# Кочкор айдыҥ 4 кӱни
Кочкор айдыҥ 4 кӱни (орустап 4 февраля)— григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 35 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 330 кӱн арткан (високосный јылда 331 кӱн).
Кочкор айдыҥ 4 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле чаган айдыҥ 22 кӱни болгон.

## Байрамдар

### Калыктар ортодо
- Ракка удура телекейлик кӱн


### Эл-јондык
- Ангола — Јуу-јепселдӱ тӱймеенниҥ кӱни.
- Шри-Ланка — Јайымныҥ кӱни.
- Јопон — Сэцубун,Риссюн — Јастыҥ башталганы (Јаҥы јыл).


### Кудайлык
Католицизм
— агару Верониканыҥ эземи;
— Екатерина де Риччиниҥ эземи;
— Римберттиҥ (архиепископ Гамбургский) эземи;
 Православие
⟨Орус православный скрикпе⟩
— Тимофей Эфесскийдиҥ (епископ Эфесский) эземи (96—97 јј.киреде);
— Анастасия Персиянинаныҥ эземи (628);
— священномучениктер Иоанн Успенский ле Евфимий Тихонравов, пресвитерлердиҥ эземи (1938).

### Бу кӱнде чыккандарга ат
- Католический: Андреа, Вероника, Гилберт, Джон, Екатерина, Римберт
- Православный: Агафон, Ананий, Анастасий, Гавриил, Георгий, Евфимий, Иван, Иосиф, Леонт, Леонтий, Макарий, Мануил, Николай, Парод, Пётр, Сионий, Тимофей, Яков


## Керектер

### Алтай Республика
- 1934 јылда Ойрот-Турада каланыҥ строительный конторазы «горстрой» тӧзӧлгӧн.


### XVIII чактаҥ озо
- 1582 — Речь Посполитаяныҥ черӱлери Псковты узак ӧйгӧ курчуда туткан кийнинеҥ кайра болгон (1581—1582).


### XVIII чак
- 1719 — Пётр I каан Арасей империя ичинде эл-јонныҥ тоозын алары керегинде јакаан чыгарган.
- 1722 — Пётр I каан «Табель о рангах» јӧптӧгӧн.
- 1755 — императрица Елизавета Петровна Московский университет тӧзӧӧри јанынаҥ јакаан чыгарган.
- 1794 — Улу француз революция: Национальный конвент кулданышты Францияда ла оныҥ колонияларында јоголткон.


### XIX чак
- 1824 — американ изобретатель ле бизнесмен Чарльз Гудрич  Бостондо улуска эрезин калош јазаган.
- 1858 — Герман Гольдшмидт 52 Европа деп астероид ачкан.
- 1900 — Феликс Дзержинский[3] Варшавский цитадельге тӱрмелеткен.


### XX чак
- 1915 — Баштапкы телекейлик јуу: Германия Британиягаудура јуу баштаган.
- 1921
- 1931 — Курскта Россия ичинде баштапкы (Ветроэлектростанция Уфимцева) салкынэлектростанция иштеп баштаган.
- 1932
  - Бухта Нагаевке (Охотский талай)  «Сахалин» деп пароход келген, ол Колымага «Дальстрой» тресттиҥ башкарузы ла тӱрмелеткендердиҥ баштапкы группазын экелген. Олор тузалу казынтыларды таап, оны казар иштер ӧткӱрер учурлу болгон.
  - Лейк-Плэсидте Кышкы Олимпий ойындар ачылган 1932.
- 1934 — СССР ла Венгрия ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
- 1935 — Московский метрополитенниҥ ченелтелӱ баштапкы поезди маҥтаган.
- 1938 — Адольф Гитлер Вермахттыҥ башчызы болуп турган. Иоахим фон Риббентроп министр иностранных дел деп постко кӧстӧлгӧн.
- 1939 — Пензенский область тӧзӧлгӧн.
- 1944 — совет лётчик-ас Иван Кожедубка Советский Союзтыҥ Геройы деп ат-нере берилген[4].

