# Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези
Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези (орустап Тондошкинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Тоҥ-Тош јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.

## Географиязы
Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Ӧӧнниҥ суузы ла Тоҥ-Тоштыҥ суузы бириккенинде турат. Јеезеге беш јурт кирет. Эбире Ӱч-Сӱӱри, Торот, Уйа, Спырна, Кӧчимер деп туулар курчайт. Јыш агаш, кара тайга, аламыктай састар туштайт. Мӧш, јойгон, кайыҥ, аспак, чиби — јымжак агаштар. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 320—370 метрге бийик.
Климады орто-континентал. Кышкыда јаан кар јаап, јолдорды кӱрт туй алат, кӱрттиҥ бийиги 2-3 метрге једет. Јайгыда тыҥ изӱлер болбойт, кей чыкту ла серӱӱн. Ортојылдык температура +1,2 °С, чаган айдыҥ ортоайлык температуразы −14,4 °С, ортојылдык јуттыҥ кеми 855 мм. Алтайда айы-кӱни јымжак јер, кышкыда тыҥ соок јок, је кар јаан тӱжет, кӧл чаган айдыҥ ортозы киреде тошло туй бӱркеле берет. Тӱндӱктеҥ салкындар соок кей экелет, кӱрттиҥ бийиги кезик јерде 2-3 метрге једет. Јайгыда база тыҥ изӱлер болбойт, 30-35 градустаҥ ӧрӧ кӧдӱрилбейт јаан изӱ айда, кей серӱӱн ле чыкту.

## Јурт јеезеге кирет
| № | Јон јаткан јер | Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми       | Эл-јонныҥ тоозы |
| - | -------------- | ------------------------------ | --------------- |
| 1 | Тоҥ-Тош        | јурт, административный тӧс јер | ↗294 кижи       |
| 2 | Јар-Айыл       | јурт                           | ↗465 кижи       |
| 3 | Тагда-Айыл     | јурт                           | ↘115 кижи       |
| 4 | Усть-Бава      | јурт                           | →17 кижи        |


## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 959             | ↗961            | ↘927            | ↘914            | ↘907            | ↘889            | ↗891            | ↘875            | ↘859            | ↗883            | ↘874            | ↗878            |

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1031 кижи болгон, олордыҥ орустар, алтайлар, кумандылар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- 2 орто ӱредӱлӱ школ;
- 2 баштамы школ;
- 4 библиотека;
- 4 эмчилик;
- 2 стадион;
- 2почта;
- 5 јурттыҥ клубы;
- 4 магазин;
- 1 лесхоз.


Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези
|Оригинальное название = {{lang-ru| Тондошенское сельское поселение}}<br>[[Файл:Turochaksky District, Altai Republic, Russia - panoramio.jpg|280px| Турачак аймак]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Турачак аймак]]}}
|Включает = 4 јурт
|Столица = [[Тоҥ-Тош]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
  |Название главы                 = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
  |Название главы2                =  
|ВВП =
  |Год ВВП                        = 
  |Место по ВВП                   = 
  |ВВП на душу населения          = 
  |Место по ВВП на душу населения = 
|Язык =
|Языки =орус, алтай
  |Население                      = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Тондошенское сельское поселение  | тс }}
  |Год переписи                   = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Тондошенское сельское поселение  | г }}
  |Место по населению   = {{ #expr: ( {{ Население | Тондошенское сельское поселение | ч }} * 100 / {{ Население | Турочакский район | ч }} round 2 ) }}
  |Плотность                      = 
  |Место по плотности             = 
  |Национальный состав            = [[орустар]], [[алтайлар]],<br>[[кумандылар]] ла о.ӧ.<ref name="Коряков"/> 
  |Конфессиональный состав        =  христиан јаҥ, кам јаҥ
|Площадь = 
  |Место по площади               = 
|Максимальная высота =
|Средняя высота = 340<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота =
| lat_deg = 52.12
| lon_deg = 87.1116666666667
|Карта =[[Файл:Location Turochaksky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Турачак аймак]]<br>
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649150
|Телефонный код = +7 38843
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://tondoshka.ru/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}

'''Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези''' ({{lang-ru|Тондошкинское сельское поселение}}) — [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Турачак аймак|Турачак аймагында]] муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — [[Тоҥ-Тош]] јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref name="Закон № 10-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.

== Географиязы ==
Тоҥ-Тоштыҥ јурт јеезези [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Ӧӧнниҥ суузы ла [[Тоҥ-Тош (суу)|Тоҥ-Тоштыҥ суузы]] бириккенинде турат. Јеезеге беш јурт кирет. Эбире Ӱч-Сӱӱри, Торот, Уйа, Спырна, Кӧчимер деп туулар курчайт. Јыш агаш, кара тайга, аламыктай састар туштайт. Мӧш, јойгон, кайыҥ, аспак, чиби — јымжак агаштар. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 320—370 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/767/3/turochakskiy-rayon.html Турачак аймак]</ref>.
Климады орто-континентал. Кышкыда јаан кар јаап, јолдорды кӱрт туй алат, кӱрттиҥ бийиги 2-3 метрге једет. Јайгыда тыҥ изӱлер болбойт, кей чыкту ла серӱӱн. Ортојылдык температура +1,2 °С, [[Чаган ай|чаган айдыҥ]] ортоайлык температуразы −14,4 °С, ортојылдык јуттыҥ кеми 855 мм. Алтайда айы-кӱни јымжак јер, кышкыда тыҥ соок јок, је кар јаан тӱжет, кӧл чаган айдыҥ ортозы киреде тошло туй бӱркеле берет. Тӱндӱктеҥ салкындар соок кей экелет, кӱрттиҥ бийиги кезик јерде 2-3 метрге једет. Јайгыда база тыҥ изӱлер болбойт, 30-35 градустаҥ ӧрӧ кӧдӱрилбейт јаан изӱ айда, кей серӱӱн ле чыкту.

== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Тоҥ-Тош]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Тондошка | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Јар-Айыл]] || јурт || {{ Население | Верх-Бийск | тс }} кижи
|-
| 3 || [[Тагда-Айыл]] || јурт || {{ Население | Санькин Аил | тс }} кижи
|-
| 4 || [[Усть-Бава]] || јурт ||  {{ Население | Огни (Республика Алтай) | тс }} кижи
|}

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Тондошенское сельское поселение|  Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Тондошенское сельское поселение | график}}

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1031 кижи болгон, олордыҥ [[орустар]], [[алтайлар]], [[кумандылар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
* 2 орто ӱредӱлӱ школ;
* 2 баштамы школ;
* 4 библиотека;
* 4 эмчилик;
* 2 стадион;
* 2почта;
* 5 јурттыҥ клубы;
* 4 магазин;
* 1 лесхоз.
</div>

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Турачак аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Турачак аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]