# Карагем (суу)
Караге́м (орустап Карагем) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ачык Карагем — орустап с тув. «обильная, родниковая река».

## Физико-географиялык темдектери
Карагем суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Ол Аркыттыҥ оҥ кош суузы. Узуны 50 км. Суу-бассейнниҥ текши јери 780 км². Карагемниҥ боочызы Алтайда јарлу јер. Суу Тӱндӱк Чуйдыҥ сындарынаҥ башталат, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2500 метрге бийик, эки јаан эмес суу биригип бӱдет — Сол Карагем (Абыл-Ойык) ла Оҥ Карагем. Карагем оозында сууныҥ орто бийигинде (орустап при среднем уровне) јаан изӱ ле куран айларда јыл туркунына чыгымдалганы 50—60 м³/с болуп јат. Карагемниҥ кӧп саба кош суулары мӧҥкӱ тоштордоҥ башталат, оныҥ учун чыгымдалган сууныҥ тал орто кирези  тоштоҥ кайылган суу.

### Кош суулары
(оозынаҥ ала кемјилген)
- 29 км: Тоштуайры (Караайры)
- 32 км: Камрӱ
- 40 км: Јолдуайры (суу)
- 50 км: Оҥ Карагем

Карагем суу јӱзер-спорттыҥ јарлу јери. Карагем јалаҥнаҥ (Јолдуайры сууныҥ кожулганынаҥ бир эмеш ӱсти јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1900 м бийик јерде)) ла башталала, сыраҥай оозына јетире  суу-маршрут.  Эҥ ле кӱч участок 19 бозоголу, узуны 8 км кызык (орустап ущелье). Экинчи кызык баштапкызыныҥ кийнинеҥ 2 км јерде — мында 3 кату бозого. Ӱчинчи кызыкка јетпей сӱреен кату «Разбойники» деп бозого (Речной порог) ло 2 шивера. Карагем сууныҥ алты јанында  «Чибитский» дейтен бозоголор (орустап каскад) ээчий-деечий 3 км кире једе агат.
Аркытка Карагем суу келип кирген јерге 7 км јетпей јӱрӱп, Аркыттыҥ ӱзӱги  Карагемский прорыв деп адалат. Мында Аркыт арбынду суузыла Кадын деп сын-тайганы кезип, узуны 5 км кызыкты (25 м/км келтеҥдӱ орустап с уклонами) кечип, Карагемле бириге берет. Карагем прорывты баштапкы катап 2003 јылда Барнаулдыҥ суу-спортчылары — Александр Проваторов, Сергей Блошкин ле Владислав Зырянов «бублик» деп атту кемеле ӧдӱп чыккандар.
Јуук деген јон јаткан јерлер…
Јуугында јон јаткан јурттар јок.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

Карагем (суу)
{{Суу
 |Название                = Карагем
  |Национальное название  = ru/Карагем
 |Изображение             = Впадение реки Йолдоайры (в центре) в Карагем - panoramio.jpg
  |Подпись изображения    = [[Јолдуайры (суу)|Јолдуайры]] суу (ортозында) Карагемге киргени
 |Длина                   = 50
 |Площадь водосбора       = 780
 |Бассейн                 = Аркыт (суу)/Кадын/Оп (суу)/Карский талай
 |Расход воды             = 60
  |Место измерения        = оозы
 |Исток                   = Сол Карагем (суу)/Оҥ Карагем (суу)
  |Местоположение истока  = 
  |Высота истока          = 2500
  |Координаты истока      = 49.9874/87.623
 |Устье                   = Аркыт (суу)
  |Местоположение устья   = 77 км оозынаҥ ала оҥ јаратла 
  |Высота устья           = ≈ 1296
  |Координаты устья       = 49.856/87.1535
 |Уклон реки              = 13
 |Страна                  = Россия
  |Регион                 =  Алтай Республика
   |Район                 = Кош-Агаш аймак
}}
'''Караге́м''' ({{lang-ru|Карагем}}) — [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймагында]] суу.

