# Кӧксу-Оозы аймак
| Муниципал тӧзӧлмӧзи              |                                        |
| Кӧксу-Оозы аймак                 |                                        |
| орустап Усть-Коксинский район    |                                        |
| Маанызы · Кебедели               |                                        |
| 50°16′11″ с. ш. 85°36′54″ в. д.  |                                        |
| Эл-тергее                        | Россия                                 |
| Федерацияныҥ тергеези            | Алтай Республика                       |
| Муниципал тӧзӧлмӧзи              | Кӧксу-Оозы аймак                       |
| Кирет                            | 9 јурт јеезе (42 јурт)                 |
| Тӧс јурт                         | Кӧксу-Оозы                             |
| Тӱӱкизи ле географиязы           |                                        |
| Дата образования                 | 1924 г.                                |
| Текши јери, км²                  | 12951,86 км² (3-е место)               |
| Высота: максимальная минимальная | 4506 м 800 м                           |
| Ойдиҥ поязы                      | UTC+7:00 (MSK+4)                       |
| Эл-јон                           |                                        |
| Эл-јонныҥ тоозы:                 | 15 981 кижи (2021) (7,23 %, 3-е место) |
| Эл-јонныҥ ныктазы, кижи/км²      | 1,23 кижи/км²                          |
| Ук-калыктар:                     | алтайлар, орустар                      |
| Кудай јаҥы:                      | христиан јаҥ кам јаҥ, ак јаҥ,          |
| Окылу тил:                       | орус, алтай                            |
| Тоолорлу идентификаторлор        |                                        |
| Телефонныҥ коды                  | +7 38848                               |
| Почтаныҥ индекси                 | 6494ХХ                                 |
| ОКАТО-ныҥ коды                   |                                        |
| ОКТМО-ныҥ коды                   |                                        |
| Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»    |                                        |
| Кӧксу-Оозы аймак                 |                                        |
| Медиафайлдар Викискладта         |                                        |

Кӧксу-Оозы аймак (орустап Усть-Коксинский район)  Россияда Алтай Республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи. 
Администрациялык тӧс јери — Кӧксу-Оозы јурт.

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Кӧксу-Оозы аймак Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде јадат, јери кырлу-чӧлдӱ зонага келижет. Текши јериниҥ кеми: 12 958 км². Аймактыҥ јеринде 439 кӧл. Эҥ ле јаан дегени: Таймен кӧл, Мый-Тууныҥ кӧли, Кујурлуныҥ кӧли (узуны 2—5 км, тереҥи 30—50 м). Кадын-Бажыныҥ сын-тайгазында 391 мӧҥкӱ-тош, текши кеми 245 км².

### Гидрология
Кӧксу-Оозы аймактыҥ суулары. 
| №  | алтайлап | орустап         | узуны, км |  | №  | алтайлап | орустап           | узуны, км |  | №  | алтайлап  | орустап           | узуны, км |
| -- | -------- | --------------- | --------- |  | -- | -------- | ----------------- | --------- |  | -- | --------- | ----------------- | --------- |
| 1  | Кадын    | Катунь          | 760       |  | 19 |          | Тихая             | 29        |  | 37 |           | Иолдо-Айры        | 5         |
| 2  |          | Кокса           | 163       |  | 20 |          | Тургунда          | 18        |  | 38 |           | Йолдо             | 13        |
| 3  |          | Тюгурюк         | 53        |  | 21 |          | Большой Карыгем   | 13        |  | 39 |           | Кони-Айры         | 7         |
| 4  |          | Абай            | 37        |  | 22 |          | Чендек            | 13        |  | 40 |           | Копчал            | 8         |
| 5  |          | Красноярка      | 39        |  | 23 |          | Черная Теректа    | 15        |  | 41 |           | Крепкая           | 7         |
| 6  |          | Кучерла         | 35        |  | 24 |          | Йолдо             | 13        |  | 42 |           | Куйгук            | 8         |
| 7  |          | Мульта          | 37        |  | 25 |          | Маргала           | 33        |  | 43 |           | Кыргыз            | 5         |
| 8  |          | Аккем           | 32        |  | 26 |          | Михайловка        | 10        |  | 44 | Кара-Айры | Лосиновка         | 8         |
| 9  |          | Кураган         | 33        |  | 27 |          | Проездная         | 11        |  | 45 |           | Огневка           | 4         |
| 10 |          | Акчан           | 23        |  | 28 |          | Становая          | 15        |  | 46 |           | Первая Громатуха  | 8         |
| 11 |          | Большой Окол    | 24        |  | 29 |          | Суетка            | 11        |  | 47 |           | Правая Осиновка   | 7         |
| 12 |          | Кастахта        | 28        |  | 30 |          | Тегеек            | 11        |  | 48 |           | Синюха            | 4         |
| 13 |          | Верхний Кураган | 26        |  | 31 |          | Зайчиха           | 15        |  | 49 |           | Тайменька         | 4         |
| 14 |          | Большой Колагаш | 20        |  | 32 |          | Арченда           | 6         |  | 50 |           | Теккелю           | 5         |
| 15 |          | Быстрая         | 21        |  | 33 |          | Азьяк             | 4         |  | 51 |           | Тихая             | 6         |
| 16 |          | Казнахта        | 16        |  | 34 |          | Черная речка 1-ая | 4         |  | 52 |           | Вторая Громатуха  | 8         |
| 17 |          | Озерная         | 22        |  | 35 |          | Черная речка 2-ая | 7         |  | 53 |           | Ярлу              | 6         |
| 18 |          | Сакалсу         | 20        |  | 36 |          | Хайрузовка        | 5         |  | 54 |           | протока Килинская | 7         |


### Климады
Аймактыҥ климады орто-континенталга келижет. Кейдиҥ ортојылдык температуразы -1,4 °С, эҥ ле изӱ кӱнниҥ температуразы јыл ичинде 34 °С, јыл ичинде эҥ ле соок температура -56 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы -1 °С, баштапкы ла калганчы соок кӱндер — 09.06/20.08, соок јок кӱндердиҥ тоозы — 71, чык-јуттыҥ ортојылдык кеми —  461 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,8, Тыҥ салкын (тӱргени 15 м/с кӧп) болгон кӱндер — 13,5.

