# Артыбаштыҥ јурт јеезези
Артыбаштыҥ јурт јеезези (орустап Атрыбашское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Артыбаш јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Артыбаштыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Артыбаштыҥ јурт јеезези Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк келтейинде, Алтын Кӧлдиҥ оҥ јарадында турат, Аба-Јыштыҥ ортозында.
Јанында Кӧкуйа, Јыланду, деп туулар. Јыланду кырдыҥ ӱстинеҥ кӧрзӧ, кӧлдиҥ кӱскӱзи јап-јарт кӧрӱнет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 400—589 метрге бийик. Алтын Кӧлдиҥ јарадында турган учун јурт јеезениҥ јеринде аҥылу микроклимат. Эҥ ле јылу кыш Јайлуда болот, кӧлдиҥ јанында улай ла фёновый салкын согот, Ыйык-Агаш ла Артыбаштыҥ ортозында кӱр бар, кӱр кӧл лӧ чыгара агып јаткан Бийдиҥ (Ӧӧн суу база бир ады) суузын бӧлип јат.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Артыбаш        | јурт, административный тӧс јер | ↘602 кижи       |
| 2 | Јайлу          | јурт                           | ↘183 кижи       |
| 3 | Ново-Троицк    | јурт                           | ↘39 кижи        |
| 4 | Ыйык-Агаш      | јурт                           | ↗1322 кижи      |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 2082            | ↗2086           | ↗2090           | ↗2124           | ↗2142           | ↗2158           | ↘2146           | ↗2154           | ↗2210           | ↘2187           | ↗2197           | ↘2171           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 2145 кижи болгон, олордыҥ орустар, алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Артыбаштыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
- орто ӱредӱлӱ школ — 2;
- балдардыҥ туразы — 3;
- культураныҥ байзыҥы — 4;
- библиотека — 3;
- стадион — 3 ;
- Ыйык-Агаштыҥ эмчилиги;
- Тӱрген болуш јетирер эмчилик;
- Аптека — 5;
- Ашкана — 5;
- Конор тура — 4;
- Почта — 1;
- Кӧӧликтер јепсеер јер — 3;
- Туристтерле иштеер база — 6;
- Магазин — 20;
- турбаза — 20;
- причал — 3;
- Саду ӧткӱрер рынок.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Алтын Кӧл. Артыбашта катер
- Артыбаш, Јылантууда ајыктанар тепсеҥ
- Мӧҥӱндӱ сууныҥ јанынаҥ кӧрзӧ_-_panoramio


Артыбаштыҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Артыбаштыҥ јурт јеезези
|Оригинальное название = {{lang-ru| Артыбашское сельское поселение}}<br>[[File:Tělecké jezero 1.JPG|280px|  Телецкое озеро. Исток реки Бия, на переднем плане село Артыбаш, вдали село Иогач. Вид с горы Талан-Туу.]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Турачак аймак]]}}
|Включает = 4 јурт
|Столица = [[Артыбаш]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Артыбашское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Артыбашское сельское поселение  | г }}
  |Место по населению   = {{ #expr: ( {{ Население | Артыбашское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Турочакский район | ч }} round 2 ) }}
  |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[орустар]], [[алтайлар]] ла о.ӧ.<ref name="Коряков"/> 
  |Конфессиональный состав        =  христиан јаҥ, кам јаҥ, ак јаҥ
|Площадь = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =
|Средняя высота = 500<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота =
 | lat_deg                          = 51.7911111111111
 | lon_deg                          = 87.2558333333333
|Карта =[[Файл:Location Turochaksky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Турачак аймак]]<br>
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649154
|Телефонный код = +7 38843
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = https://asp-artibash.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}

'''Артыбаштыҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Атрыбашское сельское поселение}}) — [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Турачак аймак|Турачак аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Артыбаш]] јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Артыбаштыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref name="Закон № 10-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Артыбаштыҥ јурт јеезези [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк келтейинде, [[Алтын Кӧл|Алтын Кӧлдиҥ]] оҥ јарадында турат, Аба-Јыштыҥ ортозында.
Јанында Кӧкуйа, Јыланду, деп туулар. Јыланду кырдыҥ ӱстинеҥ кӧрзӧ, кӧлдиҥ кӱскӱзи јап-јарт кӧрӱнет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 400—589 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/767/3/turochakskiy-rayon.html Турачак аймак]</ref>. [[Алтын Кӧл|Алтын Кӧлдиҥ]] јарадында турган учун јурт јеезениҥ јеринде аҥылу микроклимат. Эҥ ле јылу кыш [[Јайлу|Јайлуда]] болот, кӧлдиҥ јанында улай ла ''фёновый'' салкын согот, [[Ыйык-Агаш]] ла [[Артыбаш|Артыбаштыҥ]] ортозында кӱр бар, кӱр кӧл лӧ чыгара агып јаткан [[Бий (суу)|Бийдиҥ]] (Ӧӧн суу база бир ады) суузын бӧлип јат.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Артыбаш]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Артыбаш | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Јайлу]] || јурт || {{ Население | Яйлю | тс }} кижи
|-
| 3 || [[Ново-Троицк]] || јурт || {{ Население | Ново-Троицк | тс }} кижи
|-
| 4 || [[Ыйык-Агаш]] || јурт || {{ Население | Иогач | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Артыбашское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Артыбашское сельское поселение | график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 2145 кижи болгон, олордыҥ [[орустар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Артыбаштыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ — 2;
* балдардыҥ туразы — 3;
* культураныҥ байзыҥы — 4;
* библиотека — 3;
* стадион — 3 ;
* Ыйык-Агаштыҥ эмчилиги;
* Тӱрген болуш јетирер эмчилик;
* Аптека — 5;
* Ашкана — 5;
* Конор тура — 4;
* Почта — 1;
* Кӧӧликтер јепсеер јер — 3;
* Туристтерле иштеер база — 6;
* Магазин — 20;
* турбаза — 20;
* причал — 3;
* Саду ӧткӱрер рынок.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery class="center" perrow=6 widths="150px" heights="120px">
Файл:Kater teletskoe lake.JPG|Алтын Кӧл. Артыбашта катер
Файл:Смотровая площадка Тилан Ту.jpg|Артыбаш, Јылантууда ајыктанар тепсеҥ
Файл:Вид с серебряднного источника - panoramio.jpg|Мӧҥӱндӱ сууныҥ јанынаҥ кӧрзӧ_-_panoramio
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Commonscat|Artybash, Altai Republic}}
{{Тыш тайантылар}}

{{Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Турачак аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]