Ofis Publik 
  
Ar Brezhoneg Hag En-O-Zouez 
  
Olier Fulup Travers 
  
A R Mogn 
  
Ha Meriadeg 
  
Vallerie Deus Kreizenn 
  
Le Breton D'ouessant 
  
Dom Malgorn 
  
Henri Du 
  
Amable Troude 
  
Augustin Guillevic 
  
Pierre Le Goff 
  
Pierre De Châlons 
  
Joseph Loth 
  
Sébastien Le Goff 
  
Arnaud Delanoye 
  
Troidigezh Gvim 
  
Kleweled -Lenner Sonerezh Android 
  
Gelennerien Goulennetaet Merzout 
  
Tomaz Jacquet 
  
Zigmantas Balčytis 
  
José Blanco López 
  
David Borrelli 
  
Jonathan Bullock 
  
Cristian-Silviu Buşoi 
  
Reinhard Bütikofer 
  
Jerzy Buzek 
  
Angelo Ciocca 
  
Edward Czesak 
  
Jakop Dalunde 
  
Pilar Del Castillo Vera 
  
Christian Ehler 
  
Fredrick Federley 
  
Ashley Fox 
  
Adam Gierek 
  
Theresa Griffin 
  
Rebecca Harms 
  
Hans-Olaf Henkel 
  
Eva Kaili 
  
Kaja Kallas 
  
Barbara Kappel 
  
Krišjānis Kariņš 
  
Seán Kelly 
  
Jeppe Kofod 
  
Peter Kouroumbashev 
  
Zdzisław Krasnodębski 
  
Miapetra Kumpula-Natri 
  
Christelle Lechevalier 
  
Janusz Lewandowski 
  
Paloma López Bermejo 
  
Edouard Martin 
  
Angelika Mlinar 
  
Csaba Molnár 
  
Nadine Morano 
  
Dan Nica 
  
Angelika Niebler 
  
Morten Helveg Petersen 
  
Miroslav Poche 
  
Julia Reda 
  
Paul Rübig 
  
Massimiliano Salini 
  
Algirdas Saudargas 
  
Neoklis Sylikiotis 
  
Dario Tamburrano 
  
Evžen Tošenovský 
  
Claude Turmes 
  
Vladimir Urutchev 
  
Kathleen Van Brempt 
  
Henna Virkkunen 
  
Martina Werner 
  
Lieve Wierinck 
  
Hermann Winkler 
  
Flavio Zanonato 
  
Carlos Zorrinho 
  
Pilar Ayuso 
  
Cornelia Ernst 
  
Francesc Gambús 
  
Françoise Grossetête 
  
Werner Langen 
  
Rupert Matthews 
  
Răzvan Popa 
  
Dominique Riquet 
  
Theodor Dumitru Stolojan 
  
Rosa D ' Amato 
  
Davyth Hicks 
  
Claudia Soria 
  
Paola Baroni 
  
Antton Klara Ceberio Berger 
  
Gurrutxaga Hernaiz 
  
Eleonore Kruse 
  
Valeria Quochi 
  
Irene Russo 
  
Tuomo Salonen 
  
Anneli Sarhimaa 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
Trugarez da

Keywords: Abaoe pegoulz Meziantoù. Arldp: Arloadoù pellgomz 33%. Daveennoù meneget er respontoù: Geriadur Bras F. Favereau LibreOffice, GIMP, Pdf, Word VLC, Audacity, Hotpotatoes, 53

An Emsav e Roazhon

an dud oberiant war an dachenn-se. Da gentañ e vo kinniget an danvezioù ha dre beseurt mod int bet kavet hag aozet. Da-c'houde e vo taolet ur sell war an dud oberiant ha klasket e vo diwar an dra-se resisaat petra eo bout oberiant war an niverel e brezhoneg. Termenet e vo petra eo an diforc'h(ioù) a zo etre bout oberour ha bout implijer er bed niverel brezhonek. Evit echuiñ gant al lodenn-mañ e vo klozet en ur zielfennañ ar pezh a zo bet gwelet.

An danvezioù 1.An dastum hag ar mammennoù

Ar rolladoù diglok da-heul a zo frouezh ul labour dastum kaset da-benn etre 2017 ha 2018. Servijet o deus din da gaout un diazez ledan a-walc'h evit reiñ ur skouer "ordin" eus ar pezh a vez kavet e brezhoneg e bed an niverel. An titouroù bodet er rolladoù a zo bet kavet dre ul labour dastum, ur c'hlask pemdeziek hag un enklask war an niverel e brezhoneg er skolajoù ha liseoù e Breizh.

Da gentañ on bet e darempred gant oberourien hag implijerien an dachenn : kevredigezhioù, ensavadurioù, arbennigourien war danvez an niverel pe ar c'helenn. En o zouez e c'haller menegiñ An Drouizig, Ofis Publik Ar Brezhoneg, Ti-Embann ar Skolioù, ar poellgor Bed Niverel, levraoueg skol-veur Roazhon 2, Kelennomp, kelennerien er skolajoù ha liseoù, skolajidi ha liseidi, studierien ha kelennerien ar gevrenn vrezhonek er skol-veur Roazhon 2 ha reoù all.

Diouzh un eil tu em eus kaset da benn un enklask er skolajoù ha liseoù e lec'h ma vez klevet brezhoneg. Ar pal a oa tizhout ar gelennerien hag ar skolajidi ha liseidi evit kinnig dezhe ur c'houlennaoueg diwar-benn o anaoudegezhioù hag o boazioù implij eus an niverel e brezhoneg.

Ha diouzh un trede tu eo bet implijet an titouroù bet dastumet betek poent evit klask donoc'h e-barzh ar genrouedad, furchal war hentoù nevez ha studiañ an danvezioù meneget. Loc'het eo bet an enklask war ar porchedoù brasañ ha kendalc'het em eus a lec'hienn da lec'hienn.

Dastumet zo bet 302 daveenn : 186 lec'hienn, 103 meziant ha 13 arload. Pouezus eo ar rolladoù-se e-barzh ma labour peogwir e tiskouezont peseurt danvezioù, binviji hag oberourien a c'hall bout kavet. Reiñ a ra ivez ur savboent dedennus evit gwelout disoc'hoù an enklask er skolajoù ha liseoù e-barzh eil lodenn ar memor. Cheñch a ra buan-tre bed an niverel neuze e c'hallo menegoù zo mont diwar-wel pe mont da get gant an amzer marteze awalc'h.

Aozadur ar rolladoù

An danvezioù dastumet a zo bet aozet dre rummadoù hag is rummadoù. Tri rummad bras a zo : al lec'hiennoù, ar meziantoù, an arloadoù pellgomz.

• E-barzh rummad al lec'hiennoù e kaver 6 is rummad :

1 -Ar geriadurioù, kollokoù, troioù-lavar, anvadurezh, lec'hanvadurezh, almanakoù hag ar porchedoù bras.

El lodenn-mañ eo bet bodet an holl c'heriadurioù boutin (da lâret eo ar geriadurioù enlinenn, skeudennaouet pe da bellgargañ), ar geriadurioù arbennik (e-barzh an is rummad-mañ emañ ar geriadurioù istorel, treadegel 3 , rannyezhel, etimologel ha skiantel), ar c'hollokoù (skeudennaouet), an dastumadoù troioù-lavar (enlinenn pe skeudennaouet), al lec'hiennoù anvadurezh vrezhonek, al lec'hiennoù lec'hanvadurezh, an almanakoù hag evit echuiñ ar porchedoù bras a vod ar muiañ anezhe.

-Yezhadur :

Renablet e vo er gevrenn-mañ al lec'hiennoù a denn d'ar yezhadur (yezhadurioù enlinenn, reizher yezhadurel hag all).

-Keleier :

An is rummad-mañ a vod ar c'hazetennoù (pe keleier war baper pe keleier dreist-holl enlinenn) hag ar porchedoù bras.

-Kleweled :

Is rummad ar c'hleweled a vod ar radioioù, an abadennoù skinwel, ar c'hleweled enlinenn hag ar porchedoù bras.

-Ar savennoù 4 :

Aze emañ rannet ar savennoù etre ar stlennvonioù 5 hag al levrlennadurioù.

-Ar servijoù enlinenn :

Evit ar servijoù enlinenn em eus dibabet rannañ anezhe dre o doareoù-servij ha dre ma 'z int digoust pe get.

• Rummad ar meziantoù a zo aozet e 10 is rummad dre o zalvoudegezhioù :

1 -Ar meziantoù a denn d'ar burevek, • An arloadoù pellgomz. Aozet int bet dre o zalvoudegezhioù ha reizhiad korvoiñ : Android pe iOS.

Ar rolladoù

Setu da-heul ar rolladoù. Un daveenn a c'hall bout kavet div wech e-barzh rolladoù disheñvel. Ar chomlec'hioù internet evit kavout pep lec'hienn, meziant pe arload dastumet a zo bet ouzhpennet er stagadennoù 6 . 1.3.1. Ar geriadurioù, kollokoù, troioù-lavar, anvadurezh, lec'hanvadurezh, almanakoù 2. An dud

Termeniñ oberour hag implijer

An holl vinviji a vez kavet en niverel hag e brezhoneg a zo bet graet gant tud engouestlet evit kas ar yezh war-raok e bed an teknologiezhioù nevez. Peurliesañ al labour a vez graet a-youl vat. Evit gwelout ha kompren sklaeroc'h piv a ra petra ha perak eo ret displegañ petra eo un «oberour» hag un «implijer» er bed-se ha perak int disheñvel :

• Un «oberour» e bed an niverel brezhonek a c'hall bout un den e-unan pe meur a hini bodet (en ur gevredigezh, un embregerezh pe un ensavadur da skouer) gant un dachenn briziañ pe barregezh hag a zo hini an niverel e brezhoneg. Aze emañ an diforc'h gant an implijer. An oberour a labour e brezhoneg war an niverel evit meur a abeg : kreñvaat plas ar yezh e-barzh an teknologiezhioù nevez da skouer.

• Un «implijer» a ra gant an niverel evel ur benveg, un doare treuzkas eo evitañ, un ostilh. E dachenn briziañ pe barregezh n'eo ket hini an niverel. Gallout a ra bezañ : ar c'hleweled, an armerzh, ar c'helenn, ar c'hehentiñ, an deskadurezh hag-all. Implijout a ra an niverel evit bout efedusoc'h en e obererezhioù. Doareoù «implijerien» a-vil vern a zo, pep a dachenn briziañ pe barregezh gante.

Da skouer :

• An Drouizig17 a zo un oberour eus an niverel brezhonek. Ur gevredigezh krouet e miz

Ebrel 2003 e Gwened eo. He fal a zo lakaat ar brezhoneg da vont war-raok war dachenn an niverel ha dreist-holl an teknologiezhioù nevez. Kinnig a ra danvezioù niverel troet e brezhoneg (meziantoù ha kement 'zo c'hoazh). Aze eo an niverel an dachenn barregezh, an domani labour. Evit-se eo eo bet renket evel «oberour».

• BreizhVOD18 a zo un implijer eus an niverel e brezhoneg. E dachenn-labour n'eo ket

an niverel e brezhoneg met ar c'hleweled. Implijout a ra benveg an niverel evit kinnig ha treuzkas danvezioù kleweled liesseurt d'ar muiañ a dud. Aze vez an niverel nemet ur benveg labour, un doare treuzkas evit bout efedus e-barzh tachenn barregezh an embregerezh : ar c'hleweled. Diwar-se e vez lâret ganeomp eo un «implijer». 

An oberourien

Geriaouegoù an niverel ha skolioù termenadurezh

Evit ober e brezhoneg e bed an niverel eo ret kaout ur c'heriaoueg ispisial.

Teknologiezhioù an niverel a zo nevez a-walc'h en hor c'hevredigezh ha nevesoc'h c'hoazh e bed ar brezhoneg. Dre ma 'z eo nevez ez eus un ezhomm a c'herioù evit an dachenn-se. An An Drouizig a implij geriaoueg Preder peogwir ne oa ket a c'heriaoueg all klok ha prest da vout implijet da vare krouidigezh ar gevredigezh e miz Ebrel 2003.

Atersadenn Gwenn MEYNIER :

« An Drouizig en deus kroget a-raok n'en defe c'hoant an Ofis d'ober war-dro an niverel neuze an Drouizig a oa an hini gentañ. Ne oa ket zoken a geriaoueg Termofis diwar-benn an niverel pa en deus kroget neuze setu perak zo bet kemeret geriaoueg Preder evit kregiñ ganti peogwir e oa an dra-se graet ha klok. » 32

Skol OPAB a ginnig ur c'heriaoueg evit an niverel savet gant Termofis. Kreizenn dermenadurezh an OPAB eo ha krouet eo bet e 1994 evit klotañ ouzh an ezhommoù nevez a zeue war wel er gevredigezh. Embannet en deus geriaoueg an urzhiataerezh e miz Meurzh 2006.

30 Sellout ouzh : Stagadenn 3 -Atersadenn Fulup Travers, penn • Unan evit ar gelennerien.

• Hag eben evit ar skolajidi hag al liseidi.

Skrivet eo bet ar re-se e brezhoneg hag e galleg evit bout komprenet ha tizhout ar muiañ posubl a dud. Kavet em eus pouezus kas da benn an enklask-mañ er skolioù peogwir eo ul lec'h strategel-tre. Ar skolioù a zo e-touez al lec'hioù nemeto e-lec'h ma vez treuzkaset ar brezhoneg d'ar rummadoù yaouank.

Sellomp a-dostoc'h ouzh goulennaoueg ar gelennerien. Houmañ a oa aozet e 5 rummad goulennoù hag 1 rummad titouriñ.

1. Ar rummad kentañ a oa evit gouzout hiroc'h diwar-benn anaoudegezhioù ar gelennerien : piv ha petra a vez anavezet gante.

2. An eil a oa war an implijoù : implijet e vez an niverel pe get, e peseurt yezhoù, da beseurt mare e vez implijet, piv ha petra a vez implijet gante, gant peseurt pal-ioù, ar feur implij.

3. En trede a oa goulennet savboent ar gelennerien war ar pezh a implijont (danvezioù, binviji, oberourien), war emdroadur hollek ha stad an niverel e brezhoneg.

4. Ar pevare rummad a c'houlenne petra a fell dezhe kaout (stummadurioù, binviji hag all).

5. Titouroù a oa goulennet oute er pempvet rummad : skol-ioù, oad, reizh, penaos eo bet desket ar yezh, kelenner abaoe pegeit amzer.

6. Lakaet ez eus bet ur bajenn ouzhpenn evit brudañ ha diskouez liesseurted an traoù a c'haller kavout. Warni e oa liammoù ha titouroù a bep seurt : an oberourien, ar meziantoù, al lec'hiennoù, an darvoudoù, ur reizhiad-korvoiñ troet e brezhoneg 41 .

Gwelomp bremañ penaos e oa aozet goulennaoueg an deskerien a zo bet savet diwar ar memes patrom met gant 5 rummad :

1. An hini kentañ a oa war an anaoudegezhioù hag implijoù, da lavaret eo : piv ha petra a vez anavezet hag implijet gante.

2. An eil a c'houlenne an ali a vez ganto war an traoù implijet, an dud solitaet ha war plas an niverel e brezhoneg en o c'hentelioù. 

Ar respontoù

En holl zo bet dastumet 18 respont digant ar gelennerien ha 21 digant ar skolajidi ha liseidi. Ar sifroù diskouezet da-heul a zo bet rontaet d'an unanenn.

Respontoù ar gelennerien

Kavet e vo ganeoc'h er pennad-mañ dielfennadur respontoù ar gelennerien. Respontoù a zo deuet eus an departamantoù Penn-ar-bed, Morbihan, Aodoù-an-Arvor, Il-ha-Gwilen ha Liger-Atlantel. Implijet e vo al lizherenn «K» e-plas ar ger «kelenner» evit skañvaat an taolennoù da-heul.

-Ar respontoù K1 betek K11 a zeu eus Penn-ar-bed.

-Ar respontoù K12 betek K14 a zeu eus ar Morbihan.

-K15 a zeu eus Aodoù-an-Arvor.

-K16 ha K17 deus Il-ha-Gwilen.

-Ha K18 deus Liger Atlantel. Ar meziantoù a zo anavezet un nebeudig hag an arloadoù pellgomz ne vezont ket anavezet mat gant ar gelennerien.

51

OPAB AD PBN K1 1 0 1 0 K2 1 1 0 0 K3 1 1 0 0 K4 1 0 0 0 K5 1 0 0 0 K6 1 1 1 0 K7 K8 0 0 0 0 K9 0 0 0 0 K10 0 0 0 0 K11 1 0 1 1 K12 1 0 1 0 K13 0 0 0 0 K14 1 0 1 0 K15 1 0 1 0 K16 1 1 1 0 K17 0 0 0 0 K18 0 0 0 0 Disoc'hoù 61% 22% 39% 6%
Dielfennadur kementadel ha doareadel eus an oberourien anavezet gant ar gelennerien Anaoudegezh un oberour

Boazioù implij ar gelennerien

Alc'hwez an daolenn:

L: Lec'hiennoù. Mzt: Meziantoù. Arldp: Arloadoù Pellgomz.
An daolenn-mañ a zielfenn respontoù ar gelennerien evit ar pezh a sell ouzh o boazioù implij : petra a implijont en niverel vrezhonek. An dielfennadur kementadel-mañ a ziskouez splann deomp penaos e vez al lec'hiennoù an danvez-niverel implijetañ gant 61% eus ar gelennerien. Goude-se e vez 33% anezhe o implijout meziantoù e brezhoneg. Ha kelenner ebet na ra gant un arload pellgomz e brezhoneg. Gallout a reomp sellout spisoc'h ouzh an titouroù gant an daolenn da-heul.

52

L Mzt Arldp K1 1 0 0 K2 1 0 0 K3 1 1 0 K4 1 0 0 K5 1 0 0 K6 1 0 0 K7 K8 1 0 0 K9 K10 K11 1 1 0 K12 0 1 0 K13 0 1 0 K14 0 1 0 K15 1 0 0 K16 1 0 0 K17 1 1 0 K18 0 0 0 Disoc'hoù 61% 33% 0%
Dielfennadur kementadel eus ar binviji implijet gant ar gelennerien 56

OPAB AD PBN All K1 0 0 0 0 K2 0 0 0 0 En e-unan K3 0 0 0 0 K4 0 0 0 0 En e-unan K5 0 0 0 0 K6 0 0 0 0 K7 0 0 0 0 K8 0 0 0 0 K9 0 0 0 0 K10 0 0 0 0 K11 0 0 0 0 E-unan K12 0 0 0 0 K13 0 0 0 0 K14 1 0 0 0 Servij en TICE 35 K15 0 0 0 0 K16 1 0 0 0 Se zo hervez K17 1 0 0 0 Ar c'hen-gelenner K18 0 0 0 0 Disoc'hoù 17% 0% 0% 0%
Dielfennadur kementadel ha doareadel eus an oberourien solitaet gant ar gelennerien Solitadur eus un oberour

Alioù hag ezhommoù ar gelennerien

Gant an enklask eo bet dastumet alioù ar gelennerien war an traoù a anavezont hag implijont. Roet o deus ivez o alioù war emdroadur ar bed niverel e brezhoneg.

Alioù ar gelennerien a c'hall bout bodet e 3 strollad:

1. Ar re a gav e vez graet mat pe mat-tre ar pezh a implijont: kavout a reont ar pezh o deus ezhomm memes pa ne vezont ket barrek-tre war an dachenn. Soñjal a reont n'eus ket kalz traoù met muioc'h-mui a zanvez a vez kavet ha dre vras ez a war-raok.

Keidenn o oad a zo tro-dro 37 bloaz. 7 kelenner diwar 18 a soñj an dra-se: 39% anezhe a gav mat pe mat-tre ar pezh a implijont. Implijout a reont dreist-holl lec'hiennoù hag un nebeud meziantoù e brezhoneg. Etouez al lec'hiennoù-se e vez implijet da gentañ ar geriadurioù, ar servijoù enlinenn, ar savennoù hag al lec'hiennoù kleweled. 33% anezhe a implij ur meziant e brezhoneg.

Koulskoude n'eus nemet 6% anezhe a implij lec'hiennoù liammet ouzh ar yezhadur pe ar c'heleier. An holl gelennerien goulennetaet a implij an niverel en o labour:

1. 61% eus ar gelennerien a implij an niverel en un doare liesyezhek:

• 33% anezhe o deus un implij teiryezhek. 28% divyezhek. 28% unyezhek. Daou gelenner n'o deus ket respontet (11%). 83% anezhe a ra gant ar brezhoneg. 50% gant ar galleg. 44% gant ar saozneg. 6% gant an alamaneg.

2. 89% anezhe a implij an niverel e-pad hag e-maez ar c'hentelioù. O falioù brasañ a zo: prientiñ ar c'hentelioù, klask ha diskouez dielloù, treiñ.

3. 56% anezhe a implij an niverel bemdez, 28% anezhe a implij an niverel aliesoc'h eget ur wech ar sizhun ha 17% anezhe ne implijont ket an niverel aliesoc'h eget 1 wech ar sizhun.

4. P'o devez ur gudenn n'int nemet 17% o vont e darempred gant un oberour ha n'eo ket an OPAB nag an Drouizig met kentoc'h ur c'hengelenner, servij an TKKK pe klask a reont un diskoulm int o-unan.

5. Alioù disheñvel o deus diwar-benn emdroadur an niverel e brezhoneg. 39% anezhe a soñj e vez graet mat pe mat-tre ar pezh a implijont, 33% anezhe a zo etre daou soñj ha 28% a gav e vez re ziaes ober gant an niverel. Koulskoude emaint 78% ha 83% o c'houlenn muioc'h a vinviji hag a stummadurioù war tachenn an niverel e brezhoneg.

Respontoù ar skolajidi & liseidi

Da-heul e kaver respontoù ar skolajidi ha liseidi o deus respontet d'ar c'houlennaoueg.

