# Кемчик
| јурт                            |                  |
| Кемчик                          |                  |
| 51°27′25″ с. ш. 86°14′48″ в. д. |                  |
| Эл-тергее:                      | Россия           |
| Федерацияныҥ тергеези:          | Алтай Республика |
| Муниципал аймак:                | Чамал аймак      |
| Јурт јеезе:                     | Эликманардыҥ јј  |
| Тӱӱкизи ле географиязы          |                  |
| Бийиги:                         | м                |
| Климады:                        | орто-континентал |
| Ойдиҥ поязы:                    | UTC+7:00         |
| Эл-јон                          |                  |
| Эл-јонныҥ тоозы:                | кижи (2016)      |
| Ук-калыктары:                   |                  |
| Окылу тил:                      | орус, алтай      |
| Тоолорлу идентификаторлор       |                  |
| Телефонныҥ коды:                | +7 38841         |
| Почтаныҥ индекси:               | 649220           |
| ОКАТО-ныҥ коды:                 | 84 243 855 002   |
| ОКТМО-ныҥ коды:                 | 84 643 455 106   |

Кемчик (орустап ) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чамал аймагында Эликманардыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Кемчик орустап от тувинского речной.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш јанында. Кыш мында јымжак, тыҥ ла сооктор јок, кар калыҥ тӱжет. Јай јылу, изӱ кӱндерлӱ, кей чыкту. Айы-кӱни јылу, кырлары ыжык, ичпек учун мында маала-ажы база јакшы бӱдет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 428 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Ортојылдык температура — +4,4 градус, кейдиҥ чыгы — 66,6 % , салкынныҥ тӱргени — 1,4 метр\секундка. 163 кӱн јылда фён-салкын согот.
Кыш бу јерлерде јымжак, карлу, тыҥ сооктор јок болот. Ортојылдык температура +3,0 °С градус кире болот, кейдиҥ чыгы 66,1 процент, ортојылдык кеми 855 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,4 м/с. 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 6,3.Јай тыҥ ла изӱ эмес, ортоайлык температура +30 градуска јетпейт, эҥ ле изӱ кӱн +34 °С, эҥ ле соок кӱнде −40 °С. Соокторлу кӱндер 18.05/27.07. Соок јок кӱндер 131. Јердиҥ ортојылдык температуразы 3 °С.

### Аҥ-куштары
Аймактыҥ јерлери аҥ-кушла байлык. Тӱлкӱ, кӧрӱк, јоонмойын, сыгырган, какай, тийиҥ, јараа, сарас, ӧркӧ, момон, кумдус, киш, койон агаш аразында, јалаҥдарда јӱрет.
Казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен. Аҥдар астаганы учун Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» киргендери тооргы, маны, кочкор. Оок куштардаҥ кӱӱле, кӱӱк, талаҥ-келеҥ, ӱренчи, чымдык, торко-сары (орустап иволга), томыртка, тоорчык, топтонок (орустап свиристель), тейлеген, таралјы (орустап сойка), теке-мӱӱс (орустап чибис). Сууларда чараган, сӧлӧм, чабак деп балыктар јӱрет.

### Ӧзӱмдери
Айландыра кырлар койу агашка бӱркеткен: аспак, кайыҥ, мӧш, карагай, јойгон, тал, каргана, беле, толоно ло о.ӧ.
Јайгыда мешке, кӧжнӧ, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, кузук толо ӧзӧт. Ӧлӧҥ, чечектер, тайалар, кӱске јетире кӧс сӱӱндирип јайылат: каргана, тал, толоно, арчын, балан, ийт-тумчук, бороҥот, табылгы, адарткы, бастый, буланат, јеҥес, јоҥјолой, јаргак ӧлӧҥ, јыдунак, јыоан чечек, ийт-таман, јыракы-ӧлӧҥ, ийт-тырмак, калаш-чечек, кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин, кылганак, кымыскайак, кулун-чечек, кулузын. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер алтын тазыл ла кызыл тазыл.

### Јери ле јолдоры
Эликманардаҥ ырак јок, тегин грунт јол.
| Кемчик јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |            |
| Аймактыҥ тӧс јери Чамал                  | 30 км      |
| Республикан тӧс кала Улалу               | км, 340 км |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы        | км, 360 км |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва              | 4000 км    |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ        | км         |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ        | км         |


## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Чамал ичинде орус миссионерлер алтай улусты креске тӱжӱрип, православный кудай јаҥына кийдирип, школдор ачып, јурттар тӧзӧп турган ӧй.
1922 јылда Алтайда 24 волостьты бириктирип, 9 аймак эткен. Кемчик јурт Чамал аймакка кирген.