### Аҥ-куштары
Аймактыҥ јеринде 56 бӱдӱм млекопитающийлер, 161 бӱдӱм куштар, 3 бӱдӱм келескен-јылан, 8 бӱдӱм балык бар.

### Ӧзӱмдери
Кӧксу-Оозы аймакта 700-ке јуук бӱдӱм сосудистый дейтен ӧзӱмдер бар.

## Экологиязы
Алтайда экологияныҥ регионал институды( орустап Алтайский региональный институт экологии) туристтерге ӱч «экологиялык орык јолдор» ачарын белетеген (1.02.21). Ол тоодо Кадын-Бажында, Ийнегенде, Шаблада (орустап «Катунский», «Инегеньский, «Шавлинский»») болор. Бу проекттерди «Ӱч-Эҥмекте» ле «Шабланыҥ биологиялык корулу јеринде» јазагандар

## Тӱӱкизи
1924 јылдыҥ сыгын айыныҥ 16-чы кӱнинде эмдиги Кӧксу-Оозы аймактыҥ јеринде Уймонский аймак тӧзӧлгӧн, тӧс јери Катанду јуртта болгон. 1933 јылдыҥ кандык айыныҥ 10-чы кӱнинде аймактыҥ ады Кӧксу-Оозы аймак (орустап Усть-Коксинский район) деп солунган, тӧс јери Кӧксу-Оозы јуртка кӧчӱрилген. 1963 јылда аймакты јоголтоло, оныҥ јерин Кан-Оозы аймакка кошкон, бир јылдаҥ, 1964 јылда Кӧксу-Оозы аймак ойто орныккан.

## Эл-јон
| Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы | Эл-јонныҥ тоозы |
| 1897            | 1916            | 1920            | 1926            | 1933            | 1939            | 1959            | 1970            | 1979            | 1989            | 2002            | 2003            | 2004            | 2005            | 2006            |
| --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- | --------------- |
| 7429            | ↗8780           | ↗10 905         | ↗11 382         | ↗13 706         | ↗18 013         | ↘16 080         | ↗16 423         | ↗16 431         | ↗16 724         | ↗17 481         | ↘17 437         | ↘17 394         | ↗17 500         | →17 500         |
| 2007            | 2008            | 2009            | 2010            | 2011            | 2012            | 2013            | 2014            | 2015            | 2016            | 2017            | 2018            | 2019            | 2020            | 2021            |
| ↘17 400         | ↗17 524         | ↗17 610         | ↘17 020         | ↗17 063         | →17 063         | ↘16 988         | ↘16 794         | ↘16 585         | ↘16 530         | ↘16 404         | ↘16 317         | ↘16 145         | ↘16 121         | ↘15 981         |

Эл-јонныҥ тоозы Россияныҥ экономӧзӱм министерствозыныҥ јетиргениле 
(орустап Минэкономразвития России) мындый болор:
- 2024 јылда — 15,83 муҥ. кижи.
- 2035 јылда — 14,6 муҥ. кижи.


## Ук-калыктары
Аймакта алтайлар, орустар ла о.ӧ. укту улус јуртайт.

## Муниципал јерлӱ тӧзӧлмӧлӧр

### Јурт јеезелер
Аймактыҥ 9 јурт јеезезине 42 јон јаткан јер кирет.
| № | Јурт јеезези                 | Административный тӧс јер | Јурт                                                              | Кирет | Эл-јон, кижи (2021) | Текши јери,км² |
| - | ---------------------------- | ------------------------ | ----------------------------------------------------------------- | ----- | ------------------- | -------------- |
| 1 | Амырдыҥ јурт јеезези         | Амыр                     | Абай, Улужай, Јӱс Тыт, Красноярка                                 | 5     | ↘1429               | 1109,00        |
| 2 | Карагайдыҥ јурт јеезези      | Карагай                  | Курјум, Ак-Сас                                                    | 3     | ↘741                | 808,54         |
| 3 | Катандуныҥ јурт јеезези      | Катанду                  | Кујурлу,Тӱҥӱр                                                     | 3     | ↗1408               | 3983,00        |
| 4 | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   | Кӧксу-Оозы               | Баштаҥул, Ылгаксы, Кастакту, Кӧк-Јар, Тӧгӧрик, Корымду, Кызыл-Јар | 8     | ↘5577               | 1739,00        |
| 5 | Корбо-Талдыҥ јурт јеезези    | Корбо-Тал                | Кеме-Кечӱ, Теректӱ                                                | 3     | ↘956                | 38,00          |
| 6 | Сооруныҥ јурт јеезези        | Соору                    | Кайтанак, Кайыҥду-Бел, Алтыгы-Кубее, Саксабай                     | 5     | ↘1390               | 1925,00        |
| 7 | Талдуныҥ јурт јеезези        | Талду                    | Сугаш, Суузар                                                     | 3     | ↘1168               | 802,00         |
| 8 | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези | Ӱстӱги Оймон             | Ары-Мыйту, Мый Туу, Как-Арка, Маральник-1, Басты-Кем              | 6     | ↘2120               | 1669,00        |
| 9 | Чендектиҥ јурт јеезези       | Чендек                   | Ак-Кобы, Маргалу, Алтыгы-Оймон, Ӱстӱги-Кӱбее, Маральник-2         | 6     | ↘1192               | 870,00         |

Численность населения Усть - Канского  района по состоянию на 01.01.21 составляет 14758 человек.