Deus Penn-ar-bed e teu an holl respontoù. Implijet eo bet al lizherenn "D" (Desker) evit skañvaat an taolennoù. Ar respontoù D1 betek D5 a zeu deus ar memes skolaj-lise, respontoù D6 betek D14 ha D16 betek D21 a zeu eus ar memes skolaj, D15 a zeu eus ul lise. Etre 11 ha 18 vloaz int hag 8 skolajiadez/liseadez o deus respontet evit 13 skolajiad/lisead. En o respontoù zo bet meneget 7 lec'hienn, tamm meziant nag arload poellgomz ebet. 60

Anaoudegezhioù an deskerien

L Mzt Arldp D1 1 0 0 D2 1 0 0 D3 1 0 0 D4 1 0 0 D5 1 0 0 D6 1 0 0 D7 1 0 0 D8 1 0 0 D9 1 0 0 D10 1 0 0 D11 1 0 0 D12 1 0 0 D13 1 0 0 D14 1 0 0 D15 1 0 0 D16 1 0 0 D17 1 0 0 D18 1 0 0 D19 1 0 0 D20 1 0 0 D21 1 0 0 Disoc'hoù 100% 0% 0%

Dielfennadur kementadel eus ar binviji anavezet gant an deskerien

Alc'hwez an daolenn: G: a dalvez geriadurioù.

Y: a dalvez yezhadurioù.

K: a dalvez keleier.

Kl: a dalvez kleweled.

S: a dalvez savennoù.

Se: a dalvez servijoù enlinenn.

L: Lec'hiennoù.

Mzt: Meziantoù.

Arldp: Arloadoù pellgomz.

Gwelet hon eus e vez anavezet ul lec'hienn e brezhoneg gant pep skolajiad-ez pe lisead-ez o deus respontet. Gant an daolenn a-us e verzhomp peseurt doare lec'hienn a vez anavezet :

• Al lec'hiennoù ar muiañ anavezet gante eo ar re a denn d'ar servijoù enlinenn (71%).

• Ne anavezont ket gwall vat ar geriadurioù (29%), al lec'hiennoù kleweled (24%)nag ar savennoù (29%).

• Tost dianav eo dezhe lec'hiennoù ar c'heleier (5%), al lec'hiennoù yezhadur (0%).

• Dianavezet e vez net ha pizh gante: al lec'hiennoù yezhadur a denn d'ar brezhoneg, ar meziantoù pe c'hoazh an arloadoù pellgomz e brezhoneg (0%).

61

Dielfennadur doareadel eus ar binviji anavezet gant an deskerien

L Mzt Arldp G Y K Kl S Se D1 1 0 0 1 1 0 0 D2 1 0 0 1 1 0 0 D3 1 0 0 1 1 0 0 D4 1 0 0 1 1 0 0 D5 1 0 0 1 1 0 0 D6 0 0 0 0 0 1 0 D7 0 0 0 0 0 1 0 D8 0 0 0 0 0 1 0 D9 0 0 0 0 0 1 0 D10 0 0 0 0 0 1 0 D11 0 0 0 0 0 1 0 D12 0 0 0 0 0 1 0 D13 0 0 0 0 0 1 0 D14 0 0 0 0 0 1 0 D15 1 0 1 0 1 0 0 D16 0 0 0 0 0 1 0 D17 0 0 0 0 0 1 0 D18 0 0 0 0 0 1 0 D19 0 0 0 0 0 1 0 D20 0 0 0 0 0 1 0 D21 0 0 0 0 0 1 0 29% 0% 5% 24% 29% 71% 0% 0% Anavezet gant
Amañ a-us e weler pet oberour a vez anavezet gant an deskerien-responterien : deskerresponter ebet ne ziskler anavezout un oberour eus bed an niverel brezhonek. 63

Boazioù implij an deskerien

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0% Anaoudegezh un oberour L Mzt Arldp D1 1 0 0 D2 1 0 0 D3 1 0 0 D4 D5 D6 1 0 0 D7 1 0 0 D8 1 0 0 D9 D10 1 0 0 D11 1 0 0 D12 1 0 0 D13 1 0 0 D14 1 0 0 D15 1 0 0 D16 1 0 0 D17 1 0 0 D18 1 0 0 D19 1 0 0 D20 1 0 0 D21 1 
L Mzt Arldp G Y K Kl S Se D1 1 0 0 0 1 0 D2 1 0 0 1 0 0 D3 1 0 0 0 1 0 D4 D5 D6 0 0 0 0 0 1 D7 0 0 0 0 0 1 D8 0 0 0 0 0 1 D9 D10 0 0 0 0 0 1 D11 0 0 0 0 0 1 D12 0 0 0 0 0 1 D13 0 0 0 0 0 1 D14 0 0 0 0 0 1 D15 1 0 1 0 1 0 D16 0 0 0 0 0 1 D17 0 0 0 0 0 1 D18 0 0 0 0 0 1 D19 0 0 0 0 0 1 D20 0 0 0 0 0 1 D21 0 0 0 0 0 1
22% 0% 6% 6% 17% 78% 0% 0%

Dielfennadur doareadel eus ar binviji implijet gant an deskerien

Implijet gant

Alc'hwez an daolenn:

OPAB: Ofis publik ar brezhoneg.

AD: An drouizig. PBN: Poellgor Bed Niverel.

An daolenn-mañ a ziskouez piv a vez solitaet gant an deskerien p'en em gavont gant ur 64

OPAB AD PBN All D1 1 0 0 0 Ar c'helenner D2 1 0 0 0 Ar c'helenner D3 1 0 0 0 Ar c'helenner D4 1 0 0 0 Ar c'helenner D5 1 0 0 0 Ar c'helenner D6 1 0 0 0 Ar c'helenner D7 1 0 0 0 Ar c'helenner D8 1 0 0 0 Ar c'helenner D9 1 0 0 0 Ar c'helenner D10 1 0 0 0 Ar c'helenner D11 1 0 0 0 Ar c'helenner D12 1 0 0 0 Ar c'helenner D13 1 0 0 0 Ar c'helenner D14 1 0 0 0 Ar c'helenner D15 1 0 0 0 E-unan D16 1 0 0 0 Ar c'helenner D17 1 0 0 0 Ar c'helenner D18 1 0 0 0 Ar c'helenner D19 1 0 0 0 Ar c'helenner D20 1 0 0 0 D21 1 0 0 0 Ar c'helenner 100% 0% 0% 0%
Dielfennadur kementadel ha doareadel eus an oberourien solitaet gant an deskerien

Solitadur eus un oberour

Ar c'helenner, ar skolidi

Solitaet gant

Alioù hag ezhommoù an deskerien

An deskerien o deus bet tro da reiñ o alioù dezho dre meur a c'houlenn. Lâret o deus ar pezh a sonjent diwar-benn: 1/ an danvezioù a implijont hag an dud ez eont e darempred gante pa vez ur goulenn pe ur gudenn e-keñver niverel ha brezhoneg, 2/ pouez an niverel ebarzh an deskadurezh.

• 95% anezhe a gav e vez graet mat pe mat-tre ar pezh a implijont. Kavout a reont e vez dedennus, etreoberiat, farsus hag aes da implijout.

• 5% anezhe a gav e vez diaes da implijout met efedus.

• 19% anezhe a soñj eo "talvoudus" pe "mat-tre" skoazell an oberourien solitaet.

• 52% a soñj eo mat skoazell an oberourien solitaet.

• 29% o deus respontet n'o doa tamm ali ebet diwar-benn skoazell an dud solitaet.

• 100% anezhe a gav n'eus ket a-walc'h a niverel e-barzh an deskadurezh. 52 . 

Disoc'hoù an enklask

Gallout a reer merzout meur a dra diwar ar pezh a zo bet studiet en a-raok. • Kaset zo bet enklaskoù84 da benn evit studiañ dre ar munud liested ha pinvidigezh ar yezhoù minorel pe rannvroel e-barzh an niverel en Europa. Sellet zo bet a-dostoc'h ouzh peder yezh vinorel : an euskareg e bro-Spagn, ar brezhoneg e bro-C'hall, ar c'harelieg e bro-Finland hag ar sardeg e bro-Italia.

• Kinnig ur programm-stummañ war penaos produiñ danvezioù niverel ha binviji kelenn & deskiñ efedus er yezhoù minorel ha rannvroel. Lakaet eo bet e pleustr en Europa abezh evit komzerien ar yezhoù minorel ha rannvroel.

• Sevel erbedoù sklaer war ar pezh a vez ret ober hag a c'haller ober evit lakaat ur yezh vinorel da dremen d'an niverel : petra eo an daeoù, diaezamantoù, war peseurt tachenn e vefe ret labourat da gentañ, petra eo ar binviji a c'haller implijout. An erbedoù-se a vez bodet e-barzh an «Digital Language Survival Kits» gant ur benveg priziañ bevusted niverel yezh-mañ yezh.

• Sevel ur sturfollenn evit an dibaberien politikel hag evit ar re o deus kemeret perzh.

Enni e vez diskouezet dre ar munud an daeoù ensavadurel ha teknologel. Diskoulmoù a vez kinniget evit kas war-raok implij pep yezh European e bed an niverel.

Palioù en deus an DLDP war prantadoù hir ivez.

• Lakaat da greskiñ liested ar yezhoù niverel en Europa.

• Teurel-lañs war krouidigezh ur c'henlabour bedel etre oberourien an niverel, produerien danvezioù, teknikourien, dibaberien politikel hag all evit kaout ur strategiezh hollek gant ar pal azbevaat ar yezhoù minorel.

• Brudañ ha kas war-raok implij ar yezhoù minorel ha rannvroel e-barzh kenarroudoù liesoc'h ha ledanoc'h.

Stadañ buhezegezh niverel ar yezhoù minorel ha rannvroel ha kinnig ostilhoù

An DLDP a ginnig ostilhoù evit stadañ buhezegezh niverel yezhoù minorel pe rannvroel Europa ha gwelout, en ur prantad all, penaos gwellaat buhezegezh niverel ar yezhoù-se. Kinnig a ra meur a venveg85 :

-Ur programm-stummañ evit deskiñ penaos produiñ danvezioù niverel ha binviji kelenn er yezh vinorel pe rannvroel, -Ur skeul buhezegezh ar yezhoù niverel. Ur benveg eo evit priziañ pegen bev eo yezh-mañ yezh e bed an niverel. Azasaet eo bet evit bout implijet gant ar c'humuniezhioù yezhel. Sikour a ra ar gumuniezh da sevel ur steuñv-labour efedus evit kreñvaat implijoù niverel ar yezh-se.

-Ur stur-follenn evit liested ar yezhoù niverel. Bodañ a ra erbedoù politikel ha deiziataerioù. Skoueriekaet ha dielfennet eo bet ar respontoù gant sikour brezhonegerien a-vihanik.

An DLDP hag ar brezhoneg

An Digital Language Diversity Project en deus graet un enklask don war ar brezhoneg ha stadet eo bet buhezegezh niverel ar yezh. Kendalc'homp en ur welout ar stadad bet savet diwar an enklask ha da-c'houde, peseurt erbedoù a ginnig an DLDP evit gwellaat buhezegezh niverel ar brezhoneg.

Ar stadad

Stadet eo bet implij niverel ar brezhoneg gant an enklask. Sellet zo bet dreist holl ouzh penaos, pegen alies ha perak ez a ar vrezhonegerien war an internet. «While the Bretons have worked to get the digital basics in place, there is a clear need sign for popular apps to be provided in Breton . If these are not provided it will leave the language less able to compete with the huge number of French apps and will therefore make the language appear less attractive to young speakers and learners .»97 

An erbedoù e-keñver barregezh niverel

Da heul e kaver erbedoù azasaet evit gwellaat barregezh niverel ar brezhoneg. Pep merker a zo unan eus ar skeul. Kinniget e vez ahelioù da brederiañ pe skouerioù oberioù a wellafe merker-mañ merker. Pal hollek an erbedoù a zo prientiñ ar brezhoneg evit an endro niverel. Gallout a rafe bout aozet e pevar fal bras :

1 → Kas war raok an alfabetekadur e brezhoneg dre ma vez ur varregezh ziazez.

2 → Gwellaat ha ledanaat ar golo internet, staliañ mat ha hivizikaat ar gevreadusted.

3 → Gwellaat barregezhioù niverel ar vrezhonegerien.

4 → Diorren an danvezioù hag ostilhoù yezhel en ur ebarzhiñ rummadoù tud disheñvel (kumuniezhioù implijerien, strolladoù enklask, embregerezhioù, dibaberien). -Lec'helaat meziantoù digoust gant ar gumuniezh komzerien Kalite an droidigezh hag ar fed e vez klok/echuet pe get ar raktres a zo pouezus evit an implijerien. Levezoniñ a ra kalz peseurt yezh implij a vo dibabet gante.

- Android -iOS 13

4 An arload n'eo ket e brezhoneg met kartennoù "OpenStreetMap e brezhoneg" a c'haller kavout.

28

Atersadenn Gwenn MEYNIER, ezel eus an Drouizig.

Da-heul e kaver treuzskrivadur atersadenn Gwenn Meynier. Dalc'het eo bet an emgav d'an 8 a viz Kerzu 2018 e Roazhon. Gwenn Meynier a zo un ezel deus ar gevredigezh an Drouizig.

Treuzskrivadur an atersadenn :

GD-Ur memor a ran diwar-benn an niverel e brezhoneg. Studiañ a ran penaos e vez anavezet hag implijet er skolioù, da lâret eo er skolajoù ha liseoù. Ar bloaz dremenet em eus graet un enklask dre goulennaouegoù bet kaset da 100 skol bennak ha dielfennet em eus ar respontoù. Da gentañ e vez gwelet eo izel a-walc'h ar feur respont: 25% eus ar skolioù o deus respontet. A-wechoù e c'hall bezañ ur c'helenner war ur skol nemetken. Evit ar pezh a sell ouzh ar gelennerien, anavezout a reont fall-tre ar c'hinnig niverel dre vras hag an oberourien. Ganto e vez implijet nebeut traoù met alies-tre da lâret eo e vez aliesoc'h eget ur wech ar sizhun evit muioc'h a 80% anezho. Un implij a zo memestra. GD -Evit ma labour enklask em eus klasket ober un diforc'h etre oberour hag implijer eus an niverel e brezhoneg. Da lâret eo, evidon-me, un oberour a vefe kentoc'h un ensavadur, un gevredigezh pe un embregerezh a zo he zachenn barregezh (pe briziañ) an niverel e brezhoneg. Un implijer a vefe ivez un embregerezh, kevredigezh pe ensavadur met he zachenn barregezh a c'hallfe bout ar c'hleweled pe an armerzh pe traoù-all hag implijet e vefe an niverel evel ur benveg, un doare treuzkas nemetken evit ledanaat oc'h obererezhioù ha tizhout muioc'h a dud. Da skouer eo An Drouizig un oberour hag un implijer a c'hallfe bezañ BreizhVOD. Petra soñjes deus an dermenadur-mañ ? Hag e vez poellek hervezout ? Traoù da resisaat pe da cheñch ? GM -Nann, gwir eo. Goude ni ne glaskomp ket tizhout kevredigezhioù pe traoù mod-se dre ret, dreist holl implijerien hag an dud kentañ a glaskomp sikour a zo ni hon-unan a-benn ar fin, war ar vuhez pemdez. Met goude, ma zo ezhommoù omp laouen da skoazellañ evel-just.

GM-

GD -Bremañ em befe c'hoant komz diwar-benn ar c'henlabour. Daoust hag-eñ e kenlabourit gant tud all ? Rouedadoù a zo ? Gwelet em boa ho poa kenlabouret gant Firefox e Berlin.

GM -Ya evel just, gant ar meziantoù a droomp e kenlabouromp. A-wechoù eo just int a ro an tu da dreiñ e brezhoneg ha ni a dro setu neuze n'eus tamm eskemm ebet etrezomp abenn ar fin.

GD -Evel ur seurt «kevrad» ?

GM -Mmm… Ya kazi. Forzh penaos e vez meziantoù frank neuze forzh piv a fell dezhañ a dro. Tud all a glask chouchoutiñ un tamm an droerien. Da skouer, Mozilla a bae beajoù betek Berlin, betek Dulenn pe Bangor e bro-Gembre ha se a zo dispar peogwir e vez paeet ar veaj karr-nij ha tout gant Mozilla. Setu neuze e vez komzet war penaos lakaat Firefox da vezañ troet gwelloc'h e-pad daou zevezh. Un dra dispar eo evit lakaat ac'hanomp da labourat peogwir eo ret deomp dibab war peseurt raktres labourat a-benn ar fin. A-wechoù e vez pe LibreOffice pe FireFox ha ma Mozilla a bae ac'hanout hag a zo sympa ganit ha tout az po muioc'h a c'hoant da dreiñ FireFox neuze evito eo ivez un doare da lakaat an dud da labourat gante peogwir omp a-youl vat neuze eo ivez un doare da baeañ ac'hanomp met pas gant arc'hant.

GD -Ya, evel ur seurt digoll.

GD -Daoust hag-eñ zo rouedadoù kenlabour evit an niverel hag ar yezhoù minorel ?

GM -Bez zo Bed Niverel evit ar brezhoneg met evit ar yezhoù minorel dre vras … Klasket hon eus krouiñ unan etrekeltiek ha just a walc'h, degouezhet eo dre Mozilla peogwir e oa just ar yezhoù keltiek er penn kentañ neuze gant hol lodenn zo bet klasket krouiñ un doare blog. N'omp ket deuet a-benn met liammoù am eus c'hoazh. Bremañ gant Mozilla e anavezan tud etrekeltiek : tud bro-skos, bro-Gembre, tud Iwerzhon. E Kerneveur ha Manaoueg n'eus ket kalz a dud c'hoazh oc'h ober war-dro an niverel. Dija e reont war dro ar yezh. Goude, goût a ran etre bro-Gembre ha Kerne-veur ez eus eskemmoù peogwir int tostoc'h, gant ar memes yezh.

GD -Hag en Iwerzhon ?

GM -Gant Iwerzhon un tammig ivez. Eskemmoù am eus bet dija gant un den skosek a felle dezhañ treiñ Android en deus roet din traoù evit sikour. Bez zo ivez ur vaouez e bro-Skos a dro holl c'hoarioù video frank a zo neuze drezi ivez hag he deus roet din titouroù ha me am eus kinniget dezhi treiñ Minecraft hag-all. Neuze aze zo kenlabour gante. Bez zo ur paotr deus Okitania ivez hag en deus roet din alioù ha traoù bihan simpl da dreiñ. Neuze e klaskomp ya, plijus eo atav gwelout tud o labourat evit yezhoù all, gant ar memes kudennoù hag all. GD -N'eus ket pell e oa ur c'hollok etrevroadel dedennus en Oriant diwar-benn treuzkas ar yezh e-barzh ar familh met ivez e-barzh an endro, yezhel ha dre vras. Aze e oa pedet tud deus pep a bro keltiek. Un dra domaj am eus kavet ez eo n'eo ket bet lâret tra diwar-benn an niverel hag an teknologiezhioù nevez ha memes a-fed politikerezh pe e-keñver ar re yaouank. GM -Ya domaj eo peogwir e vez pouezusoc'h pouezusañ.

GD -Daoust hag-eñ e kenlabourit gant TES pe gant an Ofis ?

GM -Gant TES nann, din da c'hoût n'eo ket bet morse kenlabouret ganto goude me zo bet er gevredigezh abaoe nebeud amzer a-benn ar fin. Dreist-holl gant Ofis ar Brezhoneg bez zo un dizemglev istorel a-raok ez afen er gevredigezh. Bez zo meur a istor. An Drouizig en deus kroget a-raok n'en defe c'hoant an Ofis d'ober war-dro an niverel neuze An Drouizig a oa an hini gentañ. Ne oa ket zoken a geriaoueg Termofis diwarbenn an niverel pa en deus kroget neuze setu perak zo bet kemeret geriaoueg Preder evit kregiñ ganti peogwir an dra-se a oa graet ha klok. Ha da-c'houde o deus goulennet gant an Ofis memestra difaziañ troidigezh OpenOffice, d'am soñj e oa an darempred kentañ. Kalz a amzer o doa lakaet ha neuze, d'am soñj e oa bet lakaet OpenOffice da dreiñ a-raok ma vefe respontet gant an Ofis, diouzh ar pezh am eus soñj eus ar pezh a zo bet kontet din. Neuze, marteze n'eo ket sur-kenañ neuze ret eo diwall.

Gant an Ofis ne vez ket re kenlabouret. Adkroget hon eus bremañ peogwir a-benn ar fin, bez e oa A. M.2 hag a oa un ezel pouezus en Drouizig a zo aet kuit peogwir e oa aet skuizh un tamm. Troet en deus pep tra kazi. En em gleve ket mat tamm ebet gant an Ofis. Bez e oa dizemglevioù ivez e-keñver ar yezh peogwir an Ofis a glask ober ur c'hempouez etre gerioù nevez ha gerioù amprestet diwar ar galleg padal Preder a zo gant gwriziennoù keltiek hepken pe ar muiañ posupl neuze e oa un dizemglev ivez e-keñver ar yezh. Kenlabouret hon eus un tamm gant an Ofis evit Common Voice 3 . Per en deus troet tout ar pezh a zo ketal/etrefas ha Fulup Jakez en deus roet al listenn frazennoù a oa bet gant an droer. Bet zo bet eskemmoù posteloù etre an Ofis, an Drouizig ha Mozilla. Ni a zo digor evit kenlabourat c'hoazh gant ma vo doujet ouzh al labour. N'em eus ket c'hoant lakaat bec'h war an Ofis kennebeut. Soñjal a reomp eo mat keit ha ma 'z a ar brezhoneg warraok met n'eo ket fall doujañ ouzh labour an dud. E-barzh an Drouizig e klaskomp ivez cheñch un tamm an aozadur evit ma vefe un tamm muioc'h a-blaen met n'hon eus ket amzer d'ober re war-dro-se. Ouzhpenn eo ret bodañ an holl. An izili istorel n'int ket gwall oberiant ken met fellout a rafemp dimp memestra e vefent er jeu evit ober neuze evit en em gwelout holl asambles, ouzhpenn int strewet un tamm e pep lec'h e Breizh neuze n'eo ket anat. Ar raktres a zo dija en em bodañ holl evit komz diwar-benn dazont An Drouizig ha penaos ober peogwir ez eus ur bern izili nevez aze gant Per, gant Melanie, Florian a c'hallfe bezañ ivez. D'am soñj e vefe ur bern tud dedennet evit kemer perzh ha ret e vefe adober ar statutoù d'am soñj dija peogwir ezofisiel n'on ket prezidant. Bez on just prezidant peogwir eo bet lâret gant ar brezidant gozh «setu, te a zo prezidant». Setu perak un aozadur muioc'h a-blaen ha peogwir e glot muioc'h gant ar bed a-vremañ d'am soñj. Ha gant an ostilhoù bremañ e c'haller votiñ war traoù zo aes met se zo c'hoazh ur raktres.

