# Чамалдыҥ јурт јеезези
Чамалдыҥ јурт јеезези (орустап Чемальское сельское поселение) — Алтай Республиканыҥ Чамал аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Чамал јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Чамалдыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Бешпек тууныҥ эдегинде, Кадын (оҥ јарады) ла Чамал сууныҥ бириккенинде турат. Айландыра сӱрекей кайыр, каскак кырлар, Иолгоныҥ сындары, эҥ бийик кыр Крестовая (талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1336 метрге бийик), экинчи бийик кыр Верблюд (929 м). 
Кыш мында јымжак, тыҥ ла сооктор јок, кар калыҥ тӱжет. Јай јылу,изӱ кӱндерлӱ, кей чыкту. Айы-кӱни јылу, кырлары ыжык, ичпек учун мында маала-ажы база јакшы бӱдет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 400—547 метрге бийик. Климады орто-континентал. Ортојылдык температура — +4,4 градус, кейдиҥ чыгы — 66,6%, салкынныҥ тӱргени — 1,4 метр/секундка. 163 кӱн јылда фён-салкын согот.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Чамал          | јурт, администрациялык тӧс јер | ↗4011 кижи      |
| 2 | Јыланду        | јурт                           | ↗154 кижи       |
| 3 | Толгойок       | јурт                           | ↘153 кижи       |
| 4 | Уажан          | јурт                           | ↘77 кижи        |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 3973            | ↗3980           | ↗4033           | ↗4152           | ↗4222           | ↗4306           | ↗4395           | ↗4567           | ↗4670           | ↗4771           | ↗4910           | ↗5017           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3656 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациязы;
- 1 орто ӱредӱлӱ школ;
- 1 кӱӱлик сургал (муз.шк.);
- 2 балдардыҥ туразы;
- 1 аймактыҥ эмчилиги;
- 1 чемет орулу улуска санаторий;
- 3 культураныҥ байзыҥы;
- 1 аймактыҥ библиотеказы;
- 1 краевед музей;
- 3 стадион;
- 1 почта;
- 10 магазин;
- 10 ашкана;
- 6 конор тура;
- туристтерле иштеер јер "Алтай айыл", А.К.Бардинниҥ;
- 2 СТО ;
- 3 АЗС.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Чамал
- Јыланду
- Толгойок (Поселок Гидростроителей)
- Уажан
- ГЭС
- Патмос деп ортолык
- Ташта кудайдыҥ сӱри. Патмосто икона


Чамалдыҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Чамалдыҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Чемальское сельское поселение}}<br>[[Файл:Чемал - Russia (20703290055).jpg|280px|вид на село Чамал]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Чамал аймак]]}}
|Включает = 4 јурт
|Столица = [[Чамал]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Чемальское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Чемальское сельское поселение  | г }}
  |Процент от населения = 
  |Место по населению  =
 | Плотность                        = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[алтайлар]],[[орустар]] ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = христиан јаҥ, кам јаҥ
|Площадь = 1338<ref name="адм.тер.деление">[http://www.chemal-altai.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=148 Информация о административно-территориальное делении на официальном сайте Чемальского района]</ref>
| Процент от площади = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =547<ref name="Высота н/у моря"/>
|Средняя высота =
|Минимальная высота =400<ref name="Высота н/у моря"/>
 | lat_deg                          = 
 | lon_deg                          = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта =[[Файл:Location Chemalsky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Чамал аймак]]<br>[[Файл:Чемальское сельское поселение.png|мини|center|Чамал аймак, Чамалдыҥ јурт јеезези]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649240
|Телефонный код = +7 38841
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://admchemal.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Чамалдыҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Чемальское сельское поселение}}) — [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Чамал аймак|Чамал аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Чамал]] јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[Чаган айдыҥ 13 кӱни|чаган айдыҥ 13 кӱнинде]] чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Чамалдыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Бешпек тууныҥ эдегинде, [[Кадын]] (оҥ јарады) ла [[Чамал (суу)|Чамал сууныҥ]] бириккенинде турат. Айландыра сӱрекей кайыр, каскак кырлар, Иолгоныҥ сындары, эҥ бийик кыр Крестовая (талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1336 метрге бийик), экинчи бийик кыр Верблюд (929 м). 
Кыш мында јымжак, тыҥ ла сооктор јок, кар калыҥ тӱжет. Јай јылу,изӱ кӱндерлӱ, кей чыкту. Айы-кӱни јылу, кырлары ыжык, ичпек учун мында маала-ажы база јакшы бӱдет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 400—547 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/771/3/chemalskiy-rayon.html Чамал аймак]</ref>. Климады орто-континентал. Ортојылдык температура — +4,4 градус, кейдиҥ чыгы — 66,6%, салкынныҥ тӱргени — 1,4 метр/секундка. 163 кӱн јылда фён-салкын согот.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Чамал]] || јурт, администрациялык тӧс јер || {{ Население | Чемал (село) | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Јыланду]] || јурт || {{ Население | Еланда (Республика Алтай) | тс }} кижи
|-
| 3 || [[Толгойок]] || јурт || {{ Население | Толгоек | тс }} кижи
|-
| 4 || [[Уажан]] || јурт || {{ Население | Уожан | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Чемальское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Чемальское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3656 кижи болгон, олордыҥ [[алтайлар]], [[орустар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациязы;
* 1 орто ӱредӱлӱ школ;
* 1 кӱӱлик сургал (муз.шк.);
* 2 балдардыҥ туразы;
* 1 аймактыҥ эмчилиги;
* 1 чемет орулу улуска санаторий;
* 3 культураныҥ байзыҥы;
* 1 аймактыҥ библиотеказы;
* 1 краевед музей;
* 3 стадион;
* 1 почта;
* 10 магазин; 
* 10 ашкана;    
* 6 конор тура;    
* туристтерле иштеер јер "Алтай айыл", А.К.Бардинниҥ;
* 2 СТО ;
* 3 АЗС.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery class="center" perrow=7 widths="120px" heights="100px">
Файл:Чемал.JPG |Чамал
Файл:Yelanda.jpg|Јыланду
Файл:Chemalsky District, Altai Republic, Russia - panoramio (63).jpg|Толгойок (Поселок Гидростроителей)
Файл:Uogan.jpg|Уажан
File:ГЭС в Чемале.jpg|ГЭС
File:Остров Патмос.JPG|Патмос деп ортолык
File:Каменная икона.jpg|Ташта кудайдыҥ сӱри. Патмосто икона
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Чамал аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
{{Чамал аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}

[[Категория:Чамал аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]