин Улалуда эдер, «Республика Успенского аймака» (Чоо аймак) деп поселокты Майма аймактыҥ Кара-Сууда јуртсоведиле бириктирер.
Совет јаҥныҥ баштапкы јылдарында аймакта бир де школ јок болгон. Баштапкы коммунисттер Александр Егорович Миронов, Клара Васильевна Иванова, Александра Федоровна Ежулина, Раиса Петровна Трушкокова јаҥы јӱрӱмге баштап, ликбезтер, школдор, изба –читальнялар ачкан. 1928 јылда аймакта 13 изба-читальня болгон. Рйполитпросветкомныҥ јетиргениле 1927 јылда аймакта 4 изба-читальня, 11 кызыл-толук (Красный угол), 11 тургун библиотека, 11 кӧчӱп јӱрер библиотека, 11 ликпункт, 11 крестьян курстар, 4 малограмотныйлардыҥ школы, 4 ишмекчи-клуб, 1 кинопередвижка, 1стационар кино, 1дадиоустановка, 1 диапозитив фонарь. Аймакта просветительский ишле коштой коллективный ээлемдер ӧзӱп баштаган.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 1897            | 1916            | 1920            | 1926            | 1933            | 1939            | 1959            | 1970            | 1979            | 1989            | 2002            | 2003            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 2651            | ↗8743           | ↗12 281         | ↗16 205         | ↘11 386         | ↗14 755         | ↗27 493         | ↘27 019         | ↘18 815         | ↗22 533         | ↗26 306         | ↗26 541         |
| 2004            | 2005            | 2006            | 2007            | 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            |
| ↗26 920         | ↗27 100         | ↗27 400         | ↗27 600         | ↗27 991         | ↗28 430         | ↗28 642         | ↗28 667         | ↗28 867         | ↗29 397         | ↗30 050         | ↗31 113         |
| 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |                 |                 |                 |                 |                 |                 |
| ↗31 932         | ↗33 042         | ↗33 939         | ↗34 242         | ↗34 570         | ↗34 582         |                 |                 |                 |                 |                 |                 |




Эл-јонныҥ тоозы Россияныҥ экономӧзӱм министерствозыныҥ јетиргениле 
(орустап Минэкономразвития России) мындый болор:
- 2024 јылда — 40,75 муҥ. кижи.
- 2035 јылда — 51,35 муҥ. кижи.


## Ук-калыктары
Майма аймакта орустар, алтайлар, телеҥиттер, тубалар ла о.ӧ. укту улус јуртайт.

## Муниципал јерлӱ тӧзӧлмӧлӧр

### Јурт јеезелер
Аймактыҥ 6 јурт јеезезине 25 јон јаткан јер кирет.
| № | Јурт јеезези               | Административный тӧс јер | Јурт                                                       | Кирет | Эл-јон, кижи (2021) | Текши јери,км² |
| - | -------------------------- | ------------------------ | ---------------------------------------------------------- | ----- | ------------------- | -------------- |
| 1 | Билӱлӱниҥ јурт јеезези     | Билӱлӱ                   | Урлу-Аспак, Филиал, Эмери                                  | 4     | ↗1594               | 304,00         |
| 2 | Кызыл-Озӧктиҥ јурт јеезези | Кызыл-Ӧзӧк               | Боочы-Арка, Ӱстӱги Сайдыс, Кара-Суу , Орто Сайдыс,Улалушка | 6     | ↗7378               | 420,00         |
| 3 | Майманыҥ јурт јеезези      | Майма                    | Ай-Балык, Бабырган, Карлу, Ӱстӱги Кара-Куш, Эрмендӱ        | 6     | ↘21 482             | 159,00         |
| 4 | Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези  | Ман-Јӱрек                | Кӧл-Јик                                                    | 2     | ↗1957               | 89,00          |
| 5 | Сускуныҥ јурт јеезези      | Суску                    | Калбалу, Турбаза «Юность»                                  | 3     | ↗1454               | 39,00          |
| 6 | Ыныныҥ јурт јеезези        | Ыны                      | Бараан-Коол, Карым, Череттӱ                                | 4     | ↘717                | 160,00         |

Майма аймактыҥ эл-јоныныҥ текши тоозы  2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде 34 582 кижи.

