# Акташ
Акташ (орустап Акташ) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында Акташтыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Акташ орустап белый камень.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш келтейинде, Курайдыҥ сындарыныҥ тӱштӱк јанында, Кыскашту-Ойык, Кубатуру, Кара-Кайа, Кабакту-Тайга деген кырларга курчаткан, Акташ сууныҥ јарадында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1350 метрге бийик. Јакалай тӱндӱк ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген.

### Климады
Климады кезем-континенлал.
Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ температуразыныҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с-таҥ тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

### Аҥ-куштары
Тайгаларыныҥ јолы кату, откӱре кайыр кырлар, аҥ-куш јӱрер јарамыкту јерлер. Агас, јоонмойын, камду, какай, киш, койон, кумдус, кӧрӱк, момон, ӧркӧ, сарас, суузар, сыгырган, тарбаган, борсык, тийиҥ, токтонок, тӱлкӱ, чычкан. Казыр, азулу аҥдар айу, шӱлӱзин, јеекен, бӧрӱ. Туйгактулары булан, марал, элик, тооргы. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» киргендери маны, ирбис, камду, кочкор, тооргы. Кӧп барынтычы куштардыҥ тоозы кезем астаган: боро ылаачын, шоҥкор, мӱркӱт, карчага ла ӱкӱ, мечиртке. Кӧп тоолу кӧлдӧр, балыгы астай берген. Је эмди улус кезик балыкты кӧлдӧрдӧ ӧскӱрип, садуга апарат (пелядь ла форель). Јербойыныҥ балыктарынаҥ чабак, чараган, сӧлӧм, балбак баш, чаар, јылмай, чалык алдындага кӧрӧ ас туштайт.

### Ӧзӱмдери
Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле (Балыкчы, Кӧӧ, Кӧк-Паш, Беле јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, Алтын Кӧл јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 24 ором: Космонавттардыҥ, Чуйдыҥ, Юбилейный, Депутатский, Пушкинниҥ, Зяблицкийдиҥ, Кузнецовтыҥ, Ленинниҥ, Фрунзениҥ, Иштиҥ, С.Моховтыҥ, Ленинниҥ, Кырында, Карла Маркстыҥ ла о.ӧ.
Чуй ӧзӧктӧ јурттаҥ Кызыл-Кырдыҥ (Красные ворота) јаныла, Чӧйбӧк кӧлдиҥ јарадыла
Улаганныҥ трагы (Чуйдыҥ трагынаҥ айрылып) оноҥ ары барат.
Јурт Чуйдыҥ трагы деп (84Р-56 темдектӱ) федерал учурлу кӧӧлик јолдо турат,
788-чи километринде.
| Акташ јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Акташ          | 0 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Улаган                | 55 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу              | 360 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы       | 450 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва             | 4100 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 788,0 км-деҥ       | 0 км    |


## Тӱӱкизи
Јурт 1994 јылдаҥ ала поселок городского типа деп адалган. 1842 јылда Чихачев П. А. бу јерде ртутьту
рудалар барын тапкан. 1914 јылда Обручев В. А. оноҥ ары шиҥдеп кӧргӧн. 1925јылда Нехорошев В. Н.
геологиялык ӱлекерлер (карталар) тургускан. 1942 јылда, јууныҥ ӧйинде, Россияныҥ ртуть алар јерлерин
ӧштӱлер туй алып ийерде, Акташтыҥ рудниги иштеп баштаган. Озо ло баштап артель иштеген, оноҥ ол
государственный предприятие боло берген. Онойып мында Акташтыҥ рудоуправлениези ачылган.
Јуртта рудникте иштеген улуска эки кат туралар тудулган. Јурт оноҥ ары ӧскӧн.
Эмдиги ӧйдӧ рудник бызылган, иштебейт. Рудникти электрокӱчиле јеткилдеерге, 1960 јылдарда Чуйдыҥ суузында Акташский ГЭС тудулып баштаган, је иш учына чыкпай туруп калган. 2003 јылдыҥ јерсилкинижинеҥ улам
Акташ јуртта таҥынаҥ улустыҥ туралары ла админстрациялык обьекттер бызылган.
Школды 2010 јылда орныктырып јазаарда, ойто иштеп баштаган.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 1970            | 1979            | 1989            | 2001            | 2002            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 3539            | ↘3293           | ↗3550           | ↗3600           | ↘3356           | ↘2755           | ↗2759           | ↘2731           | ↗2743           | ↘2433           | ↗2441           | ↘2418           | ↘2401           | ↗2407           | ↗2476           | ↘2465           | ↗2497           |


## Ук-калыктары
Телеҥит, алтай, орус улус јуртайт.
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3356 кижи болгон, олордыҥ 64 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- јурт јеезениҥ администрациязы;
- орто ӱредӱлӱ школ;
- балдардыҥ туразы;
- кӱӱлик сургал;
- библиотека;
- культура байзыҥы;
- эмчилик;
- стадион;
- магазин −5;
- пекарня −2;
- конор тура −4;
- турбаза −6;
- АЗС;
- СТО;
- пилорама −3.


