Patrice Marquand 
  
Varenius Voltin 
  
Varvs C C R Iiii Posvit 
  
René Sanquer 
  
Koulz Ha 
  
Louis Pape 
  
Ha Patrick 
  
  
  

berniet da sevel ur c'hasino, ur sichenn kollet an delwenn anezhi 5 . War ar sichenn-se e c'heller lenn gant poan an enskrivadur : N. AVG. NEPTVNO HIPPIO C.

ket an enskrivadur-se ouzh un azeulerezh-bro met degaset e voe Neptune Hippius gant marc'hadourien roman staliet e Douarnenez d'ober kenwerzh ar garum. Unan eus ar varc'hadourien-se a oa moarvat Caius Varenius, ezel eus ar meuriad Voltinia, ur seurt kumuniezh a strolle keodedourien roman eus Bro-Narbona (Narbonne) dreist-holl, met ivez eus Saintonge hag eus broioù all e Galia. Hervez Patrick Galliou, Caius Varenius ne oa ket un Osisme, marteze a-walc'h, nag an izili all eus ar conventus. Skrivañ a ra ouzhpenn : « les Celtes n'ont pas, en effet, de dieu de l'Océan […] Il est bien peu probable qu'un dieu aussi exotique (Poseidon Hippios) ait été adoré par les sauniers armoricains.. 9 ».

Al lavarenn « Les Celtes n'ont pas de dieu de l'Océan » zo bet amprestet ger-ha-ger digant René Sanquer 10 a zavee da Paul-Marie Duval 11 : « …ce dieu [doue ar Meurvor] est inconnu chez les Celtes. » Padal, Paul-Marie Duval a ouzhpenn er bajenn da-heul : « …il [Neptune galian-ha-roman] est rarement honoré sur les rivages : on l'y trouve aux Pays-Bas […] ; sur la côte armoricaine, une dédicace honore en lui le dieu de l'Océan et ses fidèles sont des bateliers (aze, Paul-Marie Duval a gas d'ar pennad-skrid gant Pierre Merlat). […] Il est probable que dans ces deux provinces des génies des eaux ont été rassemblés dans une dévotion particulière à Neptune. » Met enskrivadur Douarnenez n'eo ket an dedi nemetañ da Neptune war aodoù ar Meurvor atlantel : e Galiza, e proviñs Pontevedra, hag e-kichen beolioù da fardañ hiki, ez eus bet kavet un aoter warni un enskeivadur dediet da Neptune (hep lesanv avat). Evit ar c'helenner Millan, eus Skol-veur Compostela, e c'heller krediñ e veze azeulet eno doue keltiek ar mor, dindan e stumm roman 12 .

War-fed aozadur ar conventus roman e c'heller kavout abeg e komzoù Patrick Galliou ivez. Hervez Robert Etienne, studiet gantañ ar conventus-se e Bourdel, ma veze degaset arc'hant gant ar varc'hadourien roman evit diorren o c'henwerzh e Galia e fizient merañ o aferioù en ur c'hulator dibabet e-touez pennoù-bras ar vro 13 . Splannoc'h an traoù c'hoazh e Saintes ma kaver daou enskrivadur graet gant keodedourien roman a orin galianek. An hini kentañ, Caius Julius Rufus, a lakaas sevel, e 18 pe 19 goude JK, ur volz en enor d'an impalaer Tiberius. An dedi a ro deomp hendadoù Caius Julius Rufus, a oa mab Gaius Julius Otuaneunus, mab-bihan da Gaius Julius Gedemon ha mab-kuñv da Epotsorovidus. An tri anv a-stroll pe tria nomina a verk ar romanekaat, met Otuaneunus ha Gedemon a hañval bezañ anvioù galianek. Anv an tad-kuñv a zo keltiek da vat -savet moarvat diwar anv ar marc'h, epos, e galianeg -ha n'eo ket bet romanekaet. An eil, Caius Julius Victor II, a lakaas sevel un ti-kañv bras evit e dad Caius Julius Victor I, anezhañ mab Conconnetodubnus, mab-bihan Agedomopas, hag ezel eus ar meuriad Voltinia. Aze c'hoazh, Agedomopas ha Conconnetodubnus a zo anvioù galianek 14 .

