LENNEGEZHIOÙ H A Sevenadurioù 
  
Estren Ha 
  
Broadel Brezhoneg 
  
Ha Keltieg 
  
Yan Bouvart 
  
Philippe Jouët 
  
Venceslas Kruta 
  
André Martinet 
  
Arnaud Pierre Gastal 
  
Arzel Delanoy 
  
Even 
  
Elfennoù 
  
Henry Lewis 
  
Holger Pedersen 
  
Franz Bopp 
  
Joseph Vendryes 
  
Georges Dottin 
  
Dedennus 
  
  
  
  
Skol-veur Roazhon II

Keywords: 

 

6

Diaes e vefe skrivañ ar c'hontrol. Kollet e vefe ar galianeg, neuze ? Ne c'hellfemp ket gwellaat ken hor meizadur eus ar yezh-se ? Ne gredan ket. Gwir a zo bet kollet an darn vrasañ eus geriaoueg ar "C'halianed". Gwir eo dreist-holl evit ar verboù, n'int ket anavezet nemet un nebeut anezhe. N'eo ket pouezus. Gwelloc'h a vefe kavout an elfennoù-se a-bezh, anat.

Koulskoude traoù a-walc'h hon eus evit prederiañ, meizañ ha sevel ur tres kentañ eus stad hor gouiziegezh eus ar galianeg. Rak ret eo kerzhout war un hent all bremañ. E-pad re bell hon eus klasket kavout testennoù nevez, lennegel, hir, barzhonius, leun a c'heriaouegoù pinvidik, kavout ur burzhud-skrid a echufe ar studi erfin. Bremañ eo ret d'ar studi kemer un hent all. Ret eo mont pelloc'h hep gortoz elfennoù all. Deomp da lakaat goulennoù all, goulennoù ledanoc'h.

Marteze e vo a-walc'h an danvez evit donaat "l'étude de la matière celtique" ? Gouzout a reomp n'hon eus ket verboù galianek a-galz. Un nebeud. Netra. A-walc'h evit harz ar studi ? N'eo ket.

A-walc'h evit rakklozañ anezhañ. N'eo ket pinvidigezh ar verboù hon eus kavet a zo pouezus, hogen ar reolennoù resis ha padus e c'hellomp hen dezastum.

Setu pal ar skrid-mañ. Meizañ stad studi ar galianeg, ha klask gober un tres kentañ eus reolennoù, yezhadurioù, amzerioù ar verb. Meur a vartezeadenn zo da lakaat c'hoazh, anat eo. E-se e vo ret bezañ evezhiek. Arabat bezañ aon memestra : pet a c'herioù "adsevel" a zo en "indeg-europeg" ? Re marteze. Mes n'ez eus ket e galianeg. C'hoant am eus gant ar c'hounskridmañ donaat ma gouiziegezh war ar galianeg, dre studi ar verb, ha klask gouzout ma'z e vefe poellek lakaat reolennoù resis evit poent.

8

SPISC'HERIAOUEG

Evit sklaeraat ar c'healioù kavet er c'hounskrid-mañ, ha peogwir ne vez ket studiet c'hoazh an holl zanvezioù skiantel e brezhoneg, e oa ret, d'am meno, sevel ur spisc'heriaoueg resis a ro gerioù am boa ezhomm evit gober ar skrid-mañ. Gwir, diouer a ra gerioù e brezhoneg. Reoù all n'int ket kalz anavezet. Peogwir e vezont gwelet e galleg (aet eo pell-pell ar skiant gant ar yezh-se), hag anavezet int mat gant ar vrezhonegerien, lakaet am eus ar gerioù e brezhoneg, ha troet e-kichen e galleg. Teir zro am eus kavet : ar gerioù skrivet e brezhoneg, ha kavet meur a wezh : evite kudenn ebet, sklaer int, anat hag anavezet ; ar c'healioù n'o deus ket gerioù lennet pe glevet e brezhoneg : ret e oa din sevel anezhe ; hag ar gerioù zo bet krouet pe droet e brezhoneg (diwar ar galleg peurliesañ) hogen en un doare diresis pe direizh. Setu skouerioù a bep rummad : amzer-dazont, raganv, renadenn ; dizibenngeradur, kenvogaladurioù ; amzerzispis sigmaek, tro-goanagiñ, tro-c'hoantaat... 

INDEG-EUROPEG BETEK KELTIEG

Ar yezhoù indek-europek

Luziet hag hir e vefe renabliñ amañ ar pezh e kredomp a-zivout ar "yezhoù indekeuropek". Liammoù pe levezon a c'hell bezañ etre ar yezhoù zo da c'houzout koulskoude.

Dreist-holl evit studial ar galianeg. Buan-ha-buan e c'hell bout lakaet war-wel elfennoù a ziskouez hon diouiziegezh muioc'h evit hon divarded.

Ur yezh anvet "indeg-europeg" zo meizet gant darn vrasañ an arbennigourien evit displegañ orin pennañ ar yezhoù "indek-europek" a-vremañ eta. 2 Emdreiñ a rafe ar yezh-se betek en em rannañ ha mont da vezañ meur a yezh, un degad bennaket. Ar "c'heltieg", pe em rannañ e meur a yezh digomprenadus an eil evit eben (...)." 3 Diouzhtu e vez gwelet eo diaes dezhañ kaout ur menoz krenn ha krak : n'eo ket anat hiziv c'hoazh kaout ar wirionez resis diwar orinoù an holl yezhoù indek-europek. Hag-eñ e oa yezhoù a-raok an indeg-europeg ? Ma'y e oa, peseurt levezon o deus bet ? Goulennoù a-galz a chom, ha nemet un nebeut respontoù zo bet lakaet, a sach kudennoù nevez a-wezhioù.

10

Resisoc'h eo A. Martinet neoazh en e levr brudet ha dispar war an danvez-se. 4 Ma'y eo sklaeroc'h an "indeg-europeg", lakaat a ra ur gudenn ouzhpenn : Ouzhpenn-se e c'heller kavout n'eo ket ar yezhoniezh hi-unan al liamm istorel etre Europa hag Asia a sklaerafe an eskemmoù hen etre ar pobloù. Ar geñveroniezh zo graet ganti bremañ evit skiantoù all : gwenngeloniezh da skouer. Siwazh n'ez eus ket arbennigourien nevez a-walc'h evit studial ar skiantoù-se, ar pezh zo klevet mat en danvez "galianek".

13

PENNAD II

EREEREZH -LEC'H AR VERB

Ereerezh ar yezhoù indek-europek

Dre voaz e vez sellet resis ouzh lec'h ar verb hag ar renadenn evit "rannañ" ar yezhoù indek-europek : yezhoù zo gant ar renadenn dirak ar verb, ha reoù all zo ganti goude.12 Ar stumm Renadenn-Verb zo hini an testennoù indek-europek koshañ, hag a vefe hini orin an "indeg-europeg". Ar yezhoù indek-europek a-vremañ en Azia o deus ar framm Rn-V bepred, hag ar yezhoù en Europa zo savet gant ar stumm V-Rn kentoc'h. 13 Soñjal a c'heller a voe un emdroadur etre an orinoù indek-europek hag ar yezhoù europek eta. 

Ar verb er yezhoù keltiek

Dishualded an ereadurezhpouez an dibennoù-ger

Gwelet hon eus e oa diaes lakaat ur reolenn resis evit lec'h ar verb er yezhoù keltiek.

Emañ e penn en iwerzhoneg, hag en eil er yezhoù predenek. 

20

An displegadurioù GOUR KENTAÑ AN UNANDER

Amzer-vremañ-diskleriañ

Evit studial ar pezh a vefe gour kentañ an unander en amzer-vremañ-diskleriañ, eo ret Diwar linda : tro-renadenn-lies "boisson" en deus daou ster e kembraeg (evaj ha loc'h) : llynn ; brezhoneg lenn ; heniwerzhoneg lind (evaj ha stank). [START_REF][END_REF] Me a ro ur ger all a-hiziv liammet d'am meno : ar brezhoneg lindrenn (indu, lifr) ; skrivet eo adalek an 18 vet kantved d'an nebeutañ. 43 Ur skouer all zo gwir d'am meno : ar brezhoneg lin (lin-brein). [START_REF] Henry | Lexique étymologique des termes les plus usuels du breton moderne[END_REF] Evit donaat e c'heller kounaat e oa er Bed keltiek liderezhioù liammet gant ar verenn hag an hanaf. [START_REF] Jouët | Dictionnaire de la mythologie et de la religion celtiques[END_REF] Marteze e oa kaset d'unan d'egile un hanaf ; ha marteze e oa hini Banassac graet gantañ evit lidoù ?

23

Sellomp ouzh ar verb delgu bremañ. Emañ en eil el lavarenn. Lambert a gav ar c'helfverb *delgh-"tenir, contenir". 46 Gastal a adsav an anv-verb *delgir. 47 Kavet eo ar c'helf e meur a yezh : kembraeg daly (dalc'h), hag e brezhoneg delc'h, derc'hel [START_REF]l can become r by dissim[END_REF] , kendalc'h 49 ; henvrezhoneg delgim "je tiens", kernevveureg dalghen "tenue, prise, étreinte". 50 Gastal a wel ar ger e yezh Beauce (France) : dalée, "grande quantité" ; brezhoneg "dal !", heniwerzhoneg condelg "comparaison", latin in-dulgeo "je ne retiens pas", sanskriteg darh-"tenir & être fort". 51 Amañ eo diskleriet lec'h ar verb gant div vartezeadenn : hervez W Dressler e vez kreizet war ar verb al lavarenn pa vez skrivet hec'h-unan hep-mui, ur "frazenn-testenn" ; hervez C Watkins, eo amañ ur frazennadur barzhek pe lidek ; an daou hent-se evit displegañ emañ ar verb en eil. [START_REF][END_REF] War "blad Lezoux" eo skrivet ar verb all a achu gant -u : regu, troet "renan" (me a ren). Ret En eil emañ ar verb. Gellout a reomp her c'heñveriañ gant meur a yezh : iwerzhoneg guidid "il prie", kembraeg gweddi "prier" 63 ; germaneg bitten, saozneg bid. 64 Resisoc'h c'hoazh eo Delamarre : iwerzhoneg guid "prière" (*g w hodhiā), geiss (*g w essis < *g w hedh-tis) "tabou", brudet kenañ dre wenngelouriezh Iwerzhon ; avesteg ǰaiδiiemi "je demande" ; gresianeg thessásthai (*g w hedhs-) "demander par des prières". 65 Gant Delamarre e vez lakaet ivez an indeg-europeg *g w hedh-"prier, invoquer,

demander" e orin ar verb ; dre resis eo bet lakaet *g w hedhii̭ ō "je prie", gant M. Lejeune. 66 Delamarre a lak ouzhpenn-se ul liamm martezeüs gant ar skrid kavet e Cimiez : Matr(on)es Uediantiae, mar n'eo ket tennet eus *uedh-"conduire" > "marier". 

25

Diwar stummadur uediíumí, eo bet studiet mat an traoù ivez. Gellout a reomp meizañ ar stummoù -umi (uediíumí, pissiumi) evel -u + -mi ; e-se e vefe -u dibenn-ger ar gour kentañ, ha -mi ur raganv-rener lostgeriet, evit "me" : asantet bremañ gant an holl. 68 Ar raganvioù-rener lostgeriet (-mi, -ti ha sies ivez, lennet e Chamalières ha Larzac...) a vefe troioù-damall hen, *mē, *tē hervez Lambert a heul Schmidt. 69 adnou. 106 Evit berraat, n'eo ket peuranat c'hoazh troidigezh ar skrid. Un anv-den a vefe ar ger kentañ, hag an hini diwezhañ marteze. Ar verb a dalvfe "(il) confie", pe "a confié" marteze, gant Delamarre, bez e vefe en amzer-dremenet, pe a-vremañ. 

IVLLO(S) AVOT Rheintürkheim

TROVS AVOT Bingen

VASEN [ ] AVOT

]OS AVOT Vallée-Saint-Denis ] AVOT ?). Martezeadenn all, keñveriañ ouzh "docni", kavet e-barzh anvioù-tud. 167 Ken diaes da dreiñ.

ATEANO SACRILLOS AVOT ANAILOS Meaux

SACRILLOS CARATI AVOT FORMI Toulouse

REXTUGENOS SVLLIAS AVVOT

Kavet e vefe e latin ducere ; en henvrezhoneg duc, doc ("porte", verb) ; e brezhoneg "doug", "dezoug" ; e kembraeg dwg. 168 En diwezh, n'eo ket aes treiñ DUGIÍONTIÍO, na keñveriañ gant stummoù pe verboù all. Martezeadennoù a lak war-raok tri hent evit kavout ster an anv-verb : "oberiata", (i.-e.

