Philippe Planchon 
email: philippe.planchon@univ-tours.fr
  
Marcel Mauss 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
verbo tra la lingvoj de la mondo

Tiu premo estas devo redoni tiom, kiom oni ricevis (aŭ eĉ pli). Kial ekzistas tiu devo ? Temas pri socia premo, sed ankaŭ la indiĝenaj popoloj proponas klarigojn, foje eĉ mitologiajn aŭ religiajn, tiel kiel montras la priskribo de Marcel Mauss, en lia libro Eseo pri la dono (Essai sur le don, p.159) : « Tiu donaco (taonga) kiun li donas al mi estas la spirito (hau) de la afero kiun mi ricevis de vi, kaj kiun mi poste donis al li (...) La interŝanĝataj aferoj (taonga) kaj ĉiuj propraĵoj, kiujn ni vidas kiel personajn, havas hau, kaj do havas spiritan povon. Vi donas al mi tian aferon, mi donas ĝin poste al aliulo ; tiu ĉi redonas al mi alian aferon, ĉar li estas devigata pro la hau de mia donaco » Tiuj diversaj dono-formoj estis ankaŭ lingvistike priskribataj de Benveniste (franca lingvisto kaj filologo de antikvaj lingvoj) pri la malnovgreka lingvo. Laŭ lia analizo, tiu lingvo estas kiel spegulo de la vivkonceptoj de la Antikvaj Grekoj. Ekzistis kvar formoj de donado en la greka prasocio, kaj tiujn formojn de donado esprimis kvar malsamaj vortoj en la pragreka : dōs (δώς) malofte uzata, tiu vorto estas sufiĉe malpreciza ; tamen, tiu vorto estas uzata por almontri doton aŭ dotaĵon (rilate al geedziĝoj).

dōron (δῶρον) senpaga donaco de objekto, kiam oni ne atendas iun ajn kompenson.

dósis (δóσις) tio, kio estas donata pro antaŭvidata decido ; aparte uzata en jura fako kaj en medicino ; de tiu vorto devenas la vorto dozo (parolante pri kuracilo).

dōtίnē (δωτίνη) dono de aferoj aŭ servoj (kiel gasto), kiu kreas devigon ĉe la ricevanto iel kompensi aŭ iam redoni ekvivalenton (en iu ebla venonta situacio).

La dono kiel ĝenerala principo de la homaj socioj

Dank'al la verkoj de diversaj antropologoj, la graveco de la donado en la socioj kaj la lingvoj estis pli kaj pli agnoskita. Tiel ke ebliĝis konstrui ĝeneralan teorion pri la homaro dank'al tiu principo de donado. Tion faris Claude Lévi-Strauss, kiu apogis sian teorion sur tiu principo. Li certe estas unu el la plej famaj antropologoj de la 20a jarcento, kaj li multe kontribuis al la nuntempa antropologio.

Claude Lévi-Strauss bone komprenis la gravecon de la donado, sed li komprenis tiun donadon en pli vasta senco ol oni faris kutime. Li vidis la donadon kiel la plej universalan karakteron de la homaro.

Sed kiugrade tiu ago estas universala kaj fundamenta ? Laŭ Lévi-Strauss, ĝi estas integriĝa parto de la homa vivo, ĉar ĝi estas strukturo kiu organizas la socian kaj kulturan vivon de ĉiuj homoj sur la terglobo. Tiu strukturo estas observebla kiel universala strukturo en tri malsamaj vivkampoj.

La unua rilatas al la interŝanĝo de objektoj. Universaleco pri sonoj estas konsiderata en lingvistiko kiel eventuala universaleco de unuopaj sonoj (ekzemple pri la sono /a/, kiu ekzistas en ĉiuj lingvoj de la mondo). Se temas pri vortoj, la sonoj ekzistas nur en kombinoj, kaj tiuj kombinoj okazas laŭ la apartaj reguloj de ĉiu lingvo. Se io estas universala pri vortoj, tio povas nur okazi je la nivelo de la signifoj mem.

Laŭ Ferdinand de Saussure, grava svislanda lingvistiko, la signoj en la lingvo (tio estas la vortoj aŭ la vortelementoj, ekzemple la verba radiko don-) konsistas el la kombino de du partoj : elparola parto (sona aŭ skriba) kaj signifa parto. Li nomis tiujn du partojn : la signifanto kaj la signifato. La signifanto estas tiuj sonoj (aŭ sonklasoj) per kiuj oni esprimas ion. La signifato estas tio, kio estas esprimata per la signifanto. Laŭ tiu koncepto, ne eblas apartigi unu de la alia tiujn du elementojn. Tiel ke por esprimi iun apartan ideon, ĉiam necesas la ĝusta sona parto. Tiu koncepto estas strukturalismo, kaj ĝi estis fundamenta fonto de inspiro por Claude Lévi-Strauss. Tamen, tio povas ŝajni kontraŭdira.

La problemo aspektas jene : ĉiu lingvo kombinas tute specife la sonojn por konstrui vortojn, kiuj esprimas apartan ideon. Ne eblus universalaj ideoj, sed nur apartaj vidpunktoj, kiuj estus difinitaj nur ene de apartaj kulturoj. Aŭtoroj kiel Sapir kaj Whorf (respektive antropologo kaj lingvisto) kontribuis al la plej radikala esprimo de tiu ĉi koncepto : ĉiu lingvo estas aparta vidpunkto, tute fremda al aliaj kulturoj (plejparte, tiu koncepto mem troviĝis origine en la verkaro de Wilhelm von Humboldt).

Evidente estis multaj kiuj kontraŭbatalis kontraŭ tiu radikala koncepto, ĉar ekzistas ekzemple la ebleco traduki tekstojn aŭ librojn inter tute diversaj lingvoj. Kvankam ne estas ĉiam facile traduki, devas esti io komuna inter lingvoj. Se ne ekzistus io komuna, neniu interkompreniĝo estus iel ajn ebla, kaj tio validas ankaŭ por la signifa parto de la lingvo, tio estas la t.n. signifatoj. Do kio estas komuna inter tradukoj de la vorto doni en diversaj lingvoj ? Oni konfuze sentas tion, sed estas ege malfacile klarigi kio estas komuna, kaj kio estas aparta. Per diversaj ekzemploj, mi intencas montri ke tiuj komunaj trajtoj ja ekzistas, kaj ke tio ĝuste kongruas kun la universaleco de la ago mem kiu estas priskribata per la verbo doni.

Distingo inter sinonimoj, homonimoj kaj polisemio

La problemo en la koncepto de Ferdinand de Saussure devenas de la difino mem de vorto (aŭ de signo) kiel signifanto kaj signifato. Per la elekto de apartaj sonoj, lingvo kapablas esprimi apartan signifon, kiu estas difinata en la lingva sistemo mem. Tiam estas malfacile kompreni la procezon dank'al kiu oni ekzemple kapablas traduki. Alia ĝena afero tie estas la neeblo trovi ĝustan ekvivalenton de vorto en la sama lingvo, tio kion oni nomas sinonimo (ekzemple, donaci estas ofte prezentata kiel sinonimo de doni). La priskribo de la signifato estas tiel farata de Saussure, ke simile ne eblas klarigi kial povas esti ke iu vorto havus diversajn signifojn -tio kion oni nomas polisemio.

La ago doni povas esti esprimata per diversaj verboj en ĉiu lingvo. Zamenhof ankaŭ modifis la formon de unufonta radiko laŭbezone, ekzemple : verŝi devenas de verser (franca), sed kun modifo de la konsonanto (s > ŝ) por eviti homonimecon kun la vorto verso (ankaŭ el la franca), sciante ke la vorto verso tute ne rilatas kun la verbo verŝi laŭ signifa vidpunkto.

Polisemio estas alia afero, ĉar ne temas pri maloportuna simileco laŭ la formo, sed pri signifa rilato inter diversaj uzoj de sama vorto. Ekzemple, la vorto folio almontras parton de la arbo, sed estas ankaŭ uzata por almontri pecon de papero (folio el papero). Tiu polisemio devenas de signifa ligo inter tiuj du specoj da objektoj, t.e. pro komunaj kvalitoj (plata, ebena, maldika...). La lingvistika hipotezo estas ke tiuj diversaj signifoj devenas de komuna senco, pli profunda kaj pli fundamenta ol aspektas unuavide (kiel aspektas ekzemple, se oni devas traduki al alia lingvo).

Hipotezoj pri la fundamenta kaj origina signifo de doni

Kiel trovi la komunan sencon de kiu devenas la polisemio de tiu vorto ? Per simpla intuicio, la parolanto emas kompreni la verbon doni (eĉ en la propra gepatra lingvo) kiel simplan transdonon (senpagan kaj definitivan) de konkreta objekto al aliulo, sen deziro ricevi ion alian pro tiu ago. Tiu "donaca signifo" de doni estas ofte reprezentata per la jena skemo (Langacker, 1999 -pri "give") :

La donata objekto (Y) estas je la dispono de iu persono (X), kiu transdonas tiun objekton al alia persono (Z), tiel ke la objekto Y iras de X al Z. Tion klarigas la fraz-strukturo : X donas Y al Z.

(9) si je lui donne (à ma famille) du repos et de la fortune, elle me permettra d'être heureux (Victor Hugo). Trad. : « Se mi donas ripozon kaj sukceson al mia familio, ĝi permesos al mi esti feliĉa » Dum la historio de la franca lingvo, ĉu ekzistis komence nur la signifo "donaci objekton" ?

Se oni konsideras la plej malnovajn signifojn, kiujn havis la verbo donner en la franca lingvo, la sama konstato pri polisemio plu validas. Polisemio ne estas lastatempa fenomeno en la lingvoj de la mondo. Tio validas ankaŭ por la franca. En la malnova franca lingvo (prafranca) kiu estis parolata inter la 9a kaj la 12a jarcento p.K., diversaj signifoj estis uzataj por la verbo doni (duner, dunar). Jen kelkaj ekzemploj el tiuj signifoj (laŭ la difinoj el la vortaro de la prafranca de F. Godefroy) :

9a / 10a jarcentoj 11a / 12a jarcentoj ✦ disponigi ion ✦ okazigi batalon ✦ sentigi kison ✦ nomi iun, bapti ✦ donaci, oferti ✦ almozdoni ✦ frapi, bati iun ✦ mirigi, sentigi ✦ permesi, ebligi ✦ esprimi sin ✦ informi, komuniki ✦ taksi, prijuĝi ✦ promesi ion, garantii ✦ gajni monon ✦ pagi, cedi kontraŭ pago ✦ edzinigi sian filinon
La plej malnova teksto el la prafranca lingvo (Serments de Strasbourg, 842 p.K.) atestas pri la ekzisto de la verbo doni (sub la formo "dunar"), sed ĝi estis ankaŭ uzata en tiu teksto kun apartaj signifoj (oferi ; provizi ; permesi ; plibonigi). La prafranca devenis de la latina lingvo, kaj ĉikaze, doni (dunar) devenis de la latina verbo donare, kiu mem devenis de la nomo donum, kiu estas participo de la verbo dare (kiu estis la plej malnova kaj plej ofta formo de donare en la klasika latina lingvo). Tiu verbo dare ne signifis nur donaci, sed ankaŭ montris fortan polisemion. Jen kelkaj ekzemploj de tiuj signifoj de dare en la latina (laŭ la latina-franca vortaro de F. [START_REF] Gaffiot | Dictionnaire illustré Latin-Français[END_REF] :

Verbo dare (latina lingvo) ✦ transdoni, alporti (e manibus a manibus : de mano al mano)

✦ kaŭzi (alicui dare malum : kaŭzi domaĝon al iu)

✦ organizi feston, spektaklon, teatraĵon (fabulam dare)

✦ submeti al puno (poena dare alicui : ppri iu kondamnita)

✦ helpi, servi (merita dare : plenigi devon servi iun)

✦ permesi, ebligi, konsenti (dare ut... : konsenti ke...)

✦ publikigi, eldoni skribaĵojn (scripta foras dare)

✦ diri, rakonti, esprimi opinion (datur ut... : oni rakontas ke...)

✦ plene agi por, sin dediĉi al (operam date virtuti : sin dediĉi al virto)

Ĉu la situacio estis pli simpla dum pli antikvaj tempoj ? Ĉu necesus reveni en la epoko de prahistorio por ke la verbo doni ne plu estu polisemia, sed signifu simple la ideon donaci objekton ?

Se ni konsideras la antaŭan stadion, kio estas la hindeŭropa pralingvo, plu restas duboj. Ekzemple, Benveniste (kiun ni jam menciis antaŭe) parolas ĉi-rilate pri la plur-direkta signifaro de la radiko *dō (kun komparo kun *dā kaj *dhē), radiko de kiu devenas la latina dare. Tiu hindeŭropa radiko verŝajne povis interalie signifi (laŭ la kuntekstoj kaj laŭ la frazoj) : doni, donaci, meti, almeti, ricevi, preni.

Ĉu temas ĉi tie pri aparta fenomeno de tiuj lingvoj rilate al la verbo doni, aŭ ĉu tiu fenomeno estas same observebla en aliaj lingvoj (ne nur en tiuj kiuj ne estas latinidaj, sed ankaŭ en nehindeŭropaj) ?

Simileco kaj tendencoj en la funkciado de la polisemio

Estas interese prezenti kelkajn rezultatojn pri tiu esploro, sed kun la averto ke temas nur pri kelkaj el la multnombraj lingvoj de la mondo (ja ekzistas ĉ. 6000 lingvoj) ; kaj kun la averto ke en ĉiu el tiuj lingvoj, polisemio de doni estas pli vasta ol la disaj ekzemploj kiujn ni povas prezenti.

Inter la hindeŭropaj lingvoj, ni menciu du aliajn gravajn familiojn, kiuj estas la ĝermanaj lingvoj kaj la slavaj lingvoj. Multe da studoj interesiĝis pri to give en la angla, aparte pro tio ke tiu verbo akceptas du diversajn sintaksajn strukturojn (kp. I gave a book to Mary / I gave Mary a book). Tamen, ni interesiĝas ĉi tie pri la signifo mem de la verbo to give, ne pri la sintaksa uzado de la verbo.

Unuavide, ŝajnas ke la donaca signifo gravas ankaŭ en la angla. Tio ankaŭ validas, se temas pri donaco kiu okazas oficiale (por tio en la angla ekzistas sinonimo, kiu devenas de la latina fonto : to donate). Jen ekzemplo, en kiu to give (doni) bone funkcias kun tiu signifo :

(10) There are tax advantages if you give the house to your children before you die. La donantulo ne nur havas la kapablon fari ion, sed li ankaŭ povas okazigi ion pro manko de reago, aŭ pro cedo (manko de volo, de rezisto, de forto). Tiel klariĝas jenan ekzemplon el la angla :

(16) The floor of the plaform might give if too many people walk on it.

➥ Trad. « La planko de la platformo povus cedi, se tro multaj personoj marŝas sur ĝi » La kapablo de adaptiĝo al la cirkonstancoj estas unu signifa trajto de la verbo doni (give). Se estas rezisto aŭ se la donanto estas necedema, ne fleksebla, la dono ne povas bone okazi. Inverse, se doni estas kvalito de objekto, tio signifas ke la objekto estas fleksebla. Jen alia ekzemplo el la angla :

(17) The bridge has to be able to give a little in the wind.

➥ Trad. « La ponto devas esti kapabla fleksiĝi (esti iom fleksebla) kiam estas (forta) vento » Tiu flekseblo povas esti morala. Tiel oni povas klarigi paralelecon inter forgive (for-give) kaj pardonner (par-donner) en la franca (perdonare en la latina ; pardoni en la Esperanta lingvo). La origina prefikso per-estas malnova prefikso, kiu signas la plenan (senkondiĉan) realigon de la ago.

Tio estas la maniero per kiu tiuj lingvoj esprimas la flekseblecon de iu, rilate al neakceptebla kulpo.

Aliaj ĝermanaj lingvoj elmontras similajn trajtojn. Ekzemple, la verbo doni en la nederlanda (verbo geven) estas ne nur uzata por esprimi donacon (18), sed ankaŭ por aliaj situacioj.

(18) Fred gaf Tom een wandelstok.

➥ Trad. « Fred donis lambastonon al Tom » Simile al la franca, geven estas uzata por la disdonado de ludkartoj (sen mencio de rekta objekto) :

(19) Wie moet er geven ? ➥ Trad. « Kiu faras la disdonon (de la kartoj) ? » Simile al la angla, geven estas uzata por la produkto de forta voĉo (Vd. en la angla : to give a cry of pain... ; en la franca : donner de la voix).

(20) De man gaf eel gil ➥ Trad. « La viro eligis krion » Tiu ago eligi forton el si mem funkcias ankaŭ se temas pri gesto aŭ pugnobato, ekzemple :

(21) Peter gaf hem op zijn huid.

➥ Trad. « Petro donis frapon sur lian vizaĝon » En tiu ĉi ekzemplo, la nederlanda ne uzas rektan objekton (la verbo funkcias netransitive). En aliaj lingvoj, tiu komplemento estas deviga. En la franca : donner un coup de poing ; en la angla : give a kick ; en la Esperanta : doni frapon, doni vangofrapon, doni la baton (Zamenhofaj ekzemploj).

Temas do pri kontakto inter du individuoj. La kontakto povas esti rapida, kun mallonga daŭro ; ĝi povas esti perforta, kontraŭ la volo de la ricevanto. Sed inverse, ĝi povas esti malpli subita, neperforta, milda kaj bonintenca, bone akceptata de la ricevanto. Tio okazas se temas pri kiso :

(22) Rita gaf haar zoon een kus op zijn voorhoofd.

➥ Trad. « Rita donis kison sur la frunto de sia filo » Samkiel en Esperanto kaj en la nederlanda, multaj lingvoj akceptas ambaŭ uzojn de doni : kaj por perforta subita frapo ; kaj por simpla kontakto kun bona intenco. Pri tiu dua uzo, oni trovas ĝin en la angla (to give a kiss), en la germana (ein Kusschen geben), en la ĉeĥa (dat' pusu), en la irana (bus dâdan), ktp. Tamen, tio ne estas la kazo en ĉiuj lingvoj. Jen la aparta situacio de la rusa :

( Tiuj prefiksoj ebligas precizigon de la signifoj de la verbo doni. Oni trovas ĉi tie signifojn jam menciitajn : la esprimado de ideoj (voĉdoni), la disdono al ekstera publiko (eldoni), la plena cedo de io (fordoni), la aperigo de afero (leĝodoni), la ebligo kaj instigo de aparta rilato (luigi, alprunti).

La rusa lingvo ankaŭ montras interesajn ekzemplojn pri tiu instigo al rilato, eĉ al plena movo antaŭen. Jen ekzemplo kiu montras tiun dinamikon, kiun doni kapablas esprimi :

(39) K moemu udivleniju, on, vmesto togo, chotby degradirovat', dal ryvok v ravzitii.

➥ Trad. « Estis granda surprizo por mi, ke, anstataŭ la antaŭvidebla degenero, lia iro ja faris veran paŝon antaŭen » Same, oni rimarkas ke uzo de dat' en la rusa povas indiki kapablon antaŭeniri sen limigo :

(40) Gordjatsja Ol'goj i kollegi aptekari : Nu, ty daesh', pokaĵi medal'ku ! ➥ Trad. « La kolegoj de la apoteko ankaŭ estas fieraj pri Olga : "Nu ! Jen vi : kongratulojn ! Do montru vian medalon..." » Per tiu uzo de doni en la rusa, oni povas esprimi gratulojn. Tiu uzo tamen estas iom aparta inter la lingvoj, almenaŭ inter la hindeŭropaj lingvoj.

Funkciado de doni en ekster-eŭropaj lingvoj

Por kompleti tiun prezentadon de doni tra la lingvoj, necesas rigardi kiel okazas en lingvoj kiuj ne estas hindeŭropaj. Tiuflanke, ĉu la verbo doni prezentas unuecon aŭ diferencojn ?

La verbo doni en la japana lingvo estas jaru (pasinta / pasiva formo estas jatta). Tiu verbo povas indiki donon de objekto aŭ de konkreta afero. Ekzemple, temas pri manĝaĵo en la ekzemplo (41) :

(41) Inuni esaŭo jaru ➥ Trad. « Oni donas manĝaĵon al la hundoj » Tamen, ekzistas ankaŭ apartaj uzoj de tiu verbo. Kaj ni trovas en la japana uzon tute similan al la uzo de doni (dat') en la rusa, kiun ni montris en la ekzemplo (40), por esprimi gratulojn :

➥

  Trad. « Estos impostaj avantaĝoj se vi donas vian domon al viaj infanoj antaŭ ol morti » Tamen, give ankaŭ ebligas esprimi la interŝanĝon de informoj, tiel kiel ekzemple en frazo (11) : (11) I am contacting you in the hope you can give me the answer. ➥ Trad. « Mi kontaktas vin kun la espero ke vi povos doni al mi la respondon » Ĉu ekzistas ankaŭ apartaj esprim-manieroj en la angla, per la verbo give ? Estas rimarkinde ke tiu verbo estas uzata por indiki uzon de la voĉo aŭ de la vizaĝo, kiam oni forte esprimas sian senton : (12) One of the women gave a high-pitched cry of pain. ➥ Trad. « Unu el la virinoj eligis akutan krion plenan je doloro » (13) He looked up and gave me a cheerless smile. ➥ Trad. « Li levis la okulojn al mi kaj tiam aperigis senĝojan rideton » La ideo kiu fariĝas videbla tra tiuj ekzemploj estas tio, ke la subjekto (la individuo kiu donas) kapablas fari ion, havas la povon decidi pri tio, kaj montras tiun personan povon al la ekstera mondo. Oni vidas ankaŭ tiun signifon pri la kapablo de la subjekto, en la jenaj ekzemploj : (14) Give it some thought ! Give it a try ! (laŭvorte : Donu al-tio iom pensadon ! Donu al-tio provon !) ➥ Trad. « Iom pripensu pri tio ! Almenaŭ provu ! » Oni trovas tiun ideon ankaŭ en aliaj lingvoj, ekzemple en la ĉeĥa lingvo : (15) Dĕj mi pokoj ! (laŭvorte : Donu al mi (kvietan) lokon / ĉambron !) ➥ Trad. « Lasu min trankvila ! »

  La dua vivkampo kie oni povas observi donojn rilatas al la geedziĝoj. Laŭ la koncepto de Lévi-Strauss kaj de la plej granda parto de la antropologoj, la socioj estas organizataj laŭ familiaj grupoj, kiuj interrilatas inter si dank'al geedziĝoj. Laŭ tiu kadro, geedziĝo konsistas el la dono de grupo al alia grupo. Kio estas donata ? Unu el la grupanoj de la unua grupo estas donata al la alia grupo. En tiu ĉi kunteksto, per la vorto "grupoj", oni ofte celas familiojn, sed familioj povas esti tre grandaj grupoj da homoj (pli multnombraj ol estas ekzemple kutime en eŭropaj landoj). Foje eĉ temas pri vilaĝoj mem kiuj interŝanĝas membrojn dank'al la geedziĝoj, kaj tiel plu. Plej ofte en la socioj, tiu kiu estas donata estas la virino (kiu do iras en la familion de la edzo) ; pro tio, la donado estas nomata "donado de virinoj". En tiu dua vivkampo, la homoj ne interŝanĝas objektojn, sed aliajn homojn.La tria vivkampo kie okazas interŝanĝoj inter la homoj estas la uzo mem de lingvoj. Kiam oni parolas, oni produktas sonojn kiuj iras de la buŝo de la parolanto al la oreloj de la ĉeestantoj. Tiel oni produktas vortojn kiuj estas aŭskultataj de aliaj homoj. Per tiu metodo, oni interkompreniĝas. Tial

	geedzoj, ĉu inter la familioj mem). Do la lingvoj konsistigas gravan parton de la homaj socioj, tiel ke
	oni ne povas imagi kiel funkcius socio sen uzo de vortoj kaj paroloj.
	Inter la vortoj kiujn oni trovas en la plejmulto de la lingvoj de la mondo, estas la vorto kiu indikas
	tiun agon mem, per kiu ebligas ĉiun socian vivon. Tiu vorto estas la verbo doni. Tiu vorto ankaŭ
	gravas en Esperanto, tiel ke mi konsideros ankaŭ Esperanton kiel ordinaran lingvon, laŭ tiu
	vidkpunkto. Mi do ankaŭ mencios ekzemplojn en Esperanto. Ili plifaciligos la problemojn kiujn mi
	ŝatus prezenti al vi. Jen kelkaj ekzemploj en Esperanto (ekzemploj (1), (2), (3)), kiuj pravigas Lévi-
	Strauss koncerne la esprimo de doni en la tri vivkampoj kiujn li distingas. Ankaŭ en Esperanto, oni
	povas konstati ke la verbo doni estas uzata por ĉiu el tiuj tri vivkampoj : (1) donado de objektoj ; (2)
	donado de virinoj (homaj rilatoj) ; (3) donado de vortoj kaj ideoj.
	(1) DONI: Meti en ies posedon, k pli precize: forlasi al iu la posedon de io, nenion ricevante interŝanĝe
	(komenca difino de DONI el PIV ĉe www.vortaro.net)
	(2) La reĝo donis la filinon al la ĉasisto kaj proklamis lin reganto de la tuta lando. La edziĝon oni
	festis kun granda ĝojo. (Fratoj Grimm -Elektitaj Fabeloj)
	(3) La Sorbono, invitita doni sian opinion, ne donis respondon decidan (Fundamenta Krestomatio de
	la Lingvo Esperanto)
	Tiuj ekzemploj indikas ke la uzo de doni ne estas limigata al la donado de objektoj. Fakte, doni ne
	estas nur indikilo de universala ago, sed tiu vorto mem estas universale uzata. Tamen, por klarigi tiun
	lastan frazon, necesas konsenti pri la universaleco de vortoj. Pri kio temas ĉi tie ? Kompreneble, ne
	temas pri la formo mem de la vortoj, ne temas pri la sonaj aŭ skribaj elementoj. Sufiĉas traduki doni
	reguloj kiuj malpermesas
	geedziĝon ankaŭ kun gekuzoj, sed permesas ĝin kun certaj el ili (iuj gekuzaj paroj estas konsiderataj
	kiel bonaj paroj, kaj tio iel devigas okazigon de geedziĝoj inter ili).
	Same grava por la socia vivo estas la uzo de simboloj, tiel ke donoj de vortoj estas grava parto de
	la simbola vivo de la homoj. Temas pri plene universala fenomeno. Ne ekzistas socioj kie oni ne
	parolus lingvon (kaj ofte, oni eĉ uzas plurajn lingvojn). Tamen, interŝanĝo de vortoj ne okazas
	hazarde. Ankaŭ ĉirilate ekzistas reguloj pli malpli universalaj, koncerne la devo paroli (en certaj
	okazoj) kaj la malpermeso paroli (en aliaj okazoj). Tiu interŝanĝo de vortoj estas des pli grava, ke ĝi
	estas necesa por okazigi la aliajn donojn. Oni bezonas komuniki kaj interkompreniĝi por ebligi la
	donojn de objektoj, kaj ankaŭ por ebligi la t.n. donojn de virinoj (interkonsento necesas, ĉu inter