Menegomp c'hoazh Caius Julius Marinus (« moraer »), kulator keodedourien roman e Saintes, ha mab Caius Julius Ricoveriugus, un anv hanterromanekaet. Hervez Louis Maurin, a-du gant Robert Etienne, « le conventus réunissait aussi bien les indigènes promus dans la 3 cité romaine que les citoyens romains venus de l'extérieur s'installer à Saintes. Cette dernière catégorie semble avoir été peu nombreuse 15 . » Hag e Douarnenez neuze ?

Diaes eo gouzout eus pelec'h e oa Caius Varenius e gwirionez. Eus Bro-Narbona, eus Saintes, eus Douarnenez, un Osisme romanekaet, evel noblañs Saintes ? Forzh penaos e c'heller krediñ e oa henvroidi er conventus pe, da nebeutañ, e-touez ar besketaerien hag an holenerien a bourchase an danvez d'ober ar garum. An teknik da broduiñ holen evit ar garum, dre dommañ an hili, ne voe ket degaset gant ar Romaned na anavezent ket anezhañ 16 . Met anavezet mat e oa, abaoe oadvezh an arem da nebeutañ, gant tud an arvor, eus Saintonge da vae Menez-Mikael, gourenez Arvorig hag all ha dreist-holl 17 .

Gellout a reer krediñ, neuze, e voe dibabet Neptune Hippius gant meuriad Voltinia abalamour ma klote gant un azeulerezh-bro diazezet a-raok donedigezh ar Romaned. Kementse a oa un doare difeuls da lakaat tud ar vro da gemer perzh en o c'henwerzh ha, war un dro, d'o sachañ war-du ar sevenadur roman. A-fet ar politikerezh-se e c'heller menegiñ ivez santual Trogouzel, e-kichen Douarnenez, bet savet en un doare kaer ha bras-meurbet, gant mein, etre 80 ha 100 goude JK, war aspadennoù eus ur santual galian graet gant koad hag a oa bet anezhañ etre an eilvet hag ar c'hentañ kantved kent JK 18 . A-benn ar fin, ne oa ket Neptune Hippius, heñvel ouzh Poseidon anezhañ, ken a-vaez-bro ha se evit holenerien Arvorig.

Rak evit gwir, « les Celtes ont hérité de leurs plus lointains ancêtres, avant même qu'ils ne s'individualisent comme celtes, l'image d'un grand dieu des eaux, peut-être d'abord fluviales, mais tout naturellement marines dès qu'ils ont connu mer et océan. 19 » Doue keltiek ar mor -Nechtan ha da c'houde Manannan en Iwerzhon, Manawyddan e Kembre -a zo heñvel-mik ouzh an doue gresian Poseidon. D'ar mare ma oa ar Gelted hag ar C'hresianed o chom a-gevret war bord stêr Donau (e-tro ar 4vet milvet kent JK) ne oa nemet un doue hag a rene war an dourioù dre vras, un doue boutin d'an holl bobloù indezeuropat 20 .