*dheugh-, gresianeg teúkhō) ; "enoriñ", abalamour d'ar c'henarroud ; ha "douger", abalamour d'an heñvelder ouzh stummoù predeneg. Evit renabliñ e c'heller skrivañ :

red e vefe rannañ ar ger : bio-nt-utu pe bi-ontu-tu.

abalamour d'ar c'henarroud, e c'hellfed dezevout emañ ar stumm-mañ en dazont.

bio-nt-utu :

- 

"

  geltieg boutin" a vefe en o zouez, emdroet c'hoazh gant daou strollad yezh : ar yezhoù keltiek kevandirel hag ar re enezel. Er strollad kentañ e kaver al leponteg, ar c'heltieg-iberieg, ar galianeg ; en eil emañ ar predeneg hag ar gouezeleg. Diaes eo mont pelloc'h hep mar evit skrivañ gwir. Dianat abeg al liammoù etre ar yezhoù indek-europek, dianat o orinoù kentañ. Martezeadennoù zo bet savet evit displegañ an nester hag an diforc'hioù etre ar yezhoù indek-europek : n'eo ket pal ar skrid-mañ niveriñ anezhe. Koulskoude e c'heller lenn skouerioù a zo roet gant an arbennigourien. Arzel Even a skrive : " (...) e ranker krediñ e voe un amzer pell-meurbet ma ne oa ar c'heltieg, al latin, ar germaneg, h.a. nemet ur yezh hepken. (...) Hag endra bellae rummadoù an indezeuropegerien diouzh o bro ez ae o yezhoù war zisheñvelaat, dre ziouer a yezh skrivet hag a zarempredoù gant ar pobloù kenouenn, ha moarvat ivez dre levezon yezhoù ha pobloù trec'het ha sujet gant Indezeuropiz. Ken e teuas an indezeuropeg d'en

  deomp sellout resis ouzh pemp stumm-verb a zo bet kavet : imi hag ιμμι, delgu, regu, uediiumi, ha pissiumi. Hiziv int anavezet evel skouerioù ar gour kentañ. Da heul e welimp pep stumm dre resis, o stummadur, o liammoù, evit meizañ gour kentañ an amzer-vremañ e galianeg, hag an diaezamantoù a zo. An danvez da studial a ra diouer evel lod stummoù-verb all : bep gwezh eo kavet ur skrid nevez, e teu war-raok hor meiz eus ar galianeg. Koulskoude, n'hon eus ket a-walc'h c'hoazh evit tresañ un daolenn resis eus pep stumm e c'hellfed klevet e galianeg. Evit poent eo ret donaat ar pezh hon eus kavet.Krogomp gant imi hag ιμμι : brudet ha kenemglevek eo ar stumm-verb-mañ, troet "je suis", (on, me zo) gant an arbennigourion a-holl. Anat eo ar ster pa'z eo keñveriet gant ar gresianeg ειμι, an heniwerzhoneg am, ar saozneg I am, ar sanskriteg ásmi.32 Lambert a asant ar stumm gerdarzhel *es-mi en indeg-europeg. 33 C'hoant am eus lakaat gerioù diwar an doareskrivañ. Kavet eo alies ar stummoù "imi", "ιμμι" hag "immi" e skridoù an arbennigourien. An hini diwezhañ zo, d'am meno, ur fazi. imi zo ar stumm gwelet e galianeg-latin, hag ιμμι e galianeg-gresianeg. ιμμι zo ur stumm levezonet gant skritur rannyezhoù gresian. Ret eo mirout ar stumm-mañ, gant daou μ, hag ar stumm latin, imi. Re alies e vez kavet skriturioù dieub n'int ket gwir : "immi" n'eo ket gwelet e galianeg-latin morse. 34 Anavezet eo daou stumm, e galianeg-latin (imi) hag e galianeg-gresianeg (ιμμι), gant div skrivadenn. Ur skouerenn a bep stumm nemetken neuze. Er gartenn amañ dirak, lec'hioù a zo bet kavet imi hag ιμμι enne : Sens, ha Les-Pennes-Mirabeau (e galianeg-gresianeg, ar pezh zo anat evit skridoù Galia Narbona). 35 Gwelomp resisoc'h an daou skrid-se. 32 FAVEREAU F., Celticismes : les Gaulois et nous, Montroulez, Skol Vreizh, 2017, p. 349. 33 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 62. 34 MILLER D.G., Ancient Greek Dialects and Early Authors: Introduction to the Dialect Mixture in Homer, with Notes on Lyric and Herodotus, Berlin, Boston, DE GRUYTER, 2013, p. 256 : "First compensatory lengthening (CL-1) a) */es-mi/ > N. Aeol. ἐμμί, most other dialects ɛ̄μί /ēmí/ 'I am'". 35 KRUTA V., Les Celtes : histoire et dictionnaire des origines à la romanisation et au christianisme, Paris, R. Laffont, 2000, pp. 44 ha 45. 21 Hini galianeg-latin zo lennet war un droell-nezañ kavet e Sens (Yonne) : GENETA IMI DAGA VIMPI "(ur) plac'h on mat (ha) brav" : "je suis une jeune fille bonne (et) belle". 36 En eil emañ ar verb amañ. Aes a-walc'h eo troadur ar gerioù all, hep mar e c'heller meizañ ul lavarenn beurglok. Hoalus e vefe dezastum diouti un ereerezh hollek d'ar galianeg, peogwir hon eus amañ ur skouer a-feson. Koulskoude eo dedennus evit lakaat war-wel ur gudenn wir. Meur a frazenn c'halianek all zo bet kavet, ha koulskoude eo diaes c'hoazh asantiñ un ereerezh hepken : meur a hini zo kadarnaet. Chomomp gant al lavarenn-se, a guzh luziadurioù. Me a wel un dro varzhoniel e framm ar frazenn, gant kengensonadurioù (G-T-M-D-G-M), ha kenvogaladurioù (E-E-A-I-I-A-A-I-I) : a oa graet a-ratozh marteze, hogen n'eo ket ret ; e-se e c'heller dezevout eo bet lakaet ar verb en eil evit barzhoniañ ha bravaat al lavarenn (mard e kreder e c'helle bezañ dieub a-walc'h ereadurezh ar galianeg). Ouzhpenn-se eo arabat ankounac'haat eo bet skrivet war un droell-nezañ, un draig re vihan evit skrivañ lavarennoù hir. Marteze e vefe "reizhekoc'h" ar skid-mañ troet disheñvel, hiroc'h, pe, gant elfennoù ouzhpenn (-ac da skouer 37 : "geneta imi daga vimpi-ac"). Da glozañ e vefe diaes magañ ar preder diwar an ereerezh e galianeg gant ar skouer-mañ : a c'hell kaout meur a abeg : barzhoniezh, bihander an dra, deskadur ar skriver... Diwar ar "varzhoniezh" e c'hellomp spisaat c'hoazh ster ar gwiaderezh evit ar Gelted (gwelet hon eus eo skrivet al lavarenn ouzh un droell-nezañ). E-barzh an Táin Bó Cúalnge, eo liammet ar werzhid gant an tonkad, dre zeskrivadur Fedelm, un diouganerez. Evit ledanaat, e c'heller ivez sell ouzh an Indianed-europeaned ; dezhe e oa ar wiaderezh skeudenn ar varzhoniezh. Testeniet eo gant lavarennoù e yezhoù zo : e heniwerzhoneg e kaver fáig ferb fithir, troet "ar mestr a wiad ar ger" ; e hensaozneg e lenner wordcroeft woef : "ar varzhoniezh e wiad". 38 Difur hag her e vefe krediñ hep mar d'ul liamm etre an droell-nezañ-se ha ster barzhoniel ar gwiaderezh er meizad indek-europek. Ne vefe ket souezhus koulskoude mard e vefe prouet en dazont levezon ar c'hredennoù war skridoù ar vuhez bemdeziek. 22 N'eo ket desket muioc'h a dra gant ar stumm galianek-gresianek, a zo bet kavet er Pennes-Mirabeau (Bouches-du-Rhône), war ur volenn : ΕΔΚΕΓΓΟΛΑΤΙ ΑΝΙΑ<ΤΕΙ>ΟΣ ΙΜΜΙ "je suis la propriété inaliénable d'Eskengolatios" ; ΤΕΙ a oa bet skrivet goude ar peurrest, a-us ΑΝΙΑΟΣ. 39 Emañ ar verb e dibenn al lavarenn, a grog gant an dro-gaout : disheñvel ouzh ar skouer hon eus gwelet gant imi, a oa ar verb en eil. Diouzh ar skouerioù imi hag ιμμι eo anat o ster ("on"), hogen an ereerezh a chom kevrinus. Koulskoude hon eus desket e chome e galianeg ur roudenn eus ar gour kentañ indek-europek (*es-mi > imi). Dalc'homp gant studi ar gour kentañ, dre ar stummoù gant -u. Merk gour kentañ an amzer-vremañ-diskleriañ e vefe. Aes da dreiñ eo an div skouer hon eus, nes ouzh ar brezhoneg : delgu (delc'h) ha regu (ren). Ha ne ra ket diouer keñveriadurioù gant yezhoù all.Krogomp gant delgu, "je contiens", skrivet war un hanafig, kavet e Banassac. Vendryes en deus lennet ar stumm-se asantet gant an holl hiziv : neddamon delgu linda, "je contiens la boisson des suivants".[START_REF] Dedennus | La langue gauloise : grammaire, textes et glossaires[END_REF] Berr-ha-berr, e c'heller studial al lavarenn a-bezh, tro-dro ar verb. A-zivout an anv : tro-gaout lies un anv-gwan neddamos eo, a vefe derezuhelañ ar rakverb *ned-"auprès".[START_REF] Dottin | [END_REF] Aes eo keñveriañ gant ar yezhoù keltiek (brezhoneg nesañ).

  e vefe lenn "ne regv. na[...". Sklaer eo ar skritur, ken sklaer distag ar gerioù. Hervez Lambert e c'heller degemer " diriger, lever" evit treiñ an anvverb.53 Keñveriet eo gant ar galianeg rix, ha gant yezhoù keltiek all : heniwerzhoneg reg-, henvrezhoneg re(g) (diriger, régir) ; ha gant al latin : rego, rex.54 Brudet kenañ ha studiet eo ar gerioù liammet gantañ, dre "re-" alies. Da skouer eo gwelet e brezhoneg gant : ere, eren, ereet, kevre,55 marteze gouren hervez Fleuriot (gou-ha ren).[START_REF] Favereau | [END_REF] Hag e yezhoù all : latin rex ; gresianeg orego ; iwerzhoneg "Conradh na Gaeilge" ; galleg roi, région, régir57 ; sanskriteg rjuh (reizh) ha raja (ri), saozneg right, germaneg recht.58 24 Abalamour d'an dibenn-ger -u e c'hellomp krediñ eo anat amañ kentañ gour an unander.59 Keñveriet eo alies gant "tid ollon reguccambion exsops" (Chamalières), 60 lavarenn diaes da dreiñ.Mar n'eo ket anat ster resis ar frazenn, al liamm etre "reguc-" hag ar stumm-verb "regu" a zo.61 Gwelet hon eus eo bet kavet daou stumm-verb e gour kentañ an amzer-vremañ a achu gant -u. Koulskoude e weli n'eo ket an doare e-unan da sevel ar stumm-se e galianeg. Div wezh all eo kavet ur raganv-rener lostgeriet "-mi". Deomp pelloc'h, dre skouerioù uediiumi ha pissiumi. Skrivet eo uediiumi ouzh un dablezenn kavet e Chamalières, troet "pedan-me", "je prie, j'invoque". Lambert a lenn : andedíon uediíumí diíiuion risun artiu mapon arueriíatin "J'invoque Maponos arueriiatis par la force des dieux d'en-bas" 62

  Lambert a gas d'hor c'houn ivez e vez kavet verboù a-galz pouezet gant raganvioù-rener lostgeriet er yezhoù keltiek : kembraeg barnaf-i "je juge, moi", heniwerzhoneg beirid-seom "il porte, lui". 70 Evit ar brezhoneg e lakan ivez : me gar me hag ivez din me, evidon me... Mar n'int ket lostgeriet ar raganvioù amañ, lakaet int ouzhpenn, da heul ar verb, evit pouezañ bepred. N'eo ket uediiumi ar skouer nemetañ e-barzh skrid Chamalières. pissiumi e c'heller lenn ivez, a vefe tennet eus ar verb a dro "gwelout", "voir" hervez Lambert, e-skoaz an heniwerzhoneg ad-ci "il voit" < *k w isiet. Al lavarenn a vefe troet : "aveugle je vois". 71 Hogen al lennadur zo diaes, ha n'eo ket peurdroet c'hoazh an destenn a-bezh. Linennoù 9 ha 10 ar skrid zo eilskrivet gant Lambert : "tid ollon reguccambion exsops | pissíiumítsoccantí rissuis onson".Penaos disrannañ resis ar gerioù ? Marteze e vefe staget -t ouzh pissiumi, mar n'eo ket staget ouzh ar ger a heul, soccanti. Neuze e redfe lenn pissiumit, lennet "je le vois" gant Lambert. 72 D'am soñj eo amañ un hent dedennus : gwelet eo mat an dibenn-ger -t e trede gour an unander (a vo gwelet pelloc'h) : senit, sesit, neat... Ret e vefe adsevel neuze : exsops pissiu-mi-t : "dall gwel-an-me-eñ" ("aveugle je le vois").73 Roudenn dispar ur raganv kengeriet e vefe amañ. Un elfenn bouezus-ruz evit meizañ yezhadur ar galianeg.

