Boucherit 
  
Ana Gilles 
  
Danu Digoradur 
  
Anna Gristen 
  
Breizh * Danu 
  

Peadra zo da souezhiñ gant kudennerezh ar pennad-mañ marteze, pa gav d"ar bras eus ar glaskerien emañ staliet an traoù evit a sell ouzh Ana / Dana : ar memestra eo. Evurusamant n"emañ ket an holl oberourien a-du gant se. « Anu, a oa kenstaget gant Munster dreist-holl, a veze sellet outi evel mater deorum hibernensium 1 , pa veze anavezet doueelezhioù Iwerzhon evel Tuatha Dé Danann […]. Kemmesk e-leizh a zo bet etre Anu ha Danu ha en em c"houlenner hag-eñ e oant tud disheñvel er penn kentañ pe get. » a skriv darn 2 . N"eus ket ezhomm bezañ arbennig evit merzout eo stag Ana gant an neolitik ha laezh ar vro, pa vefe stag *Danu kentoc"h gant meuriadoù kadourien o aloubiñ un enezenn. En enklask-mañ hon eus dibabet heuliañ an div dudenn diouzh o roudoù, an eil kredabl betek stêrioù bras Sibiria, eben emichañs betek Anatolia an Hittited. Tost-tre int an eil ouzh eben afed kefridi mitologel. Evit a sell ouzh Ana, kavout a ra deomp bezañ deuet a-benn da gaout an distag diouzh mojenn azeul abred

Don, Dnieper, Donets, Dniester, a zo holl savet o anvioù 10 war ar wrizienn Danaoad-se 11 . Fonnusaat a c"heller ar renabl gant ar wrizienn bProto-Indez-Europeg adsavet, *Dehanu 12 . Evit an asant war dezrann filologel anv *Danu bezañ ledan, ne vir ket ouzh ar skiantourien da chom bout war an dudenn he unan: « Edo ur meuriad ragistorel, neolitik sur a-walc"h, o chom en un tolead tost d"ul lec"h dourek, marteze ur stêr pe ur wazh. An dour-se a voe personelet evel un doueelezh gwregel, hag an doueez he deus roet he anv d"ar meuriad. Ne oa ket ur meuriad Indez-Europek met kentoc"h unan a oa bet a-stok gant Kent-Indez-Europiz abred a-walc"h 13 ».