- 1945
  - Бельгия немец оккупациянаҥ јайымдалган.
  - Ливадийский ӧргӧӧдӧ Крымский (Ялтинский) конференция башталган.
  - 3-чи Белорусский фронтто И. Д. Черняховский башкарган 43-чи черӱ Кранц гаваньда гарнизонды јоголтып, Балтий талайдыҥ јарадына чыккан.
- 1948 — Шри-Ланка јайым болуп Доминион Цейлон деп атту боло берген (бойы онойдо ло  Великобританияныҥ доминионы болуп арткан).
- 1976 — Инсбрукта Кышкы Олимпий ойындар ачылган.

- 1990 — Москвада 300-муҥ кижилӱ демонстрация болгон. Демократический реформалар учун, КПСС-тыҥ политикалык монополиязын тургускан СССР-дыҥ Конституциязында 6-чы статьяны јоголтсын деп демонстрация некеген[8].


### XXI чак
- 2006
  - «Карикатурный скандал»(2005—2006): Дамаск ла Бейрутта тӱймеегендер Дании ла Норвегияныҥ посольстволорын ӧртӧп ийген.
  - Кышкы Олимпий ойындар башталарынаҥ бир канча кӱн озо 2006 јылда Туринде метрополитен ачылган.
- 2022 — XXIV-чи Кышкы Олимпий ойындар ачылган, Пекин (КНР).


## Бу кӱнде чыккандар

### XIX чактаҥ озо
- 1643 — Исаак Ньютон (1727 ј.бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
- 1716 — Аппиан Буонафеде (1793), итальян философ.
- 1766 — Джузеппе Каммарано (1850), итальян јурукчы.
- 1785 — Якоб Гримм (1863), немец филолог, немец фольклор јууган карындаштардыҥ бирӱзи.
- 1797 — Вильгельм Бер (1850), немец банкир ле астроном-любитель.


### XIX чак
- 1809 — Луи Брайль (1852 ), француз таскадаачы, кӧстӧҥ ајарбас улуска шрифт Брайля, точечно-рельефны шрифт эткен[9].
- 1812 — Евдокия Ростопчина (1858 ), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
- 1881 — Георгий Бакланов (чын ады Альфонс-Георг Бакис; 1938 ), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш ук-тӧстӱ.
- 1895 — Густав Клуцис (1938 ј.аттырткан), латыш ла совет јурукчы-авангардист.
- 1896 — Андре Массон (1987 ), француз јурукчы лаграфик.


### XX чак
- 1907 — Николай Дубинин (1998 ), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
- 1927 — Бенедикт Сарнов (2014 ), совет ле россий бичиичи, литературовед ле критик.
- 1934 — Зураб Церетели, совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы[10].
- 1949 — Тамара Нетыкса, совет ле россий разведчица-нелегал, Тыш разведканыҥ службазыныҥ отставкада полковниги.
- 1956 — Павел Уваров, совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевист.
- 1967 — Игорь Шувалов, россий тергеелик ишчи, 1-чи классту действительный государственный советник .
- 1990 — Тони Кроос, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы (2014), 4 катап Лига чемпионовтыҥ јеҥӱчили, УЕФА.


### XXI век
- 2001 — Вероника Степанова, россий чанаачы, олимпий чемпион эстафетада, (2022).


## Бу кӱнде божогондор

### XIX чактаҥ озо
- 1695 — Люксембург Франсуа Анри де Монморанси (1628 ј.чык.), француз полководец.
- 1730 — Жан-Батист Анри де Валенкур (1653 ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Француз академияныҥ турчызы
- 1752 — Габриэль Крамер (1704 ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
- 1786 — Мозес Мендельсон (1729 ј.чык.), немецк философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.


### XIX чак
- 1830 — Матвей Глазунов (1757 ј.чык.), москов којойым, бичик садар аргачы.
- 1877 — Корнелиус Вандербильт (1794 ј.чык.), американ керептер ла темирјол магнат, голландский ук-тӧстӱ.
- 1882 — Джон Дрейпер (1811 ј.чык.), американ химик, айдыҥ баштапкы фотојуругын эткен кижи.
- 1883 — Василий Инсарский (1814 ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
- 1886 — Пётр Ткачёв (1844 ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, революционный народничествоныҥ башчыларыныҥ бирӱзи.