### Јурт јеезелерге кирет
| №  | Јурт алтайлап    | Јурт орустап     | Эл-јонныҥ тоозы, кижи | Јурт јеезези               |
| -- | ---------------- | ---------------- | --------------------- | -------------------------- |
| 1  | Ай-Балык         | Рыбалка          | ↗62                   | Майманыҥ јурт јеезези      |
| 2  | Бабырган         | Подгорное        | ↗546                  | Майманыҥ јурт јеезези      |
| 3  | Бараан-Коол      | Барангол         | ↗115                  | Ыныныҥ јурт јеезези        |
| 4  | Билӱлӱ           | Бирюля           | ↗727                  | Билӱлӱниҥ јурт јеезези     |
| 5  | Боочы-Арка       | Алфёрово         | ↗1467                 | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 6  | Калбалу          | Черемшанка       | ↗96                   | Сускуныҥ јурт јеезези      |
| 7  | Кара-Суу         | Карасук          | ↗331                  | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 8  | Карлу            | Карлушка         | ↘442                  | Майманыҥ јурт јеезези      |
| 9  | Карым            | Карым            | ↘81                   | Ыныныҥ јурт јеезези        |
| 10 | Кӧл-Јик          | Озерное          | ↗167                  | Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези  |
| 11 | Кызыл-Ӧзӧк       | Кызыл-Озёк)      | ↗4766                 | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 12 | Майма            | Майма            | ↗17 824               | Майманыҥ јурт јеезези      |
| 13 | Ман-Јӱрек        | Манжерок         | ↘1567                 | Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези  |
| 14 | Орто Сайдыс      | Средний Сайдыс   | ↗203                  | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 15 | Суску            | Соузга           | ↗1267                 | Сускуныҥ јурт јеезези      |
| 16 | Турбаза «Юность» | Турбаза «Юность» | ↘52                   | Сускуныҥ јурт јеезези      |
| 17 | Улалушка         | Улалушка         | →9                    | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 18 | Урлу-Аспак       | Урлу-Аспак       | ↗427                  | Билӱлӱниҥ јурт јеезези     |
| 19 | Ӱстӱги Кара-Куш  | Верх-Карагуж     | ↘481                  | Майманыҥ јурт јеезези      |
| 20 | Ӱстӱги Сайдыс    | Верхний Сайдыс   | ↗3                    | Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези |
| 21 | Филиал           | Филиал           | ↗27                   | Билӱлӱниҥ јурт јеезези     |
| 22 | Череттӱ          | Известковый      | ↘46                   | Ыныныҥ јурт јеезези        |
| 23 | Ыны              | Усть-Муны        | ↘445                  | Ыныныҥ јурт јеезези        |
| 24 | Эмери            | Александровка    | ↘314                  | Билӱлӱниҥ јурт јеезези     |
| 25 | Эрмендӱ          | Дубровка         | ↗467                  | Майманыҥ јурт јеезези      |


## Инфраструктуразы
- Аймактыҥ администрациязы — 1;
- Јурт јеезениҥ администрациязы — 1;
- Орто ӱредӱлӱ школ — 8;
- Толо эмес ӱредӱлӱ текши школ — 3;
- Баштамы школ — 10;
- Балдардыҥ туразы — 15;
- Кӱӱлик сургал — 1;
- Музей — 4;
- Аймактыҥ библиотеказы — 1;
- Јурттыҥ библиотеказы — 6;
- Культураныҥ байзыҥы — 15;
- Јурттыҥ клубы — 12;
- Спортшкол — 1;
- Стадион — 17;
- Аймактыҥ эмчилиги — 1;
- Јурттыҥ эмчилиги (ФАП) — 21;
- Турбаза 35[32];
- «Јажыл туралар» (туристтерге) 115 [32];
- Магазин — 199;
- Калаш быжырар јер — 9;
- Ашкана — 9;
- Почта — 8;
- Агаш јарар эдим — 9;
- Кӧӧликтер јазаар јер — 5;
- АЗС — 20.


## Экономиказы
Майма аймактыҥ јеринде 217 саду ӧткӱрер јер, олордыҥ тогузы јон азыраар јер, 9 — калаш быжырар пекарня, 20 — АЗС.
Аймактыҥ јери агашла бай, агаштаҥ эдимдер јазаары, мал, аҥ, куш, адару тудары, онойдо ок хмель, маала-ажын, сад ӧскӱрери јанынаҥ иш ӧдӧт. Аймакта черет, кумак, той балкаш, керамзит сырье, гранит (порфира, диорит) бар.
Аймактыҥ администрациязыныҥ јетиргениле 2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде јурт-ээлемде јылкы малдыҥ тоозы 1828, маралдыҥ тоозы 2660, соок тумчукткту малдыҥ тоозы 3900, кой-эчкиниҥ тоозы 1074, чочконыҥ 301, куштыҥ тоозы 9935 тын болгон.

## Ӱредӱлик
Майма аймакта 2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде школдо ӱренип турган балдарыныҥ тоозы: 4170 ӱренчик, школго јеткелек Балдардыҥ туразына (д/с) јӱрӱп турганы: 2094 бала .

## Мӱргӱӱр јер
- Христиан серкпелер — 4;
- Калбалуда аржан;
- Ман-Јӱректе аржан.


## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлаган кереес — 7;