Perzh pennañ an doue gresian Poseidon eo e liamm gant ar marc'h -bez' e c'hell bezañ ur marc'h e-unan, hervez hengounioù zo -hag ar perzh-se a zo da vManannan / Manawyddan ivez 21 . Un delwennig marc'h zo bet kavet e gourenez Kraozon, stank enni an anvioù-lec'h savet diwar « marc'h » (Lostmarc'h, Brenvarc'h, Ronvarc'h, Pont-marc'h ha kement zo). Peadra zo da soñjal e oa ar marc'h ul loen sakr evit annezidi ar c'hourenez 22 . Anvioù-lec'h all, e trowardroioù Douarnenez -Portzmarc'h (Plomarc'h hiziv an deiz), nepell diouzh traezenn ar Ri -ha betek Pont-'n-Abad -Penmarc'h -a zo bet savet diwar anv ar marc'h ivez. An tolead-15 Ibid., 149-150. 16 Sanquer, Galliou, 1972, 223. E Douarnenez e voe gwellaet hag azasaet an teknik-se ouzh ezhommoù produerezh ar garum. 17 Teknik ar paludoù-holen, deuet eus ar Mor kreizdouarel marteze, n'eo testeniakaet e Breizh nemet adal ar Grennamzer Uhel. Diwar-benn an teknik dre dommañ, gw. [START_REF] Gouletquer | Les briquetages armoricains : technologie protohistorique du sel en Armorique[END_REF]ha Daire, 2003. War a seblant e vije bet gounezet holen en Arvorig ar Su ken abred ha marevezh an Neolitek, gw. Cassen, de Labriffe, Ménanteau, 2006, 33-54. 18 Al lec'h a oa annezet abaoe ar 5vet-4vet kantved kent JK. Gw. Clément, 1979, 23-25 ;Giot, Briard, Pape, 1995, 256 ;Pape, 1995, 166 ;Galliou, 2005, 314. Roet e oa bet lañs d'ar politikerezh-se gant an impalaer Aogust a voe kroget gant ar romanekaad e Galia evit mat dindan e ren : dibabet en doa Lugdunum -kreñvlec'h an doue Lug -evel kêr-benn Galia roman ha diazezet eno Bodadeg-Veur Galia, dalc'het bep bloaz d'ar c'hentañ a viz Eost, deiz gouel Lug, Lughnasad en Iwerzhon. 19 Sergent, 2004, 524. 20 Sergent, 2004, 465-526. Ouzhpenn an doueed Poseidon ha Nechtan a oa heñvel an eil ouzh egile. Daveañ a reomp d'an daou levr tev-mat (Celtes et Grecs, I ha II) skrivet gant Bernard Sergent diwar-benn ar vojennerezh voutin d'ar Gelted ha d'ar C'hresianed. 21 Sergent, 2004, 466-471. 22 Eveillard, 1975, 46 ;Tanguy, 1975, 57 

Ar gontadenn AT 782 er broioù keltiek

Mojenn roue Marc'h e zivskouarn marc'h a glot gant ar gontadenn-skouer AT 782 -roue e verkoù loen -a voe staget ouzh March mab Meirchiawn an hengoun kembreat 38 . March mab Meirchiawn a zo unan eus tri Llyghessawc Enez Preden, ur ger a sinifi « moraer », «morlaer », pe « harluad » 39 hag a ra dave, moarvat, da dreizhadennoù niverus Mor-Breizh da vare ar rouantelezhioù doubl, dindan evezh ar penn morlu a vefe bet March anezhañ, marteze a-walc'h hevelep den ha Konveur.

Padal e voe roet ar memes lesanv d'ar roue mojennel iwerzhonat Labraid Loingsech, Loingsech o vezañ heñvelster ouzh Llyghessawc. En hengoun iwerzhonat e voe staget ar gontadenn-skouer AT 782 ouzh daou roue mojennel a-benn ar fin : Eochaid -da lavaret eo Eochaid Ollathir, an Dagda 40 -ha Labraid Loingsech. Evel an Dagda ha reoù all, Labraid a 30 Flobert, 1997, I, § 53-59. 31 Diouzh al lec'h ken diouzh ar mare eo bet taolennet Konveur e Buhezioù sent en un doare gwall zisheñvel : ar re savet e Bro-Leon -Buhezioù Paol ha Goueznou -a lak war wel kentoc'h e duioù mat hag e c'halloud tra m'eo ar c'hontrol-mik er Vuhezioù savet e reter pe kreisteiz Breizh. Adalek kreiz an 11vet kantved ne vo sellet outañ nemet evel un alouber pe ur muntrer. Gw. Bourgès, 1996, 424. 32 Tanguy, 1990, 31-33. 33 ibid, 109. Brezhoneg ganeomp diwar an droidigezh c'hallek. 34 Bromwich, 1961[2006], triadennoù 14, 26, 71, 73, p. 435-438. 35 Merdrignac, 2004, 273-274. 36 Kerboul-Vilhon, 1997, 41-42, § 28. 37 Bourgès, 1996, 425. 38 Bromwich, 1961[2006], 435-438 ; Milin, 1991, 177-196. 39 Bromwich, 1961[2006], triadenn 14, 28-29. 40 Milin, 1991, 47-83.

