# Бел-Ажуныҥ јурт јеезези
Бел-Ажуныҥ јурт јеезези (орустап Джазаторское сельское поселение) — Россия Федерацияныҥ Алтай Республикада Кош-Агаш аймагында јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер — Бел-Ажу. Јурт јеезе 2005 јылда тӧзӧлгӧн.
«Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Бел-Ажуныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет (орустап облепиха), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ кужы — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас, кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1600—1937 метрге бийик.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Бел-Ажу        | јурт, административный тӧс јер | ↘1292 кижи      |
| 2 | Аркыт          | јурт                           | ↘62 кижи        |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 1443            | ↗1448           | ↘1426           | ↘1412           | ↘1402           | ↘1373           | ↘1354           | ↗1357           | ↗1370           | ↗1378           | ↘1339           | ↗1357           |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1396 кижи болгон, олордыҥ телеҥиттер, казактар, алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Јурт јеезениҥ админстрациязы;
- Орто ӱредӱлӱ школ — 1;
- Баштамы школ — 1;
- Кӱӱлик сургал ;
- Краевед музей;
- Јурттыҥ клубы — 2;
- Эмчилик — 2;
- Библиотека — 2;
- Спортшкол — 1;
- Стадион — 2;
- Магазин — 2;
- Турбаза — 1.


## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
- Мост в Беляшах
- Тихое утро в Беляшах
- Сентябрьское утро на Джазаторе


Бел-Ажуныҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Бел-Ажуныҥ јурт јеезези 
|Оригинальное название = {{lang-ru| Джазаторское сельское поселение}}<br>[[File:Jazator Jul 046.jpg|280px| Кош-Агаш аймак, Бел-Ажу јурт ]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Кош-Агаш аймак]]}}
|Включает = 2 јурт
|Столица = [[Бел-Ажу]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Джазаторское сельское поселение   | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Джазаторское сельское поселение   | г }}
  |Процент от населения = {{ #expr: ( {{ Население | Джазаторское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Кош-Агачский район | ч }} round 2 ) }}
  |Место по населению  =
 |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = казактар, алтайлар, орустар ла о.ӧ.
  |Конфессиональный состав        = христиан јаҥ, мусульмане-сунниты и другие
|Площадь = 
| Процент от площади = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =1737<ref name="Высота н/у моря"/>
|Средняя высота =
|Минимальная высота =1600<ref name="Высота н/у моря"/>
 | lat_deg                          = 49.7058333333333
 | lon_deg                          = 87.4258333333333
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
|Карта = [[Файл:Location Kosh-Agachsky District Altai Republic.svg|240px|thumb|центр|right|Алтай Республикада, Кош-Агаш аймак]]
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649772
|Телефонный код = +7 38842
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://джазаторское.рф/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Бел-Ажуныҥ јурт јеезези''' ({{Lang-ru|Джазаторское сельское поселение}}) — [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] [[Алтай Республика]]да [[Кош-Агаш аймак|Кош-Агаш аймагында]] јурт јеезе.
Администрациялык тӧс јер — [[Бел-Ажу]]. Јурт јеезе 2005 јылда тӧзӧлгӧн.
«Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Бел-Ажуныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Јурт јеезениҥ јери Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Эре-Чуйдыҥ чӧлинде, Актуруныҥ, Сайлугемниҥ, Ирбистӱниҥ сындарыныҥ ортозында јадат. Бу јер калкалардыҥ гранына јуук. Чӧлдӧ агаштар каа-јаа ла јерде ӧзӧт, ӧлӧҥ кыска, тайа-јыралар, тегенектӱ тайалар, чӧлдиҥ чычырганазы тӱжӱм берет ({{lang-ru|облепиха}}), кӧп саба бу сооко чыдажар агаш — ол тыт. Чуйдыҥ чӧлинде сӱреен кӧп кӧлдӧр, бого кеткин куштар кыска јайда учуп келип, уйа базат. Суугуштар, таркаттар, турналар ла о.ӧ. Ырак тайгаларында «Кызыл бичикке» кирген ас тоолу аҥдар бар: ирбис, јуҥма, јердиҥ текези. Бичикке кирбеген аҥ кужы — эликтер, марал аҥ, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, тарбаган, тооргы, ӧркӧ, агас, кезиги бийик кырларда, тайга-ташта, кезиги чӧлдӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1600—1937 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/764/3/kosh-agachskiy-rayon.html Кош-Агачский район]</ref>.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Бел-Ажу]] ||јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Беляши (село) | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Аркыт]] || јурт || {{ Население | Аркыт | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы |Джазаторское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Джазаторское сельское поселение| график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1396 кижи болгон, олордыҥ [[телеҥиттер]], [[казактар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* Јурт јеезениҥ админстрациязы;
* Орто ӱредӱлӱ школ — 1;
* Баштамы школ — 1;
* Кӱӱлик сургал ;
* Краевед музей;
* Јурттыҥ клубы — 2;
* Эмчилик — 2;
* Библиотека — 2;
* Спортшкол — 1;
* Стадион — 2;
* Магазин — 2;
* Турбаза — 1.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
<gallery class="center" perrow=6 widths="180px" heights="150px">
File:Мост в Беляшах.jpg|Мост в Беляшах
File:Тихое утро в Беляшах.jpg|Тихое утро в Беляшах
File:Сентябрьское утро на Джазаторе.jpg|Сентябрьское утро на Джазаторе
</gallery>

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
* [https://mokoshagach.ru/ Окылу сайт «Кош-Агаш аймак»]

{{Тыш тайантылар}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Кош-Агаш аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]