### Ар-бӱткендик
- Ман-Јӱректиҥ кӧли;
- Талдуныҥ куй таштары (Тавдинские пещеры);
- Аржан-Суу;
- Калбалуныҥ аржаны.


## Јарлу улузы
- Улагашев Н.У. (17 марта 1861 — 30 января 1946) — Туулу Алтайдыҥ эл кайчызы, СССР-диҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы (1936).
- Чевалков М.В. (1817—1901) — баштапкы алтай бичиичи, кӧчӱреечи, ӱредӱчи-миссионер, баштапкы алтай букварьдыҥ тургузаачыларыныҥ бирӱзи (1868), алтай литератураныҥ тӧзӧӧчизи.
- Хохолков В.Ф. (03.06.1938, Ойрот-Турада — 2008, Улалуда) — кӱӱчӱмдеечи, јредӱчи, фольклорист, журналист, кожоҥдордыҥ авторы, Алтайдыҥ ленинский комсомолыныҥ сыйыныҥ лауреады (1976), Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1996), А.В.Анохинниҥ сыйыныҥ лауреады (2002) [35].
- Эдоков  И.П. (10.10.1927—25.07.2006) — ӱредӱчи, тӱӱки билимдердиҥ кандидады (1973), Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы (1944-1945), «За Победу над Японией» деп медальла кайралдаткан. Горно-Алтайский государственный педагогический институтта баш преподаватель, КПСС-тыҥ тӱӱкизиниҥ ле философияныҥ кафедразыныҥ доценти, 1978-1987 јј. Горно-Алтайский тӱӱкиниҥ, тил ле литератураныҥ билим-шиҥжӱ институдыныҥ директоры болгон (эмди – БНУ РА «С.С.Суразаковтыҥ адыла адалган алтаистиканыҥ билим-шиҥжӱ институды»).
- Немцев И. Т. (09.03.1942—18.08.2015)— спортчы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, Майманыҥ ДЮСШ-да 35 јыл таскадаачы-тренер (высшей категории) болгон, оныҥ тӧрт спортчызы гиря спортло телекейлик маргаандарда чемпиондор болгон, Россияныҥ гиря спортло кӧп катап чемпионы (16 катап), СССР-дыҥ Мастера спорта международного класса, 4 катап телекейдиҥ спорт-ветерандары ортодо чемпион «Легенда гиревого спорта», Олимпий оттыҥ эстафетазында факелоносец болгон («Сочи–2014»), «За заслуги в развитии физической культуры и спорта», «Отличник физической культуры и  спорта», орден «Крылатого Льва», спортивный «Оскар» ла о.ӧ. кӧп тоолу кайралдарлу[36].
- Окулич-Казарина Л. В. (01.03.1896 — 08.09.1959) — селекционер-билимчи,   кой ло эчкиниҥ угын јарандырар билим-шиҥжӱ ишти Ойротский опытный зональный станцияда ӧткӱрген (ЗОС) (1937—1941). РФ-ныҥ Тергеелик сыйыныҥ билим ле техникада лауреады, эчкилердиҥ јаҥы угын тапкан билим ижи ӱчӱн алтын медальла кайралдаткан (орустап «Выведение и совершенствование горноалтайской породы пуховых коз») . Кызыл-Ӧзӧктӧ бир ором оныҥ адыла адалган[37].
- Образцова М. Ю. (15.02.1959) — ӱлгерчи, Россия бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (2002)[38].
- Гайсина Н.Н. (05.07.1948) — журналист, ӱлгерчи, Уральский госуниверситет божоткон, доцент (1974), «Звезда Алтая» газеттиҥ редакторы (2000-2003), Россия журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1981), РФ-ныҥ печатьиниҥ Министерствозыныҥ кӱндӱлӱ грамотазыла кайралдаткан[39].


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Алтай Республиканыҥ, Майма аймак, Нулевой километр
- Кадынныҥ алтыгы агыны
- Кадын јайдыҥ бажында
- Суу кирӱ
- Ман-Јӱрек


Майма аймак
{|align="right" class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | Муниципал тӧзӧлмӧзи
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Майма аймак'''<br>
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | {{lang-ru|Майминский район}}<br>
[[File:Mayminsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (15).jpg|300px| Майма аймак ]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN= "center"| 
[[File:Flag of Mayminsky District.png|170px|border |Маанызы]] [[File:Coat of Arms of Mayminsky District (2019).png|110px|Кебедели ]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | 52°01′00″ с. ш. 85°55′00″ в. д.   
|-
| Эл-тергее || [[Россия]]
|-
| Федерацияныҥ тергеези || [[Алтай Республика]]
|-
| Муниципал тӧзӧлмӧзи || [[Майма аймак]]
|-
| Кирет || 6 јурт јеезе (25 јурт)
|-
| Тӧс јурт || [[Майма]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тӱӱкизи ле географиязы'''
|-
| Дата образования || 1924 г.
|-
|Текши јери, км² || 1284,55 км²<br>(10-е место)
|-
| Высота:<br> максимальная <br>минимальная|| <br>  м <br> м
|-
| Ойдиҥ поязы || UTC+7:00 (MSK+4)
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Эл-јон'''
|-
| Эл-јонныҥ тоозы: || 34 582<ref name="Численность МО РА на 01.01.21">{{Cite web |title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502131349/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx |archivedate=1619961229 |deadlink=yes |accessdate=1621726607 }}</ref> кижи (2021) <br>(15,65 %, 1-е место)
|-
| Эл-јонныҥ ныктазы,<br>кижи/км² || 26,92 кижи/км²
|-
| Ук-калыктар: ||алтайлар, орустар и др.
|-
| Кудай јаҥы: || христиан  јаҥ<br>кам јаҥ, ак јаҥ,
|-
| Окылу тил: || орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 "О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай" (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тоолорлу идентификаторлор'''
|-
| Телефонныҥ коды  || +7 38844
|-
| Почтаныҥ индекси  || 6491ХХ
|-
| ОКАТО-ныҥ коды  || 
|-
| ОКТМО-ныҥ коды  ||
|-
|COLSPAN="2" ALIGN="center" | [http://www.maima-altai.ru/ Окылу сайт «Майма аймак»]
|- 
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | <div style="position: relative; width: 330px;"><br>[[Файл:Location Mayminsky District Altai Republic.svg|260px|Кӧксу-Оозы аймак]]
|-
|COLSPAN="2" ALIGN="center" | [[Файл:Commons-logo.svg|20px]] [[:commons:Category:Mayminsky District|Медиафайлдар Викискладта]]
|}


'''Майма аймак''' ({{lang-ru|Майминский район}}) [[Россия |Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] муниципал тӧзӧлмӧзи. 
Администрациялык тӧс јери — [[Майма]] јурт.

