# Чӧйбӧк-Кӧл
Чӧйбӧк-Кӧл (орустап Чейбеккёль (Мертвое озеро)) — Россияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында кӧлдӧрдиҥ бирӱзи. Туулу Алтайдыҥ сын-тайгаларында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1816,2 метр бийикте, Чибит сууныҥ бажында јадатэмезе 1949 м.

## Этомологиязы
Кӧлдиҥ ады оныҥ бӱдӱмиле колбулу, кӧл чӧйилип, чӧйбӧйип калгандый. Чӧйбӧк орустап удлиненный, протянутый. База бир ады: Ӧлӱ кӧл орустап мертвое озеро, ондо тынду не де јок.

## Физико-географиялык темдектери

### Гидрологиязы
Чӧйбӧк-Кӧл суу буулала, тӱӱлип бӱткен кӧл(орустап «Озеро создано в результате подпруживания реки Обвал, конусом выноса, выдвинувшимся в долину с восточного склона.»). Чӧйбек-Кӧл «завальный» бӱдӱмдӱ кӧл. 
Алдында кӧлдӧ балык јок болгон, оныҥ учун оны Ӧлӱ кӧл дежетен, је эмди ондо аргачылар балык ӧскӱрет. Кӧлдӧ ртуть кӧп учун, мында тынду неме јок деп бодогондор. Алтай соојындарда бу кӧлдиҥ ээзи катурканган деп айдылат. Бу соојындарга тайанып, бичиичи Ефремов Иван Антонович «Озеро горных духов» деп куучын бичиген.  Чӧйбӧк-Кӧлдӧ балык ӧскӱредилер (разводят рыбу).

### Климады
Улаган аймактыҥ климады кезем-континентал учун, Јакалай тӱндӱктиҥ јерине тӱҥейлеген.

### Аҥ-куштары ла ӧзӱмдери
Чӧйбӧк-Кӧлдӧ эмди аргачылар ӱч бӱдӱм балык ӧскӱрет: форель, пелядь ла чараган.

### Шиҥжӱ иш
Кӧлдӧ тынду неме јок болгон, бака-балык. Баштап тарый бу нениҥ учун мындый деп суракка кӧлдиҥ суузында ртутьтыҥ кеми бийик учун деп бодоштыра-шӱӱлте (гипотеза) болгон. Је Том-Тураныҥ билимчилери шиҥдеп кӧрӧрдӧ, сууда ртутьтыҥ кеми ӧйинде, балык не јок дезе, Чибит суу ӧткӱре кайыр агып тӱшкен, балык оны ӧрӧ кӧлгӧ ӱркене чачарга једип болбогон, эмди дезе бу кӧлдӧ аргачылар балык ӧскӱрет (Рыбоводство,разводят рыбу).

## Экологиязы
Томсктыҥ билимчи-шиҥжӱчилери Чӧйбӧк-Кӧлдӧ ртуть кеминде деп шиҥжӱ иштердиҥ кийнинде јартына чыккан.

Чӧйбӧк-Кӧл
{{Озеро
 |Название                = Чӧйбӧк-Кӧл
  |Национальное название  = ru/Чейбеккёль
 |Изображение             = Cheybek-Kohl.jpg
  |Подпись изображения    = Вид на озеро с северного берега
 |Координаты              = 50.3965/87.6065
 |Высота над уровнем моря = 1816,2<!--топографическая карта M-45-56-->
 |Длина                   = 1,735
 |Ширина                  = 0,425
 |Площадь                 = 
 |Объём                   = 
 |Длина береговой линии   = 
 |Наибольшая глубина      = 33
  |Средняя глубина        = 
 |Тип минерализации       = 
  |Солёность              = 
 |Прозрачность            = 
 |Площадь водосбора       = 
  |Впадающие реки         = Чибитка
  |Вытекающие реки        = Чибитка
 |Страна                  = Россия
  |Регион                 = Алтай Республика
   |Район                 = Улаган аймак
| Вставка = {{+ПозКарты
  |Порядок                = БББ
 |Позиционная карта       = Россия Алтай Республика
  |Размер карты           = 280
  |lat_deg                = 50.3965
  |lon_deg                = 87.6065
  |Вид карты              = physical
  |Карта изображений 1    = physical
  |Рамка 1                = 1
  |Ширина рамки 1         = 15
  |Высота рамки 1         = 40
  |Поворот рамки 1        = -10
}}
}}



