# Камай
Камай (орустап Камай) јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Акјулдыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Камай орустап личное имя.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Камай ла Јумурлу суурардыҥ јанында турат. Јал-Мӧҥкӱниҥ сындары, Себи-Бажы, Чаргы-Бажы тайга сындар эбире турат. Тӱштӱк јаар Себиниҥ боочызы. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 802 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Шабалин аймактыҥ климады тӱштӱк аймактарга кӧрӧ јымжак. Кыш соок ло карлу, серӱӱн јай болот. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы −19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы −35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15 °С, +16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435—462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

### Аҥ-куштары
Тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке.

### Ӧзӱмдери
Тӱштӱкте аймактарга кӧрӧ мында мӧш, чиби, карагай, тыт агаштарла кожо јымжак агаштар кӧптӧдӧ ӧзӧт. Јайгыда аркалар, јалаҥдар кӧйу ла бийик ӧлӧҥ-чӧплӧ бӱркелет. Ӧлӧҥ чабынга ло малга одорлоорго јакшы. Чечек деп неме тен јӱзӱн ле јӱӱр: айкаајы-кункайлык-айчечек (орустап альпийский мак), адарткы (орустап клевер), айусырга-айукоҥко (орустап водосбор), балтырган (орустап борщевик), алаҥуш (орустап чемерица), баргаа-јапшан (орустап полынь), бастый (орустап василек), буланат-эмеенчай (орустап кипрей), быркырууш-тарланчечек-сӱтчечек (орустап одуванчик). Јерјиилек, уйјиилек, кайыҥат, койјиилек, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат арка-јалаҥда кӧп. Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Камайда 1 ором: Тӧс ором.
«Чуйдыҥ трагы — Акјул — Камай» деп регионал учурлу јолдыҥ учы. Чуйдыҥ федерал учурлу кӧӧлик јолына (Р256) јетире ..км.
| Камай јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире |         |
| Администрациялык тӧс јер Акјул          | 8 км    |
| Аймактыҥ тӧс јери Шабалин               | 45 км   |
| Республикан тӧс кала Улалу              | 100 км  |
| Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы       | 190 км  |
| Тергеениҥ тӧс калазы Москва             | 4000 км |
| Чуйдыҥ трагы (Р-256) 523,0 км-деҥ       | 16 км   |


## Тӱӱкизи
Јурт 1826 јылдарда тӧзӧлгӧн. 1926јылда Камайда 24 таҥынаҥ ээлем болгон, 98 кижи, бастыразы алтайлар.
1935 јылда Камай Акјулдыҥ јуртсоведине кирген. 1937 јылда артель Кировтыҥ адын аданган. 1956 јылда эки артель бириккен: «Ленинский животновод» (Акјул јурт) ло Кировтыҥ, јаба Кировтыҥ артели боло берген. 1960 јылда бу эки јурттыҥ артели Чаргыныҥ маралосовхозыныҥ фермалары болгон, 1978 јылдаҥ Чаргыдагы АЭХ-тиҥ фермазы болуп јат.
Камайда баштамы школ 1936 јылда ачылган. Баштапкы ӱредӱчилер: Егор Николаевич Куйруков, Марта Васильевна Барбаякова, Клавдия Николаевна Анатова, Николай Матвеевич Тыдыков, Михаил Захарович Арбанаков. 1948—1951 јылдарда Зинаида Ивановна Мамашева ӱредӱчи болуп иштеген. 1950—1951 јылдарда Камайда 9 ӱренчик болгон. 1965-1966 јылдарда 26 ӱренчик, 2 ӱредӱчи болгон.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 75              | →75             | ↘72             | ↗77             | ↗80             | ↘77             | ↗79             |


## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 93 кижи болгон, олордыҥ 97 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
- Камайдыҥ баштамы школы;
- эмчилик;
- стадион;
- магазин.


## Экономиказы
Јуртта јаан ээлем јок. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

## Кереестер

### Ар-бӱткендик
- Байлу туу,
- Тоҥбок суу.


Камай
{{ЈЈЈ+Россия
 |статус                   = Јурт
|русское название         = Камай
 |оригинальное название    = {{lang-ru| Камай}}
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 | изображение             = 
 | описание изображения    = 
| lat_deg = 51.507699
| lon_deg =  85.753015
 | CoordAddon = type:city(5400)_region:RU
 | CoordScale =  
|страна                   = Россия
 |регион                   = Алтай Республика
 |район                    = Шабалин аймак
 |район в таблице          = Шабалин аймак{{!}}Шабалин 
 |вид поселения            = Јурт јеезе
 |поселение                = Акјулдыҥ јурт јеезези
 |поселение в таблице      = Акјулдыҥ јурт јеезези{{!}}Акјулдыҥ
 |внутреннее деление       = 
 |вид главы                = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
 |площадь                  =
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 802<ref name="Высота н/у моря"/>
 |климат                   = орто-континентал
  |население              = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Камай (Республика Алтай) | тс }}
  |год переписи           = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Камай (Республика Алтай) | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[алтайлар]] 97 % (2002)<ref name="Коряков"/>
 |конфессиональный состав  = 
 |часовой пояс             = 
 |телефонный код           = 38845
 |почтовый индекс          = 
 |почтовые индексы         = 
 |автомобильный код        = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |цифровой идентификатор 2   = 
 |категория в Commons      = 
 |сайт                     = 
}}
Камай ({{Lang-ru|Камай}}) јурт [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Шабалин аймак|Шабалин аймагында]] [[Акјулдыҥ јурт јеезези|Акјулдыҥ јурт јеезезине]] кирет.