== Физико-географиялык темдектери ==
=== Географиязы ===
Майма аймак [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде јадат. Оныҥ јерлери тӱндӱк јанынаҥ [[Алтай кырай|Алтай кырайла]] кыйулажат, тӱштӱк-кӱнчыгыш јаар [[Чоо аймак|Чоо аймактыҥ]] јерлериле, тӱштӱк јанында [[Чамал аймак|Чамал]] ла [[Шабалин аймак|Шабалин]] аймактарла кыйулажат. Јаан суудардаҥ мында [[Майма (суу)|Майма]] ла [[Кадын]] суулар тӱштӱктеҥ тӱндӱк јаар агып барат. Аймактыҥ јериле тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар федерал учурлу [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ]] кӧӧлик трагы Калканыҥ гран-кыйузына ууланат<ref name="Алтай Республика, география">[https://altai-republic.ru/about-the-region/geographical-position/Республика Алтай,географиязы]
</ref>.

=== Гидрология ===
Майма аймактыҥ суулары<ref>{{Cite web |title=Реки Майминского района |url=https://domorost.ru/maps/country/rossiya/region/respublika-altaj/district/majminskij-rajon/type/river |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522215621/https://domorost.ru/maps/country/rossiya/region/respublika-altaj/district/majminskij-rajon/type/river |archivedate=1621720581 |deadlink=yes |accessdate=1621720579 }}</ref>
<ref name="перечень алтайских названий">[http://docs.cntd.ru/document/473312697 Постановление Государственного Собрания — Эл Курултай Республики Алтай от 21.06.2012 № 20-36 «О перечне наименований населенных пунктов, пересекаемых рек, ручьев, расположенных на территории Республики Алтай вдоль трасс автомобильных дорог общего пользования, на алтайском языке»]</ref>.

# [[Майма (суу)|Майма]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru|Майма}}) 63 км; 
# [[Кадын]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru|Катунь}}) 760 км; 
# [[Кичу-Ыжы (суу)|Кичу-Ыжы]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru|Малая Иша}}) 58 км; 
# [[Ыны (суу)|Ыны]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru| Муны}}) 6 км; 
# [[Кара-Суу (суу)|Кара-Суу]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru| Карасук}}) 6 км; 
# [[Кичӱ Карасук (суу)|Кичӱ Карасук]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru| Малый Карасук}}) 5 км; 
# [[Кара-Куш (суу)|Кара-Куш]]<ref name="перечень алтайских названий"/> ({{lang-ru| Карагужка}}) 3 км.

=== Климады ===
Майма аймактыҥ климады орто-континентал. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ, мында ай-кӱнниҥ сыркыны бир канчага јымжак. Кыш јаан карлу, соок ло деген кӱндерде 35..40 °С болзо, јайгы тыҥ ла деген изӱ +25..35 °С болот<ref name=«Алтай Республика», география">[https://altai-republic.ru/about-the-region/geographical-position/Республика Алтай,географиязы]</ref>. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 3,0 °С, эҥ ле изӱ кӱнниҥ температуразы јыл ичинде 39 °С, јыл ичинде эҥ ле соок температура -42 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 4 °С, баштапкы ла калганчы соок кӱндер — 22,05/20,09, соок јок кӱндердиҥ тоозы — 120, чык-јуттыҥ ортојылдык кеми —  490 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми — 3,0, Тыҥ салкын (тӱргени 15 м/с кӧп) болгон кӱндер —19,2<ref name="Алтай Республика, география"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Майма аймактыҥ јериниҥ текши кеми  1286 кв.км<ref name="Окылу сайт,Майма аймак, јери">[http://www.maima-altai.ru/rayon/stat/ Окылу сайт,Майма аймак, текши јери]</ref>.
Аймактыҥ јерин кечире федерал учурлу [[Чуйдыҥ трагы]] деп кӧӧлик јол ӧдӧт, ого коштой айрылчык јолдор ӧдӧт: [[Артыбаш]] — [[Кызыл-Ӧзӧк]] — [[Улалу|Горно-Алтайск]], [[Новосибирск]] — [[Барнаул]] — [[Улалу|Горно-Алтайск]], [[Чамал]] — [[Майма]] — [[Улалу|Горно-Алтайск]].

== Экологиязы ==
08.08.2016 јылддыҥ 7 айыныҥ туркунына  Байконур космодромноҥ 8 катап  ракета-носитель учкан, ол тоодо ''гептил'' деп коронду топливоло иштеп турган  РН «Протон-М» деп ракета. 
Аймакта  санитарноэпидемиологический айалганы кӧрӧргӧ, ''экологиялык мониторинг'' ӧткӱрилген.
Испытательный лабораторный тӧс јер (ИЛЦ) шиҥжӱ иш ӧткӱрген: ичер сууныҥ чыҥдыйы, бастыра сууныҥ 11 пробазы шиҥделген, ончозында ичер сууныҥ чыҥдыйы бызылбаган, гигиен-норманаҥ ашпаган.
Кӱӱк айдаҥ ала Майма аймакта ФБУЗ «Центр гигиены и эпидемиологии в Республике Алтай» деп ӧмӧликтиҥ ишчилери шиҥдеген: агын сууныҥ 2 пробазы, јердиҥ кыртыжыныҥ — 3, дикорос ло маала ажынаҥ — 7. Бастыра кӧрӱлген пробалар гигиен-норманы ашпаган<ref name="Окылу сайт,Майма аймак,Щучинов">[http://www.maima-altai.ru/rayon/ekologia/%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%BF%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf Окылу сайт,Майма аймак,Щучинов]</ref>