  abretoc'h. Dianatoc'h ar raganv -t, hag al lizherenn-penn p/b. Evit berraat e vefe digelfek imi e galianeg (on), -mi a zeufe eus *es-mi. Ar stummoùverb imi hag ιμμι a dalvfe "on, me zo". O lec'h el lavarenn n'eo ket anat. An dibenn-ger -u a verke gour kentañ an amzer-vremañ e galianeg, hag a-wezhioù e vefe lakaet -mi evit pouezañ war ar gour. Evit gwir, n'eo ket ken souezhus un displegadur gant -u : Lambert en deus studietse resis. An /ū/ a vefe emdroadenn an /ō/ indek-europek pa'z emañ er silabenn-dibenn. Skoueriet gant ar verb uediiu < *g w hedh-iō. 75 Amañ dirak lec'hioù resis hon eus kavet enne roudoù ar gour kentañ en amzer-vremañ. E ruz stummoù imi hag ιμμι (Sens, Les-Pennes-Mirabeau), e ruz-melen ar stummoù -u-mi (Chamalières), hag e melen ar stummoù -u (Banassac, Lezoux). Gallout a reomp krediñ eo re dost al lec'hioù ma oa graet gant stummoù disheñvel (-u / -u-mi) evit chom hep bout anavezet etreze.

  trede gour zo ganomp e galianeg. Anat eo abalamour da abegoù implij ar skritur e galianeg. Gwelet e vo amañ ar skouerioù en amzer-vremañ, dazont, ha tremenet. Reoù an amzer-dremenet-strizh hon eus kavet zo ar re ziaesañ da studiañ : chom a ra diemglevioù c'hoazh. Amzer-vremañ-diskleriañ Pierre-Yves Lambert a soñj e oa -ti stumm kentañ dibenn-ger ar verboù en amzervremañ-diskleriañ, gant dizibenngeradur an i : senit, neat. 100 Siwazh ar skouerioù a glokfe zo diaes da lenn ha da dreiñ. Netra anat eta evit poent. Roet e vez div skouer : neat ha senit. Sellomp ouzh neat neuze, kavet e Argenton sur Creuse, skrivet war ur brok. Lennet gant Lambert LABRIOS NEAT VXOVNE 101 ; n'eo ket anat an T er ger NEAT, a heñvel ouzh un I ; koulskoude eo lennet T memestra gant Lambert. E gwirionez n'ez eus ket troc'h ebet etre ar gerioù, hogen skrivet eo mat a-walc'h. An dibenn-ger -os a aesa anaoudadur ur rener, LABRIOS, a vefe un anv-den. Lennet e vez NEAT ar ger a heul. 102 Ret e vefe gwelout trede gour an unander. 103 Aes da grediñ : an daou ger all a zo anvioù-tud, liammet a vefe ar verb gant unan anezhe : ret eo an trede gour neuze. Keñveriet eo gant al latin -nuo, adnuō, 104 hag an heniwerzhoneg as-noí, evit treiñ "fiz" (eñ a... "il confie"). 105 Kavet eo en henvrezhoneg :

31

  senit zo skrivet war blomenn Larzac, tu 2a, linenn gentañ. Lambert a lenn ]a. senit conectos[, hogen ne dro ket e galleg. Koulskoude e vefe trede gour an unander marteze 108 : gwelet hon eus e oa an dibenn-ger -t (*-ti) merk an trede gour hervez Lambert. Diaes eo amañ mont pelloc'h gant ar ger-se. Anavezet mat eo ar skrid-mañ, rak hir eo, ha diaes da dreiñ : n'eo ket troet an destenn a-bezh. Marteze hon eus memestra ur stumm-verb all eus senit, a vefe trede gour al liester : senant. Amzer-vremañ-sujañ Roudoù trede gour an unander a vefe ivez war blomenn Larzac ha Chamalières. Ar stummoù kavet zo : lunget-uton-id, buet-id, bueθ, ha biiet-utu. E c'hwec'hvet ha seizhvet linennoù, tu 1a plomenn Larzac, e weler lunget-uton-id 109 : eianom . uoduiuoderce lunget | [?]utonid ponc . nitixsintor si[es Aesoc'h eo ar meizadur abalamour d'ar poentoù. Al lavarenn a-bezh a vefe neuze : uoduiuoderce lunget | [?]utonid ponc Koulskoude e vez miret ur stumm all gant Lambert : lunget[?]utonid ponc . nitixsintor si[es, evit sevel al lavarenn lunget-uton-id ponc ni-tixsintor sies, troet "qu'elle relâche celui qu'elles auront frappé de defixio". 110 E orin lunget e vefe *logh-, 111 kavet en heniwerzhoneg fo-loing "endure, supporte", e kembraeg ellwng "relâcher". 112 -uton-id a vefe ur raganv lostgeriet. Skoaz ar c'henarroud zo pouezus amañ evit meizañ pe veizañ an destenn : lod gerioù nevez zo bet kavet war blomenn Larzac, diaes an troadurioù.

32""

  Amzer-dazontWar daolennig Chamalières e vez lennet ur stumm all eus trede gour an unander : bissíet.Ellinenn 10 ha 11 Lambert a lenn : pissíiummítsoccantí rissuis onson bissíiet luge dessummiíis luge Ouzh an heniwerzhoneg biëid e keñver bissíiet, evit treiñ "il sera". Anavezet eo amañ kelf ar verb "bezañ" *bi-, emdroet diouzh *bhwi-. Lakaet e vefe ouzhpenn an enger -sy e /o-evit an tro-c'hoantaat. Hervez an arbennigour e vefe dav mirout al lavarenn 113 : soccantí rissuis onson | bissíiet. Troet eo gantañ al lavarenn : "avec cela, il sera à nous devant vous (grâce à vous)". Amzer-dremenet-strizh An amzer-dremenet-strizh zo anavezet ganeomp dre skouerioù a-leizh. Peurvuiañ anezhe zo trede gour an unander. Koulskoude e vez merzet meur a zoare sevel gant Lambert. 114 Hervezañ, lod anezhe (ειωρου/ieuru, ειωραι/ieuri, δεδε, sioxti) zo hen perfect, gant doubladur, lod all n'o deus ket doubladur, hogen ur penngef en -o-. 115 Skouerioù stummoù-verb gant doubladur a ro Lambert 116 : eior-< *pe-por-(H)-. δεδε < *dhe-dhHe-e < *dheHe-("il a donné, il a offert"), lennet ouzh un dogenn e Nîmes. 117 sioxti < *se-sag-t-(il a cherché), lennet war niveradur poder er Graufesenque. 118 33 ειωρου Kavet alies ar ger-mañ. Gwir e bouez e-touez ar skridoù galianeg. E Vaison a zo bet kavet ur skrivadenn lennet hep mar, graet mat a-walc'h. Setu adskrivadur Lambert : galleg gant an arbennigour : "Segomaros fils de Villū, citoyen de Nîmes (ou : avec les c.), a offert à Belesama cet enclos sacré". E Brezhoneg e lakan ivez : "Segomaros mab Villū, keodedour Nîmes, en deus profet da Belasama an Nevedennse." Aes eo an droadur. A-se e c'heller kavout ster ar verb hep mar. ειωρου a dalvfe "en deus profet". Koulskoude a chom en don elfennoù. N'eo ket anat da Lambert distagadur ar ger : /eioru/ pe /ioru/. IEVRV E galianeg-latin e vez lennet ur stumm all eus ar verb-se. Kavet e Couchey, eo skrivet ouzh ur sil arem. Adskrivet gant Lambert 120 : Doiros fils de Segomaros (l') a offert au dieu d'Alise". Lambert a gas da goun deomp e oa troet ieuru "en deus oberiet" gwezhall. Skrivet a vije an dedi gant an arzour e-unan. Bremañ eo anatoc'h an droidigezh "en deus profet" : an arzourien a c'hellent kinnig un dedi doareet da bep werzhourien ; hag ar re-se da brofañ d'un doue bennak o zraoù dediet. 34 IEVRV a zo bet kavet meur a wezh er skrivadennoù galianeg-latin. Setu skouerioù : Frontū fils de Tarbeisū a offert le ratis (rempart ou gué ?) des habitants de Briva" Kavet e Naintré. Kizellet eo al lavarenn brudet-se war beulvan. 121 N'eo ket anat ster RATIN. Dedennus eo IEVRV amañ abalamour d'ar varren staget d'al lizherenn E, a-zehou. Gwelet e vez amañ nemet ur fazi eus ar kizellour. TARBEISONIOS zo lennet tarbetis[co]nios gant Delamarre. 122 Gwelloc'h din.E Genouilly e oe kavet, war vaen savet 123 :

  'int ket roudoù nemeto stummoù av-. E Saint-Germain-Sources-Seine a zo bet kavet ur maen kizellet, sinet : ΔΑΓΟΛΙΤΟΥΣ . ΑΥΟΩΥ (adskrivet gant Lambert ΔΑΓΟΛΙΤΟΥC. ΑΥΟΩωΥ<Τ> ; hag e lizherennoù bihan : δαγολιτους . αυοωυτ). 137 Troet eo : "Dagolitus en deus graet". tioinuoru Diaes da dreiñ e brezhoneg. Kavet e Banassac, war un hanafig. Trede gour an unander en amzer-dremenet-strizh a vefe, gant ur rakverb ti-pe tio-, un enger *sin pe *sosin, hag ar c'helf uōr-< *we-wr-, da geñveriañ ouzh an heniwerzhoneg -fuair "a trouvé". 138 39 Stummoù-verb all, a vefe tennet eus an amzer-zispis sigmaek : 139 LEGASIT Kavet e Bourges, war ul lestr, lennet BUSCILLA SOSIO LEGASIT IN ALIXIE MAGALU, troet "Buscilla a déposé (offert) ceci pour Magalos en Alixia". 140 Ur gensonenn dre fic'hal a vefe, eeunet : *lega-s-t + it > *legatsit (a placé). Hervez Lambert eo gwelloc'h tremen "-it" evel ur rannig lostgeriet, evit un dibenn-verb all. Ar c'helf a vefe *legh-"kousk, lakaat". 141 readdas Ret e vefe kavout amañ an elfenn (p)ro-, deuet da vezañ re-e galianeg daleüs. En heniwerzhoneg e kaver ro-, ha neuze *ro-ad-dhHe-> rat-"a donné". E galianeg e vefe eeunet an dibenn (adsevel *ro-ad-da-s-t). 142 prinas Troet prenañ hep mar ar c'helf gant Lambert. Keñveriet ouzh an heniwerzhoneg crenaid, ar brezhoneg prenañ, ar c'hembraeg prynu, ha prynaf (gour kentañ) < *k w rinami < *k w ri-n-H-.Stumm preterit e kembraeg : prynas. 143 LOGITOI Kavet eo bet e Néris-Les-Bains ur skrivadur war vaen, a vefe ur verb ger diwezhañ.144 Hervez Lambert eo ur verb en amzer-dremenet-strizh, trede gour. Ar ster "a établi, a fondé", a vefe tennet eus *logho-pe *legh-. Ar pezh n'eo ket sklaer : an dibenn -toi, souezhus e keltieg.145 