### Јурт јеезелерге кирет
| №  | Јурт алтайлап | Јурт орустап | Эл-јонныҥ тоозы | Јурт јеезези                 |
| -- | ------------- | ------------ | --------------- | ---------------------------- |
| 1  | Абай          | Абай         | ↘362            | Амырдыҥ јурт јеезези         |
| 2  | Ак-Кобы       | Ак-Коба      | ↘50             | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 3  | Ак-Сас        | Банное       | ↗332            | Карагайдыҥ јурт јеезези      |
| 4  | Алтыгы-Кубее  | Мараловодка  | ↗232            | Сооруныҥ јурт јеезези        |
| 5  | Алтыгы-Оймон  | Нижний Уймон | ↘165            | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 6  | Амыр          | Амур         | ↘763            | Амырдыҥ јурт јеезези         |
| 7  | Ары-Мыйту     | Замульта     | ↘212            | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 8  | Басты-Кем     | Тихонькая    | ↗439            | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 9  | Баштаҥул      | Баштала      | ↗454            | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 10 | Јӱс Тыт       | Юстик        | ↗300            | Амырдыҥ јурт јеезези         |
| 11 | Кайтанак      | Кайтанак     | ↘337            | Сооруныҥ јурт јеезези        |
| 12 | Кайыҥду-Бел   | Берёзовка    | ↘246            | Сооруныҥ јурт јеезези        |
| 13 | Как-Арка      | Гагарка      | ↘223            | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 14 | Карагай       | Карагай      | ↘446            | Карагайдыҥ јурт јеезези      |
| 15 | Кастакту      | Кастахта     | ↗137            | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 16 | Катанду       | Катанда      | ↘905            | Катандуныҥ јурт јеезези      |
| 17 | Кеме-Кечӱ     | Октябрьское  | ↘252            | Корбо-Талдыҥ јурт јеезези    |
| 18 | Кӧк-Јар \|    | Синий Яр     | →6              | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 19 | Кӧксу-Оозы    | Усть-Кокса   | ↗4437           | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 20 | Корбо-Тал     | Горбуново    | ↘296            | Корбо-Талдыҥ јурт јеезези    |
| 21 | Корымду       | Курунда      | ↗216            | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 22 | Кызыл-Јар     | Красноярка   | ↗1              | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 23 | Кујурлу       | Кучерла      | ↗185            | Катандуныҥ јурт јеезези      |
| 24 | Курјум        | Курдюм       | ↘37             | Карагайдыҥ јурт јеезези      |
| 25 | Маральник-1   | Маральник-1  | ↗56             | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 26 | Маральник-2   | Маральник-2  | →8              | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 27 | Маргалу       | Маргала      | ↘122            | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 28 | Мый Туу       | Мульта       | ↘704            | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 29 | Саксабай      | Сахсабай     | ↘17             | Сооруныҥ јурт јеезези        |
| 30 | Соору         | Огнёвка      | ↘634            | Сооруныҥ јурт јеезези        |
| 31 | Сугаш         | Сугаш        | ↘521            | Талдуныҥ јурт јеезези        |
| 32 | Суузар        | Соузар       | ↗25             | Талдуныҥ јурт јеезези        |
| 33 | Талду         | Талда        | ↘706            | Талдуныҥ јурт јеезези        |
| 34 | Теректӱ       | Теректа      | ↗435            | Корбо-Талдыҥ јурт јеезези    |
| 35 | Тӧгӧрик       | Тюгурюк      | →334            | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 36 | Тӱҥӱр         | Тюнгур       | ↘348            | Катандуныҥ јурт јеезези      |
| 37 | Улужай        | Улужай       | →0              | Амырдыҥ јурт јеезези         |
| 38 | Ӱстӱги-Кӱбее  | Полеводка    | ↗83             | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 39 | Ӱстӱги Оймон  | Верх-Уймон   | ↘562            | Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези |
| 40 | Чендек        | Чендек       | ↘870            | Чендектиҥ јурт јеезези       |
| 41 | Ылгаксы       | Власьево     | ↘11             | Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези   |
| 42 | Красноярка    | Красноярка   | ↗61             | Амырдыҥ јурт јеезези         |


## Инфраструктуразы
- Кӧксу-Оозы аймактыҥ администрациязы — 1;
- Јурт јеезениҥ администрациязы — 1;
- Орто ӱредӱлӱ школ — 25;
- Толо эмес ӱредӱлӱ текши школ — 10;
- Баштамы школ — 5;
- Балдардыҥ туразы — 28;
- Кӱӱлик сургал — 3;
- Музей — 6;
- Аймактыҥ библиотеказы — 1;
- Јурттыҥ библиотеказы — 25;
- Культураныҥ байзыҥы — 10;
- Јурттыҥ клубы — 21;
- Спортшкол — 3;
- Аймактыҥ эмчилиги — 1;
- Јурттыҥ эмчилиги (ФАП) — 38;
- Магазин — 35;
- Почта — 20;
- Агаш јарар эдим — 10;
- Кӧӧликтер јазаар јер — 3;
- АЗС — 5.


## Экономиказы
Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурт-ээлемдеринде аш салары, адару тудары, эм ӧлӧҥдӧр јууры, марал ӧскӱрери, јылкы мал азырап, оныҥ угын јарандырары, эчки ле кой ӧскӱрери, одын белетеери, агашла иштеери улулып јат.
Аймакта јурт-ээлем јакшы ӧзӱм алынган. Салган аштыҥ тӱжӱми, саап алган сӱттиҥ кемиле, сарју ла сырдыҥ кемиле, аҥныҥ мӱӱзин садарыла (консервированный бӱдӱмдӱ 13 тонна)  јылдыҥ ла республик ичинде баштапкы јерде болот.
Ого коштой аймакта амырап јӱрген улусла иштеери, аҥдап амыраары керегинде сурактар, альпинизм амыраш јанынаҥ сурактарды јӧптӧӧр иштер ӧдӧт.

## Кыйулу јер
Кӧксу-Оозы аймактыҥ јери Казахстан Республиканыҥ тергеелик кыйузыныҥ јанында, кезик јери дезе пограничный зонага кирип јат. Мында пограничниктер ӧскӧ тергеениҥ јорыкчыларыныҥ загранпаспортторын, кош тартар кӧӧликтердиҥ бичиктерин ајарып кӧрӧт.
Россия Федерацияда ФСБ-ныҥ № 282 темдектӱ, 2006 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 16-чы кӱнинде чыккан јӧби аайынча «О пределах пограничной зоны на территории Республики Алтай», Кӧксу-Оозы аймакта погранзона јурт јеезелердиҥ јеринде болор: Карагайдыҥ, Амырдыҥ, Кӧксу-Оозыныҥ, Огнёвканыҥ, Катандуныҥ, Талдуныҥ, Ӱстӱги-Оймонныҥ. Айдарда Корбо-Талдыҥ ла Чендектиҥ јурт јеезезиниҥ јериле јорыкчылар пропуск јок јӱрер аргалу.

## Мӱргӱӱр јер
- Христиан серкпелер — 7;
- Ыйык-Туу байлу (орустап гора Громотуха);
- Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмер (орустап гора Белуха), байлу;
- Јурттарда тагылдар — 5.


## Кереестер

### Тӱӱкилик
- Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлаган кереес — 15;


### Археологиялык
- Кујурлу сууныҥ оҥ јарадында ташта јурамалдар, (орустап «Кучерлинская писаница»);
- Кезер таш, Кадынды тӧмӧн, Тӱҥӱрдеҥ 20 км јанында;
- Јаржактардыҥ эмдиге иштеп турган серкпелери (XVIII-чи чактыҥ) бар: Оймонныҥ чӧлинде Мый Туу, Ӱстӱги-Оймон, Как-Арка, деген јурттарда (старообрядческая церковь пророка Илии, Русская Православная Старообрядческая церковь,РПСЦ]])[38].


### Ар-бӱткендик
- Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмер туу (4506), Сибирде эҥ ле бийик кыр, Казакстанныҥ кыйузында;
- «Ар-бӱткендик парк Ӱч-Сӱмер» («Природный парк "Белуха"»);
- Мый-Тууныҥ кӧлдӧри, Кадын сын-тайганыҥ кӱнбадыш келтейинде, бу бир бӧлӱк кӧлдӧрди Мый Тууныҥ суузы бириктирип јат;
- Ар-бӱткендик биосферный корулу јер «Катунский» (заповедник);
- Кызыл-Туу, сындарла тудушталбай, алдынаҥ башка турат, вулканнаҥ улам бӱткен кыр, айландыра бир канча кӧлдӧр, тыҥ бийик эмес те болзо, мында кайылбас тоштордоҥ Бирик суу башталып агат;
- Оймонныҥ чӧли (узуны 35 км, тууразы 15 км).


