# Карский талай
Ка́рский талай (орустап Карское море) — Тӱндӱк Соок Теҥистиҥ јакалай талайы. Тереҥи — 620 метр. Текши јери 893 400 км². Талайга јаан суулардаҥ Оп (суу) ла Энесай (суу) кирет.

## Этимологиязы
Озодо талайдыҥ адыНярзомский (Нарземский) болгон — 1601 јылда Леонтий Шубин (Плехана) деп Архангельский областьтыҥ Пинега деп јердиҥ јорыкчызыныҥ куучынында (Мангазея јаар јорык) мынайда бичилген. Онойдо ок  1630 јылда Палицын Андрей Фёдорович бичиген баштану бичикте (орустап челобитная) Тӱндӱк талай (нидерл. Noordzee  орустап Северное море) деп адалган. Эдвард Уэлстиҥ картазында (Эдварда Уэллса) оны  Татар талай деп бичийт. «Карская» деп атла Байдарацкий губаны адаган болгон, ого кирген Кара деп сууныҥ адыла (река Кара). В.Ю.Визениҥ айтканыла, сууныҥ ады ненец тилде «харе» — тошту деп сӧстӧҥ барган, орустап торосистый лёд). Голландец Н. Витсен талайды Ледяной, француз Ж. Кампредон дезе Ледовитый деп адайт, ол ненец сӧскӧ келижет.
Баштапкы катап талай «Карский» деп  В. М. Селифонтовтыҥ  картазында 1736 јылда кӧргӱзилген, бу карта Улу Тӱндӱк (Великая Северная экспедиция) экспедицияда Двинско-Обской отрядтыҥ ижиниҥ турулталарыла тургузылган.

## Географиязы
Талай Евразияныҥ тӱндӱк јаказында јадат, мындагы ортолыктар: Вайгач, Новая Земля, Земля Франца-Иосифа, Северная Земля, Гейберга. Талайдыҥ тӱндӱк јанында Земля Визе бар — бу ортолык 1924 јылда (теоретически) ачылган. Онойдо ок талайда острова Арктического института, острова Известий ЦИК деп ортолыктар бар.

Карский талай
{{УК}}
'''Ка́рский талай''' ({{lang-ru|Карское море}}) — Тӱндӱк Соок Теҥистиҥ јакалай талайы. Тереҥи — 620 метр. Текши јери 893 400 км². Талайга јаан суулардаҥ [[Оп (суу)]] ла [[Энесай (суу)]] кирет<ref name="Викитека МЭСБЕ">{{ВТ-МЭСБЕ|Карское море}}</ref>.

== Этимологиязы ==
Озодо талайдыҥ ады''Нярзомский'' (Нарземский) болгон — 1601 јылда Леонтий Шубин (Плехана) деп Архангельский областьтыҥ Пинега деп јердиҥ јорыкчызыныҥ куучынында (Мангазея јаар јорык) мынайда бичилген. Онойдо ок  1630 јылда Палицын Андрей Фёдорович бичиген баштану бичикте ({{lang-ru|челобитная}}) Тӱндӱк талай ({{lang-nl|Noordzee}}  {{lang-ru|Северное море}}) деп адалган. Эдвард Уэлстиҥ картазында ([[:d:Q5345838|Эдварда Уэллса]]) оны  Татар талай деп бичийт. «Карская» деп атла Байдарацкий губаны адаган болгон, ого кирген Кара деп сууныҥ адыла (река Кара){{sfn|Белов|1956|с=110, 119-120, 122}}{{sfn|Никифоров, Шпайхер|1973}}. В.Ю.Визениҥ айтканыла, сууныҥ ады ненец тилде «харе» — тошту деп сӧстӧҥ барган, {{lang-ru|торосистый лёд}}){{sfn|Визе|1939|с=180}}. Голландец Н. Витсен талайды ''Ледяной'', француз Ж. Кампредон дезе ''Ледовитый'' деп адайт, ол ненец сӧскӧ келижет{{sfn|Белов|1956|с=219, 239}}.

Баштапкы катап талай «Карский» деп  В. М. Селифонтовтыҥ  картазында 1736 јылда кӧргӱзилген, бу карта Улу Тӱндӱк (Великая Северная экспедиция) экспедицияда Двинско-Обской отрядтыҥ ижиниҥ турулталарыла тургузылган{{sfn|Белов|1956|с=279}}.

== Географиязы ==
[[Файл:GydaTajmyrJamal.JPG|справа|255px|мини|<center><small>Карский талай (спутниктеҥ согулган)</small></center>]]

[[Файл:Карское море СВП.jpg|290px|мини|СВП Хивус-10 Карский талайдыҥ јарадында]]
Талай Евразияныҥ тӱндӱк јаказында јадат, мындагы ортолыктар: [[Вайгач]], [[Новая Земля]], [[Земля Франца-Иосифа]], [[Северная Земля]], [[Острова Гейберга|Гейберга]]. Талайдыҥ тӱндӱк јанында [[Остров Визе|Земля Визе]] бар — бу ортолык 1924 јылда (теоретически) ачылган. Онойдо ок талайда [[Острова Арктического Института|острова Арктического института]], [[острова Известий ЦИК]] деп ортолыктар бар.

=== Кайда јадат ===
=== Тӱбиниҥ рельефы ===
=== Гидрологиязы ===
=== Температуразы ла тузы ===
=== Экологиязы ===
=== Аҥ-кужы, ӧзӱмдери ===
== Тӱӱкизи ==
=== Палеотӱӱкизи ===
=== Талайла јӱрериниҥ башталганы ===
=== Талайла јӱрерин уулалтканы ===
=== Карский экспедициялар ===
=== Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу ӧйинде јуу-согуштар ===
== Ээлемде тузаланыш ==
=== Керептер јӱрер айалга ===
=== Тузалу казынтылар ===
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
[[Категория:Талай]]