  Abalamour d'an nester ouzh stummoù yezhoù all e vez lennet meur a c'her galianeg evel stummoù trede gour al liester : SENANT, diligentir, DUGIÍONTIÍO, sagitiontias, biontutu. Sellomp ouzh SENANT, skrivet ouzh ar "Pilier des Nautes", e Paris. Graet e vez ul liamm gant ar stumm senit (plomenn Larzac), a chom hep bezañ troet c'hoazh. 148 Ne chom ket an holl lizherennoù amañ : SENANT V...ETLO... e c'heller lenn. 149 Marteze trede gour al liester hervez an arbennigourien. 150 Lejeune ha Favereau 151 a adsav ur verb *sen-, a dalvfe "gounit, seveniñ". Ret e vefe meizañ "sevenont...". Kavet eo ar gerdarzh-se e meur a yezh : sanskriteg sanóti (il gagne), gresianeg ánūmi (je réalise, j'achève)... 152 Mard e vez meizet -nt evel merk trede gour al liester, ar pezh a vefe anat diouzh ar c'heñveriadur, SENANT a vefe roudenn nemeti ar stumm-mañ resis (hep mui) hon eus kavet. 41 Koulskoude hon eus gwelet e vez anavezet stummoù all ar gour-se. Ar pezh a ziaes an traoù eo al lostgerioù o defe ouzhpenn. Heverzus eo gant ar ger diligentir, war blomenn Larzac a vefe ur skouer all eus trede gour al liester. Lambert a lenn uonus coetic diligentir . c [. 153 Mar n'eo ket troet gantañ, eñ a wel trede gour al liester-gouzañv. 154 Evit Gastal ivez n'eo c'hell ket bezañ un anv-verb daoust da -ir, rak -ent-. 155 Resisoc'h eo Delamarre : un déponent pe un tu-damc'houzañv a vefe. 156 Hervezañ e c'hell bezañ -tir merk an tu-damc'houzañv, a deufe euz -tēr, tost ouzh an iwerzhoneg (labritir) pe ar marrucineg (ferenter). Diforc'hioù zo memestra gant an troidigezhioù. Gant al latin dēligō/-āre "lier, attacher" e keñver Delamarre, hag eñ da dreiñ diligentir "qu'elles soient liées" pe "qu'elles lient". 157 Menoz disheñvel gant Gastal, a wel ar rakger indek-europek dis-(a lak un disrann, un diforc'h), hag al latin ligo, ligare, "liammañ". 158 An anv-verb a vefe troet délier kentoc'h gant Gastal. Fleuriot a lak ur gerdarzh all, a rofe an heniwerzhoneg dligim "j'ai droit à". Ret e vefe lenn "sont mérités" (heniwerzhoneg dlegtair). Dalc'homp gant ar stummoù lostgeriet, ha sellomp ouzh DUGIÍONTIÍO, lennet e Alise-Sainte-Reine. 159 Ur skouerenn vrav kenañ eus ar skridoù war-vaen : stummet mat al lizherennoù, poentoù etre ar gerioù, n'ez eus ket gerioù "troc'het". Koulskoude, (ha n'eo ket ur gudenn evit lenn), ez eus ereadurezhioù ha bihanaduroù na ziaez al lenn : alies e-vez kavet, sklaer ken alies. Abalamour d'al lizherennoù "i" hir, e vefe distaget marteze du-gi-yon-ti-yo. 160 Un Í heñvel e vez kavet er ger ALISIÍA (a-lis-si-ya ?). Aes eo krediñ e vefe stummet ar ger-mañ gant ur c'helf ha meur a zibenn-ger. Ret eo bremañ diverzout pep hini.

43

  Souezhus, ur ger tost kenañ e kavomp war blomenn Larzac, gant kudennoù heñvel, tu 2a, linennoù 8 ha 9 : sagitiontias. 169 Troc'het e vefe ar ger, sagitiont el linenn 8, hag ias lienenn 9. Aes awalc'h da lenn ar gerioù. Ur gudenn memestra : torret eo tuioù ar blomenn, gallout a rafe ober diouer lizherennoù etre sagitiont hag ias. Setu ar pezh femmes) qui sollicitent Severa, la sorcière par l'écriture, la sorcière par le fil, l'étrangère." Evit meizañ mat kenarroud al lavarenn-se, eo ret sell ouzh al lavarenn a-raok : ne lisatim ne liciatim . ne rodatim . biontutu semnanom "qu'il ne puisse y avoir de sorcière par l'écriture, de sorcière par le fil, de sorcière donneuse, parmi ces femmes" Ster don an destenn a chom kevrinus. Diaes eo distagañ pep ger, kavout ster pep hini, meizañ an displegadurioù, an ereadurezh. An elfennoù sevenadurel, relijiel a ziaes ivez : skeudennus a c'hell bezañ gerioù pe droioù-lavar. Diskouez a ra eo ret alies labourat war an holl dachennoù evit meizañ testennoù zo. Koulskoude eo bet roet troadurioù gallus a-walc'h.

44

  Kavet eo er yezhoù keltiek ivez : heniwerzhoneg scél-aige (narrateur), gat-aige (voleur), saigid ("chercher à atteindre, tendre vers, rechercher") ; henvrezhoneg -hei-, -he-; kembraeg -(h)ai-, -(h)a-173 ; iwerzhoneg saiged. 174 Evit mont pelloc'h gant sagi-, e c'hellomp lakaat war-wel eo eñ kavet a-galz e-barzh an anvioù-divoutin. 175 Sklaer tamm-pe-damm ster sagi-. Gouzout a reomp e vefe -nt merk an trede gour. -ias a chom da zisplegañ. Hervez Lambert e c'hell bezañ un dro-envel/renadenn lies, pe un dro-gaout unan. 176 Ur pevare verb e kaver gant ul lostger kevrinus. War blomenn Larzac eo skrivet. 177 Meur a wezh eo kavet gant un diforc'h skritur evit unan anezhe : tu 1b, linenn 6 : biontutu ; linenn 11 : biontutus tu 2a, linennoù 7 ha 8 : biontutu tu 2b, linenn 7 : biiontutu Evit darn-vrasañ an arbennigourien e vefe amañ trede gour liester an amzer-vremañ-sujañ ; ar stumm biontutus a vefe lies. 178 Koulskoude, pa vez sellet rik ouzh ar blomenn, e c'heller krediñ e oa ur fazi, pe staget ouzh ur ger all diverket.

"

  Les fils de Annatalos (Quintus Legatus, Andocombogios, Setubogios) et les fils d'Essanecottos (Andareuiseos, Dannotalos) ont érigé ce tumulus". 185 E diwezh an destenn e kaver ar verb, tennet eus *karno-, iwerzhoneg carn, gouezeleg skos cairn, kembraeg carn "tas de pierre". 186 Sklaer eo ar ster, diouzh ar c'henarroud, pouezet gant tresadenn pevar rod, lakaet e tu kleiz an destenn. Lambert e-unan a gav diaes studi ar ger. Ar pezh a zo bet dianat hag a lakae meur a gudenn troidigezh a zo an -s-a-zibenn, ne vefe ket merk al liester hervez Lambert. Keñveriet ouzh ar skridoù keltiek-iberek, e c'heller krediñ n'ez eus ket liamm ebet etre an -s-hag al liester. Marteze eo ret gwelout -tu evit an dibenn, en amzerdremenet-strizh, hag evit mont pelloc'h, -intus, evit trede gour al liester : *karnintus. χαρνιτου E Saignon e c'helled ivez lenn karnitou e galianeg-gresianeg : δβο [-]ιοο [ ]ουει ματιχαν [ ] λιουει χαρνιτου [ : "...a érigé le matica". 187 karnitu karnitu zo gwelet e stumm anv boutin e skridoù all, evel e Todi. 188 47 STUMMOÙ DIANAT Gwir n'eo ket peurdroet pep tra c'hoazh. Gerioù a chom kevrinus, hag en o zouez a c'hell bezañ verboù. Koulskoude eo ral ar verboù a chom hep bezañ lakaet warne un damzroadur bennak gant ur yezhour pe yezhour. Amañ da heul e lakan skouerioù verboù n'int ket anat endeo o sterioù : hentoù zo peurvuiañ memestra. Krogomp gant stummoù ur verb diaes da studiañ, n'eo ket peuranat c'hoazh : ha "meion ponc sesit buet..." gant Delamarre. 190 Gwir n'eo ket anat amañ an diforc'h etre al lizherennoù τ ha ρ en destenn. Ken diaes an disparti etre ar gerioù : hervez Lambert int lakaet a-wezhioù nemetken. Pouezus eo an diaester : teir gwezh eo lennet "t/ponc(-)" e-barzh an destenn-mañ. Sellomp resisoc'h ar skrid. Setu ar pezh e c'hellfed lenn diouzh harz ar gerioù : "etic se couitoncnaman tonc siíontío meíon toncse sitbue tid ollon regu c cambion exsops" Diouzh al lennadenn-mañ e c'heller meizañ eo ret dispartiañ disheñvel evit kaout gerioù gwir : n'eo ket anat "regu c cambion", pe "couitoncnaman" da skouer. Diaes eo an destennmañ. Ar gerioù a chom hep distagadur etreze a-wezhioù : ar pezh a c'hell bezañ komprenet. Souezhusoc'h eo an harzoù lakaet e lec'h n'e vefe ket ezhomm : "regu c cambion". Diaesoc'h lenn an destenn gant troc'hadurioù "diwir".

❖

  Trede gour al liesterSENANT, diligentir, DUGIÍONTIÍO, sagitiontias, biontutuAmañ e harz labour poellus an arbennigour. Kavet hon eus roudoù verboù e galianeg, meizet eo tamm-pe-damm dibennoù-verb bennak, hag e c'heller ijinañ un hollegezh evit lod anezhe (adsevel "*delgi", evit doare gourc'hemenn "delgu" ne vefe ket sot...). Koulskoude e vefe arvarus mont pelloc'h. C'hoant am eus memestra sevel un daolenn-geñveriañ, evit meizañ mat al liammoù a zo etre ar galianeg hag ar yezhoù a chom tost a-walc'h, rak indek-europek.

"

  La découverte, au début du XXe siècle, de nouvelles langues, comme le tokharien et le hittite, évidemment apparentées à celles qu'on considérait comme indo-européennes, est venue renforcer la conception d'un indo-européen évoluant dans le temps, comme toutes les langues, en suggérant la possibilité, voire la vraisemblance, de séparations successives à partir du tronc commun. Dans ces conditions, la reconstruction ne peut plus être celle d'un état de langue conçu comme parfaitement stable, à l'image de ce que sont souvent, dans notre imaginaire, nos langues nationales contemporaines. Elle devient celle d'un processus évolutif qui se poursuit depuis la nuit des temps."Ne c'heller ket adsevel ger ebet en "indeg-europeg", rak o emdreiñ e voe dalc'hmat a hed an amzer, betek en em rannañ. Ha da zerc'hel an emdroadurioù. Setu ur meizad eveshaus a Paris. An heñvelder etre sanskriteg, latin ha gresianeg e lak war-wel en e lizher. En India edo ar beleg abaoe 1732, anavezet mat gantañ lennegezh hag istor ar vro.7 Etre yezhoù Europa hag India eo graet ul liamm, gant menoz e vefe un orin boutin d'ar yezhoùse, 8 kant vloaz goude Marcus Zuerius van Boxhorn. 9

	Ne vo ket studiet an danvez-se amañ. Hogen elfennoù istorel dedennus e c'hellomp
	kounaat memestra evit kregiñ gant ar galianeg. Ne vefe ket poellek skrivañ amañ istor ar studioù Arabat isprizout pouez ar menoz-se, hag an darvoudoù a darzho dioutañ. Div
	keltiek, koulskoude eo ret degas koun eus an darvoudoù o deus kaset war-raok meizadur ar c'hanedigezh eo e Bed ar studioù yezhoniel : martezeadenn an "indeg-europeg", hag
	yezhoù keltiek hon eus bremañ, abaoe arbennigourien gentañ ar yezhoù indek-europek ; graet hentennoniezh ar genyezhoniezh. Honnen a oa meizet e oa mat honnen gant Coeurdoux, a verze
	e vo en eilpennad a heul. heñvelderioù ar gerioù daoust d'o emdroadurioù hag orin boutin hag hen, ha neket bepred daoust
	d'an eskemmoù er prantad arnevez. Siwazh eo bet ankounac'haet menozioù kenyezhoniel ar

ya a-enep boazioù ar yezhourien. Dav eo deomp derc'hel soñj e oa nemet "stummoù dibadel" ar gerioù e adsaver ken alies. Pelloc'h a ya M. Alinei. E-barzh Henoadvezh ar maen e wel orin an indeg-europeg, ar pezh a beuzliammfe an indeg-europeg ouzh emziskouezidigezh al lavar :

"The Proto-IE lexicon, i.e. the lexicon common to all IE languages, which includes among other things grammatical words such as personal pronouns, WH-words and the like, forms by definition its earliest layer. As such it ought to be placed in the depth of Paleolithic, and be seen as reflecting the awakening and developing of human conscience and cultural activities of an already separated and independent language phylum. In fact, the differences in the lexicon of the grammatical structure shown by most language phyla should suffice to disqualify as meaningless any research aiming at reconstructing a universal monogenetic lexicon

(cp. e.g. Ruhlen 1994)

. (…) All of this seems to correspond quite closely with what we should expect if one or more populations speaking one and the same language -such as the Proto-Indo-Europeans or the Proto-Uralic people-had first spread to Europe from Africa, and then had broken up into different groups (cultural 'orbits'), as a result of their exposure first to different ecological niches, different social networks and different neighbors, then to waves of intrusive immigrants introducing agriculture and stock-raising in Neolithic, and later, in the Metal Ages, when stratified societies develop, to waves of invading elites of akin or distant groups, speaking cognate or foreign languages." 5 11 Martezeadennoù zo, emglevioù hollek ne skrivan ket. Koulskoude eo anat un darvoud : disheñveloc'h-disheñvelañ eo ar yezhoù indek-europek abaoe hon eus roudoù anezhe. Pep hini a emdro en e du en ur zerc'hel eskemm gant yezhoù all c'hoazh : mar o deus ar yezhoù keltiek a-hiziv un orin boutin, emañ o pellaat an eil re ouzh ar re all : brezhoneg, kembraeg ha kernevveureg a oa tost-tre er grennamzer c'hoazh. 6 Setu perak e c'heller skrivañ emdroadur ar yezhoù, dreist-holl evit yezhoù indek-europek. 12 Kenyezhoniezh gentañ E 1767, ur Jezuist gall, Gaston-Laurent Coeurdoux, a skrivas d'an "Académie des belleslettres et inscriptions", e jezuist, betek William Jones, hag ar beleg Paulin de Saint-Barthélemy, a lake war-wel ivez al liammoù etre yezhoù Europa hag ar sanskriteg. 10 Fransz Bopp a lak ur c'hemm bras gant e levrioù Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenem der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache e 1816, ha Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Griechischen, Lateinischen, Litauischen, Gotischen und Deutschen etre 1833 ha 1852. 11 Ur galloud nevez a zeu d'ar yezhourien gant labour Bopp. N'eo ket keñveriet ar yezhoù nemetken, hogen studiet eo ouzhpenn istor kemmoù ar yezhoù, o orinoù, o abegoù, penaos e teue ur yezh da vout meur a hini, dre hent-pe-hent. E-se e tizer skiant arnevez ar yezhoù.

