# Белтирдиҥ јурт јеезези
Белтирдиҥ јурт јеезези (орустап Бельтирское сельское поселение) — Россия Федерацияныҥ Алтай Республикада Кош-Агаш аймагында јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер — Јаҥы Белтир јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Белтирдиҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Јаан суулардаҥ мында Чуйдыҥ суузы агат, кӧлдӧр куран, сыгын айларда јылый берет, састалган да јерлер кӧп. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет (орустап облепиха), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ-кужы — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас…кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1744—1937 метрге бийик.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Јаҥы Белтир    | јурт, администрациялык тӧс јер | ↗1248 кижи      |
| 2 | Белтир         | јурт                           | ↘77 кижи        |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 1267            | ↗1271           | ↗1282           | ↗1302           | ↗1313           | ↘1304           | ↗1325           | ↘1324           | ↗1336           | ↗1349           | ↗1361           | ↗1375           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1211 кижи болгон, олордыҥ телеҥиттер, казактар, алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Јурт јеезениҥ админстрациязы;
- Орто ӱредӱлӱ школ — 1 ;
- Балдардыҥ туразы — 1;
- Эмчилик — 2;
- Библиотека — 2;
- Стадион — 2;
- Магазин — 4.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Чаган Узун сууныҥ бажы Чаган ла Талдура суулардыҥ бириккени
- Талдура сууныҥ коолында Чуйда јерсилкиништеҥ улам табылган сейсмогенный оползень


Белтирдиҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Белтирдиҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Бельтирское сельское поселение}}<br>[[File:Чаган узун2.jpg|280px| Кош-Агаш аймак, Белтир јурт ]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Кош-Агаш аймак]]}}
|Включает = 2 јурт
|Столица = [[Јаҥы Белтир]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Бельтирское сельское поселение   | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Бельтирское сельское поселение   | г }}
  |Процент от населения = {{ #expr: ( {{ Население | Бельтирское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Кош-Агачский район | ч }} round 2 ) }}
  |Место по населению  =
 |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = казактар, телеҥиттер, <br>алтайлар, орустар ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = христиан јаҥ, мусульмане-сунниты и другие
|Площадь = 
| Процент от площади = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =1937<ref name="Высота н/у моря"/>
|Средняя высота =
|Минимальная высота =1744<ref name="Высота н/у моря"/>
 | lat_deg                          = 49.9300354
 | lon_deg                          = 88.6041006
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта = [[Файл:Location Kosh-Agachsky District Altai Republic.svg|240px|thumb|центр|right|Алтай Республикада, Кош-Агаш аймак]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649789
|Телефонный код = +7 38842
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = https://mokoshagach.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Белтирдиҥ јурт јеезези''' ({{Lang-ru|Бельтирское сельское поселение}}) — [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] [[Алтай Республика]]да [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймагында]] јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер — [[Јаҥы Белтир|Јаҥы Белтир јурт]]. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Белтирдиҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Јаан суулардаҥ мында Чуйдыҥ суузы агат, кӧлдӧр куран, сыгын айларда јылый берет, састалган да јерлер кӧп. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет ({{lang-ru|облепиха}}), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ-кужы<ref>Торбоков Т.Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая.-Горно-Алтайск: АУ РА ″Литературно-издательский Дом Алтын-Туу″, 2020</ref> — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас…кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1744—1937 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/764/3/kosh-agachskiy-rayon.html Кош-Агачский район]</ref>.


== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Јаҥы Белтир ]] || јурт, администрациялык тӧс јер ||  {{ Население | Новый Бельтир | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Белтир]] || јурт || {{ Население | Бельтир | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Бельтирское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Бельтирское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1211 кижи болгон, олордыҥ [[телеҥиттер]], [[казактар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Јурт јеезениҥ админстрациязы;
* Орто ӱредӱлӱ школ — 1 ;
* Балдардыҥ туразы — 1;
* Эмчилик — 2;
* Библиотека — 2;
* Стадион — 2;
* Магазин — 4.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=5 widths="200px" heights="170px">
Файл:Чаган узун1.jpg | Чаган Узун сууныҥ бажы Чаган ла Талдура суулардыҥ бириккени
Файл:Chuisk earthquake.jpg| Талдура сууныҥ коолында Чуйда јерсилкиништеҥ улам табылган сейсмогенный оползень  
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [https://mokoshagach.ru/ Окылу сайт «Кош-Агаш аймак»]
{{Тыш тайантылар}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]