## Јарлу улузы
- Савдин, Салдыбай (1917 јылдыҥ чаган айыныҥ 11 кӱнинде чыккан) — алтай кайчы, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачызы, Кӧксу-Оозы аймакта Ак-Кем ӧзӧктӧ чыккан, кӧп тоолу кай чрчӧктӧр, соојындар, тӱӱкилик куучындар билетен[39]
- Чичаков А. А. Алексей Чичаков, јӱс сӧӧктӱ (13.08.1981) —  музыкант-мультиинструменталист, кайлап јат, этнографический материалды эмдиги ӧйдиҥ аранжировказына кийдирет. «Белуха Джем» деп ӧмӧликтиҥ јааны ла тӧзӧӧчизи, кӱӱ чӱмдеп, ӱлгерлер бичийт. Кӧксу-Оозында школды 1998 јылда божодып, Ползуновтыҥ адыла адалган АлтГТУ-ныҥ гуманитар факультединде ӱренген,  2005 јылда Алтайской ГАКИ-ни божоткон, бӱгӱнге јетире Кӧксу-Оозында Культураныҥ туразында иштейт[40].


Кӧксу-Оозы аймак
{|align="right" class="wikitable"
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | Муниципал тӧзӧлмӧзи
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Кӧксу-Оозы аймак'''<br>
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | {{lang-ru|Усть-Коксинский район}}<br>
[[File:Darashkol.jpg|300px| Кӧксу-Оозы аймак ]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN= "center"| 
[[File:Flag of Ust-Koksinsky District.png|170px|border |Маанызы]] [[File:Coat of Arms of Ust-Koksinsky District (2019).png|110px|Кебедели ]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | 50°16′11″ с. ш. 85°36′54″ в. д.   
|-
| Эл-тергее || [[Россия]]
|-
| Федерацияныҥ тергеези || [[Алтай Республика]]
|-
| Муниципал тӧзӧлмӧзи || [[Кӧксу-Оозы аймак]]
|-
| Кирет || 9 јурт јеезе (42 јурт)
|-
| Тӧс јурт || [[Кӧксу-Оозы]]
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тӱӱкизи ле географиязы'''
|-
| Дата образования || 1924 г.
|-
|Текши јери, км² || 12951,86 км²<br>(3-е место)
|-
| Высота:<br> максимальная <br>минимальная|| <br> 4506 м <br>800 м
|-
| Ойдиҥ поязы || UTC+7:00 (MSK+4)
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Эл-јон'''
|-
| Эл-јонныҥ тоозы: || 15 981<ref name="Численность МО РА на 01.01.21">{{Cite web |title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502131349/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx |archivedate=1619961229 |deadlink=yes |accessdate=1621635399 }}</ref> кижи (2021) <br>(7,23 %, 3-е место)
|-
| Эл-јонныҥ ныктазы,<br>кижи/км² || 1,23 кижи/км²
|-
| Ук-калыктар: ||алтайлар, орустар
|-
| Кудай јаҥы: || христиан  јаҥ<br>кам јаҥ, ак јаҥ,
|-
| Окылу тил: || орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/  Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 "О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай" (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>
|-
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Тоолорлу идентификаторлор'''
|-
| Телефонныҥ коды  || +7 38848
|-
| Почтаныҥ индекси  || 6494ХХ
|-
| ОКАТО-ныҥ коды  || 
|-
| ОКТМО-ныҥ коды  ||
|-
|COLSPAN="2" ALIGN="center" | [http://ust-koksa-altay.ru/ Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»]
|- 
| COLSPAN="2" ALIGN="center" | <div style="position: relative; width: 330px;"><br>[[Файл:Location Ust-Koksinsky District Altai Republic.svg|260px|Кӧксу-Оозы аймак]]
|-
|COLSPAN="2" ALIGN="center" | [[Файл:Commons-logo.svg|20px]] [[:commons:Category:Ust-Koksinsky District|Медиафайлдар Викискладта]]
|}

'''Кӧксу-Оозы аймак''' ({{lang-ru|Усть-Коксинский район}})  [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республика]]ныҥ муниципал тӧзӧлмӧзи. 
Администрациялык тӧс јери — [[Кӧксу-Оозы]] јурт.

== Физико-географиялык темдектери ==
=== Географиязы ===
Кӧксу-Оозы аймак [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде јадат, јери кырлу-чӧлдӱ зонага келижет<ref name="Алтай Республика, география">[https://altai-republic.ru/about-the-region/geographical-position/Республика Алтай,географиязы]</ref>. Текши јериниҥ кеми: 12 958 км². Аймактыҥ јеринде 439 кӧл. Эҥ ле јаан дегени: Таймен кӧл, Мый-Тууныҥ кӧли, Кујурлуныҥ кӧли (узуны 2—5 км, тереҥи 30—50 м). Кадын-Бажыныҥ сын-тайгазында 391 мӧҥкӱ-тош, текши кеми 245 км².

=== Рельеф ===
=== Гидрология ===
Кӧксу-Оозы аймактыҥ суулары<ref>[https://domorost.ru/maps/country/rossiya/region/respublika-altaj/district/ust-koksinskij-rajon/type/river Реки Усть-Коксинского района]</ref>. 