Майма аймактыҥ јеринде [[Ман-Јӱрек]] јурт јеезеде Кӧл-Јик деп јурттагы кӧлди арчыйдылар<ref name="АР, СМИ">[https://altai-republic.ru/Алтай Республика в СМИ]</ref>
Бу кӧл ар-бӱткендик кереес деп статусту<ref name="АР, СМИ"/>.
Ман-Јӱректиҥ кӧлинде јӱзӱн-башка бӱдӱм куштар јӱрет, олордыҥ кезиги Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген.

== Тӱӱкизи ==
1923 јылдыҥ кӱӱк айында [[Улалу|Улалуда]] Ойрот автоном областьтыҥ волисполкомдорыныҥ башкараачыларыныҥ јууны ӧткӧн, ондо тургузылган сурактар: областьты администрациялык ла экономикалык јанынаҥ аймактарга бӧлиири<ref name="Окылу сайт,Майма аймактыҥ тӱӱкизи">[http://www.maima-altai.ru/rayon/history/ Майма аймак,Окылу сайт, тӱӱкизи]</ref>.
Бар волостьторды јаанадар деп јӧп чыгарган: Майма волостько Имеринская (Ингурек ле Ӱстӱги-Куйум јурттар јогынаҥ), Паспауулдыҥ волостинеҥ Ӱстӱги-Ыжы јурт кожулган. Тӧс јер — Улалу јурт. Ойрот облисполкомныҥ президиумыныҥ  № 47 1924 јылдыҥ сыгын айыныҥ 16-чы кӱнинде  № 47 темдектӱ јӧби аайынча ''волостьты'' јаҥынаҥ ''аймак'' (монгол сӧс) эдип адаган. Майманыҥ волости Майма аймак боло берген.

1925 јылда Майма аймакта 11940 кижи јуртаган, олордын 5865 кижи эр улус, ӱй улус — 6075 кижи, [[орустар]] — 7388, алтайлар — 4572 кижи. Аймакта 9 јуртсовет болгон. Аш салар кыралардыҥ кеми 3457 десятин, аймактыҥ текши јери 130052 га болгон. Јурт ээлемдерде јылкы малдыҥ тын тоозы  — 4861 тын, соок тумчукту мал — 6074 тын, койлор — 4510 тын, эчкилер — 86 тын, марал — 2, оок мал — 12315 тын. Аймактыҥ эл-јоны јер ижиле, мал ӧскӱрер иштер эткен.

1925 јылда Аймакта «Улалинское кредитное товарищество» болгон, ол 12 јуртты бириктирген. 1926 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ1-кы кӱнинде аймакта 11 кооператив (кредит ӧмӧлик — 1, јуртхоз ӧмӧлик — 1, машинный ӧмӧлик — 2, мал азыраар ӧмолик — 1, сарју эдер артель — 3, сыр эдер артель — 1, трудгужартель — 2).

Ойрот облисполкомныҥ президиумыныҥ  1925 јылдыҥ тулаан айыныҥ 29-чы кӱнинде ӧткӧн јуунында эткен № 1 (163) темдектӱ јӧбинде айдылган:<ref name="Окылу сайт,Майма аймактыҥ тӱӱкизи"/> Урлу-Аспактыҥ ла Эмериниҥ јуртсоветтерин бириктиреле, тӧс јерин Эмериде эдер, Јаҥы-Улалинский ле Улалуныҥ јуртсоветтерин бириктиреле, тӧс јерин Улалуда эдер, «Республика Успенского аймака» (Чоо аймак) деп поселокты Майма аймактыҥ Кара-Сууда јуртсоведиле бириктирер.

Совет јаҥныҥ баштапкы јылдарында аймакта бир де школ јок болгон. Баштапкы коммунисттер Александр Егорович Миронов, Клара Васильевна Иванова, Александра Федоровна Ежулина, Раиса Петровна Трушкокова јаҥы јӱрӱмге баштап, ''ликбезтер'', школдор, ''изба –читальнялар'' ачкан. 1928 јылда аймакта 13 изба-читальня болгон. Рйполитпросветкомныҥ јетиргениле 1927 јылда аймакта 4 изба-читальня, 11 кызыл-толук (Красный угол), 11 тургун библиотека, 11 кӧчӱп јӱрер библиотека, 11 ''ликпункт'', 11 крестьян курстар, 4 малограмотныйлардыҥ школы, 4 ишмекчи-клуб, 1 кинопередвижка, 1стационар кино, 1дадиоустановка, 1 диапозитив фонарь. Аймакта просветительский ишле коштой коллективный ээлемдер ӧзӱп баштаган.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Майминский район |  Столбцов=12}}

{{ Эл-јонныҥ тоозы | Майминский район | график}}


Эл-јонныҥ тоозы [[Россия|Россияныҥ]] экономӧзӱм министерствозыныҥ јетиргениле 
({{lang-ru|}}[[Министерство экономического развития Российской Федерации|Минэкономразвития России]])<ref>[https://www.spsss.ru/assets/files/2018/v-nts_strategiya-prostranstvennogo-razvitiya.pdf Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)]</ref> мындый болор:
* [[2024 јыл|2024]] јылда — 40,75 муҥ. кижи.
* [[2035 јыл|2035]] јылда — 51,35 муҥ. кижи.