Brezelourien ha roueed

Labraid a seller outañ evel diazezour rouantelezh Leinster, Laigin en heniwerzhoneg. An anv-se a zeverfe eus an anv boutin laigin, o termeniñ ur seurt goafioù a voe Labraid an hini kentañ o fardañ anaezhañ 59 . Hogen, unan eus moranvioù Manannan eo Gaer, marteze awalc'h « Goaf », eus an hengeltieg gaiso-. Manannan a vez ur brezelour a-wechoù, gantañ ur c'hleze galloudoù hud dezhañ. Arm milanavezet Poseidon eo an tridant met ur c'hleze hir, heñvel ouzh ul luc'hedenn, a zo gantañ ivez. Ha Labraid a oar ober gant ur c'hleze : « Il y a un guerrier qui a fait au-delà des mers une multitude d'exploits/ c'est Labraid, le rapide manieur d'épée 60 . » Labraid a vez lesanvet Lorc ivez, un anv roet c'hoazh d'e dad-kozh Loegaire Lorc. Lorc, evel anv-gwan, a dalv « ferv », « kriz », hag evel anv-kadarn, « muntr », pe « muntr un den kar » zoken 61 .

Un den drouk ha kriz eo March mab Meirchiawn e hengoun pobl Kembre 62 . Aze e c'heller menegiñ Konveur, kinniget abred-mat -adal Buhez sant Samzun en 8vet kantvedevel alouber rouantelezh Devnon, lazhet gantañ ar rieg reizh Jonas ha war-nes ober e stal d'an hêr Judual 63 . Brud fall Konveur ne ray nemet kreskiñ da c'houde, dindan bluenn Vitalis e Buhez sant Gweltaz, da skouer : lazhañ a ra ingal e wragez, en o zouez santez Trifin, dibennet gantañ 64 . Perzhioù brezelour Konveur a gaver ivez en e anv : « ki meur » koulz ha « kadour meur ».

Wrmonoc, e Buhez sant Paol Aurilian, a ro dezhañ an titl a roue ha Labraid eo roue diazezour Leinster. March mab Meirchiawn, evit e gelo, a zeuy da vezañ roue March ar romantoù diwar-benn Tristan hag Izold. Evit a sell ouzh Marc'h eus Kerne-Izel, hogos an holl stummoù dastumet a ro an titl a roue dezhañ. Manannan eo roue diwezhañ an Tuatha Dé Danann, ren a ra war ar Bed All ha Poseidon a vez graet Basileus (roue e gresianeg) anezhañ a-wechoù 65 .

Doue ar mor ha doueez ar brezel

E folklor Iwerzhon eo bet mesket ar gontadenn-skouer AT 782 gant hini AT 2400mantell santez Berc'hed -, ha liammet ar santez gant roue e zivskouarn marc'h 66 . Santez Berc'hed eo ar stumm kristenaet eus an doueez keltiek Belisama, Brigit en Iwerzhon ; ingal e vez liammet ivez gant ar Werc'hez Vari ha kement-se adal an testennoù iwerzhonat koshañ. Stank-tre e vez azeulet Berc'hed e Breizh, stankoc'h eget ar peurrest eus ar c'hevandir 67 .