  19 Hag eñ da rollañ skouerioù.20 Mar n'eo ket peurunvanet ereadurezhioù al lavarennoù roet gant Dottin, e vez kavet ar verb en eil alies, ar pezh n'eo bet ket pouezet awalc'h gantañ, d'am meno. Dottin a lak war-raok ur c'hemm etre ar galianeg hag ar yezhoù keltiek all.21 En tu all, yezhourien a bouez an diforc'h etre latin ha galianeg. Ar pezh a lak warwel diaester studi ar galianeg ha keñveriañ gant yezhoù all.

Sellomp rik ouzh ereadurezh ar yezhoù keltiek. Emañ ar verb e penn en iwerzhoneg hen hag arnevez.

14 

Un elfenn all a c'hell bezañ lakaet a-raok ar verb koulskoude, evit ar stambouc'h 15 , pe bouez ar c'helaouadurioù.

16 

Dishual eo lec'h ar gerioù all el lavarenn. Emañ c'hoazh an dishualded-se e-barzh ar yezhoù keltiek a-bezh. Staget e vez ar verb el lavarenn bepred, ha dishual mat lec'h peurrest ar gerioù. Er yezhoù predenek eo klevet ivez : emañ ar verb en eil e brezhoneg hag e krenngembraeg, goude ur ger all a vefe bet kreizet gwezhall (focalisé, focused), hag a zo hiziv ar penndanvez kentoc'h. 17 A-zivout ar yezhoù keltiek eo dedennus neuze merzout pouez ar verb lakaet gant e lec'h el lavarenn.

14 Georges Dottin a skriv neoazh e-barzh LANGUE GAULOISE : "Tandis que la construction de la phrase gaélique et brittonique comporte l'ordre suivant 18 : verbe, sujet, complément, les mots de toutes les phrases gauloises qui sont parvenus jusqu'à nous sont rangés à peu près dans le même ordre qu'en latin, mais aucune ne présente le verbe en tête de phrase

[...]

".

liested an ereadurezhioù e galianeg

  

	Gwelet hon eus penaos e vefe frammet ar yezhoù-se :
	indeg-europeg : RENADENN -VERB	heniwerzhoneg : VERB -RENADENN
	yezhoù europek : VERB -RENADENN	krennc'hembraeg : RENADENN -VERB
	latin : RENADENN -VERB	
	Ha diwar ar galianeg ? E gwirionez n'hon eus ket kavet un ereadurezh resis, ingal hag
	anat e galianeg. Ar pezh a c'hell bezañ iskis da gentañ-holl : ne vefe ket a-walc'h kavout ur
	frazenn evit anavezout ereerezh ar galianeg a-bezh ? Gwir eo diaes gouzout ; meur a stumm zo
	bet kavet : RENER-VERB-RENADENN, VERB-RENER-RENADENN, pe RENER-
	RENADENN-VERB. Eska hag Evans 22 a lak war wel un urzh a vefe hini boutinañ, Rr-V-Rn. 23
	Koulskoude e c'hellfe kemm ereadurezh al lavarenn diouzh ar c'henarroud. Hervez
	Eska hag Evans e vefe ar verb e penn pa'z eo en doare-gourc'hemenn, pe evit lakaat stambouc'h,
	peurzisheñvelder... : V-Rr-Rn. Gant an iwerzhoneg e c'hellfemp keñveriañ. 24 Koulskoude e
	Sellout ouzh an ereerezh dre-vras vefe gin lec'h ar verb en iwerzhoneg hag e galianeg : pa vefe Rr-V-Rn ar stumm boutin e
	a vefe pouezusoc'h marteze. Nemet lec'h ar verb, eo dishual a-walc'h ereerezh ar yezhoù keltiek galianeg, e kaver V-Rr-Rn en iwerzhoneg ; lakaet e gin Rener ha Verb gant stummoù resis
	arnevez. Hag al latin da vout ken dishual : mar eo ur yezh savet gant ar framm Rener-Renadenn-(doare-gourc'hemenn, stambouc'h, peurzisheñvelder, pouez ar c'helaouadur...). A-zivout ar
	Verb peurliesañ, an dibennerezh-ger a aesa an ereadurezh dieub : kargoù ar gerioù zo klevet framm V-Rr-Rn, gwelet eo pa'z emañ ivez ur raganv-tra staget, pe ur rannig-stagañ/isurzhiet. 25
	gant an dibennoù-ger, n'eo ket gant lec'h ar ger el lavarenn, pe gant ur ger-mel bennak, evel e Evit berrañ eo kavet alies e galianeg ar stumm V-Rn, hogen n'eo ket an hini nemetañ neoazh.
	meur a yezh arnevez o deus staget lec'h pep ger ha n'o deus displegadurioù anv ha renadenn Evit skeudenniñ ar pezh e c'heller lenn, setu amañ da heul skouerioù gerioù o deus
	ken. Disheñvel eo ster al lavarennoù-se e galleg : "Le chat mange la souris", "La souris mange lec'hioù disheñvel el lavarenn galianek 26 :
	le chat", "Un chat mange des souris", pe c'hoazh "Chat souris le un mange". Sklaer evel lagad
	an naer eo talvoudus ar gerioù-mell ha lec'h ar gerioù evit meizañ mat ster al lavarenn. Ha
	dishualded an ereadurezh da vout un alc'hwez evit meizañ ar galianeg ?
	18 Skrivet ivez gant Lewis ha Pedensen "Normally in insular Celt. the verb stands at the head of the sentence.",
	LEWIS H. et H. PEDERSEN, A concise comparative Celtic grammar, Gottingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1961.
	19 DOTTIN G., La langue gauloise : grammaire, textes et glossaires, Genève, Slatkine Repr, 1985, p. 125.
	20 "1° sujet, (verbe), complément indirect, complément direct (...) ; 2° sujet, verbe, complément circonstanciel,
	complément direct, complément indirect (...) ; 3° sujet, verbe, compléments indirect et circonstanciel (...) ; 4° sujet,
	verbe, compléments indirect et circonstanciel, complément direct (...) ; 5° complément direct, sujet, (verbe) (…) ;
	6° sujet, complément direct, verbe, compléments circonstanciel et indirect (…) ; 7° complément indirect, (verbe),
	sujets (…)."	
	21 Nemet ar re arnevez, disheñvel c'hoazh (ar verb e brezhoneg, da skouer. Sellit uheloc'h).

15 Kudenn

ELVONTIV IEVRU.ANEVNO OCLICNO.LVGVRIX ANEVNICNO RENADENN -VERB -RENER SACER PEROCO IEVRV DVORICO ° V ° S ° L ° M RENER -VERB -RENADENN NATA VIMPI | POTA VIM RENER -VERB -RENADENN 16 NATA VIMPI | CVRMI DA RENER -RENADENN -VERB RATIN BRIVATIOM FRONTU.TARBEISONIOS IEVRV

  

	RENADENN -RENER -VERB
	N'eo ket anat lec'h ar verboù er skouerioù-se eta. Amañ eo sklaer pouez an dibennoù-
	ger evit meizañ ster ar frazennoù. Gant an div lavarenn zoken a grog gant NATA VIMPI (...),
	lavarennoù nes-nes, e welomp urzhioù disheñvel etreze. Mar ez eus dibennadurioù-ger e
	galianeg, ar skridoù kavet a ziskouez un ereadurezh dieub, niverus ar skouerioù disheñvel.

Lec'h ar verb ha dishualded an ereadurezh

  

	Daou c'houlenn zo lakaet diwar ar verb en ereerezh galianek :
	1. Daoust hag un ereadurezh "reizhek" a oa e galianeg, ha penaos bras e oa dishual ?
	2. Pelec'h emañ ar verb el lavarenn c'halianek, mar en deus ul lec'h resis ?
	Pa vo dirouestlet an daou boent-se e vo d'am soñj kaset da netra lod a ziemglevioù etre
	an arbennigourion. Ret eo c'hoazh kavout testennoù all, hir a-walc'h evit boueta ar studi. Gallout
	a c'hellfemp soñjal e oa peurzishual ereadurezh ar galianeg. Pe grediñ eo bet lakaet ha staget
	urzh ar gerioù er galianeg, ouzhpenn an dibennerezh-ger ? Marteze emañ ar wirionez etre an
	daou. Klaskomp chom gant ar pezh a zo bet skrivet. Hervez Lambert e c'heller dezevout e oa
	dieub a-walc'h urzh ar gerioù e galianeg, abalamour d'an dibennoù-ger, a lak ur garg ; ha gant
	skridoù daleüs a vefe staget ha reizhet urzh ar gerioù, abalamour da gemmesk an dibennoù-ger
	(-os / -on). 27 Neuze e vefe e galianeg lavarennoù gant dibennoù-ger a rofe kargoù resis, ha
	koulskoude e stagfe mui-pe-vui urzh ar gerioù el lavarenn. Lakomp. Ne vefe ket pell eus ar
	pezh e lennomp e latin. Sklaer ruz eo gant skouerioù NATA... Rr-V-Rn ha Rr-Rn-V : boazioù
	ha reolennoù a oa marteze evit an ereerezh dre-vras, hogen an dibennoù-ger hag ar c'henarroud
	a leze un dishualded wir evit stummañ al lavarenn.
	Evit mont pelloc'h, e welan ur gudenn all : daoust hag ereerezh "reizhekañ" ar galianeg
	zo tost ouzh an orin indek-europek (Rn-V), pe ouzh ar yezhoù europek (V-Rn) ? Gallout a
	reomp keñveriañ emdroadur ar yezhoù europek diouzh o orin indek-europek, hag ar galianeg ?
	Hiziv c'hoazh eo diaes respont.

17

Pouez

ar rener ?

  

	Diouzh ar skouerioù hon eus e galianeg, eo anatoc'h din pouez ar rener eget hini ar
	renadenn el lavarenn c'halianek. Peurliesañ eo kavet ar rener e penn al lavarenn ; ar verb o klask
	tostaat outañ. Marteze e vefe e galianeg isurzhiet lec'h ar renadenn ouzh lec'hioù ar rener hag
	ar verb a vefe int reolennek. Rak-se e vefe ret sevel al lavarenn diouzh reolennoù staget ouzh
	ar rener hag ar verb (marteze an urzh Rr-V, ha nester ar verb hag ar rener), ha lec'h peurrest ar
	gerioù a vefe dishual a-walc'h, penn-da-benn al lavarenn. Marteze e vefe ret prederiañ disheñvel
	ha studial lec'h ar verb diouzh ar rener, neket diouzh ar renadenn, a vefe isurzhiet dezhe ?

Galianeg ha galleg, memes kan ?

  28 Setu ar pezh a vefe stuz studi ar galianeg kant vloaz zo, hervez Georges Dottin. Daoust d'e evezhiegezh e oa studiet koulskoude meur a zibenn-verb gantañ e-barzh e benn-levr.29 Gwelet en deus an tri gour unan, gour kentañ ha trede al liester, trede gour al liester stagañ, ha martezeadenn an amzer strizh. An traoù zo bet gwellaet a-hed an amzer, ha bremañ eo anavezet tro dro ugent verb gant P. Gastal da skouer.