== Ук-калыктары ==
Майма аймакта [[орустар]], [[алтайлар]], телеҥиттер, тубалар ла о.ӧ. укту улус јуртайт.

== Муниципал јерлӱ тӧзӧлмӧлӧр ==
=== Јурт јеезелер ===
Аймактыҥ 6 јурт јеезезине 25 јон јаткан јер кирет.
{| class="wikitable" style="width:75%"
|-
! №
!style="width:30%"| Јурт јеезези<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:15%"| Административный<br>тӧс јер<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:30%"| Јурт<ref name="Госкаталог геогр.названий">{{Cite web |title=Реестр наименований географических объектов на территории Республики Алтай по состоянию на 22.11.2016 (PDF+ZIP) // Государственный каталог географических названий. rosreestr.ru. |url=https://cgkipd.ru/upload/iblock/b03/b0387cad37eb4a522bf5d96496ea04af.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220124231848/https://cgkipd.ru/upload/iblock/b03/b0387cad37eb4a522bf5d96496ea04af.pdf |archivedate=1643066328 |deadlink=yes |accessdate=1621729071 }}</ref>
!style="width:5%"| Кирет
!style="width:10%"| Эл-јон, кижи <br>(2021)
!style="width:10%"| Текши јери,км²
|-
| 1 || [[Билӱлӱниҥ јурт јеезези]] || [[Билӱлӱ|'''Билӱлӱ''']] || [[Урлу-Аспак]], [[Филиал]], [[Эмери]] || 4|| ↗1594<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>|| 304,00<ref name='84_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования]</ref>
|-
| 2 || [[Кызыл-Озӧктиҥ јурт јеезези]] || [[Кызыл-Ӧзӧк |'''Кызыл-Ӧзӧк''' ]]||[[Боочы-Арка]], [[Ӱстӱги Сайдыс]], [[Кара-Суу (Майма аймак) |Кара-Суу ]], [[Орто Сайдыс]],[[Улалушка]]|| 6 || ↗7378<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 420,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 3 || [[Майманыҥ јурт јеезези]] || [[Майма |'''Майма ''']]||[[Ай-Балык]], [[Бабырган]], [[Карлу]], [[Ӱстӱги Кара-Куш]], [[Эрмендӱ]] || 6 || ↘21 482<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 159,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 4 || [[Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези]] || [[Ман-Јӱрек|'''Ман-Јӱрек''']] || [[Кӧл-Јик]]|| 2 || ↗1957<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 89,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 5 || [[Сускуныҥ јурт јеезези]] || [[Суску |'''Суску ''' ]] || [[Калбалу]], [[Турбаза «Юность»]]|| 3 || ↗1454<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 39,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 6 || [[Ыныныҥ јурт јеезези]] || [[Ыны |'''Ыны ''']] || [[Бараан-Коол]], [[Карым]], [[Череттӱ]] || 4 || ↘717<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 160,00<ref name='84_8006001'/>
|}

Майма аймактыҥ эл-јоныныҥ текши тоозы  2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде 34 582 кижи<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>.

=== Јурт јеезелерге кирет ===
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" 
|-
! № 
! Јурт<br> алтайлап 
!Јурт<br> орустап
! Эл-јонныҥ тоозы,<br>кижи 
! Јурт јеезези
|-
| 1 
| [[Ай-Балык]] 
| Рыбалка 
|align=center|↗62 
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]
|-
| 2 
| [[Бабырган]] 
| Подгорное 
|align=center|↗546 
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]
|-
| 3 
| [[Бараан-Коол]] 
| Барангол 
|align=center|↗115 
| [[Ыныныҥ јурт јеезези]]
|-
| 4 
| [[Билӱлӱ]] 
| Бирюля 
|align=center| ↗727 
| [[Билӱлӱниҥ јурт јеезези]]
|-
| 5 
| [[Боочы-Арка]] 
| Алфёрово 
|align=center|↗1467
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]
|-
| 6 
| [[Калбалу]] 
| Черемшанка 
|align=center|↗96 
| [[Сускуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 7 
| [[Кара-Суу (Майма аймак)|Кара-Суу]] 
| Карасук 
|align=center|↗331 
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]
|-
| 8 
| [[Карлу]] 
| Карлушка 
|align=center|↘442 
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]
|-
| 9 
| [[Карым]] 
| Карым 
|align=center|↘81 
| [[Ыныныҥ јурт јеезези]]
|-
| 10 
| [[Кӧл-Јик]] 
| Озерное 
|align=center|↗167   
| [[Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези]]   
|-
| 11 
| [[Кызыл-Ӧзӧк]] 
| Кызыл-Озёк) 
|align=center|↗4766  
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]
|-
| 12 
| [[Майма]] 
| Майма 
|align=center|↗17 824 
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]  
|-
| 13 
| [[Ман-Јӱрек]] 
| Манжерок 
|align=center|↘1567  
| [[Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези]]
|-
| 14 
| [[Орто Сайдыс]] 
| Средний Сайдыс 
|align=center|↗203 
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]
|-
| 15 
| [[Суску]] 
| Соузга 
|align=center|↗1267 
| [[Сускуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 16 
| [[Турбаза «Юность»]] 
| Турбаза «Юность» 
|align=center|↘52 
| [[Сускуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 17 
| [[Улалушка]] 
| Улалушка 
|align=center|→9 
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]
|-
| 18 
| [[Урлу-Аспак]] 
| Урлу-Аспак
|align=center|↗427  
| [[Билӱлӱниҥ јурт јеезези ]]
|-
| 19 
| [[Ӱстӱги Кара-Куш]] 
| Верх-Карагуж  
|align=center|↘481 
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]
|-
| 20 
| [[Ӱстӱги Сайдыс ]] 
| Верхний Сайдыс 
|align=center|↗3 
| [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези ]]  
|-
| 21 
| [[Филиал]] 
| Филиал 
|align=center|↗27 
| [[Билӱлӱниҥ јурт јеезези]]
|-
| 22 
| [[Череттӱ ]] 
| Известковый 
|align=center|↘46 
| [[Ыныныҥ јурт јеезези]]
|-
| 23 
| [[Ыны]] 
| Усть-Муны 
|align=center|↘445 
| [[Ыныныҥ јурт јеезези]]
|-
| 24 
| [[Эмери]] 
| Александровка 
|align=center|↘314
| [[Билӱлӱниҥ јурт јеезези]]
|-
| 25 
| [[Эрмендӱ]] 
| Дубровка 
|align=center|↗467
| [[Майманыҥ јурт јеезези]]
|}