Hogen, ur vojenn lec'hiet nepell diouzh Douarnenez, war ar Menez-C'homm, a dosta ar roue Marc'h ouzh ar Werc'hez Vari. Ar vojenn-se a voe dastumet e 1873 gant René François Le Men, ha da c'houde, e 1893, e voe embannet ur stumm all anezhi gant Anatole Le Braz. Ar stumm dastumet gant Le Men a ra anv eus ur roue na voe ket direbech e vuhez. Sebeliet e voe war tor ar Menez-C'homm. Evit tennañ ene ar roue-se eus ar Purkator e rank neb a dremen 59 « Loingsech s'empara de la souveraineté de l'Irlande, et il fut le premier à faire de larges lances bleues (laigen), ce qui est à l'origine du nom des Laigin (habitants du Leinster). », Panégyrique de Saint Colomba, meneget gant Milin, 1991, 94-95. 60 Meneget gant Milin, 1991, 108, notenn 51. 61 Milin, 1991, 91, notenn 12. Loegaire a voe lesanvet evel-se dre m'en doa lazhet Badhbhchaid dre dreitourezh, hervez Keating, History of Ireland. 62 Milin, 1991, 186. 63 Flobert, 1997, I, § 53-59. 64 Kerboul-Vilhon, 1997, 151-155. 65 Sergent, 2004, 493. 66 Milin, 1991, 118-124. 67 En hengoun Breizh, evel en hengoun Iwerzhon, eo Berc'hed pe gwiliouderez ar Werc'hez Vari, pe mamm Jezus. Gw. Sanquer, Laurent, 1971, 104-106. hebiou d'e vez teuler ur maen warnañ ha pa vo uhel a-walc'h ar Bern-Mein abalamour d'an ene da welet chapel Itron-Varia ar Menez-C'homm e vo dieubet ha kaset d'ar Baradoz. Merc'hed zo a zegase mein gante zoken, leun o zavañjer, d'o zeuler war ar Bern-Mein.

Stumm Le Braz a ro muioc'h a ditouroù : ar roue a oa ar roue Marc'h. Pa varvas e fellas da Zoue e zaoniñ abalamour d'e bec'hedoù niverus. Met Marc'h a gehele kalz ar Werc'hez Vari hag a-drugarez da se e voe difennet ganti davet Doue a asantas chom hep daoniñ Marc'h neuze, gant ma chomo e ene en e vez ken na vo uhel a-walc'h ar bez-se abalamour d'ar roue da welet tour chapel an Itron Varia. Evel-se ne vefe ket daonet e ene met ne vefe ket saveteet kennebeut. Met ar Werc'hez Vari a c'hoarias un dro-gamm da Zoue : degas a reas mein e plegoù he sae, diouzh an noz, d'o zeuler war vez e vignon evit e uhelaat. Lavaret a rae d'ar veajourien ober kemend-all 68 .

Ar Werc'hez Vari o tougen mein e plegoù he sae a zegas soñj eus ar mojennoù diwarbenn ar boudiged o dije savet ar peulvanoù hag an taolioù-maen 69 , met ivez eus ar c'hannerezed-noz, gwalc'het gante, e-pad o buhez, dilhad an dud gant mein evit esperniñ soavon, hag abalamour da se int bet kondaonet da walc'hiñ dilhad dizehan, diouzh an noz hag o marv-pad, gant mein degaset gante en o zavañjer. Evit Christian-Joseph Guyonvarc'h, « la lavandière de nuit bretonne est bien une survivance, oubliée et atténuée, de la déesse celtique de la guerre 70 . » Ne vez ket enoret ar Werc'hez Vari er Menez-C'homm dre zegouezh, war a seblant, met ul liv kristen zo bet roet d'un azeulerezh koshoc'h, gouestlet d'an doueez keltiek Belisama. 800 metr eus chapel an Itron Varia e oa un templ galian-ha-roman. Nepell alese, e Dineol, ez eus bet kavet , e 1913, aspadennoù eus un delwenn arem bet douaret en ur guzhiadell. An delwenn-se a skeudenn ur plac'h yaouank, ganti war he fenn un tokarn stumm « roman-hacorinthian », treset warnañ ur re zaoulagad a laka da soñjal e daoulagad ur gaouenn, labous an doueez gresian Athena.

Evit gwir, an oberenn-se a voe savet er c'hantved kentañ goude JK gant arzourien eus ar vro bet levezonet gant stummoù gresian -stil ar fichañ blev pergen -kentoc'h eget gant stummoù roman rak skañv a-walc'h e oa pouez ar romanekaad e kornôg Arvorig d'ar marese 71 . War gern an tokarn, dindan ar melkern, un alarc'h gouez, peuzheñvel ouzh laboused ar Bed All keltiek. Tokarnioù a-seurt-se, ul labous war ar c'hern anezhe, n'int ket rouez en arz keltiek, unan a weler war gaoter Gundestrup, da skouer. Reoù all zo bet kavet gant an henoniourien, e Roumania pe e Corent (Aovergn) nevez zo.