### XX чак
- 1904 — Митрофан Беляев (1836 ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
- 1904 — Фридрих фон Йолли]], немец врач (1844).
- 1943 — Марина Раскова (1912 ј.чык.), совет лётчик-штурман,  Советский Союзтыҥ Геройы болгон ӱй улустыҥ бирӱзи.
- 1960 — Камю Альбер (1913 ј.чык.), француз бичиичи философ, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады (1957).
- 1961 — Эрвин Шрёдингер[11] (1887 ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады (1933).
- 1965 — Томас Стернз Элиот (род. 1888 ј.чык.), англо-американский поэт, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады (1948 ј.чык.).
- 1995
  - Брукс Стивенс (1911 ј.чык.), мотоциклдер эткен инженер, «Harley-Davidson».
  - Валерий Носик (1940), актёр театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл  артисти.
- 1996 — Кира Смирнова (1922 ј.чык.), пародист, романстар кожоҥчызы.


### XXI чак
- 2010
  - Сергей Манякин (1923 ј.чык.), совет ле россий тергеелик ишчи.
  - Кейси Джонсон (1979 ј.чык.),  бизнес-империяныҥ наследницазы «Johnson & Johnson».
- 2021
  - Мартинус Велтман (1931), нидерлан физик, Нобельдиҥ физикала сыйынҥ лауреады (1999). Нидерландский королевский билим академияныҥ турчызы (1980 ј.чык.).
  - Джонас Ньюбауэр (1981 ј.чык.), Классический тетрисле телекейлик чемпионаттыҥ 7 катап јеҥӱчили.
- 2022 — Анатолий Куксов (1949 ј.чык.), совет футболист ле  украин футбольный тренер.


Кочкор айдыҥ 4 кӱни
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 4 кӱни''' ({{lang-ru|4 февраля}})— [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 35 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 330 кӱн арткан (високосный јылда 331 кӱн).

Кочкор айдыҥ 4 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582 јылдыҥ]] ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[Чаган айдыҥ 22 кӱни|чаган айдыҥ 22 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.

== Байрамдар ==
=== Калыктар ортодо ===
* [[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Ракка удура телекейлик кӱн
=== Эл-јондык ===
* {{Анголаныҥ маанызы}} [[Ангола]] — Јуу-јепселдӱ тӱймеенниҥ кӱни.
* {{Шри-Ланканыҥ маанызы}} [[Шри-Ланка]] — Јайымныҥ кӱни.
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Јопон]] — Сэцубун,Риссюн — Јастыҥ башталганы (Јаҥы јыл).

=== Кудайлык ===
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм
: — агару Верониканыҥ эземи;
: — Екатерина де Риччиниҥ эземи;
: — Римберттиҥ (архиепископ Гамбургский) эземи;

; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-04 Старый стиль, 22 января, Новый стиль 4 февраля, суббота] // Православный церковный календарь</ref>
: ⟨Орус православный скрикпе⟩
: — Тимофей Эфесскийдиҥ (епископ Эфесский) эземи ({{Јыл|96}}—{{Јыл|97}} јј.киреде);
: — Анастасия Персиянинаныҥ эземи ({{Јыл|628}});
: — священномучениктер Иоанн Успенский ле Евфимий Тихонравов, пресвитерлердиҥ эземи ({{Јыл|1938}}).

=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Андрей|Андреа]], [[Вероника (имя)|Вероника]], [[Гильберт|Гилберт]], [[Джон]], [[Екатерина]], Римберт
* Православный: [[Агафон]], Ананий, [[Анастасий]], [[Гавриил]], [[Георгий]], [[Евфимий]], [[Иван]], [[Иосиф]], [[Леонт]], [[Леонтий]], [[Макарий]], [[Мануил]], [[Николай]], Парод, [[Пётр]], Сионий, [[Тимофей]], [[Яков]]

== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
* [[1934 јыл|1934 јылда]] Ойрот-Турада каланыҥ строительный конторазы «горстрой» тӧзӧлгӧн.
=== Калыктар ортодо ===
=== XVIII чактаҥ озо ===
* [[1582 јыл|1582]] — Речь Посполитаяныҥ черӱлери [[Псков]]ты узак ӧйгӧ курчуда туткан кийнинеҥ кайра болгон ({{Јыл|1581}}—{{Јыл|1582}}).