{| class="wikitable  mw-collapsible mw-collapsed" style="width:70%"
|-
! №
!style="width:14%"| алтайлап
!style="width:14%"| орустап<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:5%"| узуны, км 
! 
! №
!style="width:14%"| алтайлап
!style="width:14%"| орустап<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:5%"| узуны, км 
! 
! №
!style="width:14%"| алтайлап
!style="width:14%"| орустап<ref name="Госкаталог геогр.названий">{{Cite web |title=Реестр наименований географических объектов на территории Республики Алтай по состоянию на 22.11.2016 (PDF+ZIP) // Государственный каталог географических названий. rosreestr.ru. |url=https://cgkipd.ru/upload/iblock/b03/b0387cad37eb4a522bf5d96496ea04af.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220124231848/https://cgkipd.ru/upload/iblock/b03/b0387cad37eb4a522bf5d96496ea04af.pdf |archivedate=1643066328 |deadlink=yes |accessdate=1621628096 }}</ref>
!style="width:5%"| узуны, км 
|-
| '''1''' ||[[Кадын]]  ||  Катунь|| 760 ||||'''19''' || || Тихая ||29||||'''37''' || || Иолдо-Айры || 5
|-
| '''2''' ||  ||  Кокса ||163  |||| '''20''' || || Тургунда ||18 || ||  '''38''' || || Йолдо ||13
|-
| '''3''' ||  ||  Тюгурюк ||53||||'''21''' || || Большой Карыгем ||13|| ||'''39''' || || Кони-Айры ||7
|-
| '''4''' ||  || Абай ||37||||'''22''' || || Чендек ||13|||| '''40''' || || Копчал || 8
|-
| '''5''' ||  ||  Красноярка ||39||||'''23''' || || Черная Теректа ||15|||| '''41''' || || Крепкая || 7
|-
| '''6''' ||  || Кучерла ||35||||'''24''' || || Йолдо ||13|||| '''42''' || || Куйгук || 8
|-
| '''7''' ||  || Мульта ||37||||'''25''' || || Маргала ||33|||| '''43''' || || Кыргыз || 5
|-
| '''8''' ||  || Аккем || 32||||'''26''' || || Михайловка ||10|||| '''44''' ||Кара-Айры || Лосиновка  || 8
|-
| '''9''' ||  || Кураган || 33||||'''27''' || || Проездная  ||11||||  '''45''' || || Огневка ||4
|-
| '''10''' || || Акчан || 23||||'''28''' || || Становая ||15||||'''46''' || || Первая Громатуха || 8
|-
| '''11''' || || Большой Окол||24||||'''29''' || || Суетка ||11||||'''47''' || || Правая Осиновка || 7
|-
| '''12''' || || Кастахта ||28||||'''30''' || || Тегеек ||11|||| '''48''' || || Синюха || 4
|-
| '''13''' || || Верхний Кураган ||26||||'''31''' || || Зайчиха ||15||||'''49''' || || Тайменька ||4
|-
| '''14''' || || Большой Колагаш ||20|||| '''32''' || || Арченда ||6||||'''50''' || || Теккелю ||5
|-
| '''15''' || || Быстрая ||21||||'''33''' || || Азьяк  ||4||||  '''51''' || || Тихая ||6
|-
| '''16''' || || Казнахта ||16||||'''34''' || || Черная речка 1-ая ||4||||  '''52''' || || Вторая Громатуха || 8
|-
| '''17''' || || Озерная ||22||||'''35''' || || Черная речка 2-ая ||7|||| '''53''' || ||Ярлу || 6
|-
| '''18''' || || Сакалсу ||20||||'''36''' || || Хайрузовка || 5|||| '''54''' || || протока Килинская || 7
|}

=== Климады ===
Аймактыҥ климады орто-континенталга келижет. Кейдиҥ ортојылдык температуразы -1,4 °С, эҥ ле изӱ кӱнниҥ температуразы јыл ичинде 34 °С, јыл ичинде эҥ ле соок температура -56 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы -1 °С, баштапкы ла калганчы соок кӱндер — 09.06/20.08, соок јок кӱндердиҥ тоозы — 71, чык-јуттыҥ ортојылдык кеми —  461 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,8, Тыҥ салкын (тӱргени 15 м/с кӧп) болгон кӱндер — 13,5<ref name="Алтай Республика, география"/>.

=== Аҥ-куштары ===
Аймактыҥ јеринде<ref>{{Cite web |title=Флора Катунского заповедника |url=http://geosfera.info/evropa/russia/1745-katunskiy-zapovednik.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911001636/http://geosfera.info/evropa/russia/1745-katunskiy-zapovednik.html |archivedate=1410394596 |deadlink=yes |accessdate=1622751646 }}</ref> 56 бӱдӱм млекопитающийлер, 161 бӱдӱм куштар, 3 бӱдӱм келескен-јылан, 8 бӱдӱм балык бар.

=== Ӧзӱмдери ===
Кӧксу-Оозы аймакта 700-ке јуук бӱдӱм ''сосудистый'' дейтен ӧзӱмдер бар<ref>{{Cite web |title=Флора Катунского заповедника |url=http://geosfera.info/evropa/russia/1745-katunskiy-zapovednik.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911001636/http://geosfera.info/evropa/russia/1745-katunskiy-zapovednik.html |archivedate=1410394596 |deadlink=yes |accessdate=1622751646 }}</ref>.

=== Јери ле јолдоры ===
== Экологиязы ==
Алтайда экологияныҥ регионал институды( {{lang-ru|Алтайский региональный институт экологии}}) туристтерге ӱч «экологиялык орык јолдор» ачарын белетеген (1.02.21). Ол тоодо Кадын-Бажында, Ийнегенде, Шаблада ({{lang-ru|«Катунский», «Инегеньский, «Шавлинский»»}}) болор. Бу проекттерди «Ӱч-Эҥмекте» ле «Шабланыҥ биологиялык корулу јеринде» јазагандар<ref name="Ар, прессцентр">[https://altai-republic.ru/press-centre/RA-bylo-stalo/Алтай Республиканыҥ солундары, 12.02.21]
</ref>

== Тӱӱкизи ==
[[1924]] јылдыҥ [[Сыгын айдыҥ 16 кӱни|сыгын айыныҥ 16-чы кӱнинде]] эмдиги Кӧксу-Оозы аймактыҥ јеринде ''Уймонский аймак'' тӧзӧлгӧн, тӧс јери [[Катанду]] јуртта болгон. [[1933]] јылдыҥ [[Кандык айдыҥ 10 кӱни|кандык айыныҥ 10-чы кӱнинде]] аймактыҥ ады Кӧксу-Оозы аймак ({{lang-ru|Усть-Коксинский район}}) деп солунган, тӧс јери Кӧксу-Оозы јуртка кӧчӱрилген. [[1963]] јылда аймакты јоголтоло, оныҥ јерин [[Кан-Оозы аймак|Кан-Оозы аймакка]] кошкон, бир јылдаҥ, [[1964]] јылда Кӧксу-Оозы аймак ойто орныккан.

== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Коксинский район |  Столбцов=15}}

{{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Коксинский район | график}}

Эл-јонныҥ тоозы Россияныҥ экономӧзӱм министерствозыныҥ јетиргениле 
({{lang-ru|}}[[Министерство экономического развития Российской Федерации|Минэкономразвития России]])<ref>[https://www.spsss.ru/assets/files/2018/v-nts_strategiya-prostranstvennogo-razvitiya.pdf Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)]</ref> мындый болор:
* [[2024 јыл|2024]] јылда — 15,83 муҥ. кижи.
* [[2035 јыл|2035]] јылда — 14,6 муҥ. кижи.