Neuze, daoust ma voe awenet oberour an delwenn gant ur patrom gresian e oa keltiek an azeulerezh anezhi hag an doueez kehelet ne oa ket Athena ar C'hresianez, na Minerva ar Romanez, met o c'henseurtez kelt Belisama 72 . Dre ma voe dilec'hiet an delwenn evit he c'huzhat e c'heller soñjal e veze azeulet da gentañ penn en templ galian-ha-roman, war tor ar Menez-C'homm, e-kichen chapel an Itron-Varia 73 .

Erfin, perzh ar Werc'hez Vari e mojenn bez ar roue Marc'h a zegas koun eus hini ar voudig Morgan -Morrigan en Iwerzhon, ur stumm all eus doueez veur ar Gelted -e-kichen 68 Milin, 1989, 21-23. 69 Ibid., p. 32, notenn 29. 70 Guyonvarc'h, Le Roux, 1983, 79-87. Tem ar c'hannerezed-noz a zo hollgeltiek. Kavet e vez en Iwerzhon gant Morrigan hag e Kembre gant Modron (gw. Bromwich, 1961Bromwich, [2006]], 449-451. 71 Sanquer, Laurent, 1971, 85-102 ; Sanquer, 1973a, 63-80. 72 Diwar-benn ar perzhioù boutin etre Athena ha doueez veur ar Gelted (Belisama, Bodb, Macha ha kement 'zo), gw. Sergent, 2004, 423-463. 73 Sanquer, 1973a, 64. distummadur eus Mabon ac Owein, a gaver er romant henc'hallek Erec et Enide pergen 82 An driadenn-se a ra dave d'ur gontadenn miret en dornskrid Peniarth 147 : Urien Reget a gej gant merc'h roue Annwfn a zo o walc'hiñ e-kichen ur roudour, ar pezh a rank ober ken he do ur mab gant ur c'hristen. Lavaret a ra neuze da Urien en do ur mab diganti ma teu en-dro abenn bloaz. A-benn ar fin en do ur mab hag ur verc'h, Owain ha Morfudd. Merc'h roue Annwfn eo Modron merc'h Avallac'h, evel-just 84 . E Buhez sant Kentigern, skrivet e Skos etre 1147 ha 1164, e kaver mui pe vui an hevelep kontadenn bet lakaet war gont Euwen mab Urien a wall merc'h Leudonus ha diwar se e voe ganet ar sant 85 . Ar vojenn-se a gaver ivez e Gres azivout Poseidon ha krouañs Thêseus nemet eilpennet eo bet an traoù 86 .

Owein hag e dad Urien Reget a voe daou benn breton istorel hag a stourmas a-enep ar Saozon a oa oc'h aloubiñ hanternoz Breizh-Veur e-kerzh ar 6vet kantved. Kanet e voent gant ar barzh Taliesin 87 ha staget e voe temoù mojennel oute, temoù a selle ouzh an doue Maponos, moarvat dre ma oa stank an azeulerezh anezhañ hed-ha-hed moger Hadrien dreistholl, nepell diouzh rouantelezh Reget, eta 88 . Hogen, e Bonhed Gwyr Y Gogled « Ac'hoù Paotred an Hanternoz », e vez lakaet Urien da vezañ mab Kynvarch (« ki-marc'h ») mab Meirchiawn 89 . Evel-se, Owein, breur Mabon pe heñvel outañ er mojennoù, a vefe ivez mabbihan Kynvarch mab Meirchiawn, un anv ken tost ouzh hini March Konveur -mab Meirchiawn ivez -ken e c'heller krediñ eo ar memes tudenn evit doare.