'''Чӧйбӧк-Кӧл''' ({{lang-ru|Чейбеккёль (Мертвое озеро)}}) — [[Россия|Россияда]] [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] Улаган аймагында кӧлдӧрдиҥ бирӱзи<ref name="пкк">{{cite web |url = https://pkk5.rosreestr.ru/#z=13&x=9753629.721407127&y=6515038.6510312315 |title = Озеро Чейбеккёль |website = Публичная кадастровая карта |accessdate = 2012-09-08 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200313163431/https://pkk5.rosreestr.ru/#z=13&x=9753629.721407127&y=6515038.6510312315 |archivedate = 1584117271 |deadlink = yes }}</ref><ref name="ГГЦ">Карта Госгисцентра</ref><ref name=putevoditel>{{cite web |url = http://putevoditel-altai.ru/publ/ozjora/ozero_chejbekkel_mertvoe_ozero/5-1-0-43 |title = Озеро Чейбеккель (Мертвое озеро) |website = Putevoditel-altai.ru |accessdate = 2012-09-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6CKlGHV81?url=http://putevoditel-altai.ru/publ/ozjora/ozero_chejbekkel_mertvoe_ozero/5-1-0-43 |archivedate = 2012-11-21 |deadlink = no }}</ref>. Туулу Алтайдыҥ сын-тайгаларында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1816,2 метр бийикте, [[Чибит]] сууныҥ бажында јадат<ref name="M-45-56">{{карта|M-45-56}}</ref><ref name="ГГЦ"/><ref> Приёмниктеҥ алган јетирӱле [[GPS]]</ref>эмезе 1949 м<ref>{{книга
|автор        = Акимова Т. А., Злобина Т. И., Полунина О. Е.
|часть        = 
|заглавие     = Достопримечательности Горного Алтая
|оригинал     = 
|ссылка       = 
|издание      = 
|место        = Барнаул
|издательство = Пять плюс
|год          = 2008
|том          = 
|страницы     = 
|страниц      = 232 
|isbn         = 978-5-9900731-8-0 
}}</ref>.

== Этомологиязы ==
Кӧлдиҥ ады оныҥ бӱдӱмиле колбулу, кӧл чӧйилип, чӧйбӧйип калгандый. Чӧйбӧк {{lang-ru|удлиненный, протянутый}}. База бир ады: Ӧлӱ кӧл {{lang-ru|мертвое озеро}}, ондо тынду не де јок.

== Физико-географиялык темдектери ==
=== Гидрологиязы ===
Чӧйбӧк-Кӧл суу буулала, тӱӱлип бӱткен кӧл({{lang-ru|«Озеро создано в результате подпруживания реки Обвал, конусом выноса, выдвинувшимся в долину с восточного склона.»}}). Чӧйбек-Кӧл «завальный» бӱдӱмдӱ кӧл. 
Алдында кӧлдӧ балык јок болгон, оныҥ учун оны Ӧлӱ кӧл дежетен, је эмди ондо аргачылар балык ӧскӱрет<ref name=putevoditel/>. Кӧлдӧ ртуть кӧп учун, мында тынду неме јок деп бодогондор. Алтай соојындарда бу кӧлдиҥ ээзи катурканган деп айдылат. Бу соојындарга тайанып, бичиичи Ефремов Иван Антонович «Озеро горных духов» деп куучын бичиген.  Чӧйбӧк-Кӧлдӧ балык ӧскӱредилер (разводят рыбу).

=== Климады ===
Улаган аймактыҥ климады кезем-континентал учун, Јакалай тӱндӱктиҥ јерине тӱҥейлеген.

=== Аҥ-куштары ла ӧзӱмдери ===
Чӧйбӧк-Кӧлдӧ эмди аргачылар ӱч бӱдӱм балык ӧскӱрет: форель, пелядь ла чараган.

=== Шиҥжӱ иш ===
Кӧлдӧ тынду неме јок болгон, бака-балык. Баштап тарый бу нениҥ учун мындый деп суракка кӧлдиҥ суузында ртутьтыҥ кеми бийик учун деп бодоштыра-шӱӱлте (гипотеза) болгон. Је Том-Тураныҥ билимчилери шиҥдеп кӧрӧрдӧ, сууда ртутьтыҥ кеми ӧйинде, балык не јок дезе, Чибит суу ӧткӱре кайыр агып тӱшкен, балык оны ӧрӧ кӧлгӧ ӱркене чачарга једип болбогон, эмди дезе бу кӧлдӧ аргачылар балык ӧскӱрет (Рыбоводство,разводят рыбу)<ref name=putevoditel/>.

== Экологиязы ==
Томсктыҥ билимчи-шиҥжӱчилери Чӧйбӧк-Кӧлдӧ ртуть кеминде деп шиҥжӱ иштердиҥ кийнинде јартына чыккан.

== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==

== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}

== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}

[[Категория:Улаган аймактыҥ кöлдöри]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ суу байлыктары]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ географиязы]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ кöлдöри]]
[[Категория:Алфавит аайынча кӧлдӧр]]
[[Категория:Кӧлдӧр]]