== Ук-калыктары ==
Аймакта алтайлар, орустар ла о.ӧ. укту улус јуртайт.

== Муниципал јерлӱ тӧзӧлмӧлӧр ==
=== Јурт јеезелер ===
Аймактыҥ 9 јурт јеезезине 42 јон јаткан јер кирет.
{| class="wikitable sortable" style="width:70%"
|-
! №
!style="width:30%"| Јурт јеезези<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:15%"| Административный<br>тӧс јер<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:30%"| Јурт<ref name="Госкаталог геогр.названий"/>
!style="width:5%"| Кирет
!style="width:10%"| Эл-јон, кижи <br>(2021)
!style="width:10%"| Текши јери,км²
|-
| 1 || [[Амырдыҥ јурт јеезези]]<ref name="Устав Амырского СП">{{Cite web |title=Устав Амырского сельского поселения Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/ustav-amurskogo-sel-skogo-poseleniya.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522121151/http://ust-koksa-altay.ru/ustav-amurskogo-sel-skogo-poseleniya.html |archivedate=1621685511 |deadlink=yes |accessdate=1621685505 }}</ref> || [[Амыр (Кӧксу-Оозы аймак)|'''Амыр''']] || [[Абай]], [[Улужай]], [[Јӱс Тыт]], [[Красноярка]]|| 5|| ↘1429<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>|| 1109,00<ref name='84_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst84/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Алтай. Общая площадь земель муниципального образования]</ref>
|-
| 2 || [[Карагайдыҥ јурт јеезези]]<ref name="Карагайское СП">{{Cite web |title=Карагайское сельское поселеник Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/deystvuyushciy-ustav-karagayskoe-sel-skoe-poselenie.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522185953/http://ust-koksa-altay.ru/deystvuyushciy-ustav-karagayskoe-sel-skoe-poselenie.html |archivedate=1621709993 |deadlink=yes |accessdate=1621709992 }}</ref> || [[Карагай|'''Карагай''']]||[[Курјум]], [[Ак-Сас]]|| 3 || ↘741<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 808,54<ref name='84_8006001'/>
|-
| 3 || [[Катандуныҥ јурт јеезези]]<ref name="Катандинское СП">{{Cite web |title=Катандинское сельское поселение Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/munitcipal-nye-programmy-katandinskoe-sp.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522210725/http://ust-koksa-altay.ru/munitcipal-nye-programmy-katandinskoe-sp.html |archivedate=1621717645 |deadlink=yes |accessdate=1621717641 }}</ref> || [[Катанду|'''Катанду''']]||[[Кујурлу]],[[Тӱҥӱр (јурт)|Тӱҥӱр]] || 3 || ↗1408<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 3983,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 4 || [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]<ref name="Генплан Усть-Коксинского СП">{{Cite web |title=Генеральный план Усть-Коксинского сельского поселения Усть-Коксинского района Республики Алтай |url=http://ust-koksa-altay.ru/tinybrowser/files/dokumenty/2017/10/20/u-k/polozheniya-o-territorial-nom-planirovanii-ust-_koksinskoe_sp.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522095817/http://ust-koksa-altay.ru/tinybrowser/files/dokumenty/2017/10/20/u-k/polozheniya-o-territorial-nom-planirovanii-ust-_koksinskoe_sp.pdf |archivedate=1621677497 |deadlink=yes |accessdate=1621679301 }}</ref> ||[[Кӧксу-Оозы|'''Кӧксу-Оозы''']]|| [[Баштаҥул]], [[Ылгаксы]], [[Кастакту]], [[Кӧк-Јар]], [[Тӧгӧрик]], [[Корымду]], [[Кызыл-Јар]]|| 8 || ↘5577<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 1739,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 5 || [[Корбо-Талдыҥ јурт јеезези]]<ref name="Горбуновское СП">{{Cite web |title=Горбуновское сельское поселение Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/gorbunovskoe-sel-skoe-poselenie.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522190012/http://ust-koksa-altay.ru/gorbunovskoe-sel-skoe-poselenie.html |archivedate=1621710012 |deadlink=yes |accessdate=1621709621 }}</ref> || [[Корбо-Тал |'''Корбо-Тал ''']] || [[Кеме-Кечӱ]], [[Теректӱ]]|| 3 || ↘956<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> || 38,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 6 || [[Сооруныҥ јурт јеезези]] || [[Соору|'''Соору''']] || [[Кайтанак]], [[Кайыҥду-Бел]], [[Алтыгы-Кубее]], [[Саксабай]] || 5 || ↘1390<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> ||1925,00<ref name='84_8006001'/>
|- 
| 7 || [[Талдуныҥ јурт јеезези]]<ref name="Талдинское СП">{{Cite web |title=Талдинское сельское поселение Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/ustav-taldinskoe-sp.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522211355/http://ust-koksa-altay.ru/ustav-taldinskoe-sp.html |archivedate=1621718035 |deadlink=yes |accessdate=1621718033 }}</ref> || [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|'''Талду''']]||[[Сугаш]], [[Суузар]] || 3 || ↘1168<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>|| 802,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 8 || [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]<ref name="Верх-Уймонское СП">{{Cite web |title=Верх-Уймонское сельское поселение (землепользование) |url=http://ust-koksa-altay.ru/tinybrowser/files/dokumenty/2016/06/14-06-2016/pziz-verh-uymonskoe-sp-.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522175353/http://ust-koksa-altay.ru/tinybrowser/files/dokumenty/2016/06/14-06-2016/pziz-verh-uymonskoe-sp-.pdf |archivedate=1621706033 |deadlink=yes |accessdate=1621706027 }}</ref> || [[Ӱстӱги Оймон|'''Ӱстӱги Оймон''']]||[[Ары-Мыйту]], [[Мый Туу]], [[Как-Арка]], [[Маральник-1]], [[Басты-Кем]] || 6 || ↘2120<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>|| 1669,00<ref name='84_8006001'/>
|-
| 9 || [[Чендектиҥ јурт јеезези]]<ref name="Чендекское СП">{{Cite web |title=Чендекское сельское поселение Усть-Коксинского района |url=http://ust-koksa-altay.ru/gen-plan.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522211846/http://ust-koksa-altay.ru/gen-plan.html |archivedate=1621718326 |deadlink=yes |accessdate=1621718325 }}</ref> || [[Чендек|'''Чендек''']] ||[[Ак-Кобы]], [[Маргалу]], [[Алтыгы-Оймон]], [[Ӱстӱги-Кӱбее]], [[Маральник-2]]||6|| ↘1192<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/> ||870,00<ref name='84_8006001'/>
|}

Численность населения Усть - Канского  района по состоянию на 01.01.21 составляет 14758 человек<ref name="Численность МО РА на 01.01.21"/>.