Gouzout a reer eo bet disrannet ar gKent-Indez-Europiz etre Indez-Iraniz hag Indez-Europiz e-pad an trivet milved KK. A-benn ar fin eo bet torret an unaniezh war etimologiezh *Donu, gant kavadennoù fonologel nevez.: « An anvioù ster Slaveg Don, Dniepr, and Dniestr a deu eus ar Skuteg *dānu, *dānu apara "stêr uhel", *dānu nazdya "stêr izel" [...]. Kembraeg Donwy a dalvez diarvar ez eo hêr ar C"heltieg hag an Iraneg d"an hevelep anv stêr. Daoust da menoioù skolaerien gent [...], a oa evito Danao Iraneg a orin, ur vammenn geltieg ne c"hell ket bezañ bannet war diazezoù yezh, hag an anv Dānuvius a zo testeniet da gentañ e rannvro kornog adwazeg an Danao, ma komzer keltieg. » Pelec'h emañ ar gudenn enta? « Kenstaget eo bet anv an Danao < *Dānouio-gant an Doueez Iwerzhoneg *Danu14 . » Eno 'mañ 'n dalc'h : rak ma'z eo hir bogalenn *Dānouio-, ez eo berr hini *Danu hag ivez hini Dôn hervez an oberour : « an Iwerzhoneg en deus un a berr pe un o berr, ar C"hembraeg an o keltieg berr, ha Danao < *Dānouio-un a hir15 . » Koulskoude, pa 10 12 DEXTER, Ibid. 13 DEXTER, Reflections 1990,: « In summary, one may deduce that there was a prehistoric, probably Neolithic tribe, which inhabited an area near a watery place, perhaps a river or stream. This water became personified as a feminine deity, and the goddess gave her name to the tribe. The tribe was probably not Indo-European but one with which the Proto-Indo-Europeans came in contact early on. » p. 58. vezer koun n"eo ket *Danu ur ger keltieg, hogen e-giz m"eo bet gwelet, ur ger azasaet e Keltieg diwar an Indez-Europeg *Donu ha : « Peogwir […] eo bet an "Danuva" kemeret e Keltiek (kentoc"h eget keltiekaet) […], arabat teurel evezh kement ouzh ar bogalennoù ha ma vije bet *Danu keltieg a orin 16 . » Orin ar ger *Donu Evit mont pelloc"h war ar poent-se e ranker treiñ war-du Sibiria an neolitik, gant an dic"hortoz ma vefe. Pa glasker kompren menoziadoù abred an Evenked, ez eus ur ger a deu alies: buga an hini eo, a dalvez evit ar bed tro-dro, ar bed digemmesk. Kement tra en-dro d"an dToungoused, douar, lec"h annez 17 , taiga, bro, tolead, a oa Buga pe dunne : « An heñvelster evit buga a zo dunne (dunda 18 ) hag ar ster kentañ a denn d"an douar, d"al lec"h, [...] "taiga", "bro", "tolead 19 ». Dezrann filologel ar ger a zo eus ar re bouezusañ : « Ar c"hef dun || don hag a zo kozh bras e orin hervez doare, a oa anezhañ a-gent d"ar pourvezioù yezh [a ya da sevel diaz] ar familhoù yezh a-vremañ, strinkennañ. E Sanskriteg, ar ger dhuni a dalvez « stêr 20 ».

Gant ar stumm dhuni-mañ e anavezomp stumm Kent-Indez-Europek *Dehanu meneget agent 21 . Displegañ a ra Vasilevich : « A. Afanasyev a notenn eo bet ar ger dhuni degaset er yezhoù Slav eus ar reter ("Don", "Danube", ha dre vras "stêr" e kanaouennoù ar Boloniz ha Galisianed). [...]. En ur vont war emdreiñ, talvoudegezh kentañ ar "maezioù tro-dro" (menezioù, stêrioù, koadoù) a voe strishaet disheñvel hervez ar familhoù yezh: gant darn e "douar" (menezioù, koadoù), gant darn all e "stêr" 22 . » Glannioù ar stêrioù a veze annezet abalamour d"ar c"hig-pesk, ha kig-loen er c"hoadegi nepell. Ar c"hirvi-dour a zeue da zivalbiñ enno 23 . Kavout a ra deomp neuze bezañ dizoloet ur meuriad a zere ouzh termenadur M. Dexter, hini Evenked ar Podkammenaya Tunguska. Un adstêr eo 16 DEXTER, Miriam. E-mail prevezh. 17 VASILEVICH G.M. Early concepts about the universe among the Evenks (materials) in Studies in Siberian Shamanism / Ed. Henry H. Michael. N°4, 1963; « The synonym for buga is dunne (dunda) and its primary meaning was indicative of earth, locality. [...] "earth," "place," "taiga," "country," "area. »; p. 49. 18 VASILEVICH, ibid. « With some groups of Evenks it took on the meaning of "grave" since the idea of ancestral graves became part of the idea of "one"s own land," first for the tribe, and later for the extended family ». 19 Ibid. : « The synonym for buga is dunne (dunda) and its primary meaning was indicative of earth, locality. [...] "earth," "place," "taiga," "country," "area". » 20 Ibid., The stem dun || don is apparently of very ancient origin, and existed before the crystallization of the linguistic stocks [which form the basis of] modern language families. In Sanskrit the word dhuni meant "river; p. 77. 21 Pe Deh3nu. CW, Peb ibid., a blij gwelloc"h dezhañ *deh2nu-. 22 Ibid. : « A. Afanasyev points out that [the] word dhuni was introduced into the Slavic languages from the east ("Don," "Danube," and, in general, "river" in the songs of the Poles and Galicians). [...]. As, it developed further, its original meaning, "surrounding nature" (mountains, rivers, forests) was restricted differently in the different linguistic stocks: in some to "land" (mountains, forest), in others to "river". »; p. 77, n. 6.