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Аймактыҥ администрациязы — 1;
* Јурт јеезениҥ администрациязы — 1;
* Орто ӱредӱлӱ школ — 8;
* Толо эмес ӱредӱлӱ текши школ — 3;
* Баштамы школ — 10;
* Балдардыҥ туразы — 15;
* Кӱӱлик сургал — 1;
* Музей — 4;
* Аймактыҥ библиотеказы — 1;
* Јурттыҥ библиотеказы — 6;
* Культураныҥ байзыҥы — 15;
* Јурттыҥ клубы — 12;
* Спортшкол — 1;
* Стадион — 17;
* Аймактыҥ эмчилиги — 1;
* Јурттыҥ эмчилиги (ФАП) — 21;
* Турбаза 35<ref name="Окылу сайт,Майма аймак,туризм">[http://www.maima-altai.ru/rayon/turizm/ Окылу сайт,Майма аймак,туризм]</ref>;
* «Јажыл туралар» (туристтерге) 115 <ref name="Окылу сайт,Майма аймак,туризм"/>;
* Магазин — 199;
* Калаш быжырар јер — 9;
* Ашкана — 9;
* Почта — 8;
* Агаш јарар эдим — 9;
* Кӧӧликтер јазаар јер — 5;
* АЗС — 20.
</div>

== Экономиказы ==
Майма аймактыҥ јеринде 217 саду ӧткӱрер јер, олордыҥ тогузы јон азыраар јер, 9 — калаш быжырар пекарня, 20 — АЗС.
Аймактыҥ јери агашла бай, агаштаҥ эдимдер јазаары, мал, аҥ, куш, адару тудары, онойдо ок хмель, маала-ажын, сад ӧскӱрери јанынаҥ иш ӧдӧт. Аймакта черет, кумак, той балкаш, керамзит сырье, гранит (порфира, диорит) бар.

Аймактыҥ администрациязыныҥ јетиргениле 2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде јурт-ээлемде јылкы малдыҥ тоозы 1828, маралдыҥ тоозы 2660, соок тумчукткту малдыҥ тоозы 3900, кой-эчкиниҥ тоозы 1074, чочконыҥ 301, куштыҥ тоозы 9935 тын болгон<ref name="Окылу сайт,Майма аймак, статистика,малдыҥ тоозы">[http://www.maima-altai.ru/rayon/stat/ Окылу сайт,Майма аймак,малдыҥ тоозы]</ref>.

== Ӱредӱлик ==
Майма аймакта 2021 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-чи кӱнинде школдо ӱренип турган балдарыныҥ тоозы: 4170 ӱренчик, школго јеткелек Балдардыҥ туразына (д/с) јӱрӱп турганы: 2094 бала <ref name="Окылу сайт,Майма аймак, статистика">[http://www.maima-altai.ru/rayon/stat/ Окылу сайт,Майма аймак, статистика]</ref>.

== Мӱргӱӱр јер ==
* Христиан серкпелер — 4;
* Калбалуда аржан;
* Ман-Јӱректе аржан.

== Кереестер ==
=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлаган кереес — 7;
=== Археологиялык ===
=== Ар-бӱткендик ===
* Ман-Јӱректиҥ кӧли;
* Талдуныҥ куй таштары (Тавдинские пещеры);
* Аржан-Суу;
* Калбалуныҥ аржаны.