=== Јурт јеезелерге кирет ===
{|class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
!№
!Јурт<br> алтайлап
!Јурт<br> орустап
!Эл-јонныҥ тоозы
!Јурт јеезези
|-
|1
|[[Абай (Кӧксу-Оозы аймак)|Абай]]
|Абай
|align=center|↘362
|[[Амырдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 2
| [[Ак-Кобы]] 
| Ак-Коба 
|align=center|↘50
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 3 
| [[Ак-Сас]] 
| Банное 
|align=center|↗332 
| [[Карагайдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 4 
| [[Алтыгы-Кубее]] 
| Мараловодка 
|align=center|↗232 
| [[Сооруныҥ јурт јеезези]]
|-
| 5 
| [[Алтыгы-Оймон]] 
| Нижний Уймон 
|align=center|↘165 
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 6 
| [[Амыр (Кӧксу-Оозы аймак)|Амыр]] 
| Амур 
|align=center|↘763 
|[[Амырдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 7 
| [[Ары-Мыйту]] 
| Замульта 
|align=center|↘212 
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 8 
| [[Басты-Кем]] 
| Тихонькая 
|align=center|↗439 
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 9 
| [[Баштаҥул]] 
| Баштала 
|align=center|↗454 
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 10 
| [[Јӱс Тыт]] 
| Юстик 
|align=center|↗300  
| [[Амырдыҥ јурт јеезези]]   
|-
| 11 
| [[Кайтанак]] 
| Кайтанак 
|align=center|↘337 
| [[Сооруныҥ јурт јеезези]]
|-
| 12 
| [[Кайыҥду-Бел]] 
| Берёзовка 
|align=center|↘246 
| [[Сооруныҥ јурт јеезези]]  
|-
| 13 
| [[Как-Арка]] 
| Гагарка 
|align=center|↘223 
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 14 
| [[Карагай]] 
| Карагай 
|align=center|↘446 
| [[Карагайдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 15 
| [[Кастакту]] 
| Кастахта 
|align=center|↗137 
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 16 
| [[Катанду]] 
| Катанда 
|align=center|↘905 
| [[Катандуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 17 
| [[Кеме-Кечӱ]] 
| Октябрьское 
|align=center|↘252 
| [[Корбо-Талдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 18 
| [[Кӧк-Јар]] |
| Синий Яр
| align=center|→6 
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези ]]
|-
| 19 
| [[Кӧксу-Оозы]] 
| Усть-Кокса  
|align=center|↗4437
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 20 
| [[Корбо-Тал]] 
| Горбуново
|align=center|↘296 
| [[Корбо-Талдыҥ јурт јеезези ]]  
|-
| 21 
| [[Корымду]] 
| Курунда 
|align=center|↗216 
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 22 
| [[Кызыл-Јар ]] 
| Красноярка 
|align=center|↗1 
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 23 
| [[Кујурлу]] 
| Кучерла 
|align=center|↗185 
| [[Катандуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 24 
| [[Курјум]] 
| Курдюм 
|align=center|↘37 
| [[Карагайдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 25 
| [[Маральник-1]] 
| Маральник-1 
|align=center|↗56
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 26 
| [[Маральник-2]] 
|Маральник-2
|align=center|→8
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 27 
| [[Маргалу]] 
| Маргала 
|align=center|↘122 
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 28 
| [[Мый Туу ]] 
| Мульта 
|align=center|↘704 
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 29 
| [[Саксабай]] 
| Сахсабай 
|align=center|↘17 
| [[Сооруныҥ јурт јеезези]]
|-
| 30 
| [[Соору]] 
| Огнёвка 
|align=center|↘634 
| [[Сооруныҥ јурт јеезези]]
|-
| 31 
| [[Сугаш]] 
| Сугаш 
|align=center|↘521 
| [[Талдуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 32 
| [[Суузар]] 
| Соузар 
|align=center|↗25 
| [[Талдуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 33 
| [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|Талду]] 
| Талда 
|align=center|↘706 
| [[Талдуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 34 
| [[Теректӱ]] 
| Теректа 
|align=center|↗435 
| [[Корбо-Талдыҥ јурт јеезези]]
|-
| 35 
| [[Тӧгӧрик]] 
| Тюгурюк 
|align=center|→334  
| [[Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 36 
| [[Тӱҥӱр (јурт)|Тӱҥӱр ]] 
| Тюнгур 
|align=center|↘348
| [[Катандуныҥ јурт јеезези]]
|-
| 37 
| [[Улужай]] 
| Улужай 
|align=center|→0 
| [[Амырдыҥ јурт јеезези]]  
|-
| 38 
| [[Ӱстӱги-Кӱбее ]] 
| Полеводка 
|align=center|↗83 
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 39 
| [[Ӱстӱги Оймон]] 
| Верх-Уймон 
|align=center|↘562 
| [[Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезези]]
|-
| 40 
| [[Чендек]] 
| Чендек 
|align=center|↘870 
| [[Чендектиҥ јурт јеезези]]
|-
| 41 
| [[Ылгаксы]] 
| Власьево 
|align=center|↘11 
| [[ Кӧксу-Оозыныҥ јурт јеезези]]
|-
| 42 
| [[Красноярка]] 
|Красноярка 
|align=center|↗61 
| [[ Амырдыҥ јурт јеезези]]
|}

== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Кӧксу-Оозы аймактыҥ администрациязы — 1;
* Јурт јеезениҥ администрациязы — 1;
* Орто ӱредӱлӱ школ — 25;
* Толо эмес ӱредӱлӱ текши школ — 10;
* Баштамы школ — 5;
* Балдардыҥ туразы — 28;
* Кӱӱлик сургал — 3;
* Музей — 6;
* Аймактыҥ библиотеказы — 1;
* Јурттыҥ библиотеказы — 25;
* Культураныҥ байзыҥы — 10;
* Јурттыҥ клубы — 21;
* Спортшкол — 3;
* Аймактыҥ эмчилиги — 1;
* Јурттыҥ эмчилиги (ФАП) — 38;
* Магазин — 35;
* Почта — 20;
* Агаш јарар эдим — 10;
* Кӧӧликтер јазаар јер — 3;
* АЗС — 5.
</div>

== Экономиказы ==
[[Файл:2006-07 altaj kucerla.jpg|320 px|thumb|right|[[Кујурлуныҥ кӧли]]]]

Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурт-ээлемдеринде аш салары, адару тудары, эм ӧлӧҥдӧр јууры, марал ӧскӱрери, јылкы мал азырап, оныҥ угын јарандырары, эчки ле кой ӧскӱрери, одын белетеери, агашла иштеери улулып јат.
Аймакта јурт-ээлем јакшы ӧзӱм алынган. Салган аштыҥ тӱжӱми, саап алган сӱттиҥ кемиле, сарју ла сырдыҥ кемиле, аҥныҥ мӱӱзин садарыла (консервированный бӱдӱмдӱ 13 тонна)  јылдыҥ ла республик ичинде баштапкы јерде болот.
Ого коштой аймакта амырап јӱрген улусла иштеери, аҥдап амыраары керегинде сурактар, альпинизм амыраш јанынаҥ сурактарды јӧптӧӧр иштер ӧдӧт.