GD -Diwar al labour dastum hag enklask em eus merzhet e vez graet kalz binviji, lec'hiennoù, kinniget kalz danvezioù gant kalz a dud dre vras : tud, embregerezhioù, kevredigezhioù, ensavadurioù. Da skouer eo bet krouet ur geriadur enlinenn gant Produet e Breizh. Chom a ra un tamm pep hini en e gorn hag alies e vez graet ar memes traoù gant pep hini 'gav din. GM -Ya peogwir ne vezont ket kelaouet a-benn ar fin. Gwir eo ur gudenn eo met goude n'eus ket kalz a raktresoù a zo graet met gwir eo.

GD -An dra splannañ am eus merzhet eo e-keñver ar geriadurioù. Em rolladoù zo tro 300 daveenn ha kazi un drederenn anezhe a zo geriadurioù. Alies-kenañ e vez kavet ar memes doareoù porchedoù-bihan gant ur c'hinnig geriadurioù treut-tre. Santet e vez kalz a startijenn hag a c'hoant met mankout a ra un aozadur etre an holl evit bodañ ar strivoù ha chom hep koll an energiezh-se a c'hallfe lakaat an traoù da vont war-raok. GD -Daoust hag-eñ ho peus goulennoù digant tud yaouank : skolidi, evit kaout kuzulioù, titouroù, ... ? GM -N'em eus ket soñj. Ha ya, e-pad an nozvezhioù staliañ emañ tud yaouank o sevel goulennoù da skouer pe ur wech e oan e-barzh skolaj Naoned aze, int a c'houlenne evit ar c'hoarioù video ha tout. GD -Mont a rit d'ar skolajoù a-wechoù evit kinnig oc'h obererezhioù, labourioù hag-all ? GM -Me a zo bet en Naoned met bez e oa kentoc'h evit ar c'hoarioù video ha tout, c'hoari gante. Plijus-tre e oa. Int a oa laouen-tre da c'hoari da Minecraft, Steredenn hag-all. Plijus e vefe en ober e skolajoù all met ret eo bezañ e-kichen ha kaout an amzer dreist-holl. Se a zo un tamm evel ar c'hreizennoù stummañ. Ret eo ober-se un tamm e-pad an amzer labour ha pa 'teus ul labour n'eo ket aes. Evit ar skolaj ne oa ket fall peogwir e oa ur veilhadeg bennak. A-wechoù em eus kemeret vakañsoù evit ober traoù mod-se, nozvezhioù staliañ hag-all.

GM -Evit-se eo bet krouet ar poellgor

GD -Ur gwir engouestl eo.

GM -Ya hag e-keñver amzer met ivez arc'hant peogwir ni hon eus pegsunioù hag-all met ret eo paeañ. Ne c'hounezomp tamm gwenneg ebet. A-raok e veze gounezet, se a oa a-raok ma vefen, ar c'hlavier C'HWERTY a oa ha bremañ e werzhomp pegsunioù neuze n'eo ket trawalc'h evit an tren da skouer. Diouzh ar gwenneien personel e teu an arc'hant dre vras. Me a c'hounezan mat ma buhez neuze e c'hellan paeañ traoù d'an Drouizig met setu.

GD -Peseurt doareoù o deus ar re a fell dezhe mont e darempred ganeoc'h evit lârout oc'h ezhommoù deoc'h da skouer. Ur c'helenner en defe c'hoant da c'hoût ma vefe un doare meziant bennak ? GM -Seurt goulennoù n'hon eus morse. Kelennerien, n'em eus ket soñj. Bez hon eus ur chomlec'h postel hag a-wechoù e resevomp ur goulenn bennak, traoù mod-se. Alies e vez ekeñver an difazier pe traoù evel-se. Dre bostel e c'hoarvez pe e-pad an nozvezhioù staliañ awechoù met se ne vez ket alies, ur wech ar bloaz.

GD -E-barzh respontoù an enklask dre goulennaoueg evit ma memor em eus lennet meur a wech kelennerien o c'houlenn ur bern danvezioù, binviji ha stummadur, traoù a zo dija anezhe : ur stumm deus Google Map e brezhoneg da skouer.

GM -Ya met an dud ne soñj ket dezhe e vefe neuze evito n'eus ket. Ne glaskont ket peogwir n'eo ket posupl evito e vefe dija deus-se. Se a zo un diouer a gehentiñ ivez. Koulskoude OpenStreetMap a teu ganeomp e-pad an nozvezhioù staliañ. Mod-se a vez ledet an traoù tamm-ha-tamm ha ret eo dont d'an nozvezhioù staliañ peogwir n'eus den ebet a-wechoù, en Naoned ur wech ne oa bet nemet un den pe zaou, un dra evel-se. E Brest e oa bet ur bern tud, e Gwengamp e oa bet un nebeud a dud, e Roazhon e oa bet kalzig a dud. An dud dre vras ne vezont ket plijet-tre gant ar stlenneg. Evito eo an niverel ur benveg hag a zo torr-penn lodenn vrasañ an amzer, n'ez a ket en-dro evel m'o deus c'hoant.

GD -Ya met evit ar rummadoù yaouankañ ne vez ket memes mod 'gav din. GM -Ya, un doare disheñvel eo ha setu perak ivez e klaskomp degas c'hoarioù video evit ma vefe un tamm fentusoc'h, evit ma rofe c'hoant d'an dud da zont peogwir komz diwar-benn LibreOffice e-pad teir eur n'eo ket farsus.

GD -Daoust hag-eñ ho peus liammoù gant an deskadurezh ?

GM -Estreget pa oan bet er skolaj aze pe mod-all... Gouzout a reomp Diwan n'eo ket sot gant ar geriaoueg a implijomp ha bez zo kelennerien a zo hanter-fuloret. Bez zo ivez ur bern tud a zo ivez war-an-oad 'lâromp neuze setu, an niverel evite a zo un tamm un dra alien. Soñj am eus e oa V. 5 a oa e Diwan hag a oa un tamm troet war-zu-se ha kas a rae an niverel e-barzh Diwan met war a seblant eo luziet. Y.-M. 6 a zo e-barzh Diwan a glask desachañ an evezh war-se ivez pe gant An Drouizig pe gant an Ofis zoken. Met evite eo un dra bennak iskis an niverel. Goude ne c'hellomp ket ober o labour en o flas.

GD -Hag evit echuiñ : an dazont dre vras. Petra eo raktresoù ar gevredigezh pe ahelioù diorren ar gevredigezh ?

GM -Evel em eus lâret pep hini a ra pezh en deus c'hoant. Gwelout a reomp eo aesoc'h ober gant meziantoù frank neuze kroget eo An Drouizig gant difazier Microsoft Office ha tout met gant an izili hag-all e vez merzet eo aesoc'h memestra. A-wechoù e klaskomp ivez lakaat ar pouez war an tu «ar roadennoù personel n'int ket lodet gant an holl», klask displegañ petra eo ar meziantoù frank. Gant QWANT7 ivez a zo bet troet gant Per bez zo tout ul lodenn «doujañ ouzh buhez prevez an dud» neuze un dra-se a zo un doare ahel met de facto eo, n'eo ket un dra resis. Ha goude, ar raktresoù, an difazier a zo ret gwiriekaat, kenderc'hel da ouzhpennañ gerioù, lañset un tamm an traoù gant P. ha bez zo D., an den a ra war-dro Hunspell ez-istorel a genlabour ganeomp. N'emañ ket o chom e Breizh neuze setu, ne ra ket kalz traoù war An Drouizig ken met evit-se eo mennet mat neuze plijus eo. Kenderc'hel da hizivaat an troidigezhioù evit ma chomfe ar meziantoù troet, me a ra-se dreist-holl pa m eus amzer ha youl. A-raok e oa A. a rae war-dro-se met aet eo kuit neuze bremañ em eus tout al labour d'ober.

GD -Daoust hag-eñ ho peus ur seurt «kit an troer» gant reolennoù da heñchañ hag-all pa vez labourioù treiñ?

GM -Ya, ur stur-levr a oa evit an droerien evit Mozilla gant Firefox ha dreist-holl hon eus ul lusker enklask war holl troidigezhioù An Drouizig 8 . Bez zo ur bajenn enni e lakez ur frazenn e saozneg hag e lak ac'hanout e-barzh ar raktresoù Firefox, FirefoxOS, GIMP, LibreOffice, hag-all. Ur wech ma zo unan bennak o treiñ e heuliomp-se evit ma chomfe gant ar geriaoueg a zo bet implijet, an doare da dreiñ ar frazennoù peogwir n'eus ket just ar geriaoueg. Penaos treiñ «we were unable», ni a dro «ne c'haller ket ... ». Tu a zo treiñ en ur bern doareoù met gwelloc'h eo evit an implijer gwelout bepred ar memes stumm frazennoù peogwir mod-se n'eo ket kollet. Goude, n'hon eus ket kalz muioc'h, bez zo ivez ar gerva met an dra-se a zo kentoc'h evit an implijerien, ur .pdf gant ar ger e galleg hag e brezhoneg. Setu. Mod-all n'hon eus ket re a draoù seurt-se peogwir al lusker enklask a zo dija ha n'eo ket fall evit bezañ gouest da dreiñ. N'hon eus ket kalz a bennaennoù a-benn ar fin, just doujañ ouzh ar geriaoueg hag ouzh stumm ar frazennoù.

GD -Daoust hag-eñ ho peus ur strategiezh evit obererezhioù ar gevredigezh hag evit gwellaat ho kwelusted ? Penaos e welit an dazont, ar skoilhoù hag-all.

GM -Ni a zo un tamm en ur mare etre daou, etre an izili istorel hag an izili nevez.

GD -Ur cheñchamant skipailh a zo ?

GM -Ya, mui-pe-vui, an izili istorel a zo krog da vezañ un tamm skuizh gant-se. Neuze, da skouer, an den a rae war-dro Firefox a-raok en deus kinniget din ober war-dro Firefox peogwir e oa aet skuizh, Alan a zo aet kuit. Goude, bez e oa Philippe ha Denis met Denis a ra war-dro Hunspell c'hoazh un tamm ha Philippe a rae war-dro an difazier ha Microsoft Office neuze e kendalc'h un tamm d'ober war-dro met n'eo ket kalz. Neuze omp un tamm en ur mare e-lec'h ma eo ret adlañsañ an traoù, marteze e vo ur skipailh nevez en ur virout just an izili istorel a fell dezhe kenderc'hel. N'eus ket a strategiezh na netra evit ar poent. Pep hini a ra ar pezh a c'hall ha n'eo ket fall.

GD -Ur cheñchamant burev a zo ivez ?

GM -Ya, klasket e vez. D'am soñj an izili istorel ivez a zo a-du evit ma vefe adkemeret un tamm. D'am soñj ne vefe ket fall ivez klask cheñch an aozadur evit un dra muioc'h a-blaen. Forzh penaos n'eus morse bet ur chef. Forzh penaos e ra pep hini ar pezh en deus c'hoant neuze n'eus ket tu rediañ tud da dreiñ pep tra mod-se. Goude n'eo ket fall evit ar geriaoueg dija bezañ a-du evit treiñ an traoù er memes doare, evit an nozvezhioù staliañ evel just eo ret kaout seurt traoù.

GD -D'ho soñj petra eo ar skoilhoù a c'hallfe bezañ war ho hent evit mont war-raok ?

GM -Dija, koll startijenn, koll youl d'ober, bezañ beuzet gant al labour. Ar skoilh pennañ a zo evit kenlabourat dreist-holl, ar geriaoueg, peogwir hon eus ur geriaoueg disheñvel diouzh hini Diwan hag hini an Ofis. Bez zo tri geriaoueg disheñvel a-benn ar fin evit an niverel : hon hini a zo hini Preder, hini Diwan hag hini an Ofis, ober a ra ur meskaj etre Preder hag amprestoù diwar ar galleg ha traoù all ivez. Hini Diwan a zo kentoc'h amprestoù diwar ar galleg gant a-wechoù gerioù n'int ket amprestoù met setu. Se a vir un tamm ac'hanomp da genlabourat peogwir n'hon eus ket ar memes geriaoueg neuze evit treiñ traoù asambles eo diaes rak pep hini a fell dezhañ treiñ gant e zoare. D'am soñj eo ar skoilh brasañ. Goût a reomp ivez e reomp kalzig a fazioù yezh peogwir n'omp ket tamm ebet brezhonegerien ampart. Bez zo tud o tont maez deus Diwan, stummadurioù, ... Alan Monfort a oa barrek a-walc'h met aet eo kuit. Denis da skouer a ra war-dro Hunspell n'eo ket barrek da gomz e brezhoneg ha da heuliañ ur gaozeadenn. Bez zo tud o deus just c'hoant mont warraok met n'int ket barrek kement-se war ar yezh. Bewech e lâromp : «Ma zo fazioù lârit deomp» met ... ur wech e oa un den eus an Ofis a zo deuet met setu, merzhet en deus e oa torr-penn treiñ meziantoù neuze graet en deus war-dro un toullad frazennoù ha setu. Evit Common Voice, Fulup Jakez en deus difaziet memestra, se ne oa ket fall met evitañ oa kudennoù geriaoueg, kudennoù stil dre vras. Ne vez ket troet meziantoù er memes doare ma vez troet ur sin pe ur panell, bez zo reolennoù da zoujañ oute, kudennoù hirder ha kudennoù evit bezañ berr ha resis. An den n'emañ ket o vont da glask prederiañ evit gouzout petra en deus c'hoant lavar, arabat dezho implij traoù diaes da gompren. Ret eo ober bewech er memes stil ur wech ma 'z eo kroget. GD -Klask moullañ ar stummoù er speredoù. GM -Ya setu, evit ma vefe gwelet diouzhtu pelec'h emañ an titour pouezus, seurt traoù. Ni a zo laouen da vezañ difaziet, dreist-holl e-keñver yezh. Ar geriaoueg a zo un tamm un istor all peogwir pep hini en deus e sell met evit ar pezh a sell ouzh ar yezhadur, n'eus ket dek mil yezhadur disheñvel. D'am soñj gant ar fazioù a reomp e vefe aes reizhañ.

GD -D'az soñj eo an tabut e-keñver gwriziennoù ar gerioù nevez ha peseurt geriaoueg implijout ar skoilh brasañ a vir ouzhoc'h da genlabourat gant an Ofis ?

GM -D'am soñj ya. Unan eus ar skoilhoù eo. Bez zo ivez an dizemglev istorel gant an Ofis. Bez zo ivez ar geriaoueg peogwir e ouiont ma krogomp da genlabourat e vo diouzhtu komzet deus kudennoù geriaoueg. Enfin, setu, ha me n'on ket yezhoniour ha n'ouzon ket ma vez gwelloc'h lavar kennaskañ, kevreañ pe konektiñ pe traoù all. Me a zo boaz bremañ d'ober gant geriaoueg Preder ha gerva An Drouizig peogwir eo evel-se em eus graet, peogwir em eus troet Firefox ha ret e oa doujañ ouzh ar pezh a zo bet implijet neuze bremañ on boaz hag e anavezan mat ar geriaoueg-se. Met ni n'omp ket evit lavar pehini a zo gwelloc'h neuze bremañ evel just ez eus un doare «biais», techet d'implijout ar geriaoueg-mañ ha da soñjal eo an hini gwellañ. En ur stumm em eus c'hoant ez afe an traoù war-raok met n'em eus ket c'hoant kennebeud e vefe just an Ofis o lavar «Grit evel em eus c'hoant». N'eo ket mod-se e vez graet, n'eo ket mod-se e vez kenlabouret. N'em eus ket c'hoant e vefe seurt-traoù met pezh zo, pep hini a soñj dezhe eo e zoare da welout ar bed an hini gwellañ. Mont war-raok en ur c'houzout e vo dizemglevioù a zo diaes. GD -Penaos e c'hallfemp goût petra a vez implijet da vat gant an dud ? GM -N'ouzon ket. Ouzhpenn, an holl o deus liveoù disheñvel e brezhoneg, dre vraz n'o deus ket ul live a-vihanik na netra neuze eo bepred diaes. Neuze an dud a implij ar pezh a vez lâret da implij, ar pezh o deus desket. GD -War petra e vefe ret pouezañ d'az soñj evit lakaat da greskiñ implij ar brezhoneg, implij an niverel e brezhoneg dre vras ? GM -Ma 'teus ur respont on a-du.

GD -Dre an enklask eo bet lakaet war wel e oa ar gelennerien an daveenn nemeti evit ar re yaouank. Daoust hag-eñ e vefe dedennus pe poellek pouezañ war stummadur ar gelennerien pe stummerien ? Mod-se e c'hallfe bezañ lakaet ar gelennerien ha neuze drezo ar rummadoù yaouankañ hag ar re all a teuio war-lerc'h da c'hoût ez eus peadra d'ober e brezhoneg gant an niverel. GM -D'am soñj ez eus meur a dachenn e-lec'h ma vefe ret pouezañ met gwir eo ar gelennerien hag ar vugale a zo a-bouez met bez zo tout an dud all ivez, arabat laosk anezhe da-gostez. Ne vefe ket fall da skouer kaout e-barzh ar stummadurioù hir ul lodenn war an niverel, deskiñ geriaoueg an niverel peogwir bez zo geriaoueg ar gegin, al labour douar hag all. Geriaoueg ar stlenneg ne vefe ket fall. Enfin, ne welomp ket an traoù ken pell-se. Ober a reomp ar pezh a c'hallomp ha setu.

GD -Evit echuiñ : d'az soñj petra eo ar perzhioù mat ha fall eus ar c'hinnig niverel e brezhoneg ? GM -Perzhioù fall : dija bez zo meur a c'heriaoueg war implij. N'eo ket dispar evit an implijerien. Bez zo traoù an Ofis, hon zraoù gant An Drouizig ha bez zo tud a dro un tamm evel o deus c'hoant. Setu, neuze kudenn ar c'heriaoueg ha n'eo ket dispar evit an implijerien peogwir eo ret dezhe deskiñ meur a c'heriaoueg. Dija n'eo ket aes deskiñ unan neuze... Hag an dizemglev a zo etre an Ofis hag an Drouizig n'eo ket yac'h evit an niverel e brezhoneg. Dija n'eo ket aes mont war-raok neuze ma 'z eus dizemglevioù eo diaesoc'h c'hoazh. Setu tout. Peotramant eo diaes kehentiñ.

Perzhioù mat, me 'gav n'eo ket fall dija kaout ar pezh hon eus. Bez zo traoù : Firefox, difazier, meziantoù bras, c'hoarioù video.

Atersadenn Fulup TRAVERS deus Ofis Publik Ar Brezhoneg

Da-heul e kaver treuzskrivadur atersadenn Fulup TRAVERS. An emgav a zo bet dalc'het e Roazhon e-barzh burevioù Ofis Publik Ar Brezhoneg d'an 13 a viz C'hwevrer 2019. Fulup TRAVERS a zo rener kreizenn Ofis Publik Ar Brezhoneg e Roazhon.

Treuzskrivadur an atersadenn :

GD -Me zo vont da zisplegañ dit pelec'h on erruet e-barzh ma memor. Labourat a ran war teir lodenn. E-barzh al lodenn gentañ e kinnigan ur brassell war ar c'hinnig niverel e brezhoneg. Lakaat a ran war wel petra a vez kavet ar muiañ, an nebeutañ hag all. Savet em eus ur seurt «rollad» gant rummadoù hag is-rummadoù. Bez zo rummad al lec'hiennoù, hini ar meziantoù hag hini an arloadoù pellgomz. Da-c'houde bez zo is-rummadoù. E-barzh rummad al lec'hiennoù e kaver is-rummadoù ar geriadurioù, savennoù, servijoù enlinenn ha reoù all. Dielfennañ ha kinnig a ran un disoc'h da-c'houde. E-barzh an eil lodenn e kinnigan an enklask dre goulennaouegoù am eus graet e 2017 war anaoudegezhioù ha boazioù implij ar gelennerien hag ar skolajidi ha liseidi deus an niverel e brezhoneg. Dielfennañ ha kinnig a ran ivez an disoc'h da-c'houde. Evit al lodenn ziwezhañ e klaskan labourat war penaos pouezañ pe strivañ evit kreñvaat plas ar yezh e-barzh an niverel. Fellout a ra din kinnig traoù a-benn ar fin gant al lodenn ziwezhañ. Evit kinnig an enklask en nebeud gerioù : graet eo bet er skolajoù ha liseoù e-lec'h ma vez klevet brezhoneg. Kentañ tra am eus merzhet eo ar feur respont a zo izel a-walc'h, 25% eus ar skolioù a zo bet goulennetaet o deus respontet. Bez e oa ur c'houlennaoueg evit ar gelennerien hag unan all evit ar skolidi. Evit ar gelennerien : un anaoudegezh fall-tre o deus eus an danvezioù, binviji hag oberourien am eus rollet. Implijout a reont nebeud traoù met alies-tre, aliesoc'h eget ur wech ar sizhun evit muioc'h eget 80% anezhe. Ezhomm o deus da gaout muioc'h a zanvezioù ha stummadurioù war an niverel. Gwelet e vezont evel an dave gant o skolidi dezhe. Diaes eo dezhe kavout ar pezh a fell dezhe.

FT -Ok, diforc'hioù bras a zo marteze etre Wikipedia ha meziantoù e brezhoneg da skouer pa lavarez ne vez ket implijet kalz ? GD -Dre vras e implijont kentoc'h lec'hiennoù, meziantoù un nebeud met dreist-holl lec'hiennoù eus ar memes is-rummadoù. Bet em eus bet tro 18 respont a-berzh ar gelennerien ha tro 20 a-berzh ar skolajidi ha liseidi.

FT -Ha pelec'h e oa ? E peseurt skolioù ? E-barzh an teir rouedad ? GD -Ya, Diwan, Divyezh ha Dihun.