=== XVIII чак ===
* [[1719 јыл|1719]] — [[Пётр I]] каан [[Арасей империя]] ичинде эл-јонныҥ тоозын алары керегинде јакаан чыгарган.
* [[1722 јыл|1722]] — Пётр I каан «Табель о рангах» јӧптӧгӧн.
* [[1755 јыл|1755]] — императрица Елизавета Петровна Московский университет тӧзӧӧри јанынаҥ јакаан чыгарган.
* [[1794 јыл|1794]] — Улу француз революция: [[Национальный конвент]] кулданышты [[Франция|Францияда]] ла оныҥ колонияларында јоголткон.

=== XIX чак ===
* [[1824 јыл|1824]] — американ изобретатель ле бизнесмен Чарльз Гудрич  [[Бостон]]до улуска эрезин калош јазаган.
* [[1858 јыл|1858]] — Герман Гольдшмидт [[(52) Европа|52 Европа]] деп астероид ачкан.
* [[1900 јыл|1900]] — [[Дзержинский, Феликс Эдмундович|Феликс Дзержинский]]<ref>[http://hrono.ru/biograf/bio_d/dzerzhin_fe.php Дзержинский Ф.Э. Хронос.]</ref> Варшавский цитадельге тӱрмелеткен.

=== XX чак ===
* [[1915 јыл|1915]] — [[Баштапкы телекейлик јуу]]: [[Германия]] [[Британияга]]удура јуу баштаган.
* [[1921 јыл|1921]]
* [[1931 јыл|1931]] — [[Курск]]та Россия ичинде баштапкы (Ветроэлектростанция Уфимцева) салкынэлектростанция иштеп баштаган.
* [[1932 јыл|1932]]
** Бухта Нагаевке (Охотский талай)  «Сахалин» деп пароход келген, ол Колымага «Дальстрой» тресттиҥ башкарузы ла тӱрмелеткендердиҥ баштапкы группазын экелген. Олор тузалу казынтыларды таап, оны казар иштер ӧткӱрер учурлу болгон.
** [[Лейк-Плэсид]]те Кышкы Олимпий ойындар ачылган [[1932 јыл|1932]].
* [[1934 јыл|1934]] — СССР ла Венгрия ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
* [[1935 јыл|1935]] — Московский метрополитенниҥ ченелтелӱ баштапкы поезди маҥтаган.
* [[1938 јыл|1938]] — [[Адольф Гитлер]] Вермахттыҥ башчызы болуп турган. Иоахим фон Риббентроп министр иностранных дел деп постко кӧстӧлгӧн.
* [[1939 јыл|1939]] — Пензенский область тӧзӧлгӧн.
* [[1944 јыл|1944]] — совет лётчик-ас [[Кожедуб, Иван Никитович|Иван Кожедубка]] Советский Союзтыҥ Геройы деп ат-нере берилген<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=403 Кожедуб И.Н. Герои страны.]</ref>.
[[Файл:Jalta 1945.jpg|300 px|thumb|right|[[Черчилль, Уинстон]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/cherchill-uinston У.Черчиль ТАСС.]</ref>, [[Рузвельт, Франклин Делано|Рузвельт]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/ruzvelt-franklin Рузвельт Ф.Д. ТАСС.]</ref>, [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/stalin-iosif-vissarionovich Сталин И.В. ТАСС.]</ref> Ялтада. Кочкор ай [[1945 јыл|1945]]]]
* [[1945 јыл|1945]]
** Бельгия немец оккупациянаҥ јайымдалган.
** Ливадийский ӧргӧӧдӧ Крымский (Ялтинский) конференция башталган. 
** 3-чи Белорусский фронтто И. Д. Черняховский башкарган 43-чи черӱ Кранц гаваньда гарнизонды јоголтып, Балтий талайдыҥ јарадына чыккан.
* [[1948 јыл|1948]] — [[Шри-Ланка]] јайым болуп Доминион Цейлон деп атту боло берген (бойы онойдо ло  [[Великобритания|Великобританияныҥ]] доминионы болуп арткан).
* [[1976 јыл|1976]] — [[Инсбрук]]та Кышкы Олимпий ойындар ачылган.

* [[1990 јыл|1990]] — [[Москва|Москвада]] 300-муҥ кижилӱ демонстрация болгон. Демократический реформалар учун, [[КПСС]]-тыҥ политикалык монополиязын тургускан СССР-дыҥ Конституциязында 6-чы статьяны јоголтсын деп демонстрация некеген<ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |title=Справка РИА новости |access-date=2013-01-09 |archive-date=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505033125/http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |deadlink=no }}</ref>.