== Ӱредӱлик ==
== Кыйулу јер ==
Кӧксу-Оозы аймактыҥ јери Казахстан Республиканыҥ тергеелик кыйузыныҥ јанында, кезик јери дезе пограничный зонага кирип јат. Мында пограничниктер ӧскӧ тергеениҥ јорыкчыларыныҥ загранпаспортторын, кош тартар кӧӧликтердиҥ бичиктерин ајарып кӧрӧт.
[[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] ФСБ-ныҥ № 282 темдектӱ, 2006 јылдыҥ јаан изӱ айыныҥ 16-чы кӱнинде чыккан јӧби аайынча «''О пределах пограничной зоны на территории Республики Алтай''», Кӧксу-Оозы аймакта погранзона јурт јеезелердиҥ јеринде болор: [[Карагай|Карагайдыҥ]], [[Амыр (Кӧксу-Оозы аймак)|Амырдыҥ]], [[Кӧксу-Оозы|Кӧксу-Оозыныҥ]], Огнёвканыҥ, [[Катанду|Катандуныҥ]], [[Талду (Кӧксу-Оозы аймак)|Талдуныҥ]], [[Ӱстӱги Оймон|Ӱстӱги-Оймонныҥ]]<ref>{{Cite web|url=http://guide-altai.ru/o-rajone/pogranzona.html|title=Погранзона|publisher=guide-altai.ru|accessdate=2019-02-11}}</ref>. Айдарда Корбо-Талдыҥ ла Чендектиҥ јурт јеезезиниҥ јериле јорыкчылар ''пропуск'' јок јӱрер аргалу.

== Мӱргӱӱр јер ==
* Христиан серкпелер — 7;
* Ыйык-Туу байлу ({{lang-ru|гора Громотуха}});
* Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмер ({{lang-ru|гора Белуха}}), байлу;
* Јурттарда тагылдар — 5.

== Кереестер ==
=== Тӱӱкилик ===
* [[Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу|Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ]] туружаачыларына учурлаган кереес — 15;

=== Археологиялык ===
* [[Кујурлу (суу)|Кујурлу сууныҥ]] оҥ јарадында ташта јурамалдар, ({{lang-ru|«Кучерлинская писаница»}});
* Кезер таш, [[Кадын|Кадынды]] тӧмӧн, [[Тӱҥӱр (јурт)|Тӱҥӱрдеҥ]] 20 км јанында;
* Јаржактардыҥ эмдиге иштеп турган серкпелери (XVIII-чи чактыҥ) бар: [[Оймонныҥ чӧли|Оймонныҥ чӧлинде]] [[Мый Туу]], [[Ӱстӱги Оймон|Ӱстӱги-Оймон]], [[Как-Арка]], деген јурттарда (старообрядческая церковь пророка Илии, Русская Православная Старообрядческая церковь,РПСЦ]])<ref>{{Cite web|url=https://altaistarover.ru/articles/history/208-istoriya-religii-ust-koksinskij-rajon|title=Документы по истории религии Усть-Коксинского района|author=Т. Г. Мальцева|date=2016-08-04|publisher=Алтайский старообрядец|lang=ru|accessdate=2019-02-11}}</ref>.

=== Ар-бӱткендик ===
* Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмер туу (4506), Сибирде эҥ ле бийик кыр, Казакстанныҥ кыйузында;
* «Ар-бӱткендик парк Ӱч-Сӱмер» («Природный парк "Белуха"»);
* [[Мый Туу|Мый-Тууныҥ]] кӧлдӧри, [[Кадын]] сын-тайганыҥ кӱнбадыш келтейинде, бу бир бӧлӱк кӧлдӧрди [[Мый Туу (суу)|Мый Тууныҥ]] суузы бириктирип јат;
* Ар-бӱткендик биосферный корулу јер «Катунский» (заповедник);
* Кызыл-Туу, сындарла тудушталбай, алдынаҥ башка турат, вулканнаҥ улам бӱткен кыр, айландыра бир канча кӧлдӧр, тыҥ бийик эмес те болзо, мында кайылбас тоштордоҥ [[Бирик (суу)|Бирик суу]] башталып агат;
* [[Оймонныҥ чӧли]] (узуны 35 км, тууразы 15 км).

== Јарлу улузы ==
* [[Савдин, Салдыбай]] ([[1917]] јылдыҥ [[Чаган айдыҥ 11 кӱни|чаган айыныҥ 11 кӱнинде]] чыккан) — алтай кайчы, [[Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу|Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ]] туружаачызы, [[Кӧксу-Оозы аймак|Кӧксу-Оозы аймакта]] Ак-Кем ӧзӧктӧ чыккан, кӧп тоолу кай чрчӧктӧр, соојындар, тӱӱкилик куучындар билетен<ref name="М.В.Чӧбӧлкӧптиҥ библиотеказы">[https://nbra.ru/elektronnaya-biblioteka Национальная библиотека Республики Алтай им. М.В.Чевалкова]</ref>
* [[Чичаков, Алексей Алексеевич|Чичаков А. А.]] Алексей Чичаков, јӱс сӧӧктӱ (13.08.1981) —  музыкант-мультиинструменталист, кайлап јат, этнографический материалды эмдиги ӧйдиҥ аранжировказына кийдирет. «Белуха Джем» деп ӧмӧликтиҥ јааны ла тӧзӧӧчизи, кӱӱ чӱмдеп, ӱлгерлер бичийт. [[Кӧксу-Оозы|Кӧксу-Оозында]] школды [[1998]] јылда божодып, Ползуновтыҥ адыла адалган АлтГТУ-ныҥ гуманитар факультединде ӱренген,  [[2005]] јылда Алтайской ГАКИ-ни божоткон, бӱгӱнге јетире Кӧксу-Оозында Культураныҥ туразында иштейт<ref>Чичаков А. А.[https://www.vtourisme.com/altaj/kultura/znamenitosti-kultury/1581-chichakov-aleksej]</ref>.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

{{Алтай Республика}}
{{Кӧксу-Оозы аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
{{Кӧксу-Оозы аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}

[[Категория:Алтай Республиканыҥ аймактары]]
[[Категория:Кӧксу-Оозы аймак]]