FT -Ha diforc'hioù bras a oa etrezo a-keñver feur respont ? GD -N'em eus ket merzhet FT -Neuze n'eo ket liammet ouzh ar vuhez vrezhonek ? Bez e c'hellfemp soñjal eo gwelloc'h e-barzh Diwan da skouer met n'eo ket splann ? GD -N'em eus ket sellet pizh ouzh rouedad-orin ar gelennerien. Peotramant, evit ar skolajidi ha liseidi ne anavezont tamm oberour ebet eus bed ar brezhoneg. Oberour, da lâret eo : an Ofis, an Drouizig pe ar poellgor Bed Niverel. Ne anavezont tamm ebet ar re-se. Anavezout a reont fall-tre an danvezioù a c'haller kavout. Ar re o deus respontet din ne anavezont tamm meziant pe arload pellgomz ebet e brezhoneg. Holl respontoù ar skolajidi ha liseidi a teu deus Penn-Ar-Bed zoken ma m eus goulennet war Breizh a-bezh. Implijout a reont nebeud traoù ha bewech o devez un ezhomm pe ur gudenn ez eont da c'houlenn digant ar c'helenner. Ne gavont ket diaes ar pezh a implijont, a-fed geriaoueg da skouer met ne implijont nemet lec'hiennoù. C'hoant o deus kaout muioc'h a niverel e brezhoneg en o deskadurezh hag ekichen ivez (danvezioù a bep seurt, binviji, dudioù, ...). Laket eo bet war wel ar fed n'eus ket kalz traoù graet evite ha kinniget dezhe ivez.

Neuze, da gentañ, evit mont e-barzh em befe c'hoant kaozeal diwar-benn pouezusted an niverel evit ar brezhoneg. Ha strategel eo tachenn an niverel evit ar brezhoneg hervezout ha perak ?

FT -Ya, emañ tout an dachenn niverel oc'h en em silañ e pep lec'h er gevredigezh, an teknologiezhioù nevez ivez dre vras. Ar brezhoneg a rankfe bezañ evel ar yezhoù all ha mont da-heul peogwir ne reomp nemet mont da-heul ha treiñ traoù a zo e yezhoù all peurvuiañ. Ma vefe krouet c'hoazh e vefe gwelloc'h. Te 'oar mat, en istor ar brezhoneg hon eus c'hwitet meur a bazenn hag a bep seurt traoù : plas ar yezh er gevredigezh, plas ar yezh er skol hag all neuze ma c'hwitomp c'hoazh ar bazenn-mañ e vo start. Dale a zo dija, sklaer eo met ... Marteze teus gwelet e c'hoarvez gant ar brezhoneg ar pezh a c'hoarvez gant yezhoù all a zo yezhoù ofisiel koulskoude. An deiz-all e lennen ur pennad diwar-benn an islandeg. Ur studiadenn a zo bet graet en Europa diwar-benn e blas e-barzh an teknologiezhioù nevez dre vras. Lakaat a rae war wel e oa kudennek evit yezhoù ofisiel. Soñj am eus e komzent eus an islandeg, ar bulgareg hag all. Yezhoù-Stad a vez lakaet diaes, yezhoù bihanoc'h ivez evel an euskareg da skouer met koulskoude ar re-se a laka kalz arc'hant e seurt traoù. Evit ur yezh evel ar brezhoneg eo gwashoc'h c'hoazh.

GD -Ha stanket eo tiriad Breizh ouzhpenn.

FT -Ya ha d'an nebeutañ ma vefe ur marc'had evit ar yezhoù-se e vefe dereat, evidomp n'eo ket kenkoulz. Kalz skoilhoù a ra e gwirionez. Pouezus-tre eo mont war-raok gant an drase. Bez zo ar pezh teus lavaret ivez, unan eus ar c'hudennoù eo n'eus ket kalz tud o plediñ gant-se. Ar chañs hon eus e Breizh o kaout barregezhioù, ar pezh n'eo ket dre ret. Soñjal a ran e-barzh yezhoù bras a zo en Afrika lakaomp, aze al live deskadurezh n'eo ket ken uhel, ni hon eus ur chañs war an dra-se. Evel teus lavaret n'eus ket kalz oberourien hag aliestre, ar re a ra peurvuiañ eo a-youl vat. En Ofis zoken eo ar memes tra peogwir n'eus post ebet gouestlet d'an dra-se a-benn ar fin. Ar re o deus pledet gant-se eo alies-tre war an amzer vak. Ha tammoù traoù evel-se met evit treiñ lakaomp ... met n'eo ket ... da skouer evit klask gant petra mont war-raok. En em soñjal a zo un dra met war-lerc'h e ranker lakaat e pleustr.

GD -Hag evit lakaat e pleustr, alies a-walc'h eo ret kaout ur c'henarroud ivez. FT -Ya. Aze ivez hon eus komzet eus ar marc'had, ar fed e oa kentoc'h tud a-youl vat. Ouzhpenn-se e ranker kaout arc'hant ha kendrec'hiñ an dilennidi ha n'eo ket aes peogwir e liammont alies-tre, nebeutoc'h-nebeutañ met memes tra ez eus kalz tud a liamm ar brezhoneg ouzh ar sevenadur hengounel ha neuze sevenadur hengounel evito a dalvez amzer-dremenet. Neuze liammañ brezhoneg hag amzer-vremañ ... Gwir eo e vez diaes d'an dud-se kompren.

GD -Penaos e c'hallfe an niverel lakaat ar brezhoneg da vont war-raok d'az soñj ?

FT -Un istor skeudenn a zo, sklaer eo. Pouezus-tre eo memes tra. Evit terriñ ar c'hlichedoù a lâren bremaik hag ouzhpenn dre m'en em sil an niverel e pep lec'h er vuhez pemdez eo ivez un doare evit silañ ar yezh e pep lec'h.

GD -Kaout un endro e brezhoneg da skouer ?

FT -Ya, evel-just. Evit ar vrezhonegerien peogwir lakaomp, unan a brenfe meziantoù e brezhoneg evit o implijout er gêr, evel-just e vefe un implij hiniennel met mod-all ez eus un implij foran ivez. Pa z' out deuet amañ n'ouzon ket ma z' out deuet gant ar skalieroù pe ar bignerez ? GD -Gant ar bignerez.

FT -Setu, aze 'teus klevet galleg. Gallout a rafemp kaout ur vouezh e brezhoneg ivez, e div yezh.

GD -Ya, traoùigoù war ar pemdez, ur genarroud yezhel mat evit kaozeal.

FT -Setu, evit ar vrezhonegerien hag evit ar Vretoned dre-vras. Lakaat ar yezh da vezañ klevet.

GD -War petra e vefe ret pouezañ pe strivañ evit lakaat da greskiñ plas pe implij ar brezhoneg e-barzh an niverel d'az soñj ? E-barzh peseurt tachenn ?

FT -War peseurt tachenn ? N'ouzon ket ma 'z eo an dra-se, lavar din ma ne glot ket gant da c'houlenn met ar pezh a zo da c'hounit eo ar pezh a lavaren dit tuchant eo kaout tud a-vicher a bledfe gant-se. War-lerc'h e vo tout ul labour war, un tamm ar pezh a rez aze, stadañ an traoù. Gwelout un tamm petra eo diagnostik an dachenn-se ha war-lerc'h, pezh a rez ivez, pelec'h emañ an ezhommoù brasañ evit klask bastañ d'an ezhommoù-se peogwir ne c'hellimp ket ober pep tra d'un taol. Met boñ, te a oar emañ an Ofis o labourat war sintezenn ar vouezh aze. Se a zo ur benveg a c'hello bezañ implijet war nouspet tachenn war-lerc'h. Labourat war binvioù a c'hell bezañ implijet e meur a geñver war-lerc'h a zo pouezus. Lakaomp, ma troez ur meziant, evel-just eo mat-kenañ met ... Da skouer er mare-mañ e tigoro ur vagouri dre soubidigezh e Roazhon hag e oamp o komz er beure-mañ eus ur meziant a vez implijet gant ar magourioù a zo anvet Coccinelle evit merañ ar plasoù, implij amzer an implijidi, ar budjedoù ha me oar me a zo e galleg. Treiñ un dra evel-se da skouer a vefe dedennus met un ezhomm resis-tre eo evit ur gevredigezh. Neuze daoust hageñ eo gant-se e ranker kregiñ n'ouzon ket. Marteze emaon o faziañ rak ma vefe dek raktres magouri o tont war wel, evel-just e vefe talvoudus. Met mod-all daoust hag-eñ eo eus-se ez eus ezhomm pe da skouer eo pouezusoc'h gouestlañ amzer evit treiñ Word ? D'am soñj e vefe pouezusoc'h treiñ Word peogwir e vez implijet gant an holl, gant ar magourioù-se marteze met gant an dud dre-vras ivez. E gwirionez eo an dra-se a vefe ret gounit. Da lâret eo postoù gouestlet d'ar brezhoneg ha d'an niverel.

GD -Evit bodañ hag aozañ al labour etre an holl ivez ?

FT -Ya setu, aozañ, brudañ, ober lobbying ivez peogwir, aze, ez eus da vont e darempred gant an holl re a bled gant an tachennoù-se. Soñjal a ran en un dra n'eo ket niverel met bez zo un embregerezh a fard eurdeizerioù evit ar plasoù parklec'h. Dre ti-kêr Kemper omp deuet a-benn da dreiñ eurdeizerioù Kemper. Ur goulenn a zo deuet aze met un dra eo a c'hallfe bezañ graet. Lakaomp e vefe ur post en Ofis, aze e c'hellfe an den-se mont da welet er c'hontrol ha n'eo ket gortoz ne teufe an traoù. Soñjal a ran en un dra all penn-da-benn. 5 pe 6 vloaz zo e oa deuet e darempred ganeomp un embregerezh eus Gwitreg a fard diskoderioù un tamm evel an hini a zo evit Canal+, ha neuze, a-benn ar fin e oa bet troet an dra-se ganeomp. N'em eus ket soñj pet yezh a oa, un dek bennak met ar re-se a fard diskoderioù gant nouspet yezh ha dre ma 'z int Bretoned o doa soñjet «marteze e c'hallfemp ouzhpennañ ar brezhoneg ?». Aze ivez n'eo ket ni a zo aet e darempred met int a zo deuet e darempred ganeomp met an dra-se a zo bet graet ur wech ha war-lerc'h ... unan eus ar c'hudennoù eo gant bed an niverel ivez, ret eo bezañ gouest da heuliañ an traoù ha mont a ra buan. Start eo peogwir e c'hellez gouestlañ kalz amzer evit treiñ ur wech neuze out laouen, padout a ra bloaz, daou vloaz ha goude hop ! Setu, dont a ra ur produ nevez hag adkavout a rez pep tra e saozneg pe e galleg pe .... GD -En ur yezh a vo aesoc'h d'implij gant gerioù an niverel eget e yezhoù all marteze ? FT -Ya, ya. Soñjal a ran, digarez, mont a ran un tamm a bep tu aze met soñjal a ran en un dra ha marteze e tisoñjin war-lerc'h. Unan eus ar c'hudennoù all a zo, n'eo ket re liammet ouzh ar brezhoneg met marteze eo kreñvoc'h evit ar yezhoù evel ar brezhoneg. E kembraeg eo ar memes tra. Pa fell d'un den ober gant, lakomp, ur meziant e brezhoneg, evel-just eo ret prenañ ar meziant-se ha staliañ anezhañ er gêr met an dalc'h war-lerc'h eo e nouspet tiegezh ez eus koubladoù pe ar vugale ivez ha ne vestroniont ket holl ar yezh. Adkregiñ a ran gant Word, staliañ a rafes Word er gêr, mat-kenañ met ar gwaz a gomz brezhoneg hag ar wreg ne ra ket. N'eus diskoulm ebet evit-se hiziv an deiz a-benn ar fin. Din da c'hoût. N'ouzon ket penaos e vez meret-se er broioù all. Memes tra e vefe ret kavout un doare «switch». Un dra vat e vefe. N'ouzon ket penaos e ra an dud er broioù gant meur a yezh evel-se. Pe mod-all, petra a c'hoarvez, dibabet e vez ar yezh a zo boutin d'an holl ? Met neuze e vez tapet ar yezhoù minorelaet bep tro. N'ouzon ket penaos e tro. Me a lavarfe se, kaout postoù gwirion ha gouestlet war-se. Gwelet petra eo an ezhommoù ha kregiñ gant ar pep boutinañ pe ar pezh a vez implijet ar muiañ gant an dud evit klask tizhout ar marc'had brasañ ivez. Dre m'eo bihan dija setu, ma vez strishaet en a-raok... GD -Bremañ e fellfe din kaozeal diwar-benn an deskadurezh. Hiziv an deiz e vez desket komz brezhoneg dre gentelioù kazi nemetken. Penaos e c'hallfe bezañ gwellaet plas an niverel e brezhoneg er skolioù ?

FT -An implij a vefe war-lerc'h eus ... an niverel er skolioù ? GD -Penaos gwellaat e blas, dre ar gelennerien pe ar skolidi. Anavezout ar pezh a c'hall bezañ implijet, gouzout ober gant geriaoueg an niverel hag all. Penaos plantañ e-barzh ar skolioù muioc'h a binviji niverel e brezhoneg. FT -Ya, an Ofis a zo ezel eus ar rouedad a zo anvet an NPLD. Network to Promote Linguistic Diversity 2 . E-barzh ar rouedad-se emañ gouarnamantoù pe frammoù publik ar yezhoù minorelaet Europa. Aze e adkavez tud deus Galiza, Katalonia, Euskadi, Kembre, Friz, Svedegerien Finland, Frioul, ... Aze n'eo ket kevredigezhioù a zo e-barzh met gouarnamantoù nemetken. Ar gouarnamantoù a vez dileuriet gant ur framm publik a-wechoù. Ar pezh a c'hoarvez e gwirionez eo Kuzul-rannvro Breizh a zo ezel eus an NPLD hag an Ofis a gemer perzh en emvodoù-se evit dileuriañ Breizh. Aze ez eus anv eus tout ar pezh a zo boutin d'ar yezhoù-se, ar c'hudennoù dre-vras.

GD -An teknologiezhioù nevez hag an niverel ivez ?

FT -A-wechoù e vez komzet eus se, ya. Un tem eo e-touez temoù all met gallout a ra c'hoarvezout e vefe traoù a seurt-se. Neuze, a-wechoù ez eus devezhioù stummañ. Me a oa bet en Italia gant M. 3 e miz Gwengolo war petra eo ar politikerezh yezh ha skouerioù a oa eus penaos kas ar yezh war-raok war tachennoù zo. Ar pezh a zo dedennus eo an emvodoù evel-just met ivez tout an darempredoù a vez mod-all, a zo anfurmel ma fell dit hag aze e c'heller kejañ ouzh tud zo, dastum savboentoù all hag a-wechoù war traoù resis zo. Soñjal a ran en un dra da skouer p'hor boa labouret gant Microsoft evit treiñ traoù zo, en deroù e tremene mat-kenañ ha war-lerc'h e oa bet stanket pep tra p'hor boa bet c'hoant mont pelloc'h ha n'hor boa ket komprenet perak. Adkaset eo bet posteloù ha me oar me hag abenn ar fin hor boa klevet gant Iwerzhoniz a gemere perzh e-barzh an dra-se o doa klevet int dre m'emaint en Iwerzhon hag o devez darempredoù gant Microsoft Iwerzhon penaos e oa bet stanket an traoù gant Pariz. Pariz en doa stanket an traoù evit ma n'ez afe ket pelloc'h e Breizh. Te 'wel, traoùigoù a zo evel-se. Pe soñjal a ran en un dra all ivez ma ne fazian ket eo dre an hent-se ivez hor boa bet darempredoù gant Skol-veur Alacant e Bro-Spagn hag hor boa kroget da labourat war ar raktres Apertium 4 . An dra-se a zo dedennus peogwir e c'heller eskemm gant an dud dre un doare anfurmel ivez hag a-wechoù, aze e oa ur skouer vat hag ur skouer fall met a-wechoù e c'heller soñjal «ha met c'hwi a labour war an dra-se ? Penaos oc'h deuet a-benn ? Setu hor chomlec'h deomp». GD -Hag eskemm ivez diwar-benn ar skoilhoù a zo war hon hent-deomp gant ar reall ? Goulenn outo hag-eñ o deus bet ar memes kudennoù ha penaos diskoulmañ anezhe ? FT -E deroù an Drouizig hor boa klasket labourat asambles. Aozet e oa bet gant an Ofis un doare, n'em eus ket soñj ken peseurt anv a oa an dra-se met un emvod foran a oa bet aozet gant an Ofis evit klask bodañ ar frammoù a blede gant an teknologiezhioù nevez. Neuze evel-just e oa aze an Drouizig. Aozet e oa bet e Gwened. Kozh-Noe eo, marteze pemzek bloaz zo. D'ar poent-se hon eus klasket kenlabourat gant an Drouizig pe evit brudañ an traoù graet ganto pe evit adlenn ivez hag an dizemglev, d'am soñj ha ma ne fazian ket, eus an tu-ni bepred, d'am soñj an dizemglev a zo bet a oa war ar c'heriaoueg. Barregezhioù a zo, sklaer eo, war an teknologiezhioù nevez gant an Drouizig. Tud zo a zo barrek war ar yezh ivez met d'hor soñj-ni bez zo tud o deus ur sell war ar yezh ha n'eo ket pleustrek a-walc'h ma fell dit. Da lâret eo a-fet termenadurezh e Breizh ez eus meur a skol. Bez ez eus ar pezh a vez anvet ar skol etrebroadel da lâret eo tud a soñj dezhe d'ar mare ma 'z eus ur ger a zo heñvel e galleg, saozneg, alamaneg ha rusianeg e teu ar ger-se da vezañ ur ger etrebroadel ha neuze ur ger brezhonek. Da skouer, evit degemer geografiezh e-lec'h douaroniezh. Ha mod-all ez eus un dra-all hag a zo ar re a fell dezho mirout gwrizioù keltiek rik, ober amprestoù diwar ar c'hembraeg dreist-holl pe sevel termenoù nevez diwar ar gwriziennoù-se. Neuze an Drouizig a zo war al linenn-se, linenn Preder eo ma fell dit. Ha ni en Ofis emaomp e-kreiz. Da lâret eo evidomp, met an dra-se a zo er-maez eus an niverel, evidomp ar pezh a zo pouezus n'eo ket ar yezh met ar yezherien. Da lâret eo e c'heller kaout reolennoù a zo soñjet dispar met pezh zo war-lerc'h, ma n'eo ket ar yezherien evit ober gant ar ger-se, ne servij da netra e gwirionez. Dre m'emaomp e-kreiz neuze gouzout a reomp e vez skoet warnomp gant an div skol. Ni, ma fell dit, e degouezhioù zo e soñj deomp « ya, bez ez eus d'ober gant gwrizioù etrebroadel » peogwir n'eus ket da adijinañ pep tra met war-lerc'h ez eus ivez d'ober gant gwrizioù keltiek peogwir e tegouezh mat ar ger, awechoù e c'hall bezañ sklaeroc'h zoken ar ger diwar ar brezhoneg. Hag ouzhpenn ez eus un dra-all hon eus lakaet e pleustr, bez ez eus reoladoù a zo reoladoù ISO etrebroadel, ni n'hon eus ijinet netra e gwirionez, adtapet hon eus ar reoladoù a vez implijet gant frammoù bras a zo kevatal da dTermbret... bez ez eus un dra a vez anvet TermCat 5 , un dra all en Euskadi a vez anvet Euskalterm 6 hag unan e Bro-Gembre ivez. Ni a laka da dalvezout an dra-se ivez.

5www.termcat.cat 6http://www.euskadi.eus/euskalterm/ Dre-se hon eus degemeret un dra evel «etrefas» evit «interface» ha n'eo ket «ketal» a vez implijet gant an Drouizig ha ne vez ket komprenet gant an dud hag eus un tu all hon eus degemeret ur ger evel «restr» evit «fichier» hag aze eo ar c'hontrol-mik, dont a ra eus ar c'hembraeg, sklaer eo. Ni a zo etre an daou ha klasket hon eus displegañ d'an Drouizig e vefe mat, o c'houzout ar pezh a lavaren dit tuchant : bihan eo ar marc'had, n'eo ket aes d'an dud cheñch yezh, p'emaout dirak da urzhiataer ha ne gomprenez seurt memes tra eo kudennek, neuze evel just, gouzout a ran, an dud-se alies-tre a lavar «an dud a c'hell deskiñ», ya ok, evel just, an holl a c'hall deskiñ met memes tra pa c'heller aesaat an traoù eo un dra vat evit tapout krog.

GD -Evit espern amzer ivez.

FT -Setu, ya. Mod-all ar gudenn eo a-benn ar fin e-lec'h, met an dra-se a zo un dra evit ar brezhoneg, n'eo ket evit bed an niverel met dre-vras, an dud e-lec'h ober gant ar brezhoneg evit tizhout ur pal a-benn ar fin e chomont mort war ar yezh. Gwelout a ran-se ha skuizhus-kenañ eo war Facebook. An dud e-lec'h komz diwar-benn n'ouzon ket petra me, an treuzdougen e Breizh pe an endro pe afer Benalla pe n'ouzon ket petra, e-lec'h komz eus tout an traoù-se e brezhoneg a-benn ar fin e komzont diwar-benn ar brezhoneg hag evit lavaret «Ya, egile n'eus implijet ar ger-mañ ha te a ra gant ar ger-se hag all. N'eus forzh petra eo an doare ma skrivez». Follentez eo hag a-benn ar fin ne glasker ket kas ar yezh war-raok er gevredigezh. Chom a reer mort war ar yezh hec'h-unan evel korpus.

GD -Atav diwar-benn traoù resis-tre pe munudoù a-wechoù.

