# Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези
Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези (орустап Балыктуюльское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Балыкту Јул јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Јурт јеезе Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш келтейинде, Улаганныҥ тайгаларыныҥ ортозында, Тужар ла Кызыл-Таштыҥ сууларыныҥ јанында, Улаганнаҥ 15 км тӱндӱктей, Кату-Јарыктыҥ боочызы јаар јолдо турат. Јеезеге эки јурт кирет, тӧс јер Балыкту Јул. Оромдоры (23): Курганду кош ором, Кызыл-Таш деп кош ором, Пазырыкск деп кош ором, Тужар деп кош ором, Бак-балык ла о.ӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1407—1433 метрге бийик. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Балыкту Јул    | јурт, администрациялык тӧс јер | ↘1340 кижи      |
| 2 | Паспарты       | јурт                           | ↗278 кижи       |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 1663            | ↗1665           | ↘1662           | ↗1664           | ↗1682           | ↘1647           | ↘1618           | ↘1603           | ↘1575           | ↘1561           | ↘1558           | →1558           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1795 кижи болгон, олордыҥ алтайлар,  телеҥиттер ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Јурт јеезениҥ администрациязы;
- 1 орто ӱредӱлӱ школ;
- 2 балдардыҥ туразы;
- 2 эмчилик;
- 2 библиотека;
- 1 АЗС;
- 2 стадион;
- 2 культураныҥ байзыҥы;
- 1 музей;
- 1 почта;
- 3 магазин;
- 4 турбаза.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Балыкту Јул јурт
- Пазырыктыҥ кургандары
- Пазырыктыҥ курганы
- Пазырыктыҥ кургандары
- Пазырыктыҥ курганы
- Пазырыктыҥ кургандары
- Башкуш суу

1. ↑  Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования
2. 1 2  Улаган аймак
3. 1 2  Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года (орус.). Дата обращения: кандык айдыҥ 27 кӱни, 2021. Архивировано кӱӱк айдыҥ 2 кӱни, 2021 јыл.
4. ↑  Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»
5. 1 2  Оценка численности постоянного населения Республики Алтай по населённым пунктам за 2012-2016 годы. Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016. Архивировано кандык айдыҥ 21 кӱни, 2016 јыл.
6. ↑  Численность и размещение населения. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Алтай. Том 1. Дата обращения: кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014. Архивировано кандык айдыҥ 15 кӱни, 2014 јыл.
7. ↑  Оценка численности постоянного населения на 1 января 2013 года по населённым пунктам Республики Алтай. Дата обращения: сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013. Архивировано сыгын айдыҥ 21 кӱни, 2013 јыл.
8. ↑  Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года по муниципальным образованиям Республики Алтай
9. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни, 2013. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни, 2013 јыл.
10. ↑  Оценка численности постоянного населения по населённым пунктам за 2012-2014 годы. Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014. Архивировано кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2014 јыл.
11. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Дата обращения: куран айдыҥ 6 кӱни, 2015. Архивировано куран айдыҥ 6 кӱни, 2015 јыл.
12. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
13. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (орус.) (31 јаан изӱ ай 2017). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2017. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2017 јыл.
14. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (орус.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 25 кӱни, 2018. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 26 кӱни, 2018 јыл.
15. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (орус.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 31 кӱни, 2019.
16. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (орус.). Дата обращения: ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2020. Архивировано ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2020 јыл.
17. ↑  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».
18. ↑  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)


Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Балыктуюльское сельское поселение}}<br>[[File:Балыктуюль.jpg|280px|Балыктуюль јурт]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Улаган аймак]]}}
|Включает = 2 јурт
|Столица = [[Балыкту Јул]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Балыктуюльское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Балыктуюльское сельское поселение  | г }}
  |Процент от населения = {{ #expr: ( {{ Население | Балыктуюльское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Улаганский район | ч }} round 2 ) }}
  |Место по населению  =
 | Плотность                        = {{ #expr: ( {{ Население | Балыктуюльское сельское поселение | ч }} / 4257 round 2 ) }}
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[алтайлар]], [[телеҥиттер]] ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = кам јаҥ, христиан јаҥ
|Площадь = 4257,00<ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования]</ref>
| Процент от площади = 23.14
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =
|Средняя высота =1420<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота =
 | lat_deg                          = 50.7558891
 | lon_deg                          = 88.0394339
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта = [[Файл:Location Ulagansky District Altai Republic.svg|thumb|центр|240px|Алтай Республикада, Улаган аймак]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649741
|Телефонный код = +7 38846
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://aktashadmin.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Балыктуюльское сельское поселение}}) — [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Улаган аймак|Улаган аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Балыкту Јул]] јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Балыкту Јулдыҥ јурт јеезези јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Јурт јеезе [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнчыгыш келтейинде, Улаганныҥ тайгаларыныҥ ортозында, [[Тужар (суу)|Тужар]] ла [[Кызылташ (суу)|Кызыл-Таштыҥ]] сууларыныҥ јанында, [[Улаган|Улаганнаҥ]] 15 км тӱндӱктей, [[Кату-Јарыктыҥ боочызы]] јаар јолдо турат. Јеезеге эки јурт кирет, тӧс јер [[Балыкту Јул]]. Оромдоры (23): Курганду кош ором, Кызыл-Таш деп кош ором, Пазырыкск деп кош ором, Тужар деп кош ором, Бак-балык ла о.ӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1407—1433 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/768/3/ulaganskiy-rayon.html Улаган аймак]</ref>. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Климады кезем-континентал. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Балыкту Јул]] || јурт, администрациялык тӧс јер || {{ Население | Балыктуюль | тс }} кижи
|-
|2 || [[Паспарты]] || јурт || {{ Население | Паспарта | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Балыктуюльское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Балыктуюльское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1795 кижи болгон, олордыҥ [[алтайлар]], [[ телеҥиттер]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Јурт јеезениҥ администрациязы;
* 1 орто ӱредӱлӱ школ;
* 2 балдардыҥ туразы;
* 2 эмчилик;
* 2 библиотека;
* 1 АЗС;
* 2 стадион;
* 2 культураныҥ байзыҥы;
* 1 музей;
* 1 почта;
* 3 магазин;
* 4 турбаза.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=7 widths="130px" heights="100px">
File:Balyktuyul 013 6393.jpg|Балыкту Јул јурт
File:Пазырыкские курганы 04.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
File:Pazyryk barrows.jpg | Пазырыктыҥ курганы
File:Пазырыкский курган.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
File:Пазырыкские курганы 01.jpg|Пазырыктыҥ курганы
File:Пазырыкские курганы 02.jpg|Пазырыктыҥ кургандары
File:Река Башкаус.jpg| [[Башкуш (суу)|Башкуш суу]]
</gallery>

== Ајарулар =
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Улаган аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
{{Улаган аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}

[[Категория:Улаган аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]