Ur munud mil anavezet a lak e-tailh da ziforc"hañ etre orin an div zoueez : hini « Dā Chīc[h] nAnund pe Da Chigh Anann 37 ». Ouzhpenn bezañ riegezhel, Ana a zo ivez rannvroel. Penaos ober neuze evit unvaniñ he ferzhioù sosial hag anienel ? Anavezet eo e Cath Maige Tuired n"o deus an TDD anaoudegezh ebet eus al labour-douar. An dra-se a aotren Dumézil da skrivañ: « A-raok an emgann, an Tuatha Dé Danann n"o doa ket ar ouestoni ezhomm en ur gumuniezh annezour: kemenn a raent burzhudoù drouizel, kurioù kadourien, arzoù ha kalvezioù holl, teknikoù mezeg ha gov, hogen ar gounid-douar a ziankent [START_REF] Cathasaigh | before the battle , the Tuatha Dé Danann did not have all the competence necessary in a sedentary community : they had command of druidic magic, warrior prowess, all the arts and crafts, and the techniques of medicine and smithcraft, but they lacked competence in agriculture[END_REF] . » Heuliet eo an evezhiadenn-mañ gant un all ken pouezus diwar-benn brezel an doueed (teomakiezh) Indez-Europek oc"h enebiñ: « kannaded an div gefridi gentañ ouzh re an trede hini, [ar pezh a gase] ar re ziwezhañ da entoueziñ e kumuniezh a re gent 39 ». Setu ar pezh zo c"hoarvezet d"ar faezhidi: entouezet int bet e kumuniezh an Tuatha Dé. O doueelezh(ioù) gounezel neolitik ivez, anavezet a-wezhioù e stumm div dorgenn o aroueziañ un divronn e-giz pa vije an douar ur vaouez. Roet eo bet dezhi un anv Ana 40 , hag uhelaet da live an enezenn abezh [START_REF] Carey | Tuath Dé in Celtic culture[END_REF] evel ma tere ouzh ur boblad vrezelgar, hi ha kemer lerc"h *Danu neuze, kredabl. Mont a ra mat an ergerzh d"an nebeutañ gant menoziadoù Istor ar Relijionoù [START_REF] Przyluski | Evit a sell ouzh an Engehenterez, er penn kentañ ez eo ur voudig pe un nimfenn[END_REF] . Arabat disoñjal e tenn ar bras eus an doueezed heñvelekaet ouzh holldouelezhioù Indez-Europek o orin diouzh Europa an neolitik hag ar reter nesañ, ket diouzh an Indez-Europiz 43 o-unan. O orin ne lavar ket o anv. Heñvelekaet int bet er sinkretiezh « keltiek », a ya teir c"hefridi Dumezil ouzh he ober. Splann eo gant tri mab *Danu da skouer : Brian, Iucharba hag Iuchair, a vir ouzhpenn en o framm teirrannel roudoù henaek ar vreudeur c"hevell Indez-Europek (dioskur).

Kemmesk Ana/*Donu

A-hend-all, ur sontadur bihan am eus graet e-barzh Rann VII al Lebor Gabála Erenn [START_REF] Macalister | Lebor Gabála Érenn, Darn IV, Levrenn XLI[END_REF] , en ur renabliñ an troioù a denn da Ana : War c"hwec"h degouezh 45 am eus kavet unan hepken o kemmesk Danann gant Ana:

Ar sontadur am eus astennet da eizh skrid all er maez eus al Lebor Gabála Erenn: Keating, Cath Maige Tuired, Coir Anmann, Cormac"s glossary, O"Clery"s Irish glossary, Eriu XIII, O"Donovan, hag O"Davoren"s glossary, am eus holl dibabet en ebarzhoù Ana ha *Danu an DIL. E-barzh Keating am eus kavet « dá chich Dhanann 47 », hag e-barzh O"Donovan : « Dá chich Danainne, i.e. the two paps of Danann 48 », da lavaret eo daou gemmesk hepken diwar eizh kavadenn 49 . Kement-se diwar oberourien nevez atav, hep disoñjal Macalister e-unan 50 a vesk an daou anv div wezh 51 . Evit krennañ, diwar 13 kavadenn em eus kavet en holl teier hepken o kemmesk Ana gant (Da chich) Danann. Goude lennet an holl skridoù-se setu ar bomm a zeskriv ar gwellañ doare *Danu evidon : « C"hwec"h mab Delbaeth, s. Ogma s. Elada s. Delbaeth s. Net a oa Fiachna Ollom Indui, Brian, Iucharba, Iuchar, Donann merc"h ar memes Delbaeth a oa mamm an tri diwezhañ. Eus he anv a zo anvet tri doue Dana, hag an Tuatha De Danann, hag Torgenn an Tri Doue. Hag an Delbaeth-se a oa e anv Tuirell Biccreo [START_REF] Macalister | The six sons of Delbaeth[END_REF] » En tu all da se, e c"heller stadañ e c"hoarvez ar meskaj etre Ana / *Danu e skridoù diwezhat 53 dreist-holl. Goude bezañ pouezet war disheñvelder an daou orin hag an daou anv, pouezomp neuze war heñvelder an div gefridi : 

  Mamm tri mab -(an TDD da zont) Mamm Doueed Iwerzhon (an TDD deuet) Torgenn an tri doue Div dorgenn Ana Dour ha laezh Anat eo diouzh lenn an daolenn eo *Danu abretoc"h eget Ana dre ma ne c"hellfe ket bezañ eus meuriad an TDD, hep na ve bet da gentañ eus an tri doue anvet diwar anv o mamm : Tri doue *Danu. Ana a zo eus ar rummad nevez o seveniñ memes kefridi "Doueez-Vamm" hag hini *Danu met war he lerc"h, en ur gevredigezh kantreerien vrezelgar annezet hiviziken war douaroù gounideien. Ur munud a-bouez: Ana ne vez ket gwelet e CMT1 ha CMT2. « Danann » a vez gwelet o stourm e CMT1 54 p. 35 (p. 45 ivez, evel advamm). Amzeroniezh Deiziataet e c"hell bezañ an Tuatha De Danann mui pe vui, zoken ma ranker bezañ war ziwall rak n"eo ket al Lebor Gabála Érenn un destenn ordin da lenn. Koulskoude gant meneg chaoudouron an Dagda en CMT2 55 e c"heller lakaat evel amzeriad koshañ d"an TDD, an dekvet pe daouzekvet kantved KK 56 . Met un ditour arkeologel all a gaver ivez e CMT1 ar wezh-mañ: lavaret eo pelec"h emañ douaret deñved kentañ Iwerzhon : « […] e Inber Douglas, ma kej Corcamruad 57 ha Corcabaisginn. Aze e touarjont, hag al lec"h kentañ eo ma voe degaset deñved en Iwerzhon, ha Krec"h an deñved eo e anv 58 ».

Figure 4 . 2 -

 42 Figure 4.2 -Contemplating some axful(ly interesting) vistas Neolithic settlement in Ireland and Western Britain. Oxford, 2003.

celtiques comme la Donwy au Pays de Galles, le Don, affluent de l"Ouse en Angleterre et aussi sans doute le Danube, plus lointains comme le Don, le Dniepr ou la Dniestr. Et dans le Rgveda Dānu est notamment la mère de Vŗtra, le monstre ennemi d"Indra, qui retient toutes les eaux

