# Мурад, Надия
Надя Мурад Басе Таха (курд نادیە موراد, араб نادية مراد, род. 1993 јылда чыккан, Кочо деп јерде , Иракта) — ирактыҥ езид укту улузыныҥ тап-эриктери учун тартыжаачызы, Надия Мурад Баси Таха. 21 јашту, езид укту, угы-тӧзи Кочо деп јурттаҥ (Тӱндӱк Ирак, Курдистан), ӱй кижи, Телекейдиҥ элчизи, ООН-ныҥ башкартузы наркотик ле преступностько удура, Вацлав Гавелдиҥ сыйыныҥ лауреады онойдо ок Андрей Сахаровтыҥ сыйыныҥ лауреады, Ламия Аджи Башарла кожо алган. Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйыныҥ лауреады, 2018.
Time деп журнал Мурад Надияны телекейде эҥ ле јарлу јӱс кижиниҥ тоозына кийдирген, 2016. Ирактыҥ башкарузы, Надя Мурадт Иракта езид ӱй улустыҥ јӱрӱми коркышту кӱч айалгада болгонын телекейлик эл-јондыкка јетиргенин темдектеген, Ислам тергее Надия Мурадка  Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйын 2016 јылда берер деп јӧп чыгарган.

## Биографиязы

### Јаш тужы
Надя Мурад 1993 јылда Кочо деп јуртта (Ирактыҥ Синджар калазынаҥ ыраак јокто чыккан, езидтердиҥ чук јаткан јеринде. Оныҥ эне-адазы фермерлер болгон; биледе Надянаҥ ӧскӧ, база 10 бала болгон: 8 уул ла 2 кыс. 2003 јылда Надияныҥ адазы јада калган.
Јербойында школдо ӱредӱ алган. Кичинектеҥ ала тӱӱкиле јилбиркеген, ӱредӱчи болорго амадаган. Орто ӱредӱни алала, университетке кирерге сананган, је јуртты боевиктер колго аларда (Ислам тергее,ИГИЛ) калганчы јылды школдо тӱгезип болбогон.

### Кул болгоны
Ислам государство Кочо јуртты колго алган кийнинде 2014 јылдыҥ куран айында Надияны езид кижи деп исламисттер истежип баштаган. Бир бӧлӱк јиит ӱй улусла кожо Надияны (ортозында оныҥ ӱч јеени) сексуальный јалчылар эдип апаргандар. Мосул деп калада олорды албанла туйуктагылап алган, кыс оноҥ качарга ченешкен, је тутуртала кыйнаткан. Оноҥ ары Надияны (Работорговля) канча катап саткандар. Бахдида калада ол ӱч айга айдуда болуп, 2014 јылдыҥ кӱчӱрген айында јалчы болгон јеринеҥ качып јӱре берген.
Билбес јанынаҥ бир биле Надияга Киркук деп јерде аказына једерге болушкан, аказы јуунаҥ качкан кӧчкиндердиҥ лагеринде болгон. Кийнинде ӧскӧ качкындарла кожо ол Дахук деп лагерьге болгон, оноҥ ары ол база 1000 кире ӧскӧ кӧчкиндерле кожо Германиига јеткен, эмди ол ондо сыйныла кожо јуртайт
2003 јылда адазы божогон кийнинеҥ Надия энезиле, 8 карындажыла, 2 сыйныла кожо јаткан. Кочо јуртты колго алала исламисттер оныҥ энезин, кожо чыккан 6 карындажын ла 5 јеендерин, база кӧп тӧрӧӧндӧрин ислам кудай јаҥга бӱдерге мойношконы учун ӧлтӱргендер. Эје-сыйындуларды јалчы эдип айдай берген.
Надияныҥ билезинеҥ 2 карындаш ла 2 сыйын арткан. Карындаштары ла бир сыйны эмдиге јетире Иракта, Курдистанда кӧчкиндердиҥ лагерьинде јӱредилер, база бир сыйны Германияда. Надияныҥ тӧрӧӧндӧри кезик кыстарын јалчылыткан јеринеҥ ойто садып алгандар, бирӱзи бойы качып јанып келген, база экӱзиниҥ салымы јарт јок арткан.
Андрей Сахаровтыҥ сыйын 2016 јылда Ламия Аджи Башарла кожо алган.
Вацлав Гавелдиҥ кижиниҥ эриктери аайынча сыйы ,2016.
Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы (2018).