Ul liamm all etre Owein hag ar roue Marc'h a c'hellfed kaout, marteze, er romant Mélusine skrivet er 14vet kantved gant Jean d'Arras a gont penaos e voe lakaet Urien mab henañ Melusine ha Raimondin, hag ar mab-se a oa divskouarn hir dezhañ. Melusine a anzav d'he gwaz en deus hendadoù breton neuze : mab eo da Herve eus Leon. Divskouarn hir ar bugel a zo evel merkoù pe arouez al lignez vreton a ziskenn Raimondin hag Urien anezhi.

E Sant-Fregan, e Bro-Leon, lec'h m'eo bet dastumet mojenn ar roue Marc'h, e voe implijet ar vojenn-se gant aotrouien ar c'horn-bro evel dannevell-diazez o lignez. Aotrouien Penmarc'h, evel ma raent anezhe o-unan, o doa lakaet tresañ ur penn marc'h war o ardamezioù 90 .

Evit a sell ouzh beskonted Leon, an anvioù roet ingal da bennhêr an tiegezh a zo Herve ha Guiomarc'h, ha n'eo ket Urien. An anv Guimarc'h, anv ar marc'h ennañ, a zegas soñj eus ar penn breton Guihomarc'h a rene war hanternoz Breizh e penn kentañ an 9vet kantved.

  . Bernard Tanguy a veneg ouzhpenn, p. 67, penaos roudoù ar romanekaad er c'hourenez « demeurent faibles et limitées à quelques toponymes spécifiques, souvent assez tardifs.her Devnon. Trec'het ha lazhet e voe Konveur gant Judual e fin ar gont 30 . Padal, e Buhez sant Paol a Leon eo bet lakaet da roue 31 dindan bluenn Wrmonoc.Met ar c'harg pennañ bet fiziet e Konveur, gant ar roue frank Childebert moarvat, eo hini praefectus classis, ha kement-se a weler splann e Buhez sant Herve, bet skrivet en 13vet kantved, met o vodañ elfennoù koshoc'h, stummoù henvrezhonek an anvioù-tud hag an anvioù-lec'h pergen 32 . Er Vuhez-se e weler Konveur oc'h ambroug Hoarvian, tad Herve ha barzh Childebert, eus Breizh-Vihan da Vreizh-Veur :Pa oa erru poent distreiñ d'e vro e voe roet da Hoarvian e walc'h a brofoù ha lizhiri a-berzh ar roue a roe urzh da Gonveur, prefed ar roue, ambroug anezhañ war vag betek e vro genidik 33 .Diwar-se e c'heller soñjal e oa karget Konveur, dre ma rene war an daou ribl eus Mor-Breizh ha dre ma oa e penn morlu Breizh, d'ober war-dro divroañ ha mont-dont e genvroiz. Seul vui ma reer anv e Triadennoù Enez Preden eus ur penn morlu all, March mab Meirchiawn 34 , a zo moarvat en hengoun kembraek an hevelep den ha Marc'h Konveur eus Devnon. Tostaet e vez ivez Konveur ouzh Kynvawr, meneget meur a wech e ac'hoù Kembre, Bonedd y Saint hag Ach Morgan ab Owein. Kynvawr a vefe gourvab Kynan (da lavaret eo : Kenan Meriadec) ha tad Custennin Gornev (Kerne-Veur)35 . Hemañ diwezhañ a hañval bezañ hevelep den ha Custennin Devnon, unan eus an dierned vreton gourdrouzet gant Gweltaz 36 . An tiern a zeu war-lerc'h Custennin e skandaloù Gweltaz, Aurelius Caninus, a c'hell bezañ tostaet, diwar e anv latin (caninus : ar c'hi) ouzh Kynvawr ha neuze Konveur, a vefe e anv klok Marcus Aurelius Commorus 37 .

  . Mabon hag Owein o deus ar memes mamm, Modron, hervez an hengoun, hag Owein a zo lakaet da vezañ mab Urien Reget ha Modron en driadenn 70 : Owein mab Vryien a Moruud uerch Vryen ac Anarun Archesgob Llydaw, o Vodron merch Auallach eu mamm 83 .