FT -Ya, alies-tre eo. An deiz-all e welen un dra war banell nevez n'em eus ket soñj ken peseurt kêr hag an dud e-lec'h lavaret «Dispar eo, ar wech kentañ eo ez eus ur banell evelse, ne vefe ket fall din mont da welet ma maer evit goulenn ivez e vefe ar memes tra dumañ» nann, nann. An dud na gomzont ket deus ar fed eo mat pe get kaout ar banell ha warlerc'h petra a c'hellont ober evit astenn ha kaout panelloù all evel-se. An dud a lavar «Ya, te teus troet evel-se, me n'em bije ket troet evel-se. Me a gav null, piv en deus troet se ? Ne vez ket skrivet evel-se» N'eus fin ebet. Mat. Neuze, a-benn ar fin evit distreiñ d'an Drouizig, ni hon eus klasket lavaret dezho, marteze e vefe mat aesaat an traoù ha se n'o deus ket degemeret. Met mod-all, an Ofis peurvuiañ a zo prest da labourat gant an holl. Ni n'omp ket ideologourien mat fell dit. Ar pezh a fell deomp eo kas ar yezh war-raok. Soñjal a ran ebarzh un dachenn-all penn-da-benn. Pa oa bet labourat war «Ya d'ar brezhoneg» kalzik e deroù an Ofis e oa bet tud o rebechiñ ouzhimp bezañ asantet sinañ «Ya d'ar brezhoneg» gant MacDo peogwir e lavare tud zo «Ya, ar boued a zo fall, un embregerezh etrebroadel null eo. Ar c'hevala bras eo, ...». Ok, an dud a c'hell soñjal an dra-se met ni n'emaomp ket amañ evit cheñch ar gevredigezh e gwirionez. Aze emaomp evit kas ar yezh war-raok. GD -Ha lakaat muioc'h ar brezhoneg un tamm e pep lec'h ... FT -Ya setu, pe tud zo a lavare ivez pa oa eus TV Breizh «N'eus forzh petra, Colombo a zo bet troet e brezhoneg !». Me a garfe gwelet abadennoù dedennus met ma sell an dud ouzh Colombo e kavan kenkoulz e vefe sellet ouzh Colombo e brezhoneg gant ar vrezhonegerien eget e galleg. War-lerc'h, sellet ouzh Colombo pe get a zo un afer all. GD -Ya, un afer a c'hoant.

FT -Setu, neuze dre-se ne labouromp ket ganto met ma pellgomzfent warc'hoazh evit lavaret «Plijout a rafe deomp kenlabourat ganeoc'h» n'eus kudenn ebet.

GD -Ha penaos e vefe graet neuze gant geriaouegoù disheñvel ?

FT -Memes tra, d'am soñj, bremañ ez eus dre-vras ur c'heriaoueg a zo boutin awalc'h, a zo en em ledet ma fell dit. Soñjal a ran en un dra da skouer, an Drouizig ha Preder a ginnig ober gant «malad» evit «postel». E gwirionez pa vez klevet ur ger brezhonek e vez klevet «postel». Gant an dud e vez graet pe gant «mail» er stumm saozneg pe gant «postel» met «malad» ne vez klevet gwech ebet. Neuze, te 'wel, da'm soñj ez eus ur bern traoù evelse a zo aes pe traoù evel «skramm» pe da skouer ar ger «urzhiataer». Aze e oa bet kinniget hag implijet gant Diwan ar ger «kompoder» diwar «computer». Boñ, ar ger, perak ket. Savet e oa bet evel-se met goude ur mare e ranker stadañ n'eo ket ar ger a zo en implij. War-lerc'h, ar pezh a lavaren dit, e c'heller soñjal eo bet savet mat-kenañ ar ger. 'H an da reiñ ur skouer dit peogwir, n'emañ ket dre ret ar wirionez gant an Ofis met ma fell dit, gant ar reolennoù a lavaren dit aze, bez ez eus dezverkoù. Bez ez eus dezverkoù yezh, sokioyezhoniezh ha termenadurezh. Dre-vras ma fell dit, evit dibab gerioù ez eus tout an tu yezhel : traoù a zo simpl-kenañ, lakaomp, daoust hag-eñ eo skrivet reizh pet get, daoust hag-eñ eo aes deverañ ar ger hag all. Rankout a reer kaout gerioù a glot ar muiañ ar gwellañ gant an dezverkoù-se. War-lerc'h ez eus an tu sokioyezhoniel. Diaes-tre eo da briziañ peogwir eo ar sokioyezhoniezh, penaos ... ur wech ma 'z eo savet ar ger ha skignet ar ger daoust hageñ e raio berzh pe ne raio ket. Hag aze, pezh a zisplegen dit, ret eo bezañ uvel, an Ofis a c'hell faziañ ivez a-wechoù. Soñjal a ran en ur ger da skouer pa oa bet savet «postel» e oa bet soñjet ivez e c'hellfemp ivez, te 'oar, evit reiñ ar chomlec'h e c'hellfemp ober gant «e ti», «e ti» evel e saozneg «at» 7 . An dra-se ne oa ket diaes e gwirionez kaout «e ti» met ne dremen ket tamm ebet, n'eus den ebet oc'h ober gant-se hag alies-tre pa glever an dud oc'h ober gant un dra bennak e brezhoneg eo «krogenn» eo a vez klevet. Tud a ra gant «at» pe «arrobase» mod-all ivez met pa glever un dra e brezhoneg eo gant «krogenn». Aze e ranker bezañ uvel ha soñjal «setu, ni hor boa kinniget-se met ne dremen ket tamm ebet. Setu, neuze ez eus eus ar ger «krogenn» allez hop, degemeromp ar ger «krogenn» a zo savet mat, a zo aes, anavezet gant an holl, un tamm farsus neuze eo aes da zelc'her soñj». Ma lavaren tout-se dit e oa evit «kompoder» evit lavaret dit e gwirionez a-wechoù e ranker stadañ toutse. Ya, an amzer a zo tremenet hag ar c'hinnigoù n'int ket tremenet.

GD -Daoust hag-eñ eo bet stadet gant dezverkoù sokio-yezhoniel implij geriaoueg an niverel kinniget gant Preder hag implijet gant an Drouizig ? Ft -Daoust hag-eñ hon eus klasket-ni studiañ anezho ? GD -C'hwi pe tud-all. Daoust hag-eñ zo bet graet ur studiadenn, un enklask evit goût «Setu, evit pezh a sell ouzh an niverel e brezhoneg e c'heller kavout teir geriaoueg : hini an Ofis, hini Preder hag hini Diwan. Bez zo meur a heñvelster. Peseurt re a vez an implijetañ. Petra a vez implijet e gwirionez gant an implijerien.

FT -E gwirionez n'eo ket ur studiadenn da vat met pa labouromp-ni war an dermenadurezh, n'eo ket an Ofis hepken. Unan eus ar reolennoù-aour, ma c'heller lavaret, pa labourer war an dermenadurezh eo sellet ouzh ar pezh a zo testeniekaet pe dre gomz pe dre skrid. Ar reolenn aour gentañ eo hag an eil eo : stabilaat ar yezh ar muiañ ma c'haller. Da lâret eo ma 'z eo savet mat ar ger e-keñver yezh ha ma klot mat ar ger en un doare resis gant ar meizad, ar mennozh, an termenadur, n'eus abeg ebet da cheñch ger. Setu. Neuze p'hor boa labouret-ni war tout geriaoueg an urzhiataerezh dre-vras hor boa dastumet an holl draoù a gavemp ha war-lerc'h hon eus klasket lakaat an termenoù-se da dremen dre sil an dezverkoù ma fell dit. Se zo kaoz e kaver gerioù a oa gant Diwan, gant an doare etrebroadel ha reoù all a oa gant Preder. Marteze a-wechoù e c'heller en em gavout gant daou dermen. Klask a reomp chom hep kaout daou dermen peogwir evit traoù zo ...

7«e ti» evel e saozneg «at» : @ «dienn» ha «koaven» lakaomp, aze eo reizh kaout daou dermen peogwir ez eo rannet Breizh e daou pe me 'oar me. A-wechoù ez eus gwir heñvelsterioù met kaout heñvelsterioù evit da skouer «unité centrale» da betra servij ? Ne servij da netra, kenkoulz kaout ur ger hepken. Setu neuze e roan un hanter respont dit met gwir eo, ar pezh a vefe dedennus bremañ eo gwelet un tamm, lakaat an dud da gomz en ur mod ... te 'oar e labour kalzik an Ofis war an dastum anvioù-lec'hioù hag an anvioù-tud ha pa 'z eomp war an dachenn evit gwelout ar re gozh e lakaomp anezho da gomz. Da lâret eo ne lavaromp ket dezho «Petra a vez graet eus Kergoad ganeoc'h e brezhoneg ?» Nann. Lavarout a reomp dezho «C'hwi a ya d'ar marc'had ur wech an amzer ? Pa 'z it du-hont, mont a rit war-droad ? Ha penaos ez it, dre belec'h e tremenit ?» Hag aze an dud a lavar «Pa 'z an aze e tremenan dre gKergoad, treiñ a ran a gleiz, bez ez eus un tamm riboul aze ha ...» GD -Ya, chom hep levezoniñ anezho.

FT -Setu hag aze e teuomp a-benn da gaout ar gerioù-se. Un dra a vefe dedennus, dres, hep bezañ merzet gant an dud eo e vefe graet un enklask. Lakaomp en em gavfen-me e ti unan bennak hag e lavarfen dezhañ «Selaou, me a zo null e-keñver urzhiataerezh neuze lavar din penaos e rez evit, n'ouzon ket me, ober un dra bennak». Hag aze an dud da lavarout din «Selaou, tapout a rez al logodenn, klikañ a rez war an tu dehoù aze. Te 'wel ? Ret eo cheñch an arventenn...» Hag aze e klevfemp. Daoust hag-eñ e ra an dud gant arventenniñ pe traoù all ? Dedennus e vefe. Met n'hon eus ket amzer evit-se. Tuchantik e komzen eus TermCat ganit, aze e Katalonia e reont seurt traoù, da lâret eo tout al labour a reont duhont war an dermenadurezh. Neuze int ivez a bled kalz war ar sokioyezhoniezh met war-lerc'h e klaskont gwelet petra a vez implijet er mediaoù da skouer peogwir o deus ur roll erbediñ ivez. Un tamm evel ma c'hoarvez e Frañs, da lâret eo dre ar velestradurezh e c'hellont kazimant, n'eo ket rediañ met memes tra n'emañ ket pell deus-se pa groger da ginnig ur ger en holl baperoù melestradurel gant ar Stad pe gouarnamant Katalonia pe ... war-lerc'h ez a e pep lec'h hag an dud war-lerc'h a voaz ha kregiñ a reont d'ober gant ar ger-se. FT -Pa fardont traoù evito ya, marteze a-walc'h. Gallout a rafe bezañ. Gwelout a rez, unan eus an diaesterioù eo evit ober al liamm gant ar pezh a lavaremp tuchantik. Ijinañ a rez ar skolidi a fell dezho ober gant meziantoù e brezhoneg, ma teuez da cheñch geriaoueg bep sizhun peogwir e rez ur wech gant levr TES, ur wech gant un dra troet gant an Ofis war ur banell e kreiz-kêr, war-lerc'h teus fichennoù gant da gelenner e Diwan met n'eus fin ebet ! Hag e-lerc'h soñjal e da betra servij un urzhiataer ha penaos arventenniñ da gont ha mont da vat e-barzh an niverel, a-benn ar fin e chomez war un dra, war ar yezh.

GD -Pe mont a rez kuit, digalonekaet FT -Ha sklaer eo. Memes tra, ur pezh kudenn eo. N'eo ket ur binvidigezh. Tud zo a soñj dezho eo ur binvidigezh. N'eo ket ur binvidigezh e gwirionez. Ur skoilh eo, sklaer eo. Ha ne soñjomp ket e-barzh an holl re a zo o teskiñ ar yezh. Pa grogez da zeskiñ ar yezh ma vez lavaret dit e ranker cheñch geriaoueg bemdez, diouzh un tu e rank an dud gouzout tri ger evit lavaret «unité centrale» met diouzh un tu all n'int ket gouest da lavaret «merle», «le rouge gorge»... Me 'gav eo gwelloc'h kaout ur ger evit unvez kreiz ha wer-lerc'h bezañ gouest da lavaret «moualc'h» hag all.

GD -Gwelloc'h e vefe gant ur geriaoueg unvanet etre an holl evit aesaat pep tra.

FT -Ya, ya. Labour 'zo ! GD -Hag e-keñver ar c'hehentiñ bremañ. Bez zo un diouer a gehentiñ dre vraz evit pezh a sell ouzh ar brezhoneg hag un diouer brasoc'h c'hoazh pa vez sellet ouzh an niverel. Penaos gwellaat ar c'hehentiñ ha davet piv e vefe pouezus brudañ ar c'hinnig niverel e brezhoneg ?

FT -Aze d'am soñj ez eus daou dra : ma vefe ur marc'had evit ar brezhoneg e rafe an embregerezhioù evit o frodu, sklaer eo met hiziv-an-deiz ez eus da stourm hag e gwirionez eo kentoc'h ar frammoù a bled gant ar brezhoneg a c'hell kehentiñ war ar pezh a zo e brezhoneg. Neuze, evel-just e c'hell bezañ graet gant an Ofis met mod-all e c'hell bezañ graet gant ... an tiez ar vro lakaomp. Int o deus ur roll pouezus ivez war tout ar pezh a zo luskañ hor bed e brezhoneg. Luskañ war ... lakaomp, soñjal a ran e-barzh Gwengamp, ar c'hreizenndudi a zo bet savet, pe sikour ivez evit aozañ un nozvezh staliañ war an urzhiataerezh. Un dra eo a c'hell bezañ graet ganto ivez. Ha mod-all, davet piv ? Din-me sklaer eo. Ar pezh a welfen da-gentañ eo ar re yaouankañ peogwir eo ar re-se o deus nebeutoc'h a voazioù hag ouzhpenn emaint en ul lec'h m'emaint evit deskiñ neuze eo aesoc'h tizhout anezho.

GD -Bez emaint c'hoazh e-barzh lusk ar skol.

FT -Ya, setu. Mod-all an dud deuet ivez met diaesoc'h eo memes tra. Ur c'helenner a lavarfe «Setu me zo vont da bediñ an Drouizig evit klask plantañ brezhoneg em c'hlasadoù.

Bin, ar vugale a zo aze peogwir int rediet da vezañ amañ» memes tra eo aesoc'h. Mod-all evit an nozvezhioù staliañ aozet amañ hag ahont e ranker brudañ dre-vras met war-lerc'h ne ouzer ket ma teuio tud pe get.

GD -Komzet teus deus an Tiez ar vro, daoust hag-eñ e kenlabourit gante ?

FT -A-wechoù e kenlabouromp war raktresoù zo. Tuchantik e komzemp eus ar greizenndudi, sikouret hon eus Ti ar vro Gwengamp evit klask digeriñ ar greizenn-dudi neuze omp bet o welet dilennidi ganto, traoù a seurt-se. Soñjal a ran en un dra all, sañset, me a lâr sañset peogwir n'ouzon ket petra 'zeuio da vezañ met sañset e vo savet ur steuñv politikerezh yezh gant departamant Aodoù-an-Arvor hag aze hon eus labouret gant Tiez ar vro Treger, Gwengamp ha Sant Brieg evit klask sevel asambles un doare kinnig steuñv a zo bet kinniget d'an departamant war-lerc'h. Te 'wel, a-benn ar fin eo war traoù resis evel-se pe mod-all un dra all, nevez zo c'hoazh... Te 'oar eus an enklask sokioyezhoniel 8 a zo bet savet gant ar Rannvro aze ? O kinnig disoc'hoù an enklask-se emaomp. Kinniget hon eus an disoc'hoù e Gwengamp, un emvod foran a zo bet aozet e Gwengamp hag unan a zo bet graet e Karaez ivez. E lec'hioù all e vo graet c'hoazh. Ya, labourat a reomp war traoù resis evel-se. GD-Evit echuiñ em befe c'hoant kaozeal war an dazont dre vraz. Peseurt skoilhoù a welez evit diorren ar brezhoneg e-barzh bed an teknologiezhioù nevez. Komzet hor boa tuchant deus tout al labour a vez graet a-youl vat hag ivez deus ar geriaouegoù disheñvel. Gwelout a rez un dra bennak all ?

FT -Kaout postoù gouestlet, sklaer eo. Ar c'heriaoueg, din-me, n'eo ket ur skoilh. Ur diaester eo dreist-holl evit ar re a implijo war-lerc'h met n'eo ket un afer geriaoueg a vir ouzh an dud d'ober war-lerc'h gant ur meziant lakaomp. E gwirionez eo kentoc'h un afer arc'hant peogwir ma vez lakaet arc'hant aze diouzhtu... evel-just pa vez arc'hant e vez roet postoù. Ma vez roet arc'hant d'an Drouizig ha me oar me n'eus kudenn ebet ha war-lerc'h e c'heller mont war-raok. Bez ez eus afer ar pezh a lavaren tuchantik, ar marc'had a zo bihan met n'eo ket evit an niverel hepken e gwirionez. Marc'had ar brezhoneg dre-vras a zo bihan. Ret eo labourat evit ma vefe brasoc'h ha se zo kaoz e klasker stummañ yezherien. Liammet eo ouzh ar youl a-benn ar fin. Youl an dilennidi hag ivez peseurt raktres a zo e gwirionez gant an dud. Petra a fell d'ar Vretoned dre-vras ober eus o yezh : daoust hag-eñ eo un dudi evel-se ? Ha neuze e c'hellomp kaout nozvezhioù staliañ ur wech an amzer, staliañ GD -Pe dre ar stummañ, heuliañ an dud a vez barrek war-se pe ar mediaoù liammet ? FT -Ya, koulskoude eo aesoc'h skignañ gant an Internet bremañ. GD -Ya. Met ledan-kenañ eo an internet. Gallout a reer bezañ beuzet pe kollet buan a-walc'h ivez.

FT -Ya. Marteze e vefe ezhomm eus ur porched e-lec'h ma vefe renablet ar pezh a zo. GD -Unan eus palioù ar poellgor Bed Niverel a zo sevel ur seurt porched.

FT -Ya ? Se ne vefe ket fall. GD -Ya, evit bodañ tout ar c'hinnig hag an dud. Ezhomm zo deus-se ha diskouezet e vez dre an enklask am eus graet evit ma memor. Kelennerien zo o deus respont kaout ezhomm-bras deus ur stumm brezhoneg deus GoogleMap. Koulskoude bez zo dija deus-se. 9 FT -Gwir eo, kaout traoù a seurt-se ... Soñj 'm eus mat da skouer, pemzek vloaz zo hor boa troet e-barzh an Ofis c'hoarioù video simpl-tre ... GD -Ha pouezus-kenañ eo a-fed interest evit ar re yaouank da skouer. Evit sachañ o evezh. FT -Ya. Se a zo e-touez an traoù kentañ a rankfe bezañ graet, se hag an arloadoù war ar pellgomzerioù ivez. An deiz-all e oan o..., anavezout a rez Waze 10 ? An arload evit en em lec'hiañ, un doare GPS eo. Me ne ran ket gantañ met bez ez eus un droerez eus an Ofis o chom e Gwened gant bugale vihan a gomz brezhoneg er gêr. Hi a lavare e oa poazh peogwir pa oa bihan-tout he bugale e komzent brezhoneg digudenn, komz a raent brezhoneg etrezo, er ger ha tout. Ha bremañ ar plac'hig a zo tro eizh vloaz ha kregiñ a ra d'ober gant ar galleg, er gêr zoken. Neuze hi a zo nec'het gant-se hag unan eus an traoù a oa da skouer, ar GPS peogwir pa lakae-se er c'harr, evel-just e oa e galleg neuze evit ar vugale ... A-benn ar fin he deus kavet un doare evit enrollañ he mouezh hag a-benn ar fin, bremañ eo gouest Waze da lavaret «troit a-zehoù», «chomit a-sav» hag evel just e cheñch pep tra ! GD -E-barzh ar rolladoù am eus savet em eus kavet un arload pellgomz evit implijout kartennoù OpenStreetMap e brezhoneg. An arload n'eo ket e brezhoneg met bez e c'heller implijout ar c'hartennoù e brezhoneg dre an arload.

FT -Pa soñjan, bez ez eus traoù ivez a c'hell en em gavout met n'eo ket ... Dre hentoù all eo. Soñjal a ran e daou dra. Se n'em eus ket gwelet e Roazhon c'hoazh met ur mignon din a 9OpenStreetMap e brezhoneg eo.

10https://www.waze.com/fr lavare en doa lakaet e GPS e Roazhon, n'em eus ket soñj ken peseurt hini eo ha ma ne fazian ket e oa straed Brest pe straed Sant-Brieg. P'en doa laket e GPS, lavaret en doa dezhañ un dra evel «Tournez à droite rue de Saint Brieuc, straed Sant-Brieg» Neuze n'ouzon ket dre peseurt tu, perak e c'hoarvez an dra-se peogwir ... Ar pezh a c'hall c'hoarvezout, bez ez eus traoù ha ne soñjer ket enno a-wechoù met da skouer evit an holl straedoù nevez a zo e Roazhon, te 'oar, bez ez eus daou zoare plakenn a vez laket e Roazhon. Bez ez eus plakennoù a zeu da vezañ divyezhek p'eo re gozh ar blakenn ha neuze e vez ouzhpennet unan dindan. Met bez ez eus un dra all a zo kalz dedennusoc'h eo pa vez krouet un hent. Pa vez krouet un hent e Roazhon bremañ, pa vez badezet ar straed neuze e vez graet enklaskoù ha tout gant servijoù kêr Roazhon. War-lerc'h e prientont un divizadeg hag e vez votet en tikêr hag en divizadeg a vez prientet emañ anvadur ar straed nevez en div yezh. Votet e vez evit an anv ofisiel divyezhek ha n'eo ket evit lakaat ar stumm galleg da-gentañ ha war-lerc'h e vez ouzhpennet brezhoneg.

GD -An daou staget ? FT -Setu. N'eo ket ur skouer vat met «Place des Lices -Plasenn al Lisoù», n'eo ket «Place des Lices» e penn. Neuze d'am soñj eo un dra evel-se hag en do ul levezon ha soñjal a ran en un dra-all. Aze gant ur GPS am eus implijet-me kostez Kraozon hag aze e oa ar memes tra, n'ouzon ket perak, ar GPS en doa lennet din un dra evel «Prenez direction Crozon -Kraozon». Perak ? N'ouzon ket. Ha gwir eo e oa skrivet evel-se war ar GPS : «Crozon -Kraozon». 'Fin, distaget fall evel-just met ... farsus eo ! Bez zo traoù a-wechoù a zo diaes da gompren GD -Hag evit echuiñ, daoust hag-eñ ho peus ur strategiezh pe ur steuñv bennak ebarzh an Ofis war an amzer dazont e-keñver plas ar brezhoneg e-barzh an niverel, ahelioù labour ispisial pe traoù all ? FT -Ar pal bremañ a zo kaout ar post war an teknologiezhioù nevez. Olier ar Mogn er mare-mañ, anavezout a rez anezhañ, a oa o sevel ar fichenn-bost a vo skignet a-raok pell evit kavout da vat un den a labouro 100% war-se. E labour a vo un tamm ar pezh a rez, egiz-se e c'hellimp, e c'hello loc'hañ marteze eus ar pezh 't eus savet : stadañ ar pezh a zo, gwelet an ezhommoù ha war-lerc'h mont un tamm e pep lec'h evit mont war-raok. Se a zo hor pal-ni. Bremañ ez eus eus an arc'hant peogwir ne oa ket eus an arc'hant e-pad pell ha klasket hon eus diframmañ arc'hant amañ hag ahont digant an dilennidi ha ne oa ket posupl peogwir, dre-vra ne oant ket dedennet, sklaer eo. Bremañ ez eus ur budjed a zo gouestlet evit ar post-se neuze setu, ret eo mont war-raok gant-se. W e live in Europe for centuries. We are autochthonous and traditional people, many of us saw borders shifted and live today in minority. It is not a choice, but it is the reality for us. We have chosen to continue to live in our homeland.