  Dexter, M.R. Ibid., p. 56. 11 PRZYLUSKI, Jean. La grande déesse. Paris : Payot, 1950 : « En comparant les noms du Don et du Danube nous venons de suggérer que Dânu(vius) pouvait être le résultat d'une adaptation celtisante du nom de la Grande Mère » ; p. 37.STERCKX. Ibid. « Quant à la seconde forme, Dana, elle est apparentée à une autre série de mots indoeuropéens dépendants d"une racine *dānu-et dont les sens se situent autour d"une signification « fleuve, cours d"eau » : sanskrit dắ-nu-, avestique dā-nu-, ossète don, etc… Ce terme se retrouve d"ailleurs seul ou en composition dans de très nombreux hydronymes :

	du
	monde… » ; p. 8.
	DEXTER, M.R. in Encyclopeda of Indo-European culture / ed. Mallory, Adams. London, Chicago, 1997. « ar
	stêr slaveg Don, Dnieper amprestet digant an Iranian *Dānu apara 'river to the rear', Dniester *Dānu nasdya
	'river to the front', ar skutheg Tanaïs evit Danao Kreiz Europa ; » p. 487.
	DELAMARRE, Xavier. Noms de lieux celtiques de l"Europe ancienne (-500 / +500). Arles, 2012. « Aut.
	Class. Δανούβιος, Δανούιος, Danubius, Dānuvius, ancient nom du Danube, un des grands fleuves de la Celtique
	appelé Istros par Hérodote. Correspond à la rivière galloise Donwy dont le protot. est *Dānovios. Dérivation en -
	io-d"un th. i.e. *dānu-qui désigne le fleuve en avestique, dānu-, et en ossète don, et qui en Erurope a servi à
	former des noms de fleuves : Eridanos (celt. *ēri-dānos "le fleuve de l"Ouest"), Dar-danus et les fleuves
	« russes » Don, Dniepr (scythique *Dānu-apara), et Dniestr (scythique *Dānu-nazdya). » p. 133.

STOKES, Whitley. Ed. Sanas CHORMAIC = CORMAC"s glossary. Calcutta, 1868; p. 4.

ROSS, Ann. Pagan Celtic britain, p. 209. Sjoedtedt, 1949: 24 f.

LAMBERT, P.-Y. LEIA (Lexique Etymologique Irlandais Ancien). Paris ; Dublin, 1996 ; D-24.

Nag ivez e LEIA pe Lexique Etymologique de l"Irlandais Ancien, a resisa : *Danu est parfois comparé au nom de déesse Anu; mais il semble préférable de l"identifier au gall. Don, nom de la mère de nombreux dieux dans la mythologie du Mabinogi : c"est la déesse-mère, SJOESTEDT, M.-L. Dieux et Héros des Celtes,35, 

» 5 DIL (Dictionary of the Irish Language). Ed. Quin. Royal Irish Academy, 1983; p. 184. 6 DEXTER, Miriam Robbins. Reflections on the goddess *Donu. The Mankind Quarterly, XXXI, 1&2, 1990; p. 45.7 Ibid. "Striv ebet a vez graet evit anadiñ an termenioù Kent-Indez-Europeg resis evit an doueez pe he meuriad". 8 Ibid. 9 STERCKX, Glaoda. Contribution à l'étude des concepts théogoniques dans la mythologie des Celtes préchrétiens. Bruxelles, Université Libre, 1973 : « Ces textes la [*Danu] décrivent aussi régulièrement comme l"épouse de Tuireann Picreo, c"est-à-dire de son propre père Puisque Tuirenn n"est qu"un autre nom de Dealbáeth et comme la mère des tri dé Danann Brían, Iuchar et Iucharbha. » p. 12-13.

CW Peb. The Danube (Dānuvius), in Celtic culture, Vol. II. Santa Barbara, 2006, p. 569.

CW, Ibid. 

JACOBSON Esther. The deer goddess of ancient Siberia. Brill, 1993 : « The rivers were one of the two most important lifelines of the Siberian Neolithic cultures : they were a rich source of food, they were the roads that led to the land of the sun, the south. They were, however, also the roads which led to the land of cold and darkness, the north. The forests surrounding the rivers were the natural habitat of elk, animals which must have been a primary source of food, skin, bone, and antler »; p. 94-95.