## Экономиказы
Туризм, јылкы азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1694). (1975 ј., Ст. Моховтыҥ оромы,19)[24][25].


### Археологиялык
- Ташта јурамалдар (1674)[26];
- Мӧҥкӱсалгыш (1741)[26];
- Јебрен корум (1723)[26];
- Јебрен јурт (поселение, 1593)[26];


### Ар-бӱткендик
- Боочы Акташ-Улаган (1705)[26];
- Байлу туу Кызыл кыр[26];
- Аржан суу Кабак-Тайгада (1625)[26].

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте".

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Акташта јуучыл-јерлештерге кереес
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда корогондорго кереес
- Акташ ла Курайдыҥ ортозында Чуйдыҥ трагы
- Акташ
- Акташ. Эски ГЭС
- Акташта ретранслятор
- Улаганский тракт, Красные ворота


Акташ
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Акташ
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Акташ}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             =Aktash settlement (Altai).jpg
 | описание изображения    = Акташ
| lat_deg = 50
| lat_min = 18
| lat_sec = 40
| lon_deg = 87
| lon_min = 35
| lon_sec = 57
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale = 30000 
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Улаган аймак
 |район в таблице          = Улаган аймак{{!}} Улаган 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Акташтыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Акташтыҥ јурт јеезези{{!}}Акташтыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 1350<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = кезем-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Акташ (Республика Алтай) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Акташ (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 64 % (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Акташ''' ({{Lang-ru|Акташ}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика]]ныҥ [[Улаган аймак|Улаган аймагында]] [[Акташтыҥ јурт јеезези]]не кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

== Этимологиязы ==
Акташ {{Lang-ru|белый камень}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнчыгыш келтейинде, Курайдыҥ сындарыныҥ тӱштӱк јанында, Кыскашту-Ойык, Кубатуру, Кара-Кайа, Кабакту-Тайга деген кырларга курчаткан, [[Акташ (суу)|Акташ сууныҥ]] јарадында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1350 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/948/aktash.html Акташ]</ref>. Јакалай тӱндӱк ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген.

=== Климады ===
Климады кезем-континенлал.
Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ температуразыныҥ ортојылдык кеми −1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура −58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы −3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с-таҥ тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот [[Улаган]] јаар јерлерге кӧрӧ.

=== Аҥ-куштары ===
Тайгаларыныҥ јолы кату, откӱре кайыр кырлар, аҥ-куш јӱрер јарамыкту јерлер. Агас, јоонмойын, камду, какай, киш, койон, кумдус, кӧрӱк, момон, ӧркӧ, сарас, суузар, сыгырган, тарбаган, борсык, тийиҥ, токтонок, тӱлкӱ, чычкан<ref name="Кучин флора и фауна">''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001.</ref>. Казыр, азулу аҥдар айу, шӱлӱзин, јеекен, бӧрӱ. Туйгактулары булан, марал, элик, тооргы. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» киргендери маны, ирбис, камду, кочкор, тооргы<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Кӧп барынтычы куштардыҥ тоозы кезем астаган: боро ылаачын, шоҥкор, мӱркӱт, карчага ла ӱкӱ, мечиртке. Кӧп тоолу кӧлдӧр, балыгы астай берген. Је эмди улус кезик балыкты кӧлдӧрдӧ ӧскӱрип, садуга апарат (пелядь ла форель). Јербойыныҥ балыктарынаҥ чабак, чараган, сӧлӧм, балбак баш, чаар, јылмай, чалык алдындага кӧрӧ ас туштайт.

=== Ӧзӱмдери ===
Каскак бийик кырлары кайыр, агаштары тӱндӱк ле јанында ӧзӧт. Агаштардыҥ кӧп сабазы чет агаш, чиби, бийиктей мӧш, суујараттай тал. Чолушпа ичиле ([[Балыкчы]], [[Кӧӧ]], [[Кӧк-Паш]], [[Беле]] јурттар) тӱштук јанын аймактыҥ тӱҥейлеп албазыҥ, не дезе, [[Алтын Кӧл]] јаны, Чолушман ӧзӧктиҥ суузыныҥ коолы јымжак климатту, јӱзӱн ӧлӧҥдӧр, јиилектер, јулукту агаштар ла маала ажы јакшы ӧзӧт<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Тӱштӱктей дезе талайдыҥ кемјӱзинеҥ канча катап бийик, соок, јер эрте ле тереҥ тоҥып калат. Кезем континентал айалгада ӧзӱмдердиҥ бӱдӱми астап јат, је ого коштой эндемик ӧзӱмдер база бар. Јулукту агаштар ол јодро, беле. «Кызыл бичикке» кирген ӧзӱмдер база кӧп, олордыҥ ортозында алтын ла кызыл тазылдар<ref name="Кр книга  растения РА 2017"/>.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 24 ором: Космонавттардыҥ, Чуйдыҥ, Юбилейный, Депутатский, Пушкинниҥ, Зяблицкийдиҥ, Кузнецовтыҥ, Ленинниҥ, Фрунзениҥ, Иштиҥ, С.Моховтыҥ, Ленинниҥ, Кырында, Карла Маркстыҥ ла о.ӧ.
Чуй ӧзӧктӧ јурттаҥ Кызыл-Кырдыҥ (Красные ворота) јаныла, Чӧйбӧк кӧлдиҥ јарадыла
Улаганныҥ трагы ([[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагынаҥ]] айрылып) оноҥ ары барат.
Јурт Чуйдыҥ трагы деп (84Р-56 темдектӱ) федерал учурлу кӧӧлик јолдо турат,
788-чи километринде.