Our ancestors created a unique cultural wealth, they spoke their own languages, and followed their own traditions and customs. We aim to preserve and develop our identity, our cultures, and our languages.

We speak our mother tongue, and we want to be able to use it in everyday life and in the administration. We wish that our children were able to learn in their mother tongue in schools and to pass it to the next generations.

Different norms and different standards are applied by the states in the field of mi nority protection: some don't recognize and disregard the aim of minorities, while others actively promote and protect them. We believe that the situation of European minorities can not be considered solely the internal affair of the states.

We are one hundred million Europeans, fifty million in the EU, members of autochthonous national minorities, nationalities, ethnic communities, regional and linguistic groups. Our objective is to strengthen the Council of Europe's legal instruments and sanction mechanism. In the EU our goal is to create a EU legal framework on the protection of national minorities and language groups. We have a dream about a society where all languages and communities are equal, respected and cherished.

However, our determination and strength is not enough. We need the majority societies, we need our states and regions, and we need Europe to provide us the tools, which can support us to protect and to develop our cultures and our languages.

Under the umbrella of the Federal Union of European Nationalities 1,128,385 European citizens already joined our cause and started a movement for minority rights. By signing the Minority SafePack Initiative they asked the EU to improve the protection of persons belonging to national and linguistic minorities and strengthen cultural and linguistic diversity in the EU. The signatures of so many European citizens are an empowerment to make our voice heard in the EU institutions, national parliaments and governments, which should not be ignored.

Today, we need much more than that. We need a pact between minorities and majorities to create favorable conditions for linguistic and cultural diversity to thrive, to preserve and promote the identity of the minority communities, to stop their assimilation, to make them feel entirely at home on the territory where they have been living traditionally, to have a say in decisions that affect their lives, and to exercise autonomously their cultural, educational and linguistic rights.

We ask you to join our movement for minority rights. We make Europe richer! We offer our cultural heritage, our languages and our traditions to Europe and to the majority societies.

Listen to us without prejudices. As national minorities and language groups we have the same aspirations as the majority: we want our countries and regions to prosper. No matter our mother tongue or traditions we contribute together to our societies and economies. We all want to live in a better region, a better country and a better Europe.

Help us in becoming EU citizens with equal rights in the use of our language, mother tongue education and the preservation of culture. Minorities are not a threat for the cohesion of Europe or for the states, instead, in all their diversity they are enriching both society and the state and play a crucial role as bridge builders between nations.

We need to work together on a local, regional and European agenda. Minority rights will not be achieved without majority support. It is our common struggle. In order to succeed we, decision makers, organi zations, volunteers, partners and influencers need to work together.

We aim to put minority rights on the European agenda. The upcoming European elections offer the right platform for a debate on autochthonous minority rights. We invite European parties and candidates to include in their objectives solutions to our concerns. The citizens belonging to minority communities will support parties and candidates that are committed to our agenda.

Be part of history in the making. The Minority SafePack Initiative can be one of the most important achievements in the history of the EU, and together, we are the ones who can make it happen. A. whereas language technologies can make communication easier for the deaf and hard of hearing, the blind and visually impaired and those with dyslexia and whereas, for the purposes of this report, 'language technology' refers to technology that supports not only spoken languages, but also sign languages, recognising that sign languages are an important element of Europe's linguistic diversity;

B. whereas the development of language technologies (LTs) covers many research areas and disciplines, including computational linguistics, artificial intelligence, computer science and linguistics, with applications such as natural language processing, text analytics, speech technology and data mining, among others;

C. whereas according to the Special Eurobarometer report 386 entitled 'Europeans and their languages', just over half of Europeans (54 %) are able to hold a conversation in at least one additional language, a quarter (25 %) are able to speak at least two additional languages and one in ten (10 %) are conversant in at least three; D. whereas there are 24 official languages and more than 60 national, regional and minority languages in the European Union, in addition to migrant languages and, under the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD), the various state-recognised sign languages; whereas multilingualism presents one of the greatest assets of cultural diversity in Europe and, at the same time, one of the most significant challenges for the creation of a truly integrated EU; E. whereas support for local communities, such as indigenous, rural or remote communities, in overcoming geographical, social and economic obstacles to broadband access is a crucial prerequisite for an efficient, EU multilingualism policy;

F. whereas multilingualism comes under the scope of a series of EU policy areas, including culture, education, the economy, the digital single market, lifelong learning, employment, social inclusion, competitiveness, youth, civil society, mobility, research and the media; whereas more attention needs to be paid to removing barriers to intercultural and interlinguistic dialogue, and to stimulating mutual understanding;

G. whereas the Commission acknowledges that the Digital Single Market must be multilingual; whereas no common EU policy has been proposed to address the problem of language barriers; H. whereas LTs are used in practically all everyday digital products and services, since most use language to some extent, especially all internet-related products such as search engines, social networks and e-commerce services; whereas the use of LTs also has an impact on sectors of fundamental importance to the everyday well-being of European citizens, such as education, culture and health; I. whereas cross-border e-commerce is very low, with just 16 % of European citizens having purchased online from other EU countries in 2015; whereas language PE618.224v02-00 6/23 RR\1157385EN.docx

EN

technologies can contribute to future European cross-border and cross-language communication, boost economic growth and social stability and reduce natural barriers, thereby respecting and promoting cohesion and convergence, and strengthening the EU's competitiveness worldwide;

J. whereas technological development is increasingly language-based and has consequences for growth and society; whereas there is an urgent need for more language-aware policies and for technological, but also genuinely multidisciplinary, research and education on digital communication and LTs and their relationship with growth and society;

K. whereas fulfilling the Barcelona objective of enabling citizens to communicate well in their mother tongue plus two other languages would give people more opportunities to access cultural, educational and scientific content in digital form and to participate as citizens, in addition to accessing the digital single market; whereas additional means and tools, especially those provided by language technologies, are key to managing European multilingualism properly, and to promoting individual multilingualism;

L. whereas there have been substantial breakthroughs in artificial intelligence and the pace of development in language technologies has been fast; whereas language-centric artificial intelligence offers new opportunities for digital communication, digitally enhanced communication, technology-enabled communication, and cooperation in all European languages (and beyond), giving speakers of different languages equal access to information and knowledge, and improving IT network functionalities;

M. whereas the common European values of cooperation, solidarity, equality, recognition and respect should mean that all citizens have full and equal access to digital technologies, which would not only improve European cohesiveness and well-being but also enable a multilingual Digital Single Market;

N. whereas the availability of technological tools such as video games or educational applications in minority and lesser-used languages is pivotal for the development of language skills, especially in children;

O. whereas the speakers of lesser-spoken European languages need to be able to express themselves in culturally meaningful ways and to create their own cultural content in local languages; P. whereas the emergence of methods such as deep learning, based on increased computational power and access to vast amounts of data, are making language technologies a real solution for overcoming language barriers; Q. whereas language barriers have a considerable impact on the construction of the European identity and the future of the European integration process; whereas the EU's decision-making and policies should be communicated to its citizens in their mother tongue, both online and offline; R. whereas language makes up a very large part of the ever-increasing wealth of big data;

RR\1157385EN.docx 7/23 PE618.224v02-00

EN

S.

whereas an enormous amount of data is expressed in human languages; whereas the management of LTs could enable a wide range of innovative IT products and services in industry, commerce, government, research, public services and administration, reducing natural barriers and market costs;

Current obstacles to achieving language equality in the digital age in Europe

1.

Regrets the fact that, owing to a lack of adequate policies in Europe, there is currently a widening technology gap between well-resourced languages and less-resourced languages, whether the latter are official, co-official or non-official in the EU; regrets, furthermore, the fact that more than 20 European languages are in danger of digital language extinction; notes that the EU and its institutions have a duty to enhance, promote and uphold linguistic diversity in Europe;

2.

Points out that, over the last decade, digital technology has had a significant impact on language evolution, which remains difficult to evaluate; recommends that policymakers devote serious consideration to the studies showing that digital communication is eroding young adults' literacy skills, leading to grammar and literacy barriers between generations and a general depletion of language; is of the opinion that digital communication should serve to broaden, enrich and advance languages and that these ambitions should be reflected in national literacy education and literacy policies;

3.

Stresses that European lesser-used languages are at a significant disadvantage on account of an acute lack of tools, resources and research funding, which is inhibiting and narrowing the scope of the work done by researchers who, even if equipped with the necessary technological skills, are unable to derive the full benefit of language technologies;

4.

Notes the deepening digital divide between widely used and lesser-used languages, and the increasing digitalisation of European society, which is leading to disparities in access to information, particularly for the low-skilled, the elderly, people on low incomes and people from disadvantaged backgrounds; stresses that making content available in different languages would reduce inequality;

5.

Notes that while it has a strong scientific base in language engineering and technology, and at a time when language technologies constitute an enormous opportunity for it, both economically and culturally, Europe remains far behind, on account of market fragmentation, inadequate investment in knowledge and culture, poorly coordinated research, insufficient funding and legal barriers; further notes that the market is currently dominated by non-European actors, which are not addressing the specific needs of a multilingual Europe; highlights the need to shift this paradigm and reinforce European leadership in language technologies by creating a project tailored specifically to Europe's needs and demands;

6.

Notes that LTs are available in English first; is aware that large global and European manufacturers and companies often also develop LTs for the major European languages with relatively large markets: Spanish, French and German (these languages already lack resources in some sub-areas); stresses, however, that general EU-level action (policy, funding, research and education) should be taken to ensure the development of LTs for official EU languages which are less widely spoken and that special EU-level 16. Encourages those Member States that have already developed their own successful policy strategies in the field of language technologies to share their experiences and good practices in order to help other national, regional and local authorities develop their own strategies;

17. Calls on the Member States to develop comprehensive language-related policies and to allocate resources and use appropriate tools in order to promote and facilitate linguistic diversity and multilingualism in the digital sphere; stresses the shared responsibility of the EU and the Member States, together with universities and other public institutions, in contributing to the preservation of their languages in the digital world and in developing databases and translation technologies for all EU languages, including languages that are less widely spoken; calls for coordination between research and industry with a common objective of enhancing the digital possibilities for language translation and with open access to the data required for technological advancement;

18. Calls on the Commission and the Member States to develop strategies and policy action to facilitate multilingualism in the digital market; requests, in this context, that the Commission and the Member States define the minimum language resources that all European languages should possess, such as data sets, lexicons, speech records, translation memories, annotated corpora and encyclopaedic content, in order to prevent digital extinction;

19. Recommends that the Commission consider the creation of a centre for linguistic diversity that will strengthen awareness of the importance of lesser-used, regional and minority languages, including in the sphere of language technologies; 20. Asks the Commission to review its Framework Strategy for Multilingualism and to propose a clear action plan on how to promote linguistic diversity and overcome language barriers in the digital area;

21. Calls on the Commission to make as a priority of language technology those Member States which are small in size and have their own language, in order to pay heed to the linguistic challenges that they face;

22. Emphasises that the development of language technology will facilitate the subtitling, dubbing and translation of video games and software applications into minority and lesser-used languages;

23. Stresses the need to reduce the technology gap between languages by strengthening knowledge and technology transfer;

24. Urges Member States to come up with effective ways to solidify their native languages;

Recommendations for EU research policies

25. Calls on the Commission to establish a large-scale, long-term coordinated funding programme for research, development and innovation in the field of language technologies, at European, national and regional levels, tailored specifically to Europe's 

EN

33. Points out that language can be a barrier to the transfer of scientific knowledge; notes that most scientific journals with high impact factors publish in English, leading to a major shift in the creation and distribution of academic knowledge; stresses the need for these knowledge production conditions to be reflected in European research and innovation policies and programmes; urges the Commission to seek solutions to ensure that scientific knowledge is made available in languages other than English and to support the development of artificial intelligence for natural language;

Education policies to improve the future of language technologies in Europe 34. Believes that owing to the current situation whereby non-European actors dominate the market in language technologies, European education policies should be aimed at retaining talent in Europe, should analyse the current educational needs related to language technology (including all fields and disciplines involved) and, based on this, provide guidelines for the implementation of cohesive joint action at European level, and should raise awareness among schoolchildren and students of the career opportunities in the language technology industry, including the language-centric artificial intelligence industry;

35. Takes the view that digital teaching materials must also be developed in minority and regional languageswhich is important in terms of non-discriminationif we wish to establish equality of opportunity and treatment;

36. Points to the need to promote the ever-greater participation of women in the field of European studies on language technologies, as a decisive factor in the development of research and innovation; 37. Proposes that the Commission and Member States promote the use of language technologies within cultural and educational exchanges between European citizens such as Erasmus+, for example Erasmus+ Online Linguistic Support (OLS), with the aim of reducing the barriers that linguistic diversity can pose to intercultural dialogue and mutual understanding, especially in written and audiovisual expression;

38. Recommends that Member States also develop digital literacy programmes in Europe's minority and regional languages and introduce language technology training and tools in the curricula of their schools, universities and vocational colleges; further stresses the fact that literacy remains a significant factor and an absolute prerequisite for progress in the digital inclusion of communities;

39. Stresses that the Member States should provide the support that educational institutions need in order to improve the digitalisation of languages in the EU;

Language technologies: benefits for both private companies and public bodies 40. Underlines the need to support the development of investment instruments and accelerator programmes that aim to increase the use of language technologies in the cultural and creative sector, especially targeting less-resourced communities and encouraging the development of language technology capacities in areas where the sector is weaker; 42. Calls on the EU institutions to raise awareness of the benefits for companies, public bodies and citizens of the availability of online services, content and products in multiple languages, including lesser-used, regional and minority languages, with a view to overcoming language barriers and helping to preserve the cultural heritage of language communities; 43. Supports the development of multilingual public e-services in European, national and, where appropriate, regional and local administrations with innovative, inclusive and assistive LTs, which will reduce inequalities among languages and language communities, promote equal access to services, stimulate the mobility of businesses, citizens and workers in Europe and ensure the achievement of an inclusive multilingual Digital Single Market;

44. Calls on administrations at all levels to improve access to online services and information in different languages, especially for services in cross-border regions and culture-related issues, and to use existing free and open-source language technology, including machine translation, speech recognition and text-to-speech and intelligent linguistic systems, such as those performing multilingual information retrieval, summarising/abstracting and speech understanding, in order to improve the accessibility of those services;

45. Highlights the importance of text and data mining techniques for the development of language technologies; underlines the need to strengthen collaboration between industry and data owners; stresses the need to adapt the regulatory framework and ensure a more open and interoperable use and collection of language resources; notes that sensitive information should not be turned over to commercial companies and their free software, as it is unclear how they might use the knowledge gathered, such as in the case of health data; 

EN EXPLANATORY STATEMENT

The EU is a unique endeavour involving more than 500 million citizens sharing about 80 different languages. While multilingualism is one of the biggest assets of Europe, it also poses one of the most substantial challenges for the creation of a culturally and socially integrated EU as well as an obstacle for the fulfilment of the goals of the Digital Single Market.

Language technologies are found behind many everyday digital products, since most of them use language to some extent. Mobile communications, social media, intelligent assistants, and speech-based interfaces are transforming the way citizens, companies and public administrations interact in the digital world. Furthermore, language technologies are also helpful to develop multilingual resources and content outside of the digital sphere. Despite the fact that language technologies are critical pieces of technology to aid in this digital revolution, they are not properly represented in the agendas of the European policy-makers.

Language technologies contribute to the equality of all European citizens in their everyday experiences, regardless of the languages they speak.

Although smaller or minority languages are the ones to gain most from language technologies, tools and resources for them are often scarce -in some cases non-existent. In fact, there is a widening technology gap between large, well-resourced languages and the other official, co-official or non-official EU languages, some of which might already be facing digital extinction.

In order to bridge this technology gap, policies should focus on fostering technology development for all European languages. The preservation of a language, and thus of the culture develop around it, is critically tied to its ability to function and be useful in modern and changing environments as the digital world. So, cultural and language diversity is closely linked to the capacities and resources in the digital world.

Improvements in language technologies rely mainly on the ability to access and maintain ever larger and more finely tuned linguistic data and resources. Close collaboration between research, industry, public and private data owners becomes a necessity. Moreover, regulation of the use of such data should be made much more open and core language resources (corpora, lexicons, ontologies, etc.) should be made interoperable and shared in an open environment. The framework provided by the directive on the re-use of public sector information (Directive 2003/98/EC, known as the 'PSI Directive') gives the opportunity for the huge amounts of data and information generated by public administrations to be used for valuable language technology resources.

In a multilingual Europe, language barriers are expected to have profound and intertwined social and economic consequences such as: (1) fostering a language divide, (2) hampering workers' mobility, (3) hindering the access to cross-border public services, (4) limiting citizens' engagement and participation in the political process, (5) creating fragmented markets for cross-border trade and e-commerce, particularly for SMEs and ( 6) restricting access to cultural and educational resources.

Furthermore, the European language technologies community acknowledges a lack of coordination between research efforts and the market of HLT applications and services. However, recent initiatives such as META-NET, Cracking the Language Barrier federation, LT-Innovate and the Connecting Europe Facility programme have done much to bring the However multilingualism in Europe is a complex topic involving many stakeholders in different countries with intertwined interests. No single policy will tackle the aforementioned problems. On the contrary, to truly seize the opportunities of a multilingual Europe, a joint and coordinated action is required at the European, national and regional levels, involving a variety of stakeholders.

Europe can become a world leader in the field of linguistic diversity and equality. The tools and methodologies built to facilitate widespread use of all European languages can be extended to the rest of the world. It should be noted that there are around 80 European languages and that there are 6000 languages worldwide, of which only about 2000 are written languages and only about 300 have a standardised version. The tools and methodologies built in Europe would be useful for at least other 200 other languages around the world.

Therefore, this report proposes different policy options that would improve language equality in Europe through using new technologies, by ( 1) improving the institutional frameworks for language technology policies, ( 2) creating new research policies to increase the use of language technology in Europe, (3) using education policies in order to secure the future of language equality in the digital age, and ( 4) increasing the support for both private companies and public bodies to make better use of language technologies. 12. Notes the sensitive nature of some of the information entered into translation systems which, for personal data and privacy reasons, cannot be turned over to commercial companies and their free software, as it is unclear how they might use the knowledge gathered through the translation programmes, for example in the case of health data;

13. Notes that cross-sectional research and studies are needed on the consequences of language minoritisation in the digital world and its effects on equality and access to information;

14. Supports the development of multilingual public e-services in European, national and, where appropriate, regional and local administrations with innovative, inclusive and assistive LTs, which will reduce inequalities among languages and language communities, promote equal access to services, stimulate the mobility of businesses, citizens and workers in Europe and ensure the achievement of an inclusive multilingual Digital Single Market;

15. Notes that LTs are available in English first; is aware that large global and European manufacturers and companies often also develop LTs for the major European languages with relatively large markets: Spanish, French and German (these languages already lack resources in some sub-areas); stresses, however, that general EU-level action (policy, funding, research and education) should be taken to ensure the development of LTs for official EU languages which are less widely spoken and that special EU-level actions (policy, funding, research and education) should be launched to include and encourage regional and minority languages in such development;

16. Insists on the need to make better use of new technological approaches, based on increased computational power and better access to sizeable amounts of data, in order to foster the development of deep-learning neural networks which make HLTs a real solution to the problem of language barriers; calls, therefore, on the Commission to safeguard sufficient funding to support such technological development;

17. Notes that languages with fewer speakers need proper support from stakeholders, including type foundries for diacritical marks, keyboard manufacturers and content management systems, in order to properly store, process and display content in such languages; requests that the Commission assess how such support can be instigated and made a recommendation in the procurement process within the EU;

18. Underlines the need to strengthen collaboration between the industry and data owners; stresses the need to adapt the regulatory framework and ensure the more open, interoperable use and collection of language resources; 19. Believes that ICT integrators in the EU should be given economic incentives to accelerate the provision of cloud-based services, in order to enable a smooth integration of HLTs in their e-commerce applications, in particular to ensure that SMEs reap the benefits of automated translation; H ow does the linguistic diversity of Europe reflect in the new media? Do regional and minority languages contribute to EU digital language diversity, and to what extent? Is it possible for regional or minority language speakers to have a digital life in those languages?

In this report we present the results of the first survey about the actual needs of European minority language speakers regarding digital opportunities . The survey is part of the work carried out by the Digital Language Diversity Project (DLDP), a threeyear Erasmus+ project started in September 2015 .

The goal of the DLDP is to help minority language speakers in the acquisition of intellectual and practical skills to create, share, and re-use online digital content, and, at the same time, defining general guidelines and best practices for the promotion of minority languages with poor digital representation . This lack of digital presence further prevents their usability on digital media and devices .

The focus of the project is on four European minority languages at different stages of digital development (Basque, Breton, Karelian and Sardinian) . This focus enables a comparison on the role of the availability of digital content for the promotion of digital usage of these languages and the development of language-based digital applications .

With the aim of understanding the specific needs and the particular behaviour of speakers of these languages, during the spring of 2016 we conducted a survey focused on gathering information about their personal digital use of the language and about any known digital resource and services that make use of the language . We received feedback from almost 2,000 speakers and we are now in the position of showing the results for future actions .

The survey was launched on the Internet, using social media in particular; thus, the profile of the respondent belongs to a person who makes at least a minimal digital use of the language in their everyday life . This fact must be taken into account by the reader .

117 / 160 2. Breton, a Brief Profile B rezhoneg (Breton) is an indigenous Celtic language spoken mainly in western Brittany, but also spoken in the main cities in the east, Rennes and Nantes . Breton was brought from south west Britain to Armorica by migrating Britons during the early Middle Ages . In this period it was the language of most of Brittany, but over the centuries the linguistic border gradually moved westwards so that by the 20th century the language was spoken in Breizh-Izel (Lower Brittany), to the west of a line from Plouha (west of Saint-Brieuc) to La Roche-Bernard (east of Vannes) .