## Ук-калыктары
Алтайлар јуртайт.

## Инфраструктуразы
Бастыра инфраструктурный обьекттер Эликманардыҥ јурт јеезезинде.

## Экономиказы
Таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

## Кереестер

### Археологиялык
- Јебрен корум (720,721,722)[6];
- Ташта јурамалдар (703,702)[6].


### Ар-бӱткендик
- Байлу туу (..)[6];
- Аржан суу (..)[6].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Кемчик
{|align="right" class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | јурт
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Кемчик'''
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | 51°27′25″ с. ш. 86°14′48″ в. д.
|-
| Эл-тергее: || [[Россия]]
|-
| Федерацияныҥ тергеези: || [[Алтай Республика]]
|-
| Муниципал аймак: || [[Чамал аймак]]
|-
| Јурт јеезе: || [[Эликманардыҥ јурт јеезези|Эликманардыҥ јј]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тӱӱкизи ле географиязы'''
|-
| Бийиги: ||   м
|-
| Климады: || орто-континентал
|-
| Ойдиҥ поязы: || UTC+7:00
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Эл-јон'''
|-
| Эл-јонныҥ тоозы: ||  кижи (2016)
|-
| Ук-калыктары: ||
|-
| Окылу тил: || орус, алтай
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тоолорлу идентификаторлор'''
|-
| Телефонныҥ коды: || +7 38841
|-
| Почтаныҥ индекси: || 649220
|-
| ОКАТО-ныҥ коды: || 84 243 855 002
|-
| ОКТМО-ныҥ коды: || 84 643 455 106
|}
'''Кемчик''' ({{Lang-ru|}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика]]ныҥ [[Чамал аймак|Чамал аймагында]] [[Эликманардыҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Кемчик {{Lang-ru|от тувинского речной}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнчыгыш јанында. Кыш мында јымжак, тыҥ ла сооктор јок, кар калыҥ тӱжет. Јай јылу, изӱ кӱндерлӱ, кей чыкту. Айы-кӱни јылу, кырлары ыжык, ичпек учун мында маала-ажы база јакшы бӱдет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 428 метрге бийик.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Ортојылдык температура — +4,4 градус, кейдиҥ чыгы — 66,6 % , салкынныҥ тӱргени — 1,4 метр\секундка. 163 кӱн јылда фён-салкын согот.
Кыш бу јерлерде јымжак, карлу, тыҥ сооктор јок болот. Ортојылдык температура +3,0 °С градус кире болот, кейдиҥ чыгы 66,1 процент, ортојылдык кеми 855 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,4 м/с. 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 6,3.Јай тыҥ ла изӱ эмес, ортоайлык температура +30 градуска јетпейт, эҥ ле изӱ кӱн +34 °С, эҥ ле соок кӱнде −40 °С. Соокторлу кӱндер 18.05/27.07. Соок јок кӱндер 131. Јердиҥ ортојылдык температуразы 3 °С.

=== Аҥ-куштары ===
Аймактыҥ јерлери аҥ-кушла байлык. Тӱлкӱ, кӧрӱк, јоонмойын, сыгырган, какай, тийиҥ, јараа, сарас, ӧркӧ, момон, кумдус, киш, койон агаш аразында, јалаҥдарда јӱрет<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

Казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен. Аҥдар астаганы учун Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» киргендери тооргы, маны, кочкор<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Оок куштардаҥ кӱӱле, кӱӱк, талаҥ-келеҥ, ӱренчи, чымдык, торко-сары (орустап иволга), томыртка, тоорчык, топтонок (орустап свиристель), тейлеген, таралјы (орустап сойка), теке-мӱӱс (орустап чибис). Сууларда чараган, сӧлӧм, чабак деп балыктар јӱрет.

=== Ӧзӱмдери ===
Айландыра кырлар койу агашка бӱркеткен: аспак, кайыҥ, мӧш, карагай, јойгон, тал, каргана, беле, толоно ло о.ӧ.
Јайгыда мешке, кӧжнӧ, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, кузук толо ӧзӧт. Ӧлӧҥ, чечектер, тайалар, кӱске јетире кӧс сӱӱндирип јайылат: каргана, тал, толоно, арчын, балан, ийт-тумчук, бороҥот, табылгы, адарткы, бастый, буланат, јеҥес, јоҥјолой, јаргак ӧлӧҥ, јыдунак, јыоан чечек, ийт-таман, јыракы-ӧлӧҥ, ийт-тырмак, калаш-чечек, кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин, кылганак, кымыскайак, кулун-чечек, кулузын. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер алтын тазыл ла кызыл тазыл<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
[[Эликманар|Эликманардаҥ]] ырак јок, тегин грунт јол.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Кемчик јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Чамал]] || 30 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  км, 340 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  км, 360 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 514,5 км-деҥ || км
|-
|  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ || км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Чамал ичинде орус миссионерлер алтай улусты креске тӱжӱрип, православный кудай јаҥына кийдирип, школдор ачып, јурттар тӧзӧп турган ӧй.
1922 јылда Алтайда 24 волостьты бириктирип, 9 аймак эткен. Кемчик јурт Чамал аймакка кирген<ref name="Чамал аймак, рекреация">[https://otherreferats.allbest.ru/sport/00786610_0.html Рекреационное освоение Чемала]</ref>.


== Эл-јон ==

== Ук-калыктары ==
Алтайлар јуртайт.

== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктурный обьекттер Эликманардыҥ јурт јеезезинде.

== Экономиказы ==
Таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
=== Археологиялык ===
* Јебрен корум (720,721,722)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Ташта јурамалдар (703,702)<ref name="Ойношев свод"/>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туу (..)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Аржан (суу)|Аржан суу]] (..)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Чамал аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Чамал аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]