## Кайралдары
- Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы (2018)


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- «Кижиниҥ тап-эриктерин тыҥыдары» Надия Мурад, Вена, 2018
- Посол Баунбэк, архиепископ Никодим, Мурад ла Салливан, министерстводо туштажуда, США, 2018
- Езиттердиҥ плакады: Надия Мурад, Лалиште храм, Курдистан,2016


Мурад, Надия
{{Кижи}}
'''Надя Мурад Басе Таха''' ({{Lang-ku|نادیە موراد}}, {{Lang-ar|نادية مراد}}, <span class="explain" title="родилась">род.</span> [[1993 јыл]]да чыккан, Кочо деп јерде , Иракта) — ирактыҥ езид укту улузыныҥ тап-эриктери учун тартыжаачызы, Надия Мурад Баси Таха. 21 јашту, езид укту, угы-тӧзи Кочо деп јурттаҥ (Тӱндӱк Ирак, Курдистан), ӱй кижи, Телекейдиҥ элчизи, ООН-ныҥ башкартузы наркотик ле преступностько удура<ref>{{Cite web|url=https://www.unodc.org/unodc/ru/frontpage/2016/September/human-trafficking-survivor-nadia-murad-named-unodc-goodwill-ambassador.html|title=Надя Мурад, ставшая объектом торговли людьми, назначена Послом доброй воли УНП ООН|date=2016-09-16|publisher=UNODOC|accessdate=2016-10-27}}</ref>, Вацлав Гавелдиҥ сыйыныҥ лауреады<ref name="ПреміяГавела">{{Cite web|url=http://assembly.coe.int/nw/xml/News/News-View-en.asp?newsid=6344&lang=2|title=Václav Havel Human Rights Prize 2016 awarded to Nadia Murad|date=2016-10-10|publisher=PACE|accessdate=2016-10-27}}</ref> онойдо ок Андрей Сахаровтыҥ сыйыныҥ лауреады, Ламия Аджи Башарла кожо алган<ref name="ПреміяСахарова">{{Cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2016/10/27/7124992/|title=Премію Сахарова дали двом активісткам з Близького Сходу|date=2016-10-27|publisher=Українська правда|accessdate=2021-04-01}}</ref>. Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйыныҥ лауреады, 2018.

''Time'' деп журнал Мурад Надияны телекейде эҥ ле јарлу јӱс кижиниҥ тоозына кийдирген, 2016<ref>{{Cite web|url=http://time.com/collection/2016-time-100/|title=The 100 Most Influential People|date=16 квітня 2016|publisher=''TIME''|accessdate=2021-04-01}}</ref>. Ирактыҥ башкарузы, Надя Мурадт Иракта ''езид ӱй улустыҥ јӱрӱми коркышту кӱч айалгада болгонын телекейлик эл-јондыкка јетиргенин'' темдектеген, Ислам тергее Надия Мурадка  Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйын 2016 јылда берер деп јӧп чыгарган<ref>{{Cite web|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/c1247ac2-552c-4152-8c55-58c986f00369/Yezidi-woman-nominee-for-Nobel-Peace-Prize|title=Yezidi woman nominee for Nobel Peace Prize|date=6 січня 2016|publisher=Kurdistan24|accessdate=2021-04-01}}</ref>.

== Биографиязы ==
=== Јаш тужы ===
Надя Мурад 1993 јылда Кочо деп јуртта (Ирактыҥ Синджар калазынаҥ ыраак јокто чыккан, езидтердиҥ чук јаткан јеринде<ref name="Новая" />. Оныҥ эне-адазы фермерлер болгон; биледе Надянаҥ ӧскӧ, база 10 бала болгон: 8 уул ла 2 кыс. 2003 јылда Надияныҥ адазы јада калган<ref name="Новая">{{Cite web|url=https://www.novayagazeta.ru/articles/2016/01/10/66989-171-nas-berut-naprokat-pokupayut-poluchayut-v-podarok-187|title=«Нас берут напрокат, покупают, получают в подарок»|author=Елена Костюченко, Анна Артемьева|date=2016-01-11|publisher=Новая газета|accessdate=2019-08-06}}</ref>.
Јербойында школдо ӱредӱ алган. Кичинектеҥ ала тӱӱкиле јилбиркеген, ӱредӱчи болорго амадаган. Орто ӱредӱни алала, университетке кирерге сананган, је јуртты боевиктер колго аларда (Ислам тергее,ИГИЛ) калганчы јылды школдо тӱгезип болбогон<ref name="Новая" />.