Linguistically, Breton forms part of the Brittonic branch of the Celtic languages, along with Welsh and Cornish, being most closely related to Cornish . Breton is made up of four dialects: Kerneveg, Leoneg, Tregerieg and Gwenedeg . At the beginning of WWI, the Breton-speaking parts of Brittany had ca . 900,000 monoglot Breton speakers, with some 400,000 bilinguals . There were only 50,000 unable to speak Breton . It was at the time the most widely spoken Celtic language . However, by 200, out of a total population of over four million, it was estimated that there were around 172,000 speakers who use the language on an everyday basis, with the majority of these speakers being over the age of sixty .

These are estimates, for the French authorities do not allow questions about regional languages in the general censuses . Breton is defined as 'severely endangered' by UNESCO . Breton has no legal status . France, since the Revolution, has implemented language policies designed to eradicate all regional languages in the name of a perceived threat to state unity that has left most regional languages endangered . In addition, France is yet to ratify the Council of Europe ECRML, the European benchmark for regional language protection . However, the 2008 inclusion of Breton in the French constitution (Article 75-1) as part of France's cultural heritage, while not conferring legal status, does offer some recognition by the State .

It is problematic to try and discuss language usage in each sociolinguistic domain as there are no official figures, only surveys . The most recent survey was conducted by Fanch Broudic for TMO in 20071 which estimated 172,000 everyday speakers most of whom are over 65 .

According to the TMO survey ordinary societal usage amongst this cohort of native speakers is usually restricted to family and friends and mainly to inland, non-urban, central west Brittany . The survey found that a typical speaker is a married female, over 60 years old and living in the Finistère . However, Breton is used publically on an informal basis at Breton social events, fest-noz, in the local pubs and bars, by all age groups across Brittany . There is an increasing amount of Breton signage erected across Brittany, a policy supported by the Breton regional government2 .

As with other 'regional' languages there is the growth of a Breton language industry from book publishers, software developers, film dubbing, to pedagogy developers . Breton-medium education is steadily increasing with schools providing both Breton immersion (Diwan) and Breton/French bilingual education (Catholic and Private) . For 2016 the total number of children enrolled in immersion and bilingual education, primary and secondary, is 17,024 in 490 schools . In addition, 7,830 have some teaching about Breton in primary . There are 3,354 adults learning Breton .

There is a growing amount of usage in the media with several Breton language radio stations (Radio Kerne, Arvorig FM, Radio Kreiz Breizh, Radio Bro Gwened) and an increasing amount of internet content and use on social media . However, while Breton online TV provision continues to expand (e .g . Brezhoweb, France 3 Breizh with children's programmes such as Mouchig Dall) Breton speakers are yet to gain their own dedicated, publically financed TV channel . There are some Breton language theatre companies (Ar Vro Bagan, Teatr Piba) and films and TV shows are occasionally dubbed into Breton (e .g . Braveheart) . 6 3. Speakers' Identities: Gender, Age and Provenance F or the analysis of digital activity in the Breton language survey we received 200 replies . The survey results seen in figs . 1 and 2 show quite an even response from across Brittany but with a noticeable concentration of responses from coastal towns and the main towns possibly reflecting where many organisations are based rather than where speakers are concentrated .

A majority of responses to the survey originated via Facebook (51 .5%), with 20 .5% learning about the survey from e-mail, 20 .5% by 'other' means, and a small group via Twitter and the DLDP website (see fig . 3) .

The age groups of respondents are fairly evenly distributed . There is a slight majority in the 30-39 age group (22 .5%), compared with 18% for those aged 20-29 . The under 20s account for 7% of respondents (see fig . 4) .

Responses regarding gender indicate a prevalence of male respondents (60 .5%) to 38% female respondents (see fig . 5) . The majority of respondents (75 .5%) are active in Breton revitalization activities (see fig . 6) . A slight majority (34%) of respondents are not professionally involved with Breton, while 16 .5% have an 'other' occupation with Breton . This is followed by 13 .5% who work in Breton education and 12 .5% who work with Breton in the public sector (see fig . 7) . A slight majority (44 .5%) define themselves as bilingual Breton-French speakers followed closely by French native speakers (43 .5%) . 10 .5% define themselves as Breton native speakers (see fig . 8) .

The majority of respondents have a very good to good knowledge of Breton, with the ability to read and understand receiving the highest scores (see fig . 9) .

The majority of respondents use the language everyday in an institutional setting with very high scores in listening, speaking, reading and writing . Those who use the language regularly, occasionally and rarely, scored far less in the four language abilities (see fig . 10) .

Language usage outside of an institutional setting is more evenly balanced between everyday usage and regular usage, with the majority using the language everyday . All four skills of listening, speaking, reading and writing scored highly (see fig . 11) .

Out of a score from 0-200, respondents strongly agreed that Breton is important because it embodies the history and culture of the country (see fig . 12) . Just over half (100) strongly agreed that Breton is important because it is the language of their childhood/parents/grandparents reflecting a substantive presence of the language throughout the lives of respondents . The majority strongly agreed that it gives them a sense of who they are and where they belong . Most strongly agree or agree that Breton is useful for communication in their community, and most strongly agree or agree that the language provides access to work or study opportunities . 13) . The majority of respondents read Breton on the net with many reading and writing, while some have their own blog in Breton (see fig . 14) .

A vast majority use Breton for e-mails (88 .5%) with some respondents only reading e-mails . 5% say that they never use Breton in e-mails (see fig . 15) . A majority use Breton for e-mails, texts and chatting everyday and regularly (see fig . 16) .

A vast majority, 150 out of a scoring of 0-200, strongly agree or agree with the statement "I'd like to be able to use Breton in every aspect of my life, and the Internet is one of them" . A vast majority also strongly agree or agree with the idea that using Breton on the Internet shows that the language is relevant in the modern world . The majority strongly agree or agree also with the statement that more Breton on the Internet would make it more appealing to the younger generation .

The majority strongly disagree with the belief that it is not worth using Breton on the Internet, while for the statement "It's easier to use French instead" the majority disagree, with a minority neither agreeing or disagreeing .

Finally, the vast majority strongly disagree with the statement "Breton is a spoken language mainly and cannot be used on the Internet" . I think it would make Breton more appealing to young generations .

I don't think it's worth using Breton on the Internet .

It's easier to use French instead of Breton .

Breton cannot be used on the Internet .

124 / 160

Breton on Digital Media

O ut of a score of 0-200 there is a good to high awareness (75-175) of the various digital media available in Breton . According to the results the respondents are least aware of smartphone apps and e-books in Breton (see fig . 18) .

The majority of respondents browse Wikipedia in Breton with 10 .8% browsing and editing and 8 .1% browsing, editing and writing new articles (see fig . 19 and20) . The response to the question on why people don't use Wikipedia in Breton was statistically insignificant . F acebook is by far the most used social media by Breton speakers, with the majority posting, reading and messaging on the network . Its higher use is no doubt explained by the fact that Facebook is available in Breton and signalling that other social media could follow this lead . Many also use Twitter in Breton which is relatively straightforward except that the interface is yet to be provided in Breton (see fig . 21) .

Facebook is by far the most used, everyday and regularly, social media format for Breton speakers . With Twitter having a significant but less frequent use (see fig . 22) . T he results regarding the question "To the best of your knowledge, which of the following services are available in Breton" reveal a fascinating gap between actual provision and what the language community would like to have in terms of localized digital services (see fig . 23) .

The greatest demand by far is for healthcare and customer care in Breton . The lack of digital provision for health care raises many rights issues especially for more elderly speakers and parents . There is a high demand across all sectors, from entertainment to tourist information to video subtitling and, interestingly, slightly less demand for online news and newspapers .

Both Firefox and LibreOffice attain the highest scores of respondents knowing that there is a Breton version . For all of these popular software products the clear message is that most Breton respondents don't know if software is available in Breton and many, while not knowing about availability, would like to have the software in Breton (see fig . 24) .

Only Firefox and Mozilla score relatively highly in the question about the selection of localised version of software as first choice (see fig . 25) .

Bilingual e-dictionaries are the most well-known digital resource in Breton, followed by terminology resources and spelling correctors . Machine translation and pronunciation resources are the least well-known (see fig . 26) . A vast majority (88%) have no problem using their keyboard for Breton, with 61% saying that they can type all characters and 27% able to type most characters (see fig . 27) .

A small majority (37 .5%) would like a dedicated Breton keyboard, but interestingly the vote is quite evenly split into three, with several (29%) saying that they don't and 33 .5% saying that they don't know (see fig . 28) . S ome features that stand out are, firstly, the relative lack of apps in the language . It is of note that many respondents to the survey call for more apps, more software, and for Windows in Breton . The underlying theme being that people want to be able to live their (digital) lives in Breton .

While the Bretons have worked to get the digital basics in place, there is a clear need sign for popular apps to be provided in Breton . If these are not provided it will leave the language less able to compete with the huge number of French apps and will therefore make the language appear less attractive to young speakers and learners .

Regarding social media, there is some provision in social media in Breton, for example a Breton interface version of Facebook . However, users complain of poor translation for this .

Furthermore, Breton will need to have machine translation and inclusion on apps such as Google Translate . Machine translation is almost completely lacking except for the online translation of Breton to French offered by Ofis ar Brezhoneg .

By far the most worrying feature is the lack of provision in healthcare and customer care despite Breton demand for it . Breton has an ageing population with most speakers being over the age of 65 . Increasingly state health service provision is being digitalized but Bretons will not be able to access these services in their own language therefore compelling them to use French . One example of this being a life threatening problem is that patients who have strokes often lose the ability to speak in their second language and can only speak in their mother tongue . Evidence from hospitals in the Highlands of Scotland has several cases of patients saying that they are in pain in Gaelic but with no staff available who can understand them . The same situation is happening with Breton . Furthermore, in terms of rights, Breton speaking taxpayers who have paid into the French health system all of their lives should have access to services in Breton .

To a great extent Breton is a fairly well developed digitally, compared to other minoritised languages, and able, with care, to be further developed so as to prepare itself for increasing digitalization during the 21 st century . However, there are various structural issues that need to be addressed . So far, much of the development has been conducted voluntarily by a hugely under-resourced speech community relying on activists to make the provision that most small, medium and large state languages would be able to take for granted, and that are sponsored by the state itself . It is this kind of unfair playing field that could lead to Breton being further marginalized digitally in the future leading to speakers being compelled to use French simply to access basic services . This scenario would further undermine Breton revitalisation and its use as an everyday language, and especially undermine the language amongst young people .

/ 160

Some Comments from Respondents

Traoù zo na implijan ket e brezhoneg peogwir n'eus ket kalz a dra e-barzh : da skouer Wikipedia. Klask a ran gwech ha gwech all, met n'eo ket ur reflex : ha forzh penaos e implijan muioc'h ar Wikipedia saozneg evit an hini galleg. Pezh a gont evitoñ war Internet eo kavout ar pezh 'meus afer : neuze ez an e galleg, e saozneg pe en alamaneg, hervez ma ezhommoù. Ma vefe muioc'h a draoù e brezhoneg e vefe brav, ya, sur, met gant ma vo troidigezhioù brav en ur yezh yac'h (a wechioù e vez ken divalav ar c'hinnigoù n'am bez ket c'hoant d'ober ar brezhoneg-se, zo diouzh patrom ar galleg). Ha pa soñjer en amzer da zont, ken geek eo ar re yaouank ez eo ret kinnig traoù all, akord on gant se.

There are things that I do not use much in Breton because there is not a lot of content: for example Wikipedia . I have a look from time to time, but it's not automatic: and anyway I use English Wikipedia more than the French one . What matters to me on the Internet is to find what I need: so I browse in French, in English or in German, according to my needs . If there were more things in Breton it would be great, for sure, but on the condition of having good translations in the proper language (sometimes the proposals are so ugly that I don't want to use them, it's too close to French patterns) . And when we think about the future, so geeky are the young people that it is a necessity to present them with other things, well I agree with that .

En amzer a hiziv ez eo sot-mik ar grennarded gant ar ristennoù Youtube (videogaming, tuto maquillage, fent, sport...), ne gomzont ken met eus se. Setu un dra a vank e brezhoneg! Nowadays the teenagers are completely crazy with things like Youtube (videogaming, make-up tutorials, humour, sport . . .), they always talk about that . This is something missing in Breton! Ur c'houlennaoueg talvoudus eo evit gouiet resisoc'h ar mod ma ra ar vrezhonegerion get o yezh dre internet. N'em eus ket amzer henoazh da vonet pelloc'h mes eh an da (glask) lâret en-dro e berr gerioù penaos en em lec'hian e-keñver implij ar brezhoneg hag an teknologiezhoù nevez. Implij a ran ar brezhoneg e kement implij a ran ag an teknologiezhoù nevez (posteloù, skridtreterezh, klask titouroù...) mes ma buhez niverel a chom dister a-fet teknik, na bout e kemer amzer em buhez. Implijout a ran (re) nebeut meiziantoù zo en o stumm brezhoneg, get an aon a vout kollet get meiziantoù ne vestronian ket tamm ebet ha pa vehe e galleg ma yezh vamm. Mes mat e vehe din deskiñ gober se, da vihanañ evit ma etrefas àr internet (Google Chrome), ma moteur enklask (Google) ha ma meiziant skridtreterezh (windows office)... Ur blog am eus bet (e brezhoneg evit an 90 % anezhañ) mes n'em eus ket mui, n'em eus ket amzer ken ; karout a rahen a-walc'h kemer perzh e magiñ Wikipedia mes ne gavan ket amzer. Plijout a rahe din ivez lakaat muioc'h àr ar rouedad a oustilhoù evit treuzkas ar pezh am eus bet dastumet e brezhoneg (pa oan gopret evit se), pe ar pezh a ran bremañ (kelenn brezhoneg d'an dud daet). Hag ivez evit krouiñ traoù e brezhoneg, a fet faltazi, barzhoniezh... It is a useful questionnaire to learn more precisely how Breton speakers manage with their language on Internet . I don't have time tonight to go further, but I am going to try to say again in short words how I manage with Breton and new technologies . I use Breton in every situation with new technologies (emails, writing, searching for information . . .) But my digital life remains insignificant on the technical side, it takes too much time in my life . I don't use software in their Breton form enough, out of a fear to be lost with those softwares I don't master at all even though they would be in French my mother's language . But it could be nice to learn to do this, at least for my internet interface (Google Chrome), my search engine (Google) and my software (Windows Office) . I used to have a blog (90% in Breton) but it's over, I don't have time anymore . I'd love to participate more in inputting into Wikipedia but I cannot find the time . It would also be great to add more tools on the net to transmit what I had picked up in Breton (when I was paid for it), or what I do now (teaching Breton to grown ups) . And also to create things in Breton, such as stories, poetry, and so on .

Ur yezh bev eo ur yezh implijet bemdez, dre gomz, dre skrid ha ret eo dezhi implijout binviji a vreman ivez evit bezañ dastumet, enrollet, miret, skignet hag implijet e meur a stumm. Kaout ur statud ofisiel ouzhpenn a sikourfe an implij melestradurel met arabat gortoz un "aotre politikel" araok implij ar Brezhoneg gant mignoned e lec'hioù foran ha skignan d'an holl plijadur ha pinvidigezh ar Brezhoneg !!! Kalon vat deoc'h evit ho labour.

The living language is a language which is daily used, orally, in writing, and it must also use tools from today to be picked up, recorded, guarded, disseminated and used in various forms . Above this official status would help in its administrative use, but we don't wait for "political permission" to use the Breton language with friends in public places and to spread to all the pleasure and the wealth of the Breton language!!! Good luck for your work .

Les recommandations du DLDP pour améliorer la vitalité numérique du Breton

The Digital Language Diversity Project Néanmoins, bien que presque tous les répondants déclarent utiliser le breton sur Internet, ils semblent le faire principalement de manière passive (par exemple, pour la lecture plutôt que pour l'écriture). Pour la communication électronique, l'utilisation active est très répandue, en particulier pour le courrier électronique, où 88,5% des répondants semblent utiliser cette langue régulièrement. Il en va de même pour l'utilisation active de Breton sur les médias sociaux, Facebook étant le réseau le plus utilisé, peut-être grâce à l'interface localisée disponible. La plupart des répondants connaissent l'existence d'un Wikipedia en breton, 19% d'entre eux y ayant même contribué en modifiant des articles existants ou en en écrivant de nouveaux (8%). Bien que les bases du numérique soient fermement en place, le manque relatif (ou le manque de sensibilisation) des services avancés, des applications et des logiciels localisés se démarque. Dans le même temps, les répondants manifeste un fort désir dans cette direction. Par exemple, la traduction automatique fait presque complètement défaut, à l'exception de la traduction en ligne du breton vers le français proposée par Ofis ar Brezhoneg4 . Google Translate n'est pas encore disponible en breton. En effet, si les applications populaires et les principales interfaces logicielles ne sont pas bientôt fournies en breton, incapables de concurrencer les applications françaises, la langue semblera inévitablement moins attrayante pour les jeunes générations5 .

Sur la base de nos recherches, Breton peut être placé au niveau «Développement» ( 4), qui est décrit comme suit:

« Une langue au niveau de développement de la vitalité numérique montre une utilisation sur la communication et les médias sociaux, bien que la fréquence puisse toujours être occasionnelle. Certains médias et services numériques peuvent être disponibles, de même qu'un Wikipedia de taille moyenne; ressources linguistiques de base sont en place, et il pourrait y avoir des preuves de plus avancés. Au moins un des médias sociaux et des systèmes d'exploitation utilisés par la communauté de locuteurs peut être localisé. Un service ou un outil de traduction automatique en ligne peut être disponible, pour au moins une paire de langues. Le tableau ci-dessous présente les indicateurs de la vitalité linguistique numérique et la valeur attribuée au breton6 . 

Recommandations pour améliorer la vitalité numérique du breton

Cet ensemble de recommandations s'appuie sur le plus vaste «The Digital Language Survival Kit»7 , en adaptant les recommandations génériques qui y sont rendues au cas particulier du breton. Cela a été fait non seulement en sélectionnant les recommandations spécifiques au niveau en développement, mais également en évaluant au cas par cas celles qui peuvent être appliquées même si elles sont adaptées à un autre niveau. Cela est nécessaire puisqu'un langage peut se placer à un stade plus avancé sous certains aspects (par exemple sa capacité numérique), mais manque ensuite d'utilisation d'Internet ou de services.

Dans cet ensemble de recommandations, nous suggérons quelques actions qui pourraient être entreprises -principalement au niveau local -pour faire progresser Breton en direction des prochaines étapes de la vitalité numérique.

» Les recommandations sont organisées en trois sections, chacune liée à un type d'indicateurs de la vitalité numérique. » Les recommandations sélectionnées pour Breton sont présentées sous forme de liste.

Le lecteur peut se reporter au «The Digital Language Survival Kit» pour une explication complète. 

Trois types d'indicateurs de vitalité numérique

Structure des recommandations

Chaque recommandation est structurée comme suit:

» Texte explicatif pour motiver et décrire la recommandation.

» Destinataires auxquels la recommandation est destinée: particuliers, groupes et associations d'utilisateurs, organisations et institutions, y compris groupes de recherche, développeurs de logiciels et sociétés.

» Exemples : cas réussis ou intéressants dans lesquels les initiatives proposées dans la recommandation ont été réalisées, ou qui peuvent illustrer la manière dont elle pourrait être mise en oeuvre.

» Lectures complémentaires : articles, blogues ou articles scientifiques fournissant des informations supplémentaires sur la recommandation.

» Module connexe du programme de formation (TP) , contenant des informations pertinentes pour la recommandation.

La fonction de communication est considérée comme plus fondamentale que les autres, à la suite de Gibson [8]. Ces utilisations numériques de la langue englobent également une progression d'utilisations plus privées de la langue vers des utilisations plus publiques (et souvent officielles). Nous avons mis en évidence quatre indicateurs pour cette classe: Utilisation pour la communication électronique, Utilisation sur les médias sociaux, Disponibilité des médias Internet et Wikipedia.

/ 160

2) Développer l'usage social de la langue C'est le principal enjeu repéré. Il est donc urgent d'engager un programme d'encouragement à la mise en oeuvre d'activités pour favoriser sa pratique à travers toutes les générations, par convention avec les ententes de pays et en renforçant le soutien aux associations qui font usage du breton dans l'enfance : associations de familles, stages, vacances, week-end, ALSH, crèches… Dans le cadre de ses relations avec les structures intercommunales, la Région devrait encourager fortement l'ouverture de lieux permettant aux jeunes bretonnants de trouver des activités de loisirs dans leur langue.

3) Donner un statut régional adapté à Diwan Il pourrait se traduire par un ensemble de dispositifs : contractualisation des établissements dès leur ouverture, GIP pour les bâtiments scolaires et forfait scolaire pour toutes les communes concernées (dans le cadre de la Breizh Cop), conventionnement du centre de formation Kelenn avec les futurs Instituts Nationaux Supérieurs du Professorat, rééquilibrage du nombre de postes au concours de professeur des écoles, dispositif de soutien à l'emploi de salariés non-enseignants en remplacement des emplois aidés.

Ici aussi, l'extension de l'application de la convention 2014 entre l'État et le réseau des écoles Diwan à la Loire-Atlantique donnerait à cette convention toute sa cohérence.

4) Stimuler l'enseignement de la langue

-Engager des négociations avec les responsables des filières bilingues, afin de faire progresser les effectifs, en fixant des objectifs chiffrés.

-Intégrer les associations de parents d'élèves (Div yezh et Dihun), moteurs essentiels de mobilisation, au processus de création de nouvelles offres d'enseignements bilingues.

-Soutenir l'initiation au breton dans toutes les écoles de Bretagne (au moins en Basse-Bretagne) afin que chaque enfant ait a minima connaissance de l'existence de la langue.

5) Développer la formation pour adultes

L'objectif des centres de formation pour adultes de former 5 000 locuteurs nouveaux chaque année, d'ici à 15 ans, doit être soutenu.

Le Conseil Culturel souhaite que la Région soutienne les programmes permettant aux bretonnants passifs de devenir des locuteurs actifs.

6) Ouvrir les formations professionnelles à la langue bretonne

Des conventions doivent être signées avec les établissements publics et privés de formation pour accompagner le développement de la place du breton dans la société (journalisme, animateurs culturels et sportifs, personnel petite enfance, ATSEM…).