					PENNAD III			
			DISPLEGEREZH AR VERBOÙ		
	Liesegezh ar verboù						
		Ne c'hell ket bout lakaet ur reolenn resis hollek hag anat diouzh ar pezh hon eus kavet.
	Koulskoude e ouzomp un dra dedennus, merket gant Pierre Gastal : al latin a lak ar renadenn
	dirak ar verb, hogen ar c'hontrol a ra ar galleg. Ne zeu ket ereadurezh-se ar galleg eus al latin
	neuze, ha marteze e c'heller peuzwiriañ Pierre Gastal a ra ul liamm etre galianeg ha galleg, evit
	strizh,	trede	gour	al	liester,	e	Grenouilly	;	ICCAVOS.OP
					19				

displegañ an ereadurezh Verb-Renadenn ? Ouzhpenn-se a gas d'hor soñj c'hoazh Pierre Gastal e vez kavet muioc'h a wezh V-Rn e galianeg, evel ar galleg, ha disheñvel e vefe eus an orin indek-europek. Un hentennoniezh dedennus hogen n'eo ket anatadus c'hoazh.

18

Berradur

Evit renabliñ e vefe an urzh boutin gant ar verb en eil, evel er yezhoù predenek, lec'h ar renadennoù a vefe dishual. Hag evit palioù resis, evel ar stambouc'h, an douare-gourc'hemenn, pe bouezañ war un elfenn resis, e vefe klevet ivez ar verb e penn-kentañ. Amañ izeloc'h un daolenn a verra ar pezh e ouzomp diwar ar yezhoù keltiek, al latin hag ar galleg, lakaet e-kichen ar pezh a vefe reolennek e galianeg. Ar pezh e c'hellfemp skrivañ hep bout diwiriet zo lec'h ar verb hag ar rener. War va meno, e vefe dishual a-walc'h urzh ar gerioù all el lavarenn :

Stummoù boutin

Stummoù divoutin

IWERZHONEG V -Rr/Rn -Rr/Rn Rr/Rn -V -Rr/Rn BREZHONEG Rr/Rn -V -Rr/Rn GALLEG Rr -V -Rn GALIANEG Rr -V ? V -Rr ? LATIN Rr -Rn -V

Diouzh ar pezh hon eus gwelet, e welan me daou bal evit derc'hel gant studi an ereerezh e galianeg : kavout ur reolennadur reizhek, hag asantiñ e c'hellas bout damzishual an ereadurezh gant direizhadennoù ivez. Arabat disoñjal ivez e c'helle ar galianeg emdreiñ a-hed an amzer, ha marteze a gemm galianeg ar IV vet kantved hag hini deroù ar milved (mar ne oa meur a rannyezh c'halianek). "Nous ne connaissons que deux verbes.". 30 Liesdoare ar verboù Abalamour da genarroudoù ar skridoù hon eus kavet (roadennoù, pedennoù, kontoù micherourien...) n'eo ket anavezet stummoù-verb a-galz, hag alies e vez kavet ar memes verboù, ar memes displegadurioù. Evit gwir, pa'z e veze skrivet un dedi da skouer, a zo lies, e veze graet gant nebeut stummoù ar verboù nemetken 31 : ELVONTIV IEVRV.ANEVNO OCLICNO.LVGVRIX ANEVNICNO : amzer-dremenet PIANICNOS.JEVRV.BRIGINDONE CANTALON : amzer-dremenet strizh, trede gour an unander e Auxey ; MARTIALIS.DANNOTALI IEVRV.VCVETE.SOSIN CELICNON (...) : amzer-dremenet strizh, trede gour an unander e Alise-Sainte-Reine. Skouerioù a-galz a lak war-wel an amzer heñvel, pe a-vremañ, hag an trede gour peurliesañ. Da bep seurt skridoù (defixio, pedenn, testenn lez...) e vez kavet o amzerioù hag o gourioù, ar memes-re dre vras. Un diouer bras evit studi ar galianeg, da gentañ-holl ar verboù. Evit peuranavezout displegerezh ar verboù, e vefe ret kavout skouerioù a bep stumm a c'hell kaout ar verb, e pep amzer, pep gour... Kavout testennoù hir ha "lennegel" a vefe gweladenn wir. N'hon eus ket c'hoazh. Da c'hortoz e c'heller sevel ur roll peuzglok a-amzerioù. 28 DOTTIN G., La langue gauloise : grammaire, textes et glossaires, Genève, Slatkine Repr, 1985, p. 38. 29 DOTTIN G., 1985, pp. 122-123. 30 GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 74 : ""Finalement, on trouvera quand même quelque quarante verbes gaulois dans le dictionnaire ci-après." 31 DELANOY

A., Choix d'inscriptions en vieux-celtique, Brest, Ar Skol Vrezoneg, 2003, pp. 41-43. 

  La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 66 ; GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 81 ; ha FAVEREAU F., Celticismes : les Gaulois et nous, Montroulez, Skol Vreizh, 2017, p. 359 ha 363. 69 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 66. Hag ivez, in LEWIS H. et H. PEDERSEN, A concise comparative Celtic grammar, Gottingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1961, §93 :"In monosylls. the final vowel, whether followed by a Lambert a vir ur vartezeadenn a-boell diwar skritur ar ger. Abalamour d'ar -s e dibenn ar ger araozañ, exsops, e c'hell bezañ un divouezhadur e penn pissiumi, a redfe adsevel *bissiumi. Ur c'hemmadur skrivet e galianeg ? Liammet a vefe neuze gant bissiet "il sera".74 Diouzh ar pezh hon eus gwelet, eo diaes lakaat un doare-skrivañ pe un troadur resis evit ar ger pissiumi / pissiumit / bissiumi / bissiumit. Koulskoude eo anat an dibenn-ger -u, merk gour kentañ an amzer-vremañ, hag ar raganv lostgeriet -mi, studiet

68 LAMBERT P.-Y., consonant or not, remains. (…) Final -e became -i (...) hence Ir. mé 'I' W. mi Co. my, me Br. me : IE *me." 70 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 67. 71 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 158. 72 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 158. 73 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 158.

26

Ha n'eo ket pouez nemetañ ar ger pissiumi.

  Lambert a zezev a c'helle bezañ an amzer-vremañ-sujañ e galianeg.76 Meur a stumm a vefe bet kavet neuze, e eil ha trede gour an unander, hag e trede al liester.Krogomp gant lop/tites ha sníeθθic, war daolennig Chamalières. Emañ meur a gudenn amañ. Kudenn skrid an daolennig a-bezh a chom an heñvelder etre al lizherennoù t ha p. Alies e vez meizet lopites memestra gant an arbennigourion. Gwelet e vez amañ un doaregourc'hemenn ; pe un doare-sujañ, gourc'hemenn a-dalvoud.77 Hervez Lambert eo ret kaout un dielfennadur all. Ne c'heller ket derc'hel gant studi lop/tites, hep her stagañ d'ar gerioù a heul An doare-gourc'hemenn a vefe lennet e galianeg e-barzh skridoù zo. Eil gour an unander zo kavet nemetken. Stummoù an doare-gourc'hemenn a vefe : lubi, gabi, luge, luxse, andigs hag incors.83 Gant lubi ha gabi e vefe gwelet ar c'helf-verb "en noazh", hep dibenn-ger, a vefe Troet gant Lambert : "Ma fille, prends mon petit..." gabi a c'hell bezañ keñveriet ouzh an iwerzhoneg gaibid "il prend".94 Gastal a zo boas da sevel anvioù-verb, a lak "*gabir", ha gerioù o defe un orin heñvel : kembraeg gafael, kernevveureg gavel, henc'hermaneg uhel geban, saozneg give ha gift, latin capere hag habere.95 Hag all, gant Delamarre : heniwerzhoneg gaibim

	EIL GOUR AN UNANDER
	Amzer-vremañ-sujañ
	merk an doare gourc'hemenn. 84 Tri skrid hon eus a zo kavet lubi enne ; daou e Banassac, hag unan e La Graufesenque. -Skrivet ouzh un hanafig, e Banassac 85 : lubi rutenica onobia | tiedi ulano celicnu Gant Lambert e vez troet al linenn gentañ "Aime les (coupes ?) rutènes." Koulskoude e c'hellfe bezañ tennet rutenica eus anv ar poder. N'eo ket anat an eil linenn. lubi a vefe un doare-gourc'hemenn. France, Ed. Errance, 1994, p. 63. 84 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 63. 85 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 140. 86 Lennet gant Lambert in LAMBERT P.-Y., 1994, p. 140. 87 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 144. / gabál, henvrezhoneg gabael. En indeg-europeg e vefe *ghabh-. 96 luge zo lennet war daolennig Chamalières. An "imprécation finale", zo adskrivet gant Lambert 97 : luge dessummiíis luge dessumíis luge dessumíís luxe. Kevrinus a-walc'h. Gant Lambert eo keñveriet dessum-ouzh an heniwerzhoneg dessum "à ma droite" ; luge ha luxe a vefe doareoù-gourc'hemenn. P.Y. 76 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, war blomenn Larzac. 99
	France, Ed. Errance, 1994, p. 63. 88 GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 195, DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue
	77 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 151, 153, 154. gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb., Paris, Éditions Errance, 2018, p. 209. 94 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,
	78 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 154, 155. 89 DELAMARRE X. 2018, p. 209. France, Ed. Errance, 1994, p. 123.
	79 Cf p. 14 ; LAMBERT P.-Y., 1994, p. 154. 90 GASTAL P., 2013, p. 195.
	27

: lop/tites sníeθθic sos brixtía anderon, skrivet war an drede linenn. sos a vefe ur raganv, ha brixtía anderon a dalvfe "par la magie des (dieux) infernaux".

78 

Sellomp lop/tites sníeθθic bremañ. Lambert a dres ur stumm orin lop/tites sníes-ti-c. Doareoù-sujañ e vefe, eil gour an unander. Ur raganv kengeriet a vefe staget ouzh snies : sniesti, e doare -mi.

79 

Kenurzhiet a vefe sníes ouzh lopites gant ar genurzh -c. Ha n'eo ket souezhus kavout θθ e galianeg evit skrivañ an affriquée /st/.

80 

Troadur lop/tites zo diaes. E brezhoneg e vez kavet lopañ, lop, e glok mat gant kenarroud taolennig Chamalières ; ouzh al latin e c'hellfe bout keñveriet loquor, "dire".

81 

Evit sni-: "torturer" hervez Lambert, diouzh "tordre, filer".

Klevet er yezhoù keltiek : heniwerzhoneg sní-id "il tord, file", kembraeg nyddu "filer", brezhoneg "nezañ". 82 Gant-se, e vefe ret treiñ : lop/tites sníeθθic sos "que tu les (lop/tites) et que tu les tortures toi".

80 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 

154. Gwelet eo bet sníeθθic evel ur raganv-gour kenurzhiet ouzh sos gant arbennigourien. Lambert a lak poentoù pouezus a-enep : ret e vefe kavout *snīs e lec'h sni evit treiñ "ni" ; ret e vefe kavout etic e-lec'h eθθic.

81 

FAVEREAU F., Celticismes : les Gaulois et nous, Montroulez, Skol Vreizh, 2017, p. 357. 82 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 154. 28 Doare-gourc'hemenn -Ouzh ul lestr, Banassac 86 : ]citan atesolos | ]lubi tarcot esoes N'eo ket anat, na da dreiñ, na da lenn. Anavezet eo lubi nemetken.

-Enskrivadur La Graufesenque : lubi caunonnas sincera. sincerum "gwin glan" e latin ; caunonnas a chom kevrinus evit Lambert (marteze ul lec'hanv ?).

87 

Ar ger lubi a zo un orin indek-europek anat : *lubh / *leubh "aimer, désirer." 88 Roudoù zo en henyezhoù : goteg liufs, henc'hermaneg uhel liob, hensaozneg lēof, henslaveg ljubiti, sanskriteg lúbhyati, oskeg loufir, latin lubet / libet / libīdō / lubīdō, 89 latin henstumm lubare (plaire), henc'hermaneg uhel luba → germaneg liebe, hensaozneg lufu → saozneg love.

90 

Hag er yezhoù a-vremañ : gouezeleg skos liobh (amour, attachement), 91 saozneg love (< hensaozneg lufu < *lubō < *lubhā), albaneg laps (< *laubitja),.

92 

Ul liamm en deus graet Gastal, n'eo bet ket heuliet gant arbennigourien all : ar brezhoneg "lubaniñ".

93 

Koulskoude eo tost tre ar ger : me a gred eo amañ un hent da gemer.

83 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,

91 GASTAL P., 2013, p. 195. 92 DELAMARRE X. 2018, p. 209. 93 GASTAL P., 2013, p. 195

. Delamarre a skriv diwar lubi : "Il est très remarquable que ce mot ait disparu sans laisser de traces en celtique insulaire : c'est autant par l'amont indo-européen que par l'aval néo-celtique que la lexicographie gauloise doit s'effectuer."