=== Кул болгоны ===
Ислам государство Кочо јуртты колго алган кийнинде 2014 јылдыҥ куран айында Надияны езид кижи деп исламисттер истежип баштаган. Бир бӧлӱк јиит ӱй улусла кожо Надияны (ортозында оныҥ ӱч јеени) ''сексуальный'' јалчылар эдип апаргандар<ref name="Новая" />. Мосул деп калада олорды албанла туйуктагылап алган, кыс оноҥ качарга ченешкен, је тутуртала кыйнаткан. Оноҥ ары Надияны ([[Работорговля]]) канча катап саткандар<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/isis-sex-slave-nadia-murad-un-goodwill-ambassador-a7311221.html|title=Escaped Isis sex slave Nadia Murad becomes UN goodwill ambassador|author=Caroline Mortimer|date=16 вересня 2016|publisher=The Independant|accessdate=2016-10-27}}</ref>. Бахдида калада ол ӱч айга айдуда болуп, 2014 јылдыҥ кӱчӱрген айында јалчы болгон јеринеҥ качып јӱре берген.

Билбес јанынаҥ бир биле Надияга Киркук деп јерде аказына једерге болушкан, аказы јуунаҥ качкан кӧчкиндердиҥ лагеринде болгон. Кийнинде ӧскӧ качкындарла кожо ол Дахук деп лагерьге болгон, оноҥ ары ол база 1000 кире ӧскӧ кӧчкиндерле кожо Германиига јеткен, эмди ол ондо сыйныла кожо јуртайт<ref>{{Cite web|url=http://nationalviews.com/nadia-murad-facts-biography-history-yazidi-women-isis-sex-slavery|title=Everything about Nadia Murad – The Yazidi Woman Who Escaped ISIS Slavery!|date=16 вересня 2016|publisher=National Views|accessdate=2016-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001180445/https://nationalviews.com/nadia-murad-facts-biography-history-yazidi-women-isis-sex-slavery|archivedate=1601575485|deadlink=yes}}</ref>
2003 јылда адазы божогон кийнинеҥ Надия энезиле, 8 карындажыла, 2 сыйныла кожо јаткан. Кочо јуртты колго алала исламисттер оныҥ энезин, кожо чыккан 6 карындажын ла 5 јеендерин, база кӧп тӧрӧӧндӧрин ислам кудай јаҥга бӱдерге мойношконы учун ӧлтӱргендер. Эје-сыйындуларды јалчы эдип айдай берген<ref name="Новая" />.

Надияныҥ билезинеҥ 2 карындаш ла 2 сыйын арткан. Карындаштары ла бир сыйны эмдиге јетире Иракта, Курдистанда кӧчкиндердиҥ лагерьинде јӱредилер, база бир сыйны Германияда. Надияныҥ тӧрӧӧндӧри кезик кыстарын јалчылыткан јеринеҥ ойто садып алгандар, бирӱзи бойы качып јанып келген, база экӱзиниҥ салымы јарт јок арткан<ref name="Новая" />.
Андрей Сахаровтыҥ сыйын 2016 јылда Ламия Аджи Башарла кожо алган<ref name="ПреміяСахарова" />.
Вацлав Гавелдиҥ кижиниҥ эриктери аайынча сыйы ,2016<ref name="ПреміяГавела" />.
Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы (2018)<ref>[https://russian.rt.com/science/news/561204-nobelevskaya-premiya-mira 
Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы Денис Муквега ла Надия Мурадка берилген</ref>.

== Кайралдары ==
* Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы (2018)
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="200px" heights="170px">
Vienna+25 Building Trust – Making Human Rights a Reality for All (28411548528).jpg| «Кижиниҥ тап-эриктерин тыҥыдары» Надия Мурад, Вена, 2018
Ambassador Brownback, Archbishop Nicodemus, Murad, and Deputy Secretary Sullivan at the Ministerial (28749013267).jpg| Посол Баунбэк, архиепископ Никодим, Мурад ла Салливан, министерстводо туштажуда, США, 2018
NadiaMuradPlakatLalish300916.JPG | Езиттердиҥ плакады: Надия Мурад, Лалиште храм, Курдистан,2016
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
[[Категория:Нобельдиҥ амыр-энчӱ учун сыйы]]
[[Категория:Ӱй улус Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреаттары]]