=== XXI чак ===
* [[2006 јыл|2006]]
** «Карикатурный скандал»({{Јыл|2005}}—{{Јыл|2006}}): [[Дамаск]] ла [[Бейрут]]та тӱймеегендер Дании ла Норвегияныҥ посольстволорын ӧртӧп ийген.
** Кышкы Олимпий ойындар башталарынаҥ бир канча кӱн озо {{Јыл|2006}} јылда Туринде метрополитен ачылган.
* [[2022 јыл|2022]] — XXIV-чи Кышкы Олимпий ойындар ачылган, [[Пекин]] ([[КНР]]).

== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1643 јыл|1643]] — [[Ньютон, Исаак|Исаак Ньютон]] ([[1727 јыл|1727]] ј.бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
* [[1716 јыл|1716]] — Аппиан Буонафеде ([[1793 јыл|1793]]), итальян философ.
* [[1766 јыл|1766]] — Джузеппе Каммарано ([[1850 јыл|1850]]), итальян јурукчы.
* [[1785 јыл|1785]] — Якоб Гримм ([[1863 јыл|1863]]), немец филолог, немец фольклор јууган карындаштардыҥ бирӱзи.
* [[1797 јыл|1797]] — Вильгельм Бер ([[1850 јыл|1850]]), немец банкир ле астроном-любитель.

=== XIX чак ===
* [[1809 јыл|1809]] — [[Брайль, Луи|Луи Брайль]] ([[1852 јыл|1852]] ), француз таскадаачы, кӧстӧҥ ајарбас улуска шрифт Брайля, точечно-рельефны шрифт эткен<ref>[https://bigenc.ru/c/brail-lui-37d4b7 Брайль Л. БРЭ]</ref>.
* [[1812 јыл|1812]] — [[Ростопчина, Евдокия Петровна|Евдокия Ростопчина]] ([[1858 јыл|1858]] ), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
* [[1881 јыл|1881]] — [[Бакланов, Георгий Андреевич|Георгий Бакланов]] (чын ады ''Альфонс-Георг Бакис''; [[1938 јыл|1938]] ), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш ук-тӧстӱ.
* [[1895 јыл|1895]] — Густав Клуцис ([[1938 јыл|1938]] ј.аттырткан), латыш ла совет јурукчы-авангардист.
* [[1896 јыл|1896]] — Андре Массон ([[1987 јыл|1987]] ), француз јурукчы лаграфик.

=== XX чак ===
* [[1907 јыл|1907]] — [[Дубинин, Николай Петрович|Николай Дубинин]] ([[1998 јыл|1998]] ), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1927 јыл|1927]] — [[Сарнов, Бенедикт Михайлович|Бенедикт Сарнов]] ([[2014 јыл|2014]] ), совет ле россий бичиичи, литературовед ле критик.
* [[1934 јыл|1934]] — [[Церетели, Зураб Константинович|Зураб Церетели]], совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы<ref>[https://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=51284 Церетели З.К. Российская Академия художеств]</ref>.
* [[1949 јыл|1949]] — [[Нетыкса, Тамара Ивановна|Тамара Нетыкса]], совет ле россий разведчица-нелегал, Тыш разведканыҥ службазыныҥ отставкада полковниги.
* [[1956 јыл|1956]] — [[Уваров, Павел Юрьевич|Павел Уваров]], совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевист.
* [[1967 јыл|1967]] — [[Шувалов, Игорь Иванович|Игорь Шувалов]], россий тергеелик ишчи, 1-чи классту ''действительный государственный советник'' .
* [[1990 јыл|1990]] — Тони Кроос, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы ({{Јыл|2014}}), 4 катап Лига чемпионовтыҥ јеҥӱчили, УЕФА.

=== XXI век ===
* [[2001 јыл|2001]] — [[Степанова, Вероника Сергеевна|Вероника Степанова]], россий чанаачы, олимпий чемпион эстафетада, ({{Јыл|2022}}).

== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1695 јыл|1695]] — Люксембург Франсуа Анри де Монморанси ([[1628 јыл|1628]] ј.чык.), француз полководец.
* [[1730 јыл|1730]] — Жан-Батист Анри де Валенкур ([[1653 јыл|1653]] ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Француз академияныҥ турчызы
* [[1752 јыл|1752]] — Габриэль Крамер ([[1704 јыл|1704]] ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
* [[1786 јыл|1786]] — [[Мендельсон, Мозес|Мозес Мендельсон]] ([[1729 јыл|1729]] ј.чык.), немецк философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.

=== XIX чак ===
* [[1830 јыл|1830]] — [[Глазунов, Матвей Петрович|Матвей Глазунов]] ([[1757 јыл|1757]] ј.чык.), москов којойым, бичик садар аргачы.
* [[1877 јыл|1877]] — Корнелиус Вандербильт ([[1794 јыл|1794]] ј.чык.), американ керептер ла темирјол магнат, голландский ук-тӧстӱ.
* [[1882 јыл|1882]] — [[Дрейпер, Джон Уильям|Джон Дрейпер]] ([[1811 јыл|1811]] ј.чык.), американ химик, [[Ай (спутник)|айдыҥ]] баштапкы фотојуругын эткен кижи.
* [[1883 јыл|1883]] — [[Инсарский, Василий Антонович|Василий Инсарский]] ([[1814 јыл|1814]] ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
* [[1886 јыл|1886]] — [[Ткачёв, Пётр Никитич|Пётр Ткачёв]] ([[1844 јыл|1844]] ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, ''революционный народничествоныҥ'' башчыларыныҥ бирӱзи.

=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Беляев, Митрофан Петрович|Митрофан Беляев]] ({{Јыл|1836}} ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
* [[1904 јыл|1904]] — Фридрих фон Йолли]], немец врач ({{Јыл|1844}}).
* [[1943 јыл|1943]] — [[Раскова, Марина Михайловна|Марина Раскова]] ({{Јыл|1912}} ј.чык.), совет лётчик-штурман,  Советский Союзтыҥ Геройы болгон ӱй улустыҥ бирӱзи.
* [[1960 јыл|1960]] — Камю Альбер ({{Јыл|1913}} ј.чык.), француз бичиичи философ, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1957}}).
* [[1961 јыл|1961]] — [[Шрёдингер, Эрвин|Эрвин Шрёдингер]]<ref>[http://www.physchem.chimfak.sfedu.ru/Source/History/Persones/Schroedinger.html Шрёдингер Э. Южный Федеральный Университет]</ref> ({{Јыл|1887}} ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1933}}).
* [[1965 јыл|1965]] — [[Элиот, Томас Стернз|Томас Стернз Элиот]] (род. {{Јыл|1888}} ј.чык.), англо-американский поэт, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1948}} ј.чык.).
* [[1995 јыл|1995]]
** [[Стивенс, Брукс|Брукс Стивенс]] ({{Јыл|1911}} ј.чык.), мотоциклдер эткен инженер, «Harley-Davidson».
** Валерий Носик ({{Јыл|1940}}), актёр театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл  артисти.
* [[1996 јыл|1996]] — Кира Смирнова ({{Јыл|1922}} ј.чык.), пародист, романстар кожоҥчызы.

=== XXI чак ===
* [[2010 јыл|2010]]
** [[Манякин, Сергей Иосифович|Сергей Манякин]] ([[1923 јыл|1923]] ј.чык.), совет ле россий тергеелик ишчи.
** Кейси Джонсон ([[1979 јыл|1979]] ј.чык.),  бизнес-империяныҥ наследницазы «[[Johnson & Johnson]]».
* [[2021 јыл|2021]] 
** Мартинус Велтман ([[1931 јыл|1931]]), нидерлан физик, Нобельдиҥ физикала сыйынҥ лауреады ({{Јыл|1999}}). Нидерландский королевский билим академияныҥ турчызы ({{Јыл|1980}} ј.чык.).
** Джонас Ньюбауэр ([[1981 јыл|1981]] ј.чык.), Классический тетрисле телекейлик чемпионаттыҥ 7 катап јеҥӱчили.
* [[2022 јыл|2022]] — [[Куксов, Анатолий Яковлевич|Анатолий Куксов]] ({{Јыл|1949}} ј.чык.), совет футболист ле  украин футбольный тренер.

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай|04]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 4 кӱни]]