== Этимологиязы ==
Камай {{Lang-ru|личное имя}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы =  |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>.

== Физико-географиялык темдектери ==

=== Географиязы ===
[[Алтай Республика|Алтай Республиканы]]ҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, [[Камай (суу)|Камай]] ла [[Јумурлу (суу)|Јумурлу]] суурардыҥ јанында турат. Јал-Мӧҥкӱниҥ сындары, Себи-Бажы, Чаргы-Бажы тайга сындар эбире турат. Тӱштӱк јаар Себиниҥ боочызы. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 802 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/35050/kamay.html Камай]</ref>.

=== Климады ===
Климады орто-континентал. [[Шабалин аймак|Шабалин аймактыҥ]] климады тӱштӱк аймактарга кӧрӧ јымжак. Кыш соок ло карлу, серӱӱн јай болот. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы −19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы −35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15 °С, +16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435—462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

=== Аҥ-куштары ===
Тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген<ref name="Кр книга животные РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6252/read.php ''Красная книга Республики Алтай: животные''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан — оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун, мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020</ref>.

=== Ӧзӱмдери ===
Тӱштӱкте аймактарга кӧрӧ мында мӧш, чиби, карагай, тыт агаштарла кожо јымжак агаштар кӧптӧдӧ ӧзӧт. Јайгыда аркалар, јалаҥдар кӧйу ла бийик ӧлӧҥ-чӧплӧ бӱркелет. Ӧлӧҥ чабынга ло малга одорлоорго јакшы. Чечек деп неме тен јӱзӱн ле јӱӱр: айкаајы-кункайлык-айчечек ({{lang-ru|альпийский мак}}), адарткы ({{lang-ru|клевер}}), айусырга-айукоҥко ({{lang-ru|водосбор}}), балтырган ({{lang-ru|борщевик}}), алаҥуш ({{lang-ru|чемерица}}), баргаа-јапшан ({{lang-ru|полынь}}), бастый ({{lang-ru|василек}}), буланат-эмеенчай ({{lang-ru|кипрей}}), быркырууш-тарланчечек-сӱтчечек ({{lang-ru|одуванчик}}). Јерјиилек, уйјиилек, кайыҥат, койјиилек, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат арка-јалаҥда кӧп. Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ.<ref name="Кр книга  растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php  ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
Камайда 1 ором: Тӧс ором.
«[[Чуйдыҥ трагы]] — [[Акјул]] — [[Камай]]» деп регионал учурлу јолдыҥ учы. Чуйдыҥ федерал учурлу кӧӧлик јолына (Р256) јетире ..км.
{| class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" |'''Камай јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире'''
|-
| Администрациялык тӧс јер [[Акјул]]|| 8 км
|-
|  Аймактыҥ тӧс јери [[Шабалин]] ||45 км
|-
|  Республикан тӧс кала [[Улалу]] ||  100 км
|-
|  [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы ||  190 км
|-
|  Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] || 4000 км
|-
|  [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 523,0 км-деҥ ||16 км
|}

== Тӱӱкизи ==
Јурт 1826 јылдарда тӧзӧлгӧн. 1926јылда Камайда 24 таҥынаҥ ээлем болгон, 98 кижи, бастыразы алтайлар.
1935 јылда Камай [[Акјулдыҥ јурт јеезези|Акјулдыҥ]] јуртсоведине кирген. 1937 јылда артель Кировтыҥ адын аданган. 1956 јылда эки артель бириккен: «Ленинский животновод» ([[Акјул|Акјул]] јурт) ло Кировтыҥ, јаба Кировтыҥ артели боло берген. 1960 јылда бу эки јурттыҥ артели [[Чаргы|Чаргыныҥ]] маралосовхозыныҥ фермалары болгон, 1978 јылдаҥ Чаргыдагы АЭХ-тиҥ фермазы болуп јат.

Камайда баштамы школ 1936 јылда ачылган. Баштапкы ӱредӱчилер: Егор Николаевич Куйруков, Марта Васильевна Барбаякова, Клавдия Николаевна Анатова, Николай Матвеевич Тыдыков, Михаил Захарович Арбанаков. 1948—1951 јылдарда Зинаида Ивановна Мамашева ӱредӱчи болуп иштеген. 1950—1951 јылдарда Камайда 9 ӱренчик болгон. 1965-1966 јылдарда 26 ӱренчик, 2 ӱредӱчи болгон<ref name="">По дорогам истории[https://forum.vgd.ru/602/31287/250.htm#:~:text=%D0%9F%D0%BE%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%201926%20%D0%B3.%20%D0%B2,%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B9%20%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8F%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0]</ref>.

== Эл-јон ==
{{Эл-јонныҥ тоозы|Камай (Республика Алтай)|Столбцов=10}}

== Ук-калыктары ==
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 93 кижи болгон, олордыҥ 97 % [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml  Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.

Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.

== Инфраструктуразы ==
* Камайдыҥ баштамы школы;
* эмчилик;
* стадион;
* магазин.

== Экономиказы ==
Јуртта јаан ээлем јок. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

== Кереестер ==

=== Тӱӱкилик ===

=== Археологиялык ===

=== Ар-бӱткендик ===
* Байлу туу,
* [[Тоҥбок суу]].
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Јарлу улузы ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
{{Шабалин аймактыҥ јон јаткан јерлери}}

[[Категория:Шабалин аймактыҥ јурттары]]
[[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]]