# Улалушка
Улалушка (орустап Улалушка) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Улалу сууныҥ јарадында учун, мынайда адалган.

## Физико-географиялык темдектери
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Улалу сууныҥ јарадында, Горно-Алтайск кала ла аймактыҥ тӧс јурты Кызыл-Ӧзӧктиҥ ортозында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 433 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Кала ла Кызыл-Ӧзӧктиҥ ортозы кӧп кӧӧликтер, улустар јӱрӱжер јер. Ондый да болзо коштой кырларда, аралда куштар ла оок айычактар бар: јоонмойын, кӱжӱл, койон, агас, ӧркӧ, сууда јӱрер кумдус, куштар: саҥыскан, каргаа, кӧктӧш, кызылтӧш, боробыйак, јелечи, јалбагай, кӱӱле ле о.ӧ.

### Ӧзӱмдери
Бийиктей кырларда кӧп сабазы тыт, чиби, јойгон, кайыҥ агаш ӧзӧт, суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке,јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 1 ором: тӧс ором. Јурт Горно-Алтайск ла Кызыл-Ӧзӧктиҥ ортозында.
| Улалушка јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Кызыл-Ӧзӧк        | 18 км   |
| Аймактыҥ тӧс јери Майма                    | 20 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу                 | 10 км   |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы          | 110 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва                | 3800 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ          | 19 км   |


## Тӱӱкизи
Јурт 2000 јылдарда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 6               | →6              | ↗11             | →11             | →11             | ↘10             | →10             | ↘9              | →9              |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 15 кижи болгон, олордыҥ 100 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы
Бастыра инфраструктуралык обьекттер Кызыл-Ӧзӧктӧ.

## Экономиказы
Јаан ээлемдер јуртта јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары. Адару тӱдары. Маала салары. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Карындаштык мӧҥкӱ[12][13].


### Ар-бӱткендик
- Бабырган туу (39)[14];
- Кызыл-Ӧзӧктӧ Аржан суу(48)[14] .

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Улалушка
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Улалушка
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Улалушка}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
  |lat_deg = 51.943155
  |lon_deg = 86.084691
  |CoordAddon             =type:city(15300)_region:RU
  |CoordScale             = 20000
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Майма аймак
 |район в таблице          = Майма аймак{{!}}Майма 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези{{!}}Кызыл-Ӧзӧктиҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 433<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Улалушка (посёлок) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Улалушка (посёлок) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[орустар]] 100 %<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38841
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Улалушка''' ({{Lang-ru|Улалушка}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезези]]не кирет.

== Этимологиязы ==
Улалу сууныҥ јарадында учун, мынайда адалган.

== Физико-географиялык темдектери ==
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, [[Улалу (суу)|Улалу сууныҥ]] јарадында, [[Улалу|Горно-Алтайск]] кала ла аймактыҥ тӧс јурты Кызыл-Ӧзӧктиҥ ортозында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 433 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/166548/ulalushka.html Улалушка]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Майма. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.]
</ref>.

=== Аҥ-куштары ===
Кала ла Кызыл-Ӧзӧктиҥ ортозы кӧп кӧӧликтер, улустар јӱрӱжер јер. Ондый да болзо коштой кырларда, аралда куштар ла оок айычактар бар: јоонмойын, кӱжӱл, койон, агас, ӧркӧ, сууда јӱрер кумдус, куштар: саҥыскан, каргаа, кӧктӧш, кызылтӧш, боробыйак, јелечи, јалбагай, кӱӱле ле о.ӧ.

=== Ӧзӱмдери ===
Бийиктей кырларда кӧп сабазы тыт, чиби, јойгон, кайыҥ агаш ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>, суулардыҥ коолында јодро, тал, тайа, беле, ыргай, каргана, чычрана јайылган, элбек чӧл-јалаҥдарда мешке,јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, јодро. «Алтай Респубдиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер: кызыл тазыл, алтын тазыл, марал чечек<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Сас јанында тайа, јыраа, тал, кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ.

=== Јери ле јолдоры ===
Јуртта 1 ором: тӧс ором. Јурт [[Улалу|Горно-Алтайск]] ла [[Кызыл-Ӧзӧк|Кызыл-Ӧзӧктиҥ]] ортозында.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Улалушка јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Кызыл-Ӧзӧк]]|| 18 км
|-
| Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 20 км
|-
| Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  10 км
|-
| [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 110 км
|-
| Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 435,7 км-деҥ ||19 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 2000 јылдарда тӧзӧлгӧн.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Улалушка (посёлок)| Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 15 кижи болгон, олордыҥ 100 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
Бастыра инфраструктуралык обьекттер [[Кызыл-Ӧзӧк|Кызыл-Ӧзӧктӧ]].

== Экономиказы ==
Јаан ээлемдер јуртта јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары. Адару тӱдары. Маала салары. Туризм.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===
* Карындаштык мӧҥкӱ<ref name="Памятники">{{Cite web |title=Решение Исполнительного Комитета Совета народных депутатов Горно-Алтайской автономной области «Об отнесении недвижимых памятников истории и культуры к категории памятников местного значения» от 16.10.1989 г. № 348 |url=https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173456/https://okn-mk.mkrf.ru/maps/show/id/891837/ |archivedate=1610213696 |deadlink=yes |accessdate=1610031521 }}</ref><ref name="Памятники список">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164006/http://akin04.ru/wp-content/uploads/2014/03/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.pdf |archivedate=1620578406 |deadlink=yes |accessdate=1603985879 }}</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Бабырган туу (39)<ref name="Ойношев свод"/>;
* [[Кызыл-Ӧзӧк (суу)|Кызыл-Ӧзӧктӧ]] Аржан суу(48)<ref name="Ойношев свод"/> .
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]