# Улаганныҥ јурт јеезези
Улаганныҥ јурт јеезези (орустап Улаганское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Улаган јурт «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Акташтыҥ јурт јеезези јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Улаганныҥ јурт јеезези Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш келтейинде, Башкуш суу ла Јаан Улаган деп суулардыҥ бириккунинде, Улаганныҥ трагыныҥ 51-чи км., Акташ јанынаҥ Улаганныҥ боочызын ашса ла ырак јокто турат. Јуртта 64 ором: Јараттай, И.Ортонуловтыҥ, В.Шукшинниҥ, Кӱреелей, Кокышевтиҥ, Јеҥӱниҥ 70 јылдыгыныҥ, Алтай, С.П.Кончубаевтиҥ, Сибирдиҥ, Чӧбӧлкӧптиҥ кош оромы ла о.ӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1231 метрге бийик.
Климады кезем-континентал. Кыш сӱреен соок, кату болот. Кезик јылдарда чаган айда эҥ ле тыҥ соок -50 де, -60 да градуска тӱжӱп турар, је ойто Чолушман ӧзӧктӧ ондый сооктор јок, кыш јымжак. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми -1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура -58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы -3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Улаган         | јурт, администрациялык тӧс јер | ↗4085 кижи      |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 3222            | ↗3226           | ↗3270           | ↗3346           | ↗3441           | ↗3465           | ↗3516           | ↗3640           | ↗3771           | ↗3844           | ↗3936           | ↗4085           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 2609 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустарла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Улаган аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
- 1 орто ӱредӱлӱ школ;
- 1 кӱӱлик сургал (муз.школа);
- 1 аймактыҥ библиотеказы;
- 1 музей;
- 1 балдардыҥ туразы;
- 1 аймактыҥ эмчилиги;
- 1 спортшкол;
- 1 стадион;
- 1 культураныҥ байзыҥы;
- 1 почта;
- 4 ашкана;
- 5 конор тура;
- 1 СТО;
- 2 АЗС;
- 5 магазин.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Природный парк «Ак Чолушпа»
- Улаган
- Улаган
- Улаган
- Улаган
- Улаган


Улаганныҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Улаганныҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Улаганское сельское поселение}}<br>[[Файл:Хранитель долины Чулышмана.jpg|280px|Улаган аймак, Чолышман ӧзӧктиҥ коручылы ]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Улаган аймак]]}}
|Включает = 1 јурт
|Столица = [[Улаган]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы |Улаганское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Улаганское сельское поселение  | г }}
  |Процент от населения = {{ #expr: ( {{ Население | Улаганское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Улаганский район | ч }} round 2 ) }}
  |Место по населению  =
 |Плотность                      = {{ #expr: ( {{ Население | Улаганское сельское поселение | ч }} / 447 round 2 ) }}
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[алтайлар]], [[телеҥиттер]] ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = христиан јаҥ, кам јаҥ
|Площадь =447,00<ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования]</ref>
| Процент от площади =  2.43
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =
|Средняя высота =1231<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота =
| lat_deg = 50.6166666666667
| lon_deg = 87.95
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта = [[Файл:Location Ulagansky District Altai Republic.svg|thumb|центр|240px|Алтай Республикада, Улаган аймак]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649750
|Телефонный код = +7 38846
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://aktashadmin.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Улаганныҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Улаганское сельское поселение}}) — [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Улаган аймак|Улаган аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Улаган]] јурт «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Акташтыҥ јурт јеезези јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Улаганныҥ јурт јеезези [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] кӱнчыгыш келтейинде, [[Башкуш (суу)|Башкуш суу]] ла [[Јаан Улаган (суу)|Јаан Улаган]] деп суулардыҥ бириккунинде, Улаганныҥ трагыныҥ 51-чи км., Акташ јанынаҥ [[Улаганныҥ боочы|Улаганныҥ боочызын]] ашса ла ырак јокто турат. Јуртта 64 ором: Јараттай, И.Ортонуловтыҥ, В.Шукшинниҥ, Кӱреелей, Кокышевтиҥ, Јеҥӱниҥ 70 јылдыгыныҥ, Алтай, С.П.Кончубаевтиҥ, Сибирдиҥ, Чӧбӧлкӧптиҥ кош оромы ла о.ӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1231 метрге бийик<ref name="Высота н/у оря">[https://foto-planeta.com/np/8634/ulagan.html Улаган]</ref>.
Климады кезем-континентал. Кыш сӱреен соок, кату болот. Кезик јылдарда чаган айда эҥ ле тыҥ соок -50 де, -60 да градуска тӱжӱп турар, је ойто Чолушман ӧзӧктӧ ондый сооктор јок, кыш јымжак. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми -1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура -58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы -3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Улаган]] || јурт, администрациялык тӧс јер || {{ Население | Улаган | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Улаганское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Улаганское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 2609 кижи болгон, олордыҥ [[алтайлар]], [[орустар]]ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* [[Улаган аймак|Улаган аймактыҥ]] ла јурт јеезениҥ администрациялары;
* 1 орто ӱредӱлӱ школ;
* 1 кӱӱлик сургал (муз.школа);
* 1 аймактыҥ библиотеказы;
* 1 музей;
* 1 балдардыҥ туразы;
* 1 аймактыҥ эмчилиги;
* 1 спортшкол;
* 1 стадион;
* 1 культураныҥ байзыҥы;
* 1 почта;
* 4 ашкана;
* 5 конор тура;
* 1 СТО;
* 2 АЗС;
* 5 магазин.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery perrow=6 widths="150px" heights="120px">
File:Chulyshman River Valley 101 0312.jpg| Природный парк «Ак Чолушпа»
File:Road sign Ulagan.jpg | Улаган
File:Улаган.jpg | Улаган
File:Ust-Ulagan 2016-07-29 1.jpg | Улаган
File:Ust-Ulagan 2016-07-29 2.jpg | Улаган
File:Ust-Ulagan.jpg| Улаган
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Улаган аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
{{Улаган аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}

[[Категория:Улаган аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]