== Этимологиязы ==
Ачык Карагем — {{lang-ru|с тув. «обильная, родниковая река»}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==
Карагем суу [[Туулу Алтай|Туулу Алтайда]] [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймактыҥ]] јериле агат. Ол [[Аркыт (суу)|Аркыттыҥ]] оҥ кош суузы. Узуны 50 км. Суу-бассейнниҥ текши јери 780 км²<ref name='МПР России'/>. [[Карагемниҥ боочызы]] Алтайда јарлу јер. Суу Тӱндӱк Чуйдыҥ сындарынаҥ башталат, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2500 метрге бийик, эки јаан эмес суу биригип бӱдет — Сол Карагем (Абыл-Ойык) ла [[Оҥ Карагем (суу)|Оҥ Карагем]]. Карагем оозында сууныҥ орто бийигинде ({{lang-ru|при среднем уровне}}) јаан изӱ ле [[Куран ай|куран айларда]] јыл туркунына чыгымдалганы 50—60 м³/с болуп јат. Карагемниҥ кӧп саба кош суулары мӧҥкӱ тоштордоҥ башталат, оныҥ учун чыгымдалган сууныҥ тал орто кирези  тоштоҥ кайылган суу.

=== Кош суулары ===
''(оозынаҥ ала кемјилген)''
* 29 км: [[Тоштуайры]] (Караайры)
* 32 км: [[Камрӱ (река)|Камрӱ]]
* 40 км: [[Јолдуайры (суу)]]
* 50 км: [[Оҥ Карагем (суу)|Оҥ Карагем]]

[[Файл:Туристическая стоянка в долине реки Карагем.jpg|альт=Туристическая стоянка в долине реки Карагем|слева|мини|Карагем сууныҥ ичинде амыралда улуст токтоор јер]]
Карагем суу јӱзер-спорттыҥ јарлу јери. Карагем јалаҥнаҥ (Јолдуайры сууныҥ кожулганынаҥ бир эмеш ӱсти јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1900 м бийик јерде)) ла башталала, сыраҥай оозына јетире  суу-маршрут.  Эҥ ле кӱч участок 19 бозоголу, узуны 8 км кызык ({{lang-ru|ущелье}}). Экинчи кызык баштапкызыныҥ кийнинеҥ 2 км јерде — мында 3 ''кату бозого''. Ӱчинчи кызыкка јетпей сӱреен кату «Разбойники» деп бозого (Речной порог) ло 2 шивера. Карагем сууныҥ алты јанында  «Чибитский» дейтен бозоголор ({{lang-ru|каскад}}) ээчий-деечий 3 км кире једе агат.

[[Аркыт (суу)|Аркытка]] [[Карагем (суу)|Карагем]] суу келип кирген јерге 7 км јетпей јӱрӱп, [[Аркыт (суу)|Аркыттыҥ]] ӱзӱги  ''Карагемский прорыв'' деп адалат. Мында Аркыт арбынду суузыла Кадын деп сын-тайганы кезип, узуны 5 км кызыкты (25 м/км келтеҥдӱ {{lang-ru|с уклонами}}) кечип, Карагемле бириге берет. ''Карагем прорывты'' баштапкы катап [[2003]] јылда [[Барнаул|Барнаулдыҥ]] суу-спортчылары — Александр Проваторов, Сергей Блошкин ле Владислав Зырянов «бублик» деп атту кемеле ӧдӱп чыккандар<ref>{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=vgt7qg3zNuw |title = Карагемский прорыв: 20 лет спустя |author = Serg Dwarkin |date = 2014-04-10|accessdate = 2018-09-02}}</ref>.

Јуук деген јон јаткан јерлер…
Јуугында јон јаткан јурттар јок.

== Суу реестрдиҥ чотогоныла ==
[[Государстволык сууныҥ реестры|Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры]] аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — [[Кадын]], суу подбассейны — [[Бий (суу)|Бий]] ле [[Кадын]]. Суу бассейны — (Ӱстӱги) [[Оп (суу)|Оп суунаҥ]] ала [[Эрчиш (суу)|Эрчишке]] киргенине јетире<ref name='МПР России'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187429|title=Государственный водный реестр РФ: Карагем|archiveurl=https://www.webcitation.org/69HseJ6ES?url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187429#|archivedate=2012-07-20|accessdate=2011-02-23|deadlink=no}}</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Литературазы ==
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Катунь}}

[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ суулары]]
[[Категория:Карагемниҥ кош суулары]]