29

Lennet eo ar ger gabi war droell-nezañ Saint-Révérien : MONI GNATHA GABI | BUDDUTTON IMON incors, plomenn Larzac 1b13 : incors onda bocca. Troet aes : "ferme leurs bouches" ("dizigor" o fegoù). cor-a vefe "lakaat", hag in-ur rakverb "e-barzh, war". 98 andigs n'eo ket anat. Marteze ur verb en doare-gourc'hemenn, pe un anv-oberer. Lennet 95 GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 195, DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,

Paris, Éditions Errance, 2018, p. 176. 96 DELAMARRE X., 2018, p. 173. 97 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 158. 98 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 170. 99 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 63 ha 170. 

131 : serucnus euru num auitogniu duci

  Kevrinus al lenn hag ar ster. Skrivet ouzh un maen e-barzh un destenn e galianeg, troadur unan e latin a-us. Ar verb graet gantañ e latin "DEDIT" (en deus roet), zo harpet outañ troadur ar verb e galianeg.132 Lennet e vez TOŠOKOTE alies (Pisani, Meid, Eska, Koch). Lambert en deus savet ur roll dedennus eus skouerennoù av-hon eus kavet, n'eo ket peurglok koulskoude.136 Reiñ a ran anezhi, hogen n'eo vo ket studiet ganin, re hir e vefe, ha ne vefe ket poellek amañ.

	E Autun 126	
	LICNOS CON-	"Licnos Contextos a offert au sanctuaire
	TEXTOS. IEVRV	d'Anvalō (ce) canecosedlon (sorte de
	ANVALONNACV	siege)"
	CANECOSEDLON Iullo(s) avot	
	Flav(os) avo(t)	
	E Nevers 127 : Auctus avote / A(u)ctus Avotti	
	ANDE-Bucc(i)os avotis	"Andecamulos fils de Toutissos (l') a offert"
	CAMV-Skouerioù all an amzer-dremenet-strizh a vefe kavet hep doubladur, penngef -o-: Rutenus av(ot)
	LOS. TOVTI-Sacrillos avot	
	SSICNOS TOŠOKOT[E Iulos avot	Vichy
	IEVRV . Gavidus avot pe Pauidus avot	Clermont-Ferrand
	Iulios avo(t) pe Iulius avo(t)	Corpus Inscriptiorum Latinarum
	E Saint-Germain-Sources-Seine 128 : ACUTIOS AVOT	Corpus Inscriptiorum Latinarum
	A C ANTON(IUS) AVOT	"Les Riverains de Seine (et) Ariios ont offert Bourbon-Lancy
	RESE BITO AVOT	(l'effigie de) Lucios fils de Nertecomaros"
	QVANIA DVRVCV AVOT ha DVRVCV AVO	Cologne, Trèves
	RIIOSIOVRVS	
	LUCIIONERTECOMA	
	E Alise-Sainte-Reine 129 :	
	MARTIALIS . DANNOTALI	
	IEVRV . VCVETE . SOSIN	
	CELICNON ETIC	
	ICCAVOS. OP-GOBEDBI . DUGIIONTIIO	
	PIANICNOS.IEV-VCVETIN	cantalon à Brigindona"
	RV.BRIGINDONI IN ... ALISIIA	
	CANTALON	
	130 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,
	121 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 145-146.
	France, Ed. Errance, 1994, pp. 92-94. 131 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 145.	
	35	

122 DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,

Paris, Éditions Errance, 2018, p. 334. 123 

LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 94-95. 124 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 95. 125 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 

96.

"Iccauos fils d'Oppianos a offert (ce)

126 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 96-97. 127 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 97. 128 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 97-98. 129 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 98-102

. "Martialis fils de Dannotalos a offert à Ucuetis ce bâtiment (celicnon), et cela avec les forgerons qui honorent Ucuetis à Alise" 36 Kavet en ur puñs-bez 130 : : e... ieuri rigani rosmertiac. Troet gant Lambert : "j'ai (ou : il a) offert cela à la Reine et à Rosmerta". N'eo ket anat koulskoude. euru Ur skrivadenn war ur plad a zo bet kavet gant ar stumm euru Lambert a gas menoz e c'hellfe bezañ keñveriet ouzh an heniwerzhoneg do-ucc < *to-onke-[ (il a donné). 133 αουωτ / avvot N'eo ket skañv pouez ar stumm verb auo-e-touez ar pezh hon eus kavet e galianeg.

Arouezel eus an oberiataerezh priboazhel, ar stumm avot zo kavet alies ouzh ar poazhpriennoù.

Evit gwir e oa boazh d'an oberourien lakaat ur skrid ouzh an traoù graet ganto a roe o anvioù (tro-rener), heuliet gant avot pe fecit.

134 

Ster fecit zo sklaer e latin : "en deus graet". Ar gevatalded gant ar galianeg a vefe anat. avot a dalvfe "en deus graet". Ar stummoù kavet, e galianeg pe latin a vefe berraet a-wezhioù : avo, pe ao ; fec, fe, f. Koulskoude ne vefe ket avot ar stumm kentañ, nag ar stumm gwir. Lambert a lak war-raok ar skriturioù graet e galianeggresianeg evit hen diskouez : αυουωτ distaget aṷ-ṷot a lak ac'hanomp da adsevel ar stumm galianeg-latin avvot. Studi avvot n'eo ket achu : stummoù all a zo bet kavet : avoti, avotti, avote, avotis. N'eo ket aes meizañ ster pephini : displegadurioù disheñvel ? Raganv lostgeriet 135 ? 132 LAMBERT P.-Y., 1994, pp 76-78 ; DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,

Paris, Éditions Errance, 2018, p. 299. 133 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 76-78. 134 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 118-119. 135 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 120

.

37

P-Y

  Tost ouzh hini latin e vefe trede gour al liester.146 Ret eo her skrivañ : ne vefe ket troet gerioù a-galz hep keñveriañ gant hen yezhoù all, latin da-gentañ. Evit meizañ mat peseurt liamm a c'hell bezañ etre latin ha galianeg, setu ar pezh e kavomp e latin evit trede gour al liester :

	TREDE GOUR AL LIESTER			
	amzer-vremañ :	amant / moment / agunt / audiunt / capiunt		
	amzer-dremenet :	amabant / monebant / agebant / audiebant / capiebant
	amzer-dazont :	amabunt / monebunt / agent / audient / capient	
	Anat eo ivez an heñvelder ouzh ar stummoù keltiek all, arnevez zoken 147 :
	amzer-vremañ :	krennvrezhoneg queront ;	krenngembraeg carant
	amzer-dremenet :	krennvrezhoneg carent ;	krenngembraeg kerynt
	amzer-dazont :	brezhoneg karint			
	BRATRONOS				
	NANTON{T}ICN		leucution	pour	Epadatextorix,	en
	EPADATEXTO-		association avec ses soeurs."
	RICI.LEVCUTIO				
	SUIOREBE.LOGI-				
	TOI				
	139 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,
	France, Ed. Errance, 1994, p. 64.			
	140 DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental,
	3 e emb., Paris, Éditions Errance, 2018, p. 199.			
		40			

141 LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 136-137. 142 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 64. 143 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 133. 144 LAMBERT P.-Y., 1994, p. 105. 145 DELAMARRE X., 2018, pp. 206-207

.

"Bratronos fils de Nantonos a établi un

  -ÍO : keñveriet eo bet ar ger DUGIÍONTIÍO ouzh an heniwerzhoneg gant Rudolf Thurneysen e 1908 rak an dibenn-ger -ío : ar rannig-stagañ -io a vefe kavet e-barzh an heniwerzhoneg *bheront(i)-io > berte.161 Anavezet eo ar rannigoù-stagañ er yezhoù keltiek : engeriet e c'hellfent bezañ en heniwerzhoneg (evit verboù kevrennek), marteze en henbredeneg.162 Roudoù -io a vefe e kembraeg : yssydd (brezhoneg "zo" ?) < *esti-io / *est-io. : a-zivout kelf ar ger, n'hon eus ket gerioù all da geñveriañ anat gantañ, nag e keltieg, nag en indeg-europeg. Koulskoude, rak e vefe UCUETIN (un anv-doue) renadenn ar verb, e c'heller treiñ DUGIÍONTIÍO "qui honorent, qui vénèrent, qui servent".165 Evit-se e vez lakaet war-wel dugiio-gant Michel Lejeune, troet "je fabrique, façonne", keñveriet gant ar gresianeg teúkhō, hag an indeg-europeg *dheugh-. Ret e vefe meizet UCUETIS evel un anvboutin, a dalfe "metal" 166 (pe "tra graet dre veli UCUETIS / gant ar c'hoved (tud UCUETIS)"

	Hervez Lewis ha Pedersen, e c'hell *-jo (indek-europek *jo-s) mont da vezañ *ijo. 163 Marteze
	e c'hellfe adsevel ar rannig stagañ -IÍO e-lec'h -ÍO ?
	➢	-NTI / -NT : merk trede gour al liester. 164 Da geñveriañ ouzh "senant" ha "diligentir".
	➢	DUGI-ÍO-

42

➢

  Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, p. 264. 

	sagitiontias a vefe penn-kentañ ul lavarenn a heul unan all. Kregiñ a rafe gant ur verb, a glaskfe
	tostaat ouzh al lavarenn gentañ marteze. An anv a heul, Severa, zo un dro-renadenn. Hervez
	Lambert e vefe gwelloc'h gwelout stumm ur verb en trede gour, gant ur raganv lostgeriet, e-
	lec'h ur ger-etre : sagitiont-ias. 170
	Ne c'heller ket chom hep keñveriañ gant an anv-verb *sagi-ti-(fait de chercher) 171 ;
	boutin er yezhoù indek-europek (*sāg-/ *sǝg-"quêter, flairer, rechercher") 172 : latin sāgīre
	(flairer, deviner) ; gresianeg hēgéomai (conduire) ; goteg sokjan (rechercher).
	169 LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,
	France, Ed. Errance, 1994, p. 171.
	170 LAMBERT P.-Y., 1994, p.171.
	171 LAMBERT P.-Y., 1994, p.171.

172 DELAMARRE X., 

  Hervez Lambert e c'heller gwelout da heul ur raganv lostgeriet, -utu179 ; marteze e vefe ar c'helf-diskouez *to-, en doa kemeret lec'h *so-e-barzh yezhoù indek-europek.180 Ouzhpenn-se e c'hellfe ivez bout adverbel -utu : "alors, ainsi".181 Delamarre a zalc'h un diforc'h all : -ontu a c'hellfe bezañ merk an doare-gourc'hemenn en amzer-dazont (-ontōd), gant "doubladur buhezek" ; tost-tost ouzh doare-gourc'hemenn an umbrieg e vefe neuze : habetutu. Ster resis an anv-verb a chom dianat. Ar yezhourien zo tennet etre daou : bezañ, bout (*bhṷii̯ -ont-> bii̯ ont-) ; pe skeiñ (*bheiǝ-[*bheiH-]). Peogwir ez eus troioù-damall tro-dro ar verb, e vefe gwelloc'h skeiñ hervez Delamarre. 182 Koulskoude, pa vez troet lavarennoù Larzac gant Lambert, e vez graet gant ar ster "bezañ" bepred. Gallout a reer

	adsevel *bh(ṷ)i-ont-"qu'ils soient" hervez Lambert, 183 ha "qu'ils soient", "qu'il soit", pe
	"qu'il(s) frappe(nt)" hervez Delamarre. 184

45

Hewel eo an dibenn-ger -nt-.