{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Акташ јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Акташ]]|| 0 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Улаган]] || 55 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  360 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  450 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4100 км
|-
|  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 788,0 км-деҥ || 0 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1994 јылдаҥ ала поселок городского типа деп адалган. 1842 јылда Чихачев П. А. бу јерде ртутьту
рудалар барын тапкан. 1914 јылда Обручев В. А. оноҥ ары шиҥдеп кӧргӧн. 1925јылда Нехорошев В. Н.
геологиялык ӱлекерлер (карталар) тургускан. 1942 јылда, јууныҥ ӧйинде, Россияныҥ ртуть алар јерлерин
ӧштӱлер туй алып ийерде, Акташтыҥ рудниги иштеп баштаган. Озо ло баштап артель иштеген, оноҥ ол
государственный предприятие боло берген. Онойып мында Акташтыҥ рудоуправлениези ачылган.
Јуртта рудникте иштеген улуска эки кат туралар тудулган. Јурт оноҥ ары ӧскӧн.
Эмдиги ӧйдӧ рудник бызылган, иштебейт. Рудникти электрокӱчиле јеткилдеерге, 1960 јылдарда [[Чуй (Кадынныҥ кош суузы)|Чуйдыҥ суузында]] Акташский ГЭС тудулып баштаган, је иш учына чыкпай туруп калган. 2003 јылдыҥ јерсилкинижинеҥ улам
Акташ јуртта таҥынаҥ улустыҥ туралары ла админстрациялык обьекттер бызылган.
Школды 2010 јылда орныктырып јазаарда, ойто иштеп баштаган.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы|Акташ (Республика Алтай)|Столбцов=18}}

== Ук-калыктары ==
Телеҥит, алтай, орус улус јуртайт.
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3356 кижи болгон, олордыҥ 64 % [[орустар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы;
* кӱӱлик сургал;
* библиотека;
* культура байзыҥы;
* эмчилик;
* стадион;
* магазин −5;
* пекарня −2;
* конор тура −4;
* турбаза −6;
* АЗС;
* СТО;
* пилорама −3.
</div>

== Экономиказы ==
Туризм, јылкы азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1694). (1975 ј., Ст. Моховтыҥ оромы,19)<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610033937 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1605289540 }}</ref>.

=== Археологиялык ===
* Ташта јурамалдар (1674)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Мӧҥкӱсалгыш (1741)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен корум (1723)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Јебрен јурт (поселение, 1593)<ref name="Ойношев свод"/>;

=== Ар-бӱткендик ===
* Боочы Акташ-Улаган (1705)<ref name="Ойношев свод"/>;
* Байлу туу Кызыл кыр<ref name="Ойношев свод"/>;
* Аржан суу Кабак-Тайгада (1625)<ref name="Ойношев свод"/>.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте"<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="150px" heights="120px">
Файл:Памятник воинам-землякам в Акташе.jpg|Акташта јуучыл-јерлештерге кереес 
Файл:Акташ. Мемориал ВОВ.jpg |Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда корогондорго кереес
Файл:Chuysky Trakt in Ulagansky District.jpg | [[Акташ]] ла [[Курай|Курайдыҥ]] ортозында [[Чуйдыҥ трагы]]
Файл:Children in Aktash (Altai).jpg |Акташ
Файл:Акташская ГЭС - 1.jpg | Акташ. Эски ГЭС
Файл:Акташский ретранслятор.jpg | Акташта ретранслятор
Файл:RedGate 0281.jpg |Улаганский тракт, Красные ворота
</gallery>

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [http://galt-auto.ru/publ/89-1-0-850 Улаган.]
* [https://www.vtourisme.com/altaj/infrastruktura/respublika-altaj/spisok-sel/439-s-ulagan. Улаган. Алтай туристский.]
* [https://www.vtourisme.com/altaj/infrastruktura/respublika-altaj/spisok-sel/535-s-aktash Акташ.]
* [https://web.archive.org/web/20070224072646/http://www.zipcode.ru/zipcode/04/04006000000.htm Почтовые индексы Улаганского района Республики Алтай]
* [https://web.archive.org/web/20231009220149/https://fedpress.ru/federal/polit/vlast/id_144581.html Владимир Путин готов профинансировать окончание строительства школы в Акташе]
{{Тыш тайантылар}}

{{Улаган аймактыҥ јон јаткан јерлери}}


[[Категория:Улаган аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]