Ces structures doivent aussi prendre en priorité la mesure des besoins de la société bretonnante vieillissante (personnels des EHPAD, Services à domicile).

7) Élargir la place de la langue bretonne dans les outils numériques

Le dynamisme des jeunes brittophones dans l'utilisation des outils numériques doit être conforté, par la création d'outils ludiques et d'applications multiples en langue bretonne. Un appel à projets pourrait être lancé par la Région pour y parvenir.

Il faut inciter les brittophones à investir massivement les réseaux sociaux pour asseoir la visibilité de la langue et pallier la faiblesse des médias traditionnels (journaux, TV 150 / 160 radios). La jeune génération doit aussi être formée au langage informatique pour pourvoir aux besoins des futurs usages de la langue.

8) Appliquer le principe de conditionnalité des aides

Pour que le breton soit une langue de la vie sociale, il doit être vu et entendu dans la sphère publique. Les partenaires publics et privés de la Région doivent être encouragés à poursuivre les efforts engagés. Dans ce cadre, le principe de conditionnalité des aides, maintes fois évoqué, devrait être mis en oeuvre systématiquement, afin que, par exemple, les constructions neuves financées avec l'aide du Conseil régional soient dotées dès l'origine d'une signalétique bilingue, ce qui éviterait de coûteux rattrapages.

9) Assurer la présence de la langue dans les transports publics de voyageurs

En matière de transport, il serait indispensable d'introduire dans les cahiers des charges des opérateurs de transports régionaux, des clauses en faveur de la signalétique et la mise en place d'annonces bilingues dans les véhicules de transport et dans les points d'arrêt.

10)

Développer l'information et la sensibilisation Des campagnes d'information grand public sur les bienfaits du bilinguisme bretonfrançais précoce et du multilinguisme renforceront la compréhension par la population des enjeux de transmission de la langue.

II. PRÉCONISATIONS DU CONSEIL CULTUREL DE BRETAGNE POUR LA POLITIQUE LINGUISTIQUE EN FAVEUR DU GALLO

1) Convention / Contrat État-Région

Renégocier la convention sur les langues de Bretagne avec une réelle prise en compte du gallo.

2) Implication des collectivités territoriales

Renforcer la coopération avec les autres collectivités territoriales de Bretagne historique (Conseil départemental de Loire-Atlantique et Conseil régional des Pays de Loire compris) et les autres acteurs régionaux.

3) Visibilité du gallo

Augmenter la visibilité du gallo dans l'espace public et renforcer la politique de communication notamment par la révision de la Charte d'utilisation des langues de Bretagne dans le fonctionnement et les politiques de la Région (afin d'acter ce qui a déjà été fait comme le logo en gallo et pour aller plus loin)

Intégrer plus largement le logo du Conseil régional en gallo et développer le bilinguisme français-gallo.

4) Institut du gallo

Renforcer les missions et les moyens de l'Institut du gallo ; le soutenir politiquement et techniquement dans sa démarche d'obtention d'un code international pour le gallo (code ISO 639-3).

151 / 160 5) Renforcer le gallo dans l'enseignement supérieur Soutenir l'obtention pour le gallo du statut de LV2 et mettre en place un Diplôme de Compétence Linguistique (DCL) pour le gallo.

Soutenir de développement de la formation pour adultes.

6) Soutien au patrimoine linguistique

Renforcer le soutien aux opérations d'inventaire linguistique et la diffusion publique des données et des connaissances linguistiques

Favoriser la transmission intergénérationnelle et valoriser les locuteurs natifs.

7) Financement des actions en gallo

Financer les actions culturelles, ou autres, concernant le gallo ou intégrant du gallo, sur d'autres lignes budgétaires que celles consacrées exclusivement au gallo : formation, aménagement du territoire, culture, tourisme… et fluidifier les échanges culturels infrarégionaux (transversalité de la question linguistique et décloisonnement des politiques régionales).

8) Médias

Développer la présence du gallo dans les médias en particulier au travers d'un réseau de radios et dans les TV locales. 9) Soutenir la création et le développement d'outils numériques pour le gallo.

10)

Droits linguistiques du gallo Viser une égalité d'accès des locuteurs des langues des Bretagne à leurs droits linguistiques en tenant compte de la présence et de la pratique des langues.

Taolenn

  Lec'hiennoù pouezus :........................................................................................................119 E-keñver an oberourien :................................................................................................119 E-keñver ar yezh :..........................................................................................................120 E-keñver an niverel :......................................................................................................120 Podcastoù :.........................................................................................................................121 En un eil lodenn e vo taolennet pegen liammet eo ar stadad bet diskouezet en a-raok ouzh daou rummad brezhonegerien eus ar re bouezusañ : ar gelennerien hag ar skolidi. Diwar un enklask e vo lakaet war wel pegen intret eo an niverel e brezhoneg e buhez ar skolajidi, liseidi hag o c'helennerien, brezhonegerien anezhe. Ur wech keñveriet ha dielfennet e klaskimp soñjal e-barzh amzer da zont ar brezhoneg hag en un trede lodenn e vo sellet ouzh ar brezhoneg diouzh ur savboent hollekoc'h. Diskouezet e vo oberourien heverk, rouedadoù oberiant ha labourioù talvoudus graet evit kas war-raok gwirioù ar yezhoù minorel ha rannvroel en Unvaniezh Europa a-bezh. Diouzh ur savboent hollekoc'h e studiimp pegiz e c'hall bout damwelet diorren ar brezhoneg e bed an niverel. Echuet e vo en ur lakaat war wel raktresoù yezhoù all o deus graet berzh ha skouerioù hentoù n'int ket bet tapet c'hoazh gant ar brezhoneg hag a c'hallfe bout dedennus evitañ. al lodenn gentañ-mañ e vez diskouezet ur brassell, ur stadad eus ar pezh a vez kinniget e brezhoneg a-fet niverel. Da lâret eo an danvezioù liesseurt a c'hall bout kavet hag

2 - 6 -

 26 Ar meziantoù a denn d'ar reizhiad, 3 -Ar meziantoù a denn d'ar genrouedad, 4 -Ar meziantoù a denn d'ar gelennadel, 5 -Ar meziantoù a denn d'ar c'hleweled, 4 Plateforme 5Bases de données 12 Ar meziantoù a denn d'ar skrivañ, 7 -Ar meziantoù a denn d'ar c'hehentiñ, 8 -Ar c'hoarioù video, 9 -Peurrest ar meziantoù diaes da gavout un is rummad dezhe, 10 -Ar porchedoù bras evit o c'havout.

N«

  'eo ket ledan-ledan bed oberourien an niverel brezhonek. N'int ket kalz o labourat war dachenn an niverel e brezhoneg. E-pad al labour enklask ha skrivañ kinniget amañ ez eus bet klasket mont e darempred gant ar muiañ anezhe. Kavet e vo ganeoc'h da-heul an anvioù oberourien bet dastumet e-pad an enklask : -Ofis Publik Ar Brezhoneg : Ofis Publik Ar Brezhoneg a zo un Diazezadur Publik a Genlabour Sevenadurel (pe DPKS). Deuet eo an ensavadur da vout publik e 2010 ha kemeret en deus lec'h ar gevredigezh Ofis Ar Brezhoneg. Kefridi pennañ an OPAB a zo : «Brudañ ar yezh ha skoazellañ anezhi d'en em zispakañ war holl dachennoù implij ur yezh zo etouez kefridioù pennañ ar benveg. Lakaat a ra an Ofis publik da dalvezout ar politikerezhioù yezh a vez fiziet ennañ gant ar strollegezhioù publik zo ezel eus an Diazezadur. Strivañ a ra an Ofis Publik da frammañ diorroadur ar c'hinnig deskadurezh divyezhek peurgetket. Perzh a gemer ivez, da vat, el labour pinvidikaat korpus ar yezh hag azasaat anezhi ouzh ezhommoù ar bed a-vremañ.» 19 An OPAB evel DPKS zo bet krouet gant ar Stad, Kuzul rannvro Breizh, Kuzul rannvro Broioù al Liger, Kuzulioù departamant Penn-ar-bed, Morbihan, Ill-ha-Gwilen, Aodoù-an-Arvor ha Liger-Atlantel. E Karaez emañ he sez ha burevioù all a zo e Roazhon, Naoned, Gwened ha Gwengamp. Anavezet eo evel an ensavadur dave gant ar Stad evit pezh a sell ouzh ar brezhoneg. Ober a ra war-dro ar garta Ya d'ar Brezhoneg ha kinnig a ra meur a servij war ar yezh, ar stummañ, al labour, an teknologiezhioù nevez ha kement 'zo c'hoazh. Embann a ra studiadennoù sokioyezhoniel, war al lec'hanvadurezh, ar c'helenn, ar vuhez foran. Ur greizenn dermenadurezh anvet Termbret en deus an OPAB. Pal ar greizenn dermenadurezh eo krouiñ ha kinnig gerioù nevez. Klask a ra kinnig ar gerioù simplañ da gompren kuit da gaout blaz ar galleg warne. Rannet e vez an OPAB etre daou bol : ar pol Yezh hag ar pol Studi ha Diorren. Er pol Yezh emañ ar servijoù Treiñ-Aliañ, Termbret ha Glad yezhel ha panellerezh. Er Pol Studi ha Diorren emañ Arsellva implij ar yezhoù hag an Ajañs Diorren. -An Drouizig : An Drouizig a zo ur gevredigezh krouet e miz Ebrel 2003 e Gwened gant Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg. D'ar mare-se e oa anvet Korvigelloù An Drouizig. Labourat a ra evit lakaat ar brezhoneg da vont war-raok e bed an teknologiezhioù nevez. Ober a ra traoù evit pep doare skor (urzhiataer, hezoug, porzhiad bilhedoù, hag all). War he lec'hienn e vez kavet titouroù ha nevezinti war ar gevredigezh, ul lec'h eskemm hag ivez ur c'hinnig ledan-tre a veziantoù troet e brezhoneg gante pe gant tud all. An treiñ a zo unan eus obererezhioù brasañ ar gevredigezh koulskoude e kinnigont ivez darvoudoù ur wech ar mare evel an «Nozvezhioù Staliañ» (bet aozet e Brest, Gwengamp, Gwened, Roazhon, ...). E-touez ar pezh o deus krouet ez eus un douchennaoueg C'HWERTY hag un difazier brezhonek. Raktresoù o deus tro-dro d'ar c'horseg, d'an tibeteg ha d'ar c'hhmereg abaoe 2015. Kavet e vez levrioù brezhonek niverelaet hag a bep seurt traoù war o lec'hienn. An Drouizig a zo e-touez ar re gentañ o kinnig traoù niverel e brezhoneg. Implijout a reont gerva ar stlenneg kinniget gant ar gevredigezh Preder a zo ivez oberiant war ar c'hrouiñ gerioù. -Bed Niverel : Bed Niverel a zo ur poellgor labour krouet d'ar Sadorn 21 a viz Here 2017. Pal ar poellgor eo «prederiañ ha kenlabourat holl asambles evit mont war-raok gant ar brezhoneg a-drugarez da deknologiezhioù nevez ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ». Bodañ a ra Ofis Publik Ar Brezhoneg, An Drouizig, OpenStreetMap, EduBreizh, stlennegourien ARKEA, studierien, Pik BZH, ur c'helenner-enklasker eus an ISEN 20 . Pal ar poellgor eo prederiañ ha kenlabourat holl asambles evit mont war-raok gant ar brezhoneg adrugarez da deknologiezhioù nevez ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ.» 24 War-bouez Ofis Publik Ar Brezhoneg emañ an holl oberourien-all o labourat a-youl vat evit kas war-raok ar brezhoneg e-barzh bed an niverel hag an teknologiezhioù nevez. Labourat a reont diouzh o c'hoantoù ha luskedet int gante dre ma vez labouret war o amzer vak. Atersadenn Gwenn MEYNIER, ezel eus ar gevredigezh An Drouizig : Penaos e vez dibabet war petra e vo labouret ? «Diouzh ar c'hoantoù e vez dreist-holl. A-benn ar fin, kroget eo gant an dud o doa c'hoant kaout un dra evito peogwir eo ar vammenn bezañ mennet, ober traoù evidout. Evit-se em eus kroget d'ober war-dro Firefox peogwir e implijan Firefox. Ma ne implijen ket Firefox n'em befe ket youl d'en ober d'am soñj. Dre eo a-youl vat ha war an amzer vak eo ret kaout ar youl ha se zo diaes d'ober. Memestra evit ar c'hoarioù video peogwir e blij din ar c'hoarioù video ha neuze em boa c'hoant treiñ mod-se. Klasket em eus treiñ traoù ne implijen ket ha diaes eo. Ne gaven ket ar youl d'ober ha c'hoant am boa labourat war traoù all peogwir e oa pouezusoc'h d'un doare personel. Goude, ma vez ezhommoù kreñv pe ma santomp e rafe un taol bruderezh n'eo ket fall ivez.» 25

  Merzout a reer ivez e vez tost-tost pennaennoù zo etre Kreizenn ar Geriaouiñ ha Termbret. Kemer a reont e kont doareoù ober an terminologiezh e yezhoù minorelaet hag etrebroadel all. Dre-se int tostoc'h ouzh ar skol etrebroadel hag hini OPAB eget ouzh ar skol geltiek. Setu teirvet pennaenn Kreizenn ar Geriaouiñ : «3. doareoù ober ar yezhoù all a ranker kemeret e kont, re ar yezhoù minorelaet all da gentañ penn(kembraeg, euskareg...). Neuze e verzer e vez graet en holl yezhoù gant gwriziennoù lakaet da "etrevroadel" (pe "etreyezhel"), savet kalz anezho diwar ar gresianeg.» Kreizenn ar Geriaouiñ 40 40 http://www.brezhoneg21.com/pivomp.php3. Disoc'hoùDisoc'hoù a c'haller tennañ diwar dielfennadur rolladoù an danvezioù, binviji hag oberourien. Da gentañ eo e-keñver dasparzh daveennoù an danvezioù er rolladoù. Diskouezet ez eus bet ur stadad skouer eus ar c'hinnig niverel e brezhoneg. Deus ar renabl bet graet e c'haller lakaat poentoù war wel. War an 302 daveenn renablet er rolladoù e vez kavet dreist-holl geriadurioù ha meziantoù. Koulskoude n'eus ket bet kavet kalz lec'hiennoù a denn d'ar yezhadur (3 nemetken) ha n'eus na meziant nag arload pellgomz a denn d'ar c'helaouiñ. eil eo e-keñver an oberourien. Kavet zo bet tri oberour heverk. N'int ket niverus, labourat a reont a-youl vat war-bouez Ofis Publik Ar Brezhoneg hag implijout a reont geriaouegoù disheñvel. Neuze, e-keñver an implijerien e c'haller sevel ar goulenn da-heul «Hag implijet e vez ur c'heriaoueg en e bezh nemetken gant an implijerien ? Pe e tibabont neuze gerioù amañ hag ahont ?». Da drede e c'haller lakaat war wel ur frailh etre ar meziantoù da gavout e brezhoneg hag ar stummañ/kelenn. Al lodenn vrasañ eus ar meziantoù a zo bet troet gant An Drouizig hag implijout a reont geriaoueg Preder eus ar skol geltiek. Diouzh an tu all emañ ar stummañ hag ar c'helenn. Gant dafar TES e reont peurliesañ, da lâret eo geriaoueg OPAB. Merzout a reer ur frailh e-keñver ar c'heriaoueg implijet. Gallout a reer sevel goulennoù : -Ar binviji niverel brezhonek a vez kavet ar muiañ eo ar geriadurioù hag ar meziantoù. Daoust hag eñ e c'haller soñjal e vezont ivez ar re anavezetañ hag implijetañ ? -Hag anavezet hag implijet e vez ar binviji hag oberourien niverel brezhonek gant ar vrezhonegerien hag an dud o teskiñ pe o kelenn ar yezh ? -Pa vez kaoz deus deskiñ pe kelenn ar brezhoneg e vez soñjet diouzhtu e-barzh ar skolioù. Petra eo soñj ar gelennerien hag o skolidi war ar goulennoù-se ? Kaset em eus un enklask da benn evit gouzout hiroc'h diwar-benn an anaoudegezhioù hag ar boazioù implij niverel a zo e brezhoneg e-barzh eil derez an deskadurezh brezhonek. E berr gomzoù, setu un nebeud goulennoù a zo deuet din en ur studiañ an danvez: -Hag anavezet e vez an danvezioù niverel a zo e brezhoneg hag an oberourien a zo o labourat war an dachenn-mañ ? -Hag implijet e vez an danvezioù hag oberourien-se gant ar gelennerien hag o skolidi er skolajoù hag el liseoù ? Pal an enklask-mañ a oa tizhout ar gelennerien, ar skolajidi hag al liseidi er skolioù evit dastum o savboentoù war an niverel e brezhoneg. Evit-se eo ez eus bet savet goulennoù outo evit gouzout an alioù a c'hallent sevel hag an ezhommoù o doa war an dachenn-se. Kaset zo bet div c'houlennaoueg tost heñvel evit gellout keñveriañ anezhe da-c'houde :

  Gallout a reomp merzout ne vez nag anavezet nag implijet an arloadoù pellgomz. Tri c'helenner o deus disklêriet anavezout arloadoù pellgomz e brezhoneg met hini ebet en deus meneget e implije unan.Gant ar gelennerien-responterien e vez implijet an niverel en un doare liesyezhek. vez implijet e-pad hag e-maez ar c'hentelioù gant 89% eus ar responterien stummañ(1), -kas posteloù (1

  An drouizig. PBN: Poellgor Bed Niverel. Evit diskouez davet peseurt oberour ez a ar gelennerien ez eus un daolenn a-us a zielfenn o respontoù. Ar respontoù a zo bet implijet evit sevel an daolenn-mañ eo ar re a vez kavet el lodenn «Implijoù -Utilisations» er c'houlennaoueg. Ar goulenn a oa «Digant piv ha da belec'h ez it da c'houlenn? -Qui sollicitez-vous?» (da lavaret eo : p'en deus ezhomm ar gelennerien kaout skoazell). 17% anezhe, nemetken, o deus respontet ez eont da welout unan bennak p'en em gavont gant ur gudenn. Den en deus meneget mont e darempred gant an OPAB, An Drouizig pe ar poellgor Bed Niverel. Klasket e vez skoazell digant ar gengelennerien all, servij an TKKK 49 met dre vras e klaskont en em ziluziañ drezo o-unan. Hervez an daolenn-mañ e c'hallomp lârout n'ez a ket ar gelennerien-responterien e darempred gant an OPAB, an Drouizig pe c'hoazh ar poellgor Bed Niverel p'o devez ezhomm skoazell pe titouroù war an niverel e brezhoneg.

2 . 2 .

 22 Ar re o deus un ali «etre», da lavaret eo e vez kavet traoù graet mat ha traoù all graet fall. Un diazezig a zo met n'eo ket trawalc'h evit poent hag evezhiadennoù o deus d'ober. Soñjal a reont ez a war wellaat tamm-ha-tamm hag e vez brav a-walc'h ar pezh a gavont daoust ma n'eo ket trawalc'h. Gwelet e vez an niverel evel un ostilh da aesaat al labour kelenner nemetken, hag ar yezh implijet a zo ur skoilh evit kompren (kudenn ar c'heriaoueg). Kavout a reont e vank traoù pouezus (da skouer: sintezenn ar gomz 50 ).Keidenn o oad a zo tro 42 vloaz. 6 kelenner diwar 18 a soñj mod-se da lâret eo : 33% anezhe a zo etre daou soñj, kavout a reont ez eus traoù mat ha traoù fall. Un diazez a vez kavet met n'eo ket trawalc'h. Chom a reont war bete gouzout. 3. Ar re a gav e vez diaes ober gant an niverel e brezhoneg. Kavout a reont n'eus ket kalz traoù met kreskiñ a ra memestra hag ar yezh implijet a zo re luziet (ur wech c'hoazh e vez adlakaet ar biz war gudenn ar c'heriaoueg). Kavout a reont e c'hall bout graet traoù mat gant TES met evit ar gelennerien, nemetken, hag aze emañ an dalc'h, n'eus netra evit ar skolidi. Er standilhon e kaver 5 kelenner o soñjal mod-se. Keidenn o oad a zo tro 47 bloaz. 28% eus ar gelennerien a soñj eo re ziaes ober gant an niverel e brezhoneg, diouer bras a zo. Muioc'h eget an tri-c'hard anezhe a c'houlenn muioc'h a vinviji (78% anezhe) hag a stummadurioù war an niverel e brezhoneg (83% anezhe). Setu da-heul an temoù bras meneget gante: 1. Stummadurioù war an niverel e brezhoneg: deskiñ penaos brezhonekaat e en-dro niverel, penaos labourat gant ar vugale war an niverel e brezhoneg evit brudañ anezhañ. Kaout muioc'h a zanvezioù a bep seurt hag enlinenn. 3. Kaout muioc'h a vinviji : a. Da gentañ : meziantoù burevek. b. Da eil : dafar-kelenn : 1. Evit sevel c'hoarioù pe poelladennoù. 2. War an droidigezh. 3. Ar reizhiad-korvoiñ Microsoft Windows e brezhoneg. 4. Levrioù skol niverelaet, ... 4. Brudañ ar pezh a zo. 5. Aesaat implij binviji zo : ar geriadurioù enlinenn, ar c'heriaoueg re luziet... Evit berraat disoc'hoù an enklask war ar gelennerien en un nebeud gerioù e c'hallomp lârout e anavezont kazi an holl anezhe lec'hiennoù e brezhoneg hag un nebeud meziantoù, koulskoude ne anavezont ket an arloadoù poellgomz. Al lec'hiennoù ar muiañ anavezet a denn dreist-holl d'ar servijoù enlinenn, ar c'hlewelet hag ar savennoù. Ar re ar muiañ dianavezet eo ar geriadurioù, al lec'hiennoù liammet ouzh ar yezhadur hag ar c'heleier. 61% anezhe a anav un oberour eus bed an niverel e brezhoneg. Meneget eo bet da gentañ ar gevredigezh An Drouizig gant 39% anezhe hag an OPAB da eil gant 22%. Koulskoude n'ez eont ket e darempred gante p'o devez ezhomm skoazell.

  hallomp gwelout e vez anavezet d'an nebeutañ ul lec'hienn e brezhoneg gant pