Ulrich Lins 
  
Kara K-Do Demidjuk 
  
Otto Maschl 
  
La Pseŭdonimo 
  
Revo De 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  

Disigitaj amikoj: la lasta korespondo inter Demidjuk, Nekrasov kaj Lanti (2)

Laŭ tiu letero ŝajnas, ke Lanti, sub freŝa impreso de la telegramo, ankoraŭ ŝanceliĝis kiel prijuĝi la situacion kaj la sintenon de Demidjuk. Tiu rapide skribis refojedu poŝtkartojn. Kvankam ili verŝajne perdiĝis, ni povas supozi, ke ilia enhavo moderige influis al Lanti. Li nome responde skribis al Demidjuk longan leteron,

Ĉio estas iom mistera k iel kontraŭdira ĉe vi, t.e. en Sovetio. Ekzemple, antaŭ kelkaj jaroj Guinef skribis al mi longajn leterojn, ne ĉiam ortodoksajn; tiatempe li do estis skribema; sed jen subite li ĉesas skribi eĉ vorton k klarigas tion per sia neskribemo! (???)

Mi ne scias, kion vi decidis kun Bässler k Richter6 , kiuj veturis al Moskvo anstataŭ al Londono. Ĉu la saĝo k la vera intereso al komunismo gvidis al la decidoj? Mi esperu. Vi opinias, ke nun mi eraras en la gvidado de SAT. Povas esti, almenaŭ rilate al Sovetio. Sed vi grave eraras, opiniante, ke mi povas nun aliel gvidi konsidere la tutan SAT-anaron. Vole nevole oni devas konstati, ke la komunistaj partioj en multaj landoj (por ne diri en ĉiuj) perdis grandan influon. La natura k logika rezulto el tio estas, ke la komunisma influo ne povas esti tiom granda en SAT, kiom antaŭ 7, 6, aŭ malpli da jaroj. Kaj la atakado de la kompartianoj kontraŭ la Direkcion havas kiel praktikan rezulton plifortigi la influon de la socialdemokratoj. Ĉu vi kredas, ke tion mi deziras? Estu certa, ke tiu fakto estas eĉ por mi pli ĉagrena ol la malicaj atakadoj de fanatikaj kompartianoj mem. Sed mi kredas, ke mi perdas la tempon, tiel argumentante kun vi. Mia sola espero -tre malgranda -estas, ke Komintern finfine ŝanĝos sian taktikon, ĉe la konstato, ke ĝi kaŭzas nur ruinojn k disfalojn en la partioj kaj organizoj. 12 Tiujn ĉi kvin vortojn Lanti tajpis solaj en apartan linion.

Kun miro ni notis, ke vi decidis ekpresigi tradukon de Nekrasov

13 La teoria organo de SEU, ruslingve Meĵdunarodnyj jazyk. En 1930 aperis (en kvar kajeroj) la kutimaj ses numeroj, tamen kun malfruo.

14 Ekde tie ĉi ĝis la fino de la letero Lanti skribis mane.

15 Nikolaj Ĥoĥlov (1891-1953) estis unu el la pli konataj rusaj Esperanto-poetoj. Sed ja konserviĝis postaj dokumentoj, kiuj montras, ke la triopo malgraŭ ĉio klopodis savi sian amikecon. Preskaŭ unu jaron post la Londona Kongreso, la 17-an de julio 1931, Nekrasov skribis leteron al Richard Lerchner18 , la gvidanto de la administra oficejo de SAT en Leipzig. En tiu letero li ŝovas la ĉefan kulpon pro la streĉiteco al la "tre reakcia kaj kontraŭrevolucia ideo" de Lanti pri sennaciismo kaj esprimas la esperon, ke en la tuj okazonta kongreso en Amsterdam oni forigos Lanti el la Direkcio kaj korektos liajn "fuŝaĵojn". Nekrasov plue skribas al Lerchner: "[…] konfesu ke Lanti venis ĝis logika absurdo. Estas ridinde kiam li eltrenas nun el polvo la malpuran pantalonon de Dr.

[Drezen], havantan pli ol dekjaran malnovecon. Kie estas la sobreco de Lanti, kiam li konservadis dum multaj jaroj tiun ĉi relikvon sanktan, ne montrante ĝin al la mondo?" Nekrasov montras sin disŝirita en siaj sentoj pri Lanti: "Ankoraŭ nun mi konservas mian malnovan amon al Lanti, sed kiam mi vidas liajn nunajn agaĉojn, mi kordolore pli kaj pli senreviĝas."

La komunista opozicio ne sukcesis forigi la gvidantaron de SAT kaj tial post la Amsterdama Kongreso intensigis la preparojn por memstara, pure sovetiema organizaĵo 19 . Lanti daŭrigis siajn provojn kontakti kun malnovaj amikoj en Soveta Unio, sed nun sciis, ke li devas agi tre singarde. Tial li uzis la perajn servojn de Vilmos Bleier 20 , la gvidanto de la eldonejo Literatura Mondo en Budapeŝto. Kiel ni konkludas el la ĉi-suba letero, Lanti petis al Bleier restarigi lian kontakton kun Nekrasov.

Moskvo, 18 aprilo 1932. Tre ŝatata k-do Bleier! Via aparta letereto, en kiu vi komunikis al mi la peton de unu certa persono interrilatigi min kun li, faris al mi grandan impreson. Siatempe li lasis mian leteron sen respondo kaj mi jam estis konsideranta nian korespondon definitive interrompita. Tiun mian opinion plicertigis la fakto, ke niaj vidpunktoj pli kaj pli disiĝis inter si. Sed nun pasis jam pli ol du jaroj -kaj kiu scias? -eble ni denove povos trovi la vojon por tiu kunlaborado, kiu forte amikigis nin iam antaŭ dek jaroj. Ĉu oni povas korekti tiun grandiozan katastrofon, kiu okazis? Tio estas apenaŭ kredebla. Tamen mi volonte cedas mian senton kontraŭ la racio kaj mi esprimas mian pretecon aŭdi denove lian voĉon kaj respondi al li kun sama sincereco. Mi tre petas vin peri al li tiun ĉi mian respondon. Via N. Nekrasov

Kaj Lanti respondis. Lia letero, en kies kopio mankas alparola kaj fina salutoj kaj subskribo, estas skribita la 4-an de majo 1932; ankaŭ ĝin verŝajne peris Bleier.

La "certa persono", pri kiu vi parolis en via letero de la 18-IV, dankas pro tio, ke vi konsentas ne tute perdi kontakton kun li. Sendube perdiĝis unu el liaj leteroj k pro tio vi ŝajne havas motivon por plendi pro nerespondo al via lasta letero. Sed verdire tiu perdo ne tre domaĝas, tial ke estas tre dube ĉu tiu letero estus efikinta sur vin. Eksciu, ke ne povas temi pri tio, ĉu via nova vidpunkto estas ĝusta k la malnova de la nenomebla persono malĝusta. La demando estas: ĉu en esperantista asocio devas superregi partipolitika … ortodokso?k ĉu devas ekzisti "brigado" por unue admoni la herezulojn? -k se ili persistas ---Nu, vi ja scias. La nenomeblulo ne havas la esperon, ke oni baldaŭ povos restarigi unuecon en la lab.esp.movado. Li eĉ konfesas, ke la "grandioza katastrofo" pri kiu vi parolas, neniel surprizis lin: verdire li nemalofte miris pro tio, ke ĝi ne okazis pli frue!… Sed li malgraŭ ĉio restas ĉiam preta fari ĉion eblan por ke en pli favoraj cirkonstancoj normalaj rilatoj reestiĝu inter Sovetio k -ĝiaj plej bonaj amikoj. Sinceruloj k honestuloj en Moskvo devas scii, ke la nenomebla persono estus preta rezigni pri siaj propraj ideoj, se tio sufiĉus por savi la unuecon. Sed li ne plu estis la mastro super tiuj ideoj, kiam ili jam "infektis" relative multajn cerbojn. Kaj vere, ĉu ne estas iom ridinda la fakto, ke tiaj "herezaĵoj" estas tiom timataj en Sovetio? Ĉu do ili povus endanĝerigi la sukceson de la "kvinjaraj planoj"?!! Ni lasu tion… Notu nur, kara K-do, malgraŭ ĉio, ke viaj sciigoj, konsiloj, sugestoj estos ĉiam bonvenaj k atentataj. Kaj nun, ĉu estas maldiskrete demandi: kie estas Demidjuk? Oni asertas, ke li estas en malliberejo; ĉu vere, k se jes, kial? Kaj kial la nomo de Drezen malaperis el inter tiuj de la redakcia komitato de via "Nova Etapo" 21 ?kiun mi ankoraŭ ne vidis. Respondu laŭvole, laŭpove, nur havu la certon, ke mi deziras al vi ĉion bonan, eĉ se vi opinias necese daŭrigi viajn tute malĝustajn kaj maljustajn atakojn. -La Nenomeblulo.

Surprizas la akreco, per kiu Lanti reagis je la tre persona mesaĝo de Nekrasov, kiun oni povas kompreni kiel malesperan helpokrion en la ĉiam pli sufokaj kondiĉoj de Soveta Unio. Lanti ankoraŭ kroĉiĝis al la kredo, ke homoj kiel Nekrasov povos ion fari kontraŭ tiuj cirkonstancoj. Sed la letero de Lanti sonas ankaŭ pli rezignacie ol lia lasta komuniko al Demidjuk -ne mirige, kiam ni konstatas, ke atingis lin onidiroj pri ties arestiĝo. Efektive, Demidjuk estis arestita (la duan fojon post 1924) la 28-an de oktobro 1931. Kondamnita al trijara mallibereco, li liberiĝis la 16-an de aŭgusto 1932 22 . Ŝajnas, ke poste li ne plu multe aktivis en SEU. Li, same kiel Nekrasov, ne plu kuraĝis kontakti kun Lanti eĉ nur laŭ ĉirkaŭvojo. Tiel definitive rompiĝis multjara amikeco.

Fine de 1932 Lanti demetis siajn funkciojn en SAT. Li esperis, ke tio helpos "faciligi la rekuniĝon de ĉiuj fortoj en SAT", sed samtempe insistis pri sia rajto plue "herezumi". Uzante tiun rajton, li nun malkaŝis sian plenan seniluziiĝon pri Soveta Unio. En letero de la 30a de junio 1933 li konfesis, ke li "tute perdis la kredon en tio, ke Sovetio estas ankoraŭ revolucieca faktoro en la batalo de l' proletaro por sia emancipiĝo" 23 . Komence de aprilo 1934 Lanti ankaŭ publike evidentigis sian elreviĝonen kongresa parolado antaŭ nederlandlingvaj laboristaj esperantistoj 24 . Kaj komence de 1935 li eĉ fondis propran tribunon por senvualigi la 21 La Nova Etapo aperis en 1932-33 en Moskvo kiel organo de Internacia Asocio de Revoluciaj Esperanto-Verkistoj. Nekrasov estis la respondeca redaktoro, Demidjuk ekde n-ro 5-6 vicredaktoro. Drezen nek en la unua nek en postaj numeroj estas listigita inter la anoj de la Redakcia Konsilantaro, sed li kontribuis al n-roj 2 kaj 4 de la revuo.

22 La informojn pri tiuj ĉi kaj la subaj datoj bonvolis doni al mi Nikolaj Stepanov, Moskvo.

23 Letero al J.V.M. [=Jan Willem Minke], Amsterdamo; en Leteroj de E.Lanti, p. 64.

  7 , prefere ol tiujn verkojn, kiuj jam delonge atendas. Ekzemple anglaj K-doj severe riproĉis, ke ne ankoraŭ aperis la geografia skizo de Horrabin 8 . Sed, tio ne tre gravas; ni ja komisiis, ke vi presigu ion ajn. Sed urĝas, ke ni povu pruvi per faktoj al la social-demokratoj k komunistaj opoziciuloj, kiuj moke atakas nin per asertoj, ke ni neniam ricevos kopekon el Moskvo. Bonvolu noti, ke nuntempe en SAT, sekve de la stulta agado de l' komfrakcianoj, ni devas esti tre singardaj antaŭ Jonas 9 , Sproeck 10 , Revo k.a. Sed se vi ligas tiom intime vian politikon al tiu de Drezen, mi estas devigata bati, tial ke mi bone scias, laŭ viaj informoj mem, ke ĉiam li estis kaŝa aŭ malkaŝa malamiko de SAT.Vi ne forgesu, ke mi konsilis al vi k al Nekrasov aliĝi al SEU por en ĝia kadro malhelpi la planojn de Drezen. Sed vi tiom ligiĝis al SEU per via laboro, ke ĝi fariĝis al vi kredeble pli kara ol SAT. Estas ja psikologia fakto, ke la oferoj faritaj ligas pli ol la profitoj, k vi ja pli multe oferis por SEU ol por SAT.Nu, mi tamen devas ĉesigi mian babiladon, tial ke aliaj leteroj postulas respondon.Kion ajn oni decidu en Moskvo, oni tie ne povos mortigi SAT-on. Tio estu mia fina vorto antaŭ ol premi al vi la manojn 12 PS. -Ĉiujn n-ojn de via Bulteno por ĉi tiu jaro mi ricevis. Sed mi ricevis nur 1 n-on de "Internacia Lingvo" 13 . Ne havante nun ĉemane tiun ekz-on (mi pruntedonis al ruslingvano, kiu ne redonis), mi ne povas diri, kiu estas ĝia n-o. Kompreneble 14 en Londono oni tiom disputis, ke ne restis tempo por pozitiva laboro. Nenio estas decidita pri la Lit. Komisiono. Se vi ne decidis fari skismon, nu, aranĝu, ke Hohlov 15 , Nekrasov, vi k eble Polakov 16 aŭ iu alia konsistigu tiun Komisionon.

	ne faris.
	Mi ne volas fini tiun eble tro rapide skribitan leteron, ne dirante mian ĝojon, ke vi deziras
	konservi min kiel amikon. Estu certa, ke la batoj, kiujn mi devis direkti al vi, pli vundis min
	mem ol eble vin. En Londono mi povus rebate al kelkaj viaj diroj konigi la veran motivon, de
	vi konfesitan en iu via letero, pri nepresiĝo de Kosmopolita Ideo en Moskvo 11 . Tion mi tamen

Notinde, Lanti je tiu tempo malgraŭ sia konata kritikemo ne perdis siajn esperojn pri Soveta Unioaŭ li taktike rekonfirmis ilin por (re)gajni Demidjuk kiel aliancanon en la lukto kontraŭ Drezen. Por tiu celo Lanti varbis tre intense, sen konsidero al la danĝero, kiun tio devis havi por Demidjuk. Ĉu tiu ankoraŭfoje respondis, ni ne scias, ĉar la dosiero ne entenas pluajn korespondaĵojn inter Lanti kaj Demidjuk. Dum iom da tempo, fine de 1930, komence de 1931, ili "korespondis" en la formo de polemikaj gazet-artikoloj. Apenaŭ valoras citi el ili, ĉar la enhavo troe estis diktita de eksteraj cirkonstancoj, kiujn Lanti malmulte komprenis kaj Demidjuk time konsciis. Lanti plue provis argumenti, kvazaŭ temus pri ordinara disputo inter malsamopiniantoj, kaj, ne antaŭvidante la embarason, en kiun li per tio metis Demidjuk, publike memorigis pri ties batalo kontraŭ Drezen en 1922/23 kaj trisemajna prizon-restado komence de 1924 17 . ke li posedas la manuskriptojn […], sed pretekstas […], ke 'Kosmop. Ideo' ne trovos propagandan efikon en Sovetio!" (Protokolaro… Amsterdamo, p. 109).

  16 Valentin Poljakov (1896-1938) estis redakciano de La Nova Epoko; vd. U. Lins, "Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko. La proksimiĝo de la sovetia Esperanto-movado al SAT", Sennacieca Revuo, 1987, № 115, pp. 35-52. Ankaŭ li estis viktimo de la Purigoj.

[József kaj Margit] Batta, "Por la dua traktoro", Sennaciulo, 1930, № 299, pp.

446-447. -Temis pri kampanjo inter esperantistoj por mondonacoj, kiuj ebligu la aĉeton de traktoroj por la sovetia industrio. József Batta, nask. 1900, estis aktivulo en la hungara laborista Esperanto-movado. En 1925 li devis forlasi Hungarion kaj de tiam vivis en Aŭstrio, Germanio kaj Soveta Unio, kie en 1938 li estis mortpafita. La edzino Margit restis ĝis 1946 en koncentrejo kaj poste povis reveni al Hungario.4 Sennaciulo, la organo de SAT. 5 E. Drezen, "Socialisma konstruado kaj la taskoj de SEU. Tezoj de raporto por la V-a kongreso de SEU, 1930 j.", Bulteno de Centra Komitato de Sovetrespublikara Esperantista Unio, 1930, n-ro 6-7, pp. 85-88. -Artikolo de Drezen, "La vojoj de SEU -organizo kaj evoluo", en la sekva numero estas esence daŭrigo de tiuj Tezoj.

Otto Bässler (1897-1981) kaj Friedrich Carl Richter estis komunistaj esperantistoj en Leipzig, kiuj la

7-an de aŭgusto 1930 partoprenis kunsidon de SEU, kies ĉefa temo estis: kiel forigi la "kontraŭrevoluciulon" Lanti; kp. La danĝera lingvo, pp. 181-182. Ili kun Drezen kaj Batta apartenis al la unuaj, kiujn SAT eksigis en 1931.7 Temas pri lia (brila) traduko de Eŭgeno Onegin de Puŝkin. La libro, presita en Moskvo, aperis en la unua duono de 1931, formale kiel eldonaĵo de SAT. Vd. ankaŭ Protokolaro pri la XIa Kongreso en Amsterdamo, 2-7 aŭgusto 1931, Paris: SAT, 1931, pp. 92-93.8 La libro (J.-F. Horrabin, Skizo de ekonomia geografio) fine aperis en 1938, presita ne en Moskvo, sed en Bruselo.9 Franz Jonas (1899-1974), de 1951 ĝis 1965 urbestro de Vieno kaj ekde 1965 Federacia Prezidanto de Aŭstrio, kiel socialdemokrata esperantisto estis ĉiam skeptika pri SAT; kp. La danĝera lingvo, pp. 182-183.10 Adolf Sproeck (1890-1978), de 1922 ĝis 1927 redaktoro de Der Arbeiter-Esperantist, meze de 1930 kunfondis (nekomunistan) Socialistan Esperanto-Asocion, post la milito dum multaj jaroj prezidanto de Berlina Esperanto-Ligo.11 Temas pri Esperanta traduko de la germanlingva libro de Theodor Hartwig, Der kosmopolitische Gedanke (Ludwigsburg 1924); ĝi neniam aperis. La manuskripto estis sendita al Moskvo jam en marto 1929. La Kontrol-Komitato de SAT poste tamen malkaŝis la kialon de nepresado: "Demidjuk mem konfesas en sia let. de 26.9.30,

G. Demidjuk, "Kial Lanti atakas personojn?" Internaciisto, 1930, № 2, p.13; E.L. "Kial Demidjuk defendas personojn?" Sennaciulo, 1930, № 323, pp. 86-87; G. Demidjuk, Kial?…" Internaciisto, 1930, № 6, pp. 45-46; E.L., "Kial Demidjuk reviziis", Sennaciulo, 1930, № 324, pp. 94-95, № 325, pp. 102-103; E.L., "La idea rifuĝejo de Demidjuk", Sennaciulo, 1930, № 327, pp. 118-119.

Richard Lerchner (1886-1960), kunfondinto de SAT, de

ĝis 1933 estris la oficejon en Leipzig. En 1927 li estis membro de delegacio de eksterlandaj esperantistoj, invitita al Moskvo okaze de la deka datreveno de la Oktobra Revolucio.19 Ĝi estis fondita en Berlino en aŭgusto 1932 sub la nomo Internacio de Proleta Esperantistaro (IPE).

La parolado (farita en Antverpeno) aperis broŝurforme: Absolutismo, Paris kaj Amsterdam: SAT kaj FLE, 1934.