# Карлу
Карлу (орустап Карлушка) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Майманыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Карлу орустап снежная, заснеженная долина.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Кадын сууга Кичӱ-Јул суу киргенинде, Майма јуртка јетире 1 км кире јанында турат. Айландыра ак јалаҥдарлу, кырлары чала јабызак, тӱндӱк јаны агаштарла бӱркелген. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 254 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кышкыда бу ӧзӧккӧ јаан кар тӱжетен учун карлу деп адаган. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Коп лӧ сабазы оок аҥдар јӱрет: койон, тӱлкӱ, калазак, јоонмойын, сууныҥ кӱжӱли, јараа, кӧрӱк, кумдус, ӧркӧ, момон, сарас, агас, тийиҥ,токтонок, эрлен ле оноҥ до ӧскӧ. Куштар агаш-аразында кӧп: томыртка, кӱӱле, каргаа, саҥыскан, кускун, тейлеген, мечиртке, јелечи, кӧктӧш, јалбагай ла о.ӧ.

### Ӧзӱмдери
Бийиктей кырларда кӧп сабазы тыт, чиби, јойгон, кайыҥ агаш ӧзӧт, суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке,јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 11 ором: Агашту кош ором, Кадынныҥ, Јииттердиҥ, Меесте, Проточный, Кӱнет, Тракту, Тӧс, Јараттай кош ором, Јараттай 2-чи кош ором, Ташту кош ором.
Карлу јурт Майма јуртка биригип калган, ортозы 1 км-наҥ ас. Карлуга Улалунаҥ једерге Майма ажыра айланып келер, эмезе Кыска јолло Кайас ӧзӧк ажыра боочы ажып, эмезе промзона ажыра јолды кыскартарга јараар.
Ырак јокто, бир 3 ле км јанында Алтай Республиканыҥ аэропорты, кажы ла четверг ле воскресен кӱнде самолеттор Москва калага учат.
| Карлу јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Майма          | 5 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Майма                 | 5 км    |
| Республикан тӧс кала Улалу              | 10 км   |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы       | 97 км   |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва             | 3800 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 444,0 км-деҥ       | 0 км    |


## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Аймактыҥ кӧп јурттары Алтайский миссия келип, тургун алтайларды креске тӱжӱрип, кудайдыҥ православный јаҥына кийдирип, туралар, јолдор тудуп, серкпелер ачып, церковно-приходской школдор ачып, ӱредӱ берип турган ӧйдӧ тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 383             | ↗412            | ↗413            | ↗414            | ↗424            | ↗445            | ↗446            | ↗448            | ↘442            |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 353 кижи болгон, олордыҥ 94 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
.

## Инфраструктуразы
- аэропорт;
- магазин;
- АЗС;
- СТО;
- пилорама;
- јол (айрылчык);
- СПТУ-28.


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары. Маала ажы, азырал белетеери. Туризм.

## Кереестер

### Ар-бӱткендик
- Чаптыган туу(46)[14];
- Бабырган байлу кыр ()[14];
- Тоҥбок суу (62)[14].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Карлу
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Карлу
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Карлушка}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51 |lat_min = 58 |lat_sec = 55.103
  |lon_deg = 85 |lon_min = 51 |lon_sec = 6.746
  |CoordAddon = type:city(413)_region:RU
  |CoordScale = 20000
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Майма аймак
 |район в таблице          = Майма аймак{{!}}Майма 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Майманыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Майманыҥ јурт јеезези{{!}}Майманыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 250<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Карлушка | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Карлушка| г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 94 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Карлу''' ({{Lang-ru|Карлушка}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Майманыҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Карлу {{Lang-ru|снежная, заснеженная долина}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, [[Кадын]] сууга [[Кичӱ-Јул (суу)|Кичӱ-Јул]] суу киргенинде, [[Майма]] јуртка јетире 1 км кире јанында турат. Айландыра ак јалаҥдарлу, кырлары чала јабызак, тӱндӱк јаны агаштарла бӱркелген. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 254 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/5097/mayma.html Майма]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Кышкыда бу ӧзӧккӧ јаан кар тӱжетен учун карлу деп адаган. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Майма. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.]
</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Коп лӧ сабазы оок аҥдар јӱрет: койон, тӱлкӱ, калазак, јоонмойын, сууныҥ кӱжӱли, јараа, кӧрӱк, кумдус, ӧркӧ, момон, сарас, агас, тийиҥ,токтонок, эрлен ле оноҥ до ӧскӧ<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Куштар агаш-аразында кӧп: томыртка, кӱӱле, каргаа, саҥыскан, кускун, тейлеген, мечиртке, јелечи, кӧктӧш, јалбагай ла о.ӧ.

=== Ӧзӱмдери ===
Бийиктей кырларда кӧп сабазы тыт, чиби, јойгон, кайыҥ агаш ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>, суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке,јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 11 ором: Агашту кош ором, Кадынныҥ, Јииттердиҥ, Меесте, Проточный, Кӱнет, Тракту, Тӧс, Јараттай кош ором, Јараттай 2-чи кош ором, Ташту кош ором.
Карлу јурт [[Майма]] јуртка биригип калган, ортозы 1 км-наҥ ас. Карлуга [[Улалу|Улалунаҥ]] једерге Майма ажыра айланып келер, эмезе Кыска јолло Кайас ӧзӧк ажыра боочы ажып, эмезе промзона ажыра јолды кыскартарга јараар.
Ырак јокто, бир 3 ле км јанында [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] аэропорты, кажы ла четверг ле воскресен кӱнде самолеттор [[Москва]] калага учат.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Карлу јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Майма]]|| 5 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 5 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  10 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 97 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 444,0 км-деҥ ||0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Аймактыҥ кӧп јурттары Алтайский миссия келип, тургун алтайларды креске тӱжӱрип, кудайдыҥ православный јаҥына кийдирип, туралар, јолдор тудуп, серкпелер ачып, церковно-приходской школдор ачып, ӱредӱ берип турган ӧйдӧ тӧзӧлгӧн.


== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Карлушка | Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 353 кижи болгон, олордыҥ 94 % [[орустар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
* аэропорт;
* магазин;
* АЗС;
* СТО;
* пилорама;
* јол (айрылчык);
* СПТУ-28.

== Экономиказы ==
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары. Маала ажы, азырал белетеери. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
=== Археологиялык ===

=== Ар-бӱткендик ===
* Чаптыган туу(46)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Бабырган байлу кыр ()<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Тоҥбок суу]] (62)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]