== Јарлу улузы ==
* [[Улагашев, Николай Улагашевич|Улагашев Н.У.]] (17 марта 1861 — 30 января 1946) — Туулу Алтайдыҥ эл кайчызы, СССР-диҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы (1936).
* [[Чевалков, Михаил Васильевич|Чевалков М.В.]] (1817—1901) — баштапкы [[Алтай Республика|алтай]] бичиичи, кӧчӱреечи, ӱредӱчи-миссионер, баштапкы алтай букварьдыҥ тургузаачыларыныҥ бирӱзи (1868), алтай литератураныҥ тӧзӧӧчизи.
* [[Хохолков, Владимир Федорович|Хохолков В.Ф.]] (03.06.1938, Ойрот-Турада — 2008, Улалуда) — кӱӱчӱмдеечи, јредӱчи, фольклорист, журналист, кожоҥдордыҥ авторы, Алтайдыҥ ленинский комсомолыныҥ сыйыныҥ лауреады (1976), Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1996), А.В.Анохинниҥ сыйыныҥ лауреады (2002) <ref name="Окылу сайт «Майма аймак»">http://www.maima-altai.ru/rayon/ludi/izvludi.php Окылусайт,Майма аймак, јарлу улузы</ref>.
* [[Эдоков, Иван Петрович|Эдоков  И.П.]] (10.10.1927—25.07.2006) — ӱредӱчи, тӱӱки билимдердиҥ кандидады (1973), Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы (1944-1945), «За Победу над Японией» деп медальла кайралдаткан. Горно-Алтайский государственный педагогический институтта баш преподаватель, КПСС-тыҥ тӱӱкизиниҥ ле философияныҥ кафедразыныҥ доценти, 1978-1987 јј. Горно-Алтайский тӱӱкиниҥ, тил ле литератураныҥ билим-шиҥжӱ институдыныҥ директоры болгон (эмди – БНУ РА «С.С.Суразаковтыҥ адыла адалган алтаистиканыҥ билим-шиҥжӱ институды»).
* [[Немцев, Иван Трифонович|Немцев И. Т.]] (09.03.1942—18.08.2015)— спортчы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, Майманыҥ ДЮСШ-да 35 јыл таскадаачы-тренер (''высшей категории'') болгон, оныҥ тӧрт спортчызы гиря спортло телекейлик маргаандарда чемпиондор болгон, Россияныҥ гиря спортло кӧп катап чемпионы (16 катап), СССР-дыҥ ''Мастера спорта международного класса'', 4 катап телекейдиҥ спорт-ветерандары ортодо чемпион ''«Легенда гиревого спорта»'', Олимпий оттыҥ эстафетазында факелоносец болгон («Сочи–2014»), ''«За заслуги в развитии физической культуры и спорта»'', ''«Отличник физической культуры и  спорта»'', орден ''«Крылатого Льва»'', спортивный «Оскар» ла о.ӧ. кӧп тоолу кайралдарлу<ref>Немцев И.Т.[https://gosarhiv-ra.ru/wpcontent/uploads/2018/04/hronograf2016.pdf.]</ref>.
* [[Окулич-Казарина, Лидия Владиславовна|Окулич-Казарина Л. В.]] (01.03.1896 — 08.09.1959) — селекционер-билимчи,   кой ло эчкиниҥ угын јарандырар билим-шиҥжӱ ишти Ойротский опытный зональный станцияда ӧткӱрген (ЗОС) (1937—1941). РФ-ныҥ Тергеелик сыйыныҥ билим ле техникада лауреады, эчкилердиҥ јаҥы угын тапкан билим ижи ӱчӱн алтын медальла кайралдаткан ({{lang-ru|«Выведение и совершенствование горноалтайской породы пуховых коз»}}) . Кызыл-Ӧзӧктӧ бир ором оныҥ адыла адалган<ref>Окулич-Казарина Л.В.[https://web.archive.org/web/20220207102651/http://www.musey-anohina.ru/index.php/ru/yubilei/item/367-120-let-so-dnya-rozhdeniya-l-v-okulich-kazarinoj]</ref>.
* [[Образцова, Мария Юрьевна|Образцова М. Ю.]] (15.02.1959) — ӱлгерчи, Россия бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (2002)<ref>Литературная карта[https://maima-altai.ru/firm/kultur/biblio]</ref>.
* [[Гайсина, Надежда Николаевна|Гайсина Н.Н.]] (05.07.1948) — журналист, ӱлгерчи, Уральский госуниверситет божоткон, доцент (1974), «Звезда Алтая» газеттиҥ редакторы (2000-2003), Россия журналисттериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1981), РФ-ныҥ печатьиниҥ Министерствозыныҥ кӱндӱлӱ грамотазыла кайралдаткан<ref>Майма.Литературная карта[https://maima-altai.ru/firm/kultur/biblio/]</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="200px" heights="170px">
Biriuzovaya Katun. Zero Mile. Нулевой километр, Майминский район республика Алтай - panoramio.jpg|Алтай Республиканыҥ, Майма аймак, Нулевой километр
Mayminsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (11).jpg| Кадынныҥ алтыгы агыны
Mayminsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (7).jpg| Кадын јайдыҥ бажында
Mayminsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (10).jpg| Суу кирӱ
Manzherok Altay Russia (158916371).jpeg|Ман-Јӱрек
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://www.maima-altai.ru/admin/poselenia/Сельские%20поселения/index.php  Официальный сайт Майминского района]
{{Тыш тайантылар}}

{{Алтай Республика}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
{{Майма аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}

[[Категория:Алтай Республиканыҥ аймактары]]
[[Категория:Майма аймак]]