nu gnate ne dama gvssov n[... 197 - dama zo

  Koulskoude, pa vez lennet an deroù, eo sklaeroc'h gerioù an div linenn gentañ, ha roll an anvioù dud (a zo anat o natur), o deus harzoù merket met alies. Gallout a reomp soñjal eo bet gwashoc'h-gwashañ ar skritur a-hed al linennoù. Ar pezh a gavomp e-barzh labour deiziadur Coligny, evit skoueriañ. Ha diaester brasañ : pelec'h emañ ar Diouzh e voaz, en deus studiet mat ha donLambert ar skrid-mañ. Evit displegañ gerdarzh ha ster ar verb e vefe daou disoc'h hervezañ. Savet int war an diforc'h etre *tonk-ha *tong-. 191 Anat hag anavezet eo an daou stumm er yezhoù keltiek. Ret eo meizañ n'eo bet ket sklaer an diforc'h evit an holl : ne oa ket asantet gant Koch. 192 Anez rannet eo menozioù ar glaskerien etre *tonk-ha *tong-. Lenet war vaen, Saint-Germain-Sources-Seine. A-zivout ar verb, n'eo ket sklaer an niver. Lambert zo tennet etre daou hent : 195 unander "Lucios fils de Nertecomaros a offert un ariios à Aresquana", pe "Le chef du district "Sources-Seine", Lucio(s) fils de Nertecoma(ros), a offert" ; liester, troadur alies : "Les Riverains de Seine (et) Ariios ont offert (l'effigie de) Lucios fils de Nertecomaros". Trede gour an unander pe al liester e vefe. Ster ar verb a c'hell bezañ hep mar "en/o deus roet", da geñveriañ ouzh ievrv, a vefe ur stumm all. Gwelet war plad Lezou. Outañ a zo bet skrivet lavarennoù kevrinus c'hoazh, en o touez "ne regv. na[..." hon eus studiet endeo. Diaes da dreiñ ar frazennoù all, koulskoude e c'heller bezañ anavezet verboù. meizet e gelf-verb "souffrir, supporter" gant Lambert, padal e tro al lavarenn : "maintenant fils, n'obéis pas à Gussus", pe "maintenant, fils, ne cède pas à la violence". Lambert a stroll a-gevred al lavarennoù emañ "δεδε βρατου δεκαντεμ" en o barzh (pe δεδε βρατου δεκαντεν). 213 Bepred e vez kavet ar rener dirak ar verb. Koulskoude ne c'hellomp ket klozañ gant menoz e vefe amañ ar reolenn diwar urzh ar gerioù. Kavet a-galz eo an droskrid-mañ (un daouzegad), hag e c'hell bout boutin a-walc'h, ha kizellet alies gant ar C'halianed. Gwiriet eo ar boaz-se pa'y e sellomp ouzh berradennoù a zo bet studiet. Lambert a skriv a veze berraet ar ger diwezhañ nemetken (δεκαντεμ), stal ha pa oa βρατου ha δεκαντεμ ur ger nemetken ("βρατουδεκαντεμ"). Mar e oa daou c'her, e vefe berraet βρατου ivez. Pouezus eo ivez gouzout n'eo ket peuranat troadenn ar ger(-ioù ?)-se c'hoazh ("a donné/offert par reconnaissance avec la dîme / pour réalisation du voeu").Ne vefe ket arvarus lakaat berradur stummoù verb a anavezomp, diouzh amzer ha gour :

	Amañ ar pezh zo adskrivet gant Lambert, hag e droidigezh (troidigezhioù all zo) :
	"etic secoui toncnaman ❖ Gour kentañ amzer-vremañ :	"...et tous ceux qui jureraient ce faux-
	toncsiíontío meíon toncsesit bue-stummoù "reizh" delgu, regu	serment. Quant à celui qui l'a juré, que ce
	tid ollon reguccambion exsops" stummoù "direizh" imi / ιμμι	soit pour lui la totale déformation des os
	stummoù gant kengerioù	uediiumi, pissiumi	droits."
	Hag amañ lennadur Delamarre :
	"etic secoui toncnaman (pe ponc naman) ❖ Eil gour amzer-vremañ-sujañ :
	toncsiíontío meíon ponc sesit (pe toncsesit) buet-
	id ollon"	
	deuuorbuetid, loncate, dama
		Meur a hent zo evit meizañ toncsesit :
	-	Gallout a ra bezañ ur stumm verb toncse, trede gour an amzer-zispis sigmaek, gant
	dibennoù ger,	
	-	Pe toncses, eil gour an amzer-zispis sigmaek, gant dibenn ger.
	verb ?		
			48 56

-*tonk-a dalvfe "tonkañ, jeter un sort". Dibabet gant Fleuriot. Klevet mat er yezhoù all : heniwerzhoneg tocad, krennc'hembraeg tynghed, brezhoneg tonket.

-*tong-a vefe troet "touiñ", kavet an orin heñvel e meur a yezh c'hoazh : heniwerzhoneg tongaid, kembraeg tyngu, hag ar brezhoneg, anat. Amañ eo dibab Lambert. War ar c'henarroud gwirel (a-varn) e pouez eñ. N'eo ket aes donaat ster resis pep skouerenn skrivet e Chamalières. (toncnaman, toncsiíontío, toncsesit). Ne vefe ket toncnaman ur verb mes un anv. 193 etic... toncsiíontío zo keñveriet gant Lambert ouzh etic... dugiontiio. 194 Lakaet e vefe etic + V evit treiñ "et tous ceux qui + V". Un dro-goanagiñ a vefe, trede gour al liester, gant ur c'hengerstagañ -io. 49 Stummoù verb a heñvel bout en amzer-dremenet, evel iourus ha loncate : iourus El linenn 6 : nane devorbvetid loncate[... 196 deuuorbuetid. Peuzanat eo an elfenn -buetid, displeget eus ar verb "bezañ" e galianeg, en trede gour marteze ; an elfenn kentañ zo keñveriet gant Lambert ouzh ar c'hembraeg dyorfod "l'emporter, vaincre".

loncate. Troet "vous jetez", < lanka-"jeter", gant Lambert.

Linenn 7 :

52 δεδε βρατου δεκαντεμ

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Amañ izeloc'h mammennoù ar skeudennoù gwelet er c'hounskrid-se. El lizherennoù tev anvioù an aozerien, al levrioù, pe al lec'hiennoù internet.Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 89. 

		SKEUDENNOÙ	
	p. 21 :		
	➢	University of Cambridge, https://www.asnc.cam.ac.uk/spokenword/g_autun_sens.php
	p. 22 :		
	➢ LAMBERT P.-Y.➢ LAMBERT P.-Y.	
		(-o-ntai)	-ont	-ant
		59	

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 139. 

p. 23 : ➢ l'Arbre Celtique, http://encyclopedie.arbre-celtique.com/plat-de-lezoux-3911.htm p. 24 : ➢ l'Arbre Celtique, http://encyclopedie.arbre-celtique.com/plat-de-lezoux-3911.htm ➢ LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 151. p. 25 : ➢ LAMBERT P.

-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris

  , France, Ed. Errance, 1994, p. 151. 

	p. 30 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 138. 

	p. 31 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d

  ➢musagora, https://www.reseau-canope.fr/cndpfileadmin/musagora/mondes-antiquesmondes-modernes/la-langue-gauloise/les-sources-mentionnant-la-langue-gauloise/ ➢ l'Arbre Celtique, http://encyclopedie.arbre-celtique.com/menhir-de-naintre-vieux-

	poitiers-4192.htm
	p. 34 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

'inscriptions choisies,

Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 162. 60 

p. 33 :

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 93. 

	p. 38 :	
	➢	LEJEUNE M. et R. MARTIN, «

Stèle inscrite des sources de la Seine », Revue des Études Anciennes, 1956

  , vol. 58, n o 1, p. 71-82.

p. 40 : ➢ Musée de Cluny, https://www.musee-moyenage.fr/collection/oeuvre/pilier-desnautes.html. p. 41 : ➢ LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 161 ha 162. ➢ LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris

  , France, Ed. Errance, 1994, p. 99. 

	p. 43 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 162. 

	p. 44 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 161-163. 

	p. 46 :					
	➢	Mnamon,	Antiche	scritture	del	Mediterraneo,

http://mnamon.sns.it/index.php?page=Immagini&id=61&img=916&lang=fr. 61 p. 47 : ➢ LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 151. 

	p. 50 :	
	➢	LAMBERT P.-Y.

, La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,

  Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 160. 

MARTINET A., Des steppes aux océans : l'indo-européen et les « indo-européens », Paris, Payot, 1986, p. 14. 

ALINEI M., ha BENOZZO F., The Paleolithic Continuity Paradigm -Introduction, http://www.continuitas.org/intro.html, lennet d'an 10 a viz Gwengolo 2018.

In BALL M.J. ha J. FIFE (ren.), The Celtic languages, London, New York :Routledge, 1993., p. 40 : "This process, purpoted to have begun towards the end of the fifth century and completed by the middle of the sixth, is singled out as the crucial feature marking the death of British and birth of welsh and its sister neo-British languages."

Digoradur Michel Bréal in BOPP F., Grammaire comparée des langues indo-européennes., 1866, vol. 5/1, p. XVI.

Digoradur Michel Bréal in BOPP F., 1866, vol. 5/1, p. XIX.

DROIXHE D., « Souvenirs de Babel »,pp.55-74 : MZ van Boxhorn (1612-1653), en doa gwelet an heñvelderioù etre yezhoù europek hag aziek (a oa anavezet endeo d'ar mare-se), a soñje e voe ur yezh e orin ar re a oa en Europa. Anvet e oa gantañ "skiteg". En diwezh n'o doe ket ur gwir levezon e venozioù, a oa broadelerel ha damreizhek ouzhpenn.

Digoradur Michel Bréal in BOPP F., 1866, vol. 5/1, p. XIX.

GABRIEL BERGOUNIOUX, GRAMMAIRE COMPARÉE DES LANGUES INDO-EUROPÉENNES,http://www.universalis.fr/encyclopedie/grammaire-comparee-des-langues-indo-europeennes/.

GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 83.

RENFREW C., L'énigme indo-européenne : archéologie et langage, Paris, Flammarion, 1994, pp. 138-139. 

VENDRYES J., Grammaire du vieil-irlandais : (phonétique -morphologie -syntaxe),Paris, Guilmoto, 1908, p. 305 : " § 568. L'ordre des mots est soumis aux mêmes règles dans les propositions principales et dans les propositions subordonnées ; c'est-à-dire que dans ces dernières, après le mot -conjonction ou particule -qui exprime la subordination, les autres mots sont rangés comme si la proposition était principale." ; ha : " § 569. En règle générale, le verbe, précédé, s'il y a lieu, des éléments proclitiques qui font corps avec lui ( § 588), passe avant sujet et régimes ; toutefois, l'interrogatif ( § 559) se place toujours devant le verbe".

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 68. 

VENDRYES J., 1908, p. 307 : " § 575. Lorsque celui qui parle veut insister spécialement sur un mot de la phrase autre que le verbe, il peut l'exprimer en tête à condition de le faire précéder du verbe copule." ; p.309 : " § 579. La langue présente çà et là quelques dérogations au principe de l'ordre des mots. S'il y a intérêt à mettre en évidence un des mots de la phrase, on peut le jeter en tête, en dehors de la construction grammaticale, quitte à le rappeler ensuite au moyen d'un pronom."

BALL M.J. ha J. FIFE (ren.), The Celtic languages, London, New York :Routledge, 1993, p. 40. 

Skrivet ivez gant ARZEL EVEN, in Istor ar yezhoù keltiek, Hor Yezh, 1987, vol. 2/1. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 68. 

BALL M.J. ha J. FIFE (dir.), 1993, p. 40 : "clitic object pronoun or relativizing/subordinating particle". Ha pelloc'h : "This is due to a restriction placed on the operation of Wackernagel's Rule (...), whereby such clitics must occupy second position in the sentence, to a state in wich only the verb and certain particles were permitted to serve as host to such clitics.".

Lavarennoù a heul tennet eusLAMBERT P.-Y., 1994, pp. 94, 95, 124, 123 ha 93. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 69. 

GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 81.

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 65. 

JOUËT P., Dictionnaire de la mythologie et de la religion celtiques, Fouesnant (Bretagne), Yoran Embanner, 2012, pp. 419 ha 961.

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 89. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed.Errance, 1994, p. 139. 

GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, p. 166.

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,France, Ed. Errance, 1994, p. 158. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 151 ha 158. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 84-85. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 135. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 120-122. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 89 ha 97. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 141. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies,Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 161. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 63. 

GASTAL P., Nos racines celtiques, éditions désIris, 2013, pp. 73 ha 167. Skrivet e vez -ir, -ar hag -er evit an dibennoù-verb gant Gastal, rak e soñj ne oa ket pouezet dibenn ar gerioù. Arbennigourien all a skriv -ire, -are hag -ere kentoc'h.

DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, p. 144. 

DELAMARRE X., 2018, pp. 144-145. 

GASTAL P., 2013, p. 167. 

LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 63, 98-101. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 101. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 99 ; DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, pp. 153-154. 

DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, p. 264. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris,France, Ed. Errance, 1994, p. 171. 

DELAMARRE X., 2018, p. 264. 

LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 55 ha 57. 

LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 161-163. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 63 ; DELAMARRE X., 2018, p. 75 ; FAVEREAU F., Celticismes : les Gaulois et nous, Montroulez, Skol Vreizh, 2017, p. 348. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 72-73. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 72-73. 

DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, p. 106. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 74-76. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 151. 

DELAMARRE X., Dictionnaire de la langue gauloise : une approche linguistique du vieux-celtique continental, 3 e emb.,Paris, Éditions Errance, 2018, p.298. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 156. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 156. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 156. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 156. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, p. 97. 

LAMBERT P.-Y., 1994, p. 146. 

LAMBERT P.-Y., 1994, pp. 146-147. 

LAMBERT P.-Y., La langue gauloise : description linguistique, commentaire d'inscriptions choisies, Paris, France, Ed. Errance, 1994, pp. 86-89.