# Агайры (суу)
Агайры (орустап Акайры) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ак — орустап белый, айры — сууныҥ айрызы орустап протока, эмезе јердиҥ адыла Агайры деп адалган, орустап белая протока ,  тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак Агайры (суу) .(ӧскӧ бичигени Аргайры).

## Физико-географиялык темдектери
Суу Кош-Агаш аймактыҥ мӧҥкӱ тайгаларынаҥ агып тӱжет, Чуйдыҥ суузына оҥ јанынаҥ келип кирет. Сууныҥ бажы Кызылшыҥ сууныҥ оҥ јанында 16 км кире јердеҥ чыгат. Агайры сууныҥ узуны 15 км. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.
Сууныҥ башталганы талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2431 метрге бийик, оозы — 2094,4 м бийик.
Јуук деген јон јаткан јерлер Чаган-Узун, Белтир јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

Агайры (суу)
{{Суу
 |Название                = Агайры
  |Национальное название = ru/Акайры
 |Изображение             = 
  |Подпись изображения    =  
 |Длина                   = 15
 |Площадь бассейна        = 
 |Бассейн                 = Кызылшыҥ (суу)/Чаганузун (суу)/Чуй (Кадынныҥ кош суузы)/Кадын/Оп (суу)/Карский талай 
 |Расход воды             = 
  |Место измерения        = 
 |Исток                   = 
  |Местоположение истока  = 
  |Высота истока          = 2431
  |Координаты истока      = 50.043919/88.024172
  |Устье                   = Кызылшыҥ (суу)
  |Местоположение устья   = 16 км оҥ јаратла
  |Высота устья           = 2094
  |Координаты устья       = 50.054128/88.192150
 |Уклон реки              = 
 |Страна                  = Россия
  |Регион                 = Алтай Республика
   |Район                 = Кош-Агаш аймак
}}

'''Агайры''' ({{lang-ru|Акайры}}<ref>{{Cite web |title=Государственный каталог географических названий (ГКГН) / Республика Алтай/ Акайры (№ 0154071) |url=https://uisrussia.msu.ru/regsearch.php?q=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916124740/https://uisrussia.msu.ru/regsearch.php?q=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B |archivedate=1631796460 |deadlink=yes |accessdate=1631799111 }}</ref><ref>Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.</ref>) — [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймагында]] суу.

== Этимологиязы ==
Ак — {{lang-ru|белый}}, айры — сууныҥ айрызы {{lang-ru|протока}}, эмезе јердиҥ адыла Агайры деп адалган, {{lang-ru|белая протока}} {{sfn|Молчанова|1979|с=124}},  тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак Агайры (суу) <ref>{{книга
 |автор         = [[Сапожников, Василий Васильевич|В.В. Сапожников]]
 |заглавие      = По русскому и монгольскому Алтаю
 |ссылка        = 
 |ответственный = Под науч. ред. и с коммент. [[Обручев, Владимир Владимирович|В. В. Обручева]]; Вступ. ст. Н. В. Сапожниковой
 |место         = М.
 |издательство  = [[Географгиз]]
 |год           = 1949
 |том           = 
 |страниц       = 58
 |страницы      = 580
 |isbn          = 
}}</ref>.(''ӧскӧ бичигени'' Аргайры).

== Физико-географиялык темдектери ==
Суу [[Кош-Агаш]] аймактыҥ мӧҥкӱ тайгаларынаҥ агып тӱжет, [[Чуй (Кадынныҥ кош суузы)|Чуйдыҥ]] суузына оҥ јанынаҥ келип кирет. Сууныҥ бажы [[Кызылшыҥ (Чуйдыҥ кош суузы)|Кызылшыҥ]] сууныҥ оҥ јанында 16 км кире јердеҥ чыгат. Агайры сууныҥ узуны 15 км. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.
Сууныҥ башталганы талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2431 метрге бийик, оозы — 2094,4 м бийик<ref>{{карта|M-45-69}}</ref>.

Јуук деген јон јаткан јерлер [[Чаган-Узун]], [[Белтир]] јурт.

== Суу реестрдиҥ чотогоныла ==
[[Государстволык сууныҥ реестры|Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры]] аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — [[Кадын]], суу подбассейны — [[Бий (суу)|Бий]] ле [[Кадын]]. Суу бассейны — (Ӱстӱги) [[Оп (суу)|Оп суунаҥ]] ала [[Эрчиш (суу)|Эрчишке]] киргенине јетире<ref name='МПР России'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187630|title=Государственный водный реестр РФ: Аргайры|archiveurl=https://www.webcitation.org/69HhJvmQ9?url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187630|archivedate=2012-07-19}}</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Литературазы ==
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
* {{книга
 | автор         = Молчанова О. Т.
 | заглавие      = [[Топонимический словарь Горного Алтая]]
 | оригинал      = 
 | ссылка        = 
 | место         = [[Горно-Алтайск]]
 | издательство  = Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства
 | год           = 1979
 | страниц       = 395
 | тираж         = 5000
 | ref           = Молчанова
}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

* [https://voda.gov.ru Официальный сайт Росводресурсов]
* [https://docs.cntd.ru/document/901900510 Положение о Федеральном агентстве водных ресурсов]
* [https://web.archive.org/web/20210916124740/https://uisrussia.msu.ru/regsearch.php?q=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B Каталог географических назвний]


[[Категория:Бассейн Чаганузуна]]
[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ суулары]]
[[Категория:Ар-бÿткен географиялык объекттери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ суу байлыктары]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ суу объекттери]]