Tiu interŝanĝo okazas diversmaniere. Ĝi povas okazi senpage. Ĝi povas okazi kontraŭ alia objekto (aŭ mono). Ĝi povas okazi kun anticipo de venonta (re)dono, kiun eble faros tiu, kiu unue ricevis ion. Ĉikaze, Lévi-Strauss parolas pri kontraŭ-dono, t.e. dono kiu funkcias kiel respondo al antaŭa dono.

Lévi-Strauss konsideras ke ankaŭ per la lingvoj, interŝanĝoj de ideoj okazas inter la homoj. Sed ĉi foje, la donado ne estas dono de objektoj aŭ homoj, sed dono de vortoj kaj de ideoj.

Ĉiu el tiuj tri vivkampoj estas submetita al reguloj. La interŝanĝoj de objektoj ne okazas hazarde, sed laŭ reguloj. La ekzisto de tiaj reguloj klarigas kial oni povas konsideri ion kiel veran aŭ puran donon (ekzemple dono de mono al almozpetulo), kaj kio ne estas vera dono (ekzemple, la depago de imposto neniam estas konsiderinda kiel iu "dono al la ŝtato"). Fakte, la donoj ekzistas en ĉiuj socioj, dum la uzo de mono kaj la ekzisto de impostoj ekzemple ne estas universalaj aferoj.

Simile, donoj de familianoj inter la familioj, t.e. geedziĝoj, ĉiam okazas laŭ reguloj. Temas pri donoj i.a. ĉar la donanta familo kaj la ricevanta familio devas esti malsamaj. Universala regulo ĉi tie koncernas la malpermeso de incesto, ne (nur) pro moralaj aŭ biologiaj konsideroj, sed ĉar pli profunde, geedziĝoj inter samfamilianoj malebligas interŝanĝojn kun aliaj familioj. Ankaŭ tre gravaj ĉi-terene estas devigoj rilate al la geedziĝoj. En multaj socioj, ekzistas tiaj reguloj kiuj devigas ekzemple viron trovi virinon en alia vilaĝo ol la sia, kaj ankaŭ ekzistas en aliajn lingvojn por konstati ke la sona parto de la vortoj klare ŝanĝiĝas : plejparte la sonoj estas malsamaj se oni komparas inter doni, give, dar, donner, geben... Se temas pri latinidaj lingvoj (franca, hispana, portugala, latina...) povas esti komunaj elementoj kiel la komenca D, kaj en ĝermanaj lingvoj (angla, germana, nederlanda...) la komenca G estas komuna. Tio rilatas al la historio mem de la vortoj, kiuj havas komunan devenon. Tamen, en neeŭropaj lingvoj, tiuj elementoj ne ekzistas. Ekzemple, jaru (= doni) en la japana lingvo ne komencas per D aŭ per G, tiel ke ne ekzistas universaleco ĉi tie.

  Tiumaniere oni supozos ke doni indikas plenan forlason de objekto al alia persono, sen iu ajn kondiĉo, nek de tempo nek de kontraŭpago. Sed tiukaze, aperas suplementa problemo, kiu ĉifoje rilatas al la polisemio de la vortoj. Ĉiuj lingvoj konas tiun fenomenon de polisemio, tio ja estas universala trajto Ni konsideru la vorton doni : ĝi estas ofta vorto, kaj en Esperanto, kaj en multaj lingvoj. Pro tiu ofteco, doni estas polisemia vorto en plejmulto de la lingvoj.Por eviti tiun problemon, oni emas konsideri doni kiel la ĝenerala formo de ĉiuj interŝanĝoj, kies tipa modelo estas la donacoj. Tamen, la polisemio malfaciligas la komprenon de tiu verbo. Polisemio estas tikla demando en lingvistiko. Ĝi ne estas la sama afero kiel homonimoj. Kiam vortoj aspektas same laŭ la formo (prononco kaj skribo), sed tute ne rilatas unu la alian laŭ signifa vidpunkto, ili estas homonimoj. Ekzemple, grafo povas signifi ĉu nobela rango, ĉu matematika funkcio. Do temas pri du malsamaj vortoj, kiuj koincide similas laŭ la formo.En Esperanto, ekde la komenco, oni ĉiam emis eviti homonimojn. Kelkaj ja ekzistas ĉefe en la scienca kaj teknika lingvo. Sed Zamenhof mem intence evitis tiajn homonimojn, kaj li eĉ ŝanĝis la fonton aŭ la formon de radikoj por eviti tiun problemon. Ekzemple li elektis radikojn el diversaj fontoj : sola el la latina, sed suno el la angla (ĉar se li estus elektinta la latinan sol, estus homonimo kun sola), kaj grundo el la germana (same li ne volis elekti la latinan solum, por eviti homonimon).

Tio dependas parte de la kondiĉoj laŭ kiuj tiu ago okazas. Ekzemple, se la dono okazas kontraŭ mono, oni uzas la verbojn vendi aŭ aĉeti. Se la interŝanĝo okazas nur por limigata tempo, oni uzos la verbon lui aŭ prunti. Ĉio ŝajnas iri glate se oni opinias ke temas pri aliaj agoj, disde la ago doni. Laŭ strukturalista maniero, oni tiel konsiderus ke vendi opozicias al doni, ke lui opizicias al doni, ke prunti opozicias al doni.

de la homaj lingvoj. Pri tiu fenomeno, aplikiĝas proporcia regulo : ju pli ofta estas vorto (en la uzo de la parolantoj), des pli ĝi estos polisemia.

  23) On dal poŝĉeĉinu. Kiso povas esti donata nur se temas pri aparta kiso kun speciala intereso kaj signifo por la ricevanto : ĉu kiel escepte bona signo (26), ĉu kiel malbona gesto(25). Inverse, frapo povas esti donata sen plia kunteksto, kiel montras la ekzemplo (23).Tiu signifo de produktado estas ofta en la lingvoj, kaj ĝi estas ligata kun la kaŭza signifo. Tiu kaŭza signifo estas videbla en la nederlanda, ekzemple en tiu ĉi frazo :(28) Die opmerking gaf groot ongenoegen. ➥ Trad. « Tiu ĉi rimarko okazigis grandan malkontentiĝon » Kiel ni jam diris, se temas pri kaŭzo, oni ne povas konkludi ke X havis komence Y (rimarko ne povas esti malkontenta !). Simila problemo okazas se temas pri taksado aŭ prijuĝo : Monica "donas" iun kvaliton al sia filo. Tamen, ŝi mem ne estas prava aŭ malprava, kaj ŝi ne fariĝas (mal)prava pro tio ke ŝi "donis" tiun kvaliton al sia filo. La situacio estas eĉ pli komplika kompare kun la kaŭza signifo : en la ekzemplo (29), Monica ne igas sian filon prava : ŝi ne estas la kaŭzo pro kio li pravus aŭ ne pravus ! Ŝi nur opinias ke li estas tia.Apud la angla kaj la nederlanda, oni povas aldoni la ekzemplon de la germana lingvo, pri kelkaj apartaj konstruoj. Certe, doni en la germana (geben) estas uzata por la donado de konkreta objekto :(30) Ich gab dem Kind einen Apfel.➥ Trad. « Mi donis pomon al la infano »Sed la verbo geben ankaŭ estas polisemia. Samkiel ekzemplo (27), ĝi estas uzata por indiki la produktadon de fenomeno, do la apero de io (frukto, varmo...) pro iu definita kaŭzo (t.e. X) :Ni jam rimarkis, ke tiu produktado similas al la kaŭza valoro de la verbo. Fakte, ebligi ion povas okazi en difinita subjekto : kaŭzi emocion ĉe alia persono signifas ke la emocio aperas en tiu ĉi persono. Kiam temas pri memproduktado, kiel (27) kaj (31), la kaŭzo estas la loko mem kie aperas la nova elemento : la planto estas la kaŭzo de la apero de fruktoj sur la planto mem ; same, la forno (pro ĝia funkciado) estas la kaŭzo de la apero de varmeco en la forno (kaj ekde tie, ĝi iras eksteren).Se ne estas klara kaŭzo, oni simple konstatas la ekaperon de iu fenomeno en la situacio mem. Tiel funkcias la verbo geben en la nepersona formo (la sintaksa subjekto estas nepersona pronomo Es) : Tiuj apartaj valoroj konsistigas koheran sistemon en la funkciado de la verbo doni tra la lingvoj. Tial ne estas oportune limigi la komprenon de doni per la nura bildo de "senpaga donaco". La kaŭzado bone esprimiĝas per la verbo doni en diversaj lingvoj. Fakte, doni indikas iun ŝanĝon en la organizo mem de la mondo. Kiam oni uzas doni, oni indikas apartan rolon por la iniciatinto de la ago (aŭ de la situacio). Kvankam la rilato inter Y kaj Z (tiel kiel doni priskribas ĝin) povas plu daŭri sen X, tiu komenca elemento (X) havas rolon kiel instigilo de tiu rilato.Ankaŭ la slavaj lingvoj montras tion. Ni simple menciu ĉi tie la funkciadon de dat' en la rusa lingvo. Tiu verbo ankaŭ devenas de la hindeŭropa *dō. Ĝi estas uzata por transdono de objekto :(34) On dal kljuĉ Vere. ➥ Trad. « Li donis la ŝlosilon al Vera » Tiu transdono ne estas necese donaco. Povas esti simpla translokigo de la objekto. Tio povas esti ankaŭ la sendo mem de objekto aŭ de mesaĝo, ekzemple parolante pri telegramo : Kaj en la rusa, kaj en la franca, la subjekto estas la iniciatinto de la ebleco aresti la krimulojn. Pli pozitive, oni povas ankaŭ esti iniciatanto de morale bona ago. Tiam la subjekto agas kiel modelo : Ankaŭ en Esperanto, ekzemplo povas esti donata kiam persono estas rigardata kiel imitindaĵo pro lia bona konduto. Evidente, se ekzemplo signifas en la kunteksto "peco de teksto, frazo", doni ekzemplon indikas la simplan elmontron de frazo kiel modelo aŭ reprezentaĵo de iu regulo.Estas ankaŭ interese rimarki en la du lastaj ekzemploj el la rusa lingvo ((36) kaj (38)), ke estas uzo de prefiksoj kun la verbo doni. Tio faciligas la modifon de la interpretado de la verbo. Ankaŭ en Esperanto tio ofte okazas. Doni povas ricevi diversajn prefiksojn aŭ kombiniĝi kun vortelementoj : ✦ aldoni : doni plie ; adicii ✦ almozdoni : doni almozon ✦ disdoni : doni dise al pluraj ✦ leĝodoni : krei leĝon ✦ eldoni : publikigi tekston ✦ ludoni : luigi ; doni ion al luanto ✦ fordoni : lasi, perdi, oferi ✦ oferdoni : fordoni kiel oferon ✦ transdoni : plu doni ion ricevitan ✦ pruntedoni : prunte doni, alprunti ✦ redoni : doni returne, per ekvivalento ✦ voĉdoni : esprimi sian voĉon

	(29) Monica gaf haar zoon gelijk.
	➥ Trad. « Monica opinias sian filon prava »
	➥ Trad. « Li donis vangofrapon » (24) ? On dal poceluj. (neakceptebla formo) ➥ Trad. « Li donis kison » En la nederlanda lingvo, (31) Der Ofen gibt Wärme.
	(25) On dal poceluj ludy. ➥ Trad. « La forno produktas varmecon »
	➥ Trad. « Li donis perfidan kison »
	(26) Dam poceluj tebe v nagradu.
	➥ Trad. « Mi donas al vi kison kiel rekompencon »
	La ekzemplo (24) ne estas akceptebla. Alia interesa uzado de doni estas tiu kiu rilatas al la produktado de naturaj fenomenoj. Jen (38) podat' primer
	ekzemplo en la nederlanda, kun tradukoj kiuj ankaŭ bone funkcias en Esperanto kaj en la franca : (32) Es gibt bald Regen. ➥ Trad. « doni ekzemplon »
	(27) Elke plant gaf drie a vier vruchten. ➥ Trad. « Baldaŭ ekestos pluvo »
	franca : Chaque plante donne trois ou quatre fruits. Kiam la kaŭzo estas antaŭa ago, tiu ĉi ago estos priskribata per aparta propozicio :
	➥ Trad. « Ĉiu planto donas tri aŭ kvar fruktojn »

(33) Wenn du das tust, gibt's ein Unglück. ➥ Trad. « Se vi faras tion, estos malfeliĉaĵo » (35) Petja dal telegrammu v Moskvu. ➥ Trad. « Petro sendis telegramon al Moskvo » Tiu ekzemplo alproksimiĝas al ekzemploj, kiujn ni komence menciis pri la interŝanĝo de vortoj kaj de ideoj. Se la informo donita estas la nomo de persono, tiu maniero sciigi la nomon de iu estas interpretata kiel denunco. La rusa esprimas tiun agon per uzo de aparta prefikso (vy-) : (36) vydat' so-obŝĉenikov. ➥ Trad. « denunci siajn kunkrimulojn » La franca lingvo povas fari same, sen uzi apartan prefikson : (37) Il a donné ses complices à la police. ➥ Trad. « Li denuncis siajn krimhelpantojn al la polico »

➥ Trad. « Mi volonte donos iom da mono » La verbo 'a (doni) plej ofte indikas la kapablon de la individuo. Tio povas esti kapablo alporti ion, fari pagon, donaci objekton, sed ankaŭ la kapablo aŭ la permeso fari ion, la emo cedi aŭ rezisti :

(50) ká mu hí-r-aa-tá-'a tíhu-vé'e-n y e-n m-í-r-aa-ta-hé'ika ➥ Trad. « Ili ne permesis al ŝi reveni : ili mortigis ŝin » En la kora, la verbo doni ankaŭ estas uzata por esprimi interŝanĝon de informoj, kaj do ĉefe por promesoj. Doni vorton identiĝas al simpla komunikado de informo. Sed, doni sian vorton (sian parolon) estas tute alia afero, ĉar tio koncernas la socian situon de la parolanto kiel fidinda homo.

(51) n y atí'íh ní tú-hu'-u-tá-'a í n y e n y uuka ➥ Trad. « Kaj tiam mi donis al li mian vorton » Ne temas ĉi tie pri aparta maniero koncepti la rilaton inter la parolantoj (laŭ la specifa valoro de la vortoj de ĉiu el ili). Tiu metaforo ankaŭ troviĝas ekzemple en la franca (je te donne ma parole...).

Jen ekzemplo el alia lingvo, nomata ikwere, lingvo kiu estas parolata ĉefe en Niĝerio (mi dankas ĉi tie mian kolegon Sylvester Osu, kiu provizis al mi datumojn pri tiu lingvo, kiun li parolas). En tiu ĉi lingvo, doni estas esprimata per la verbo ényè. Tiu verbo povas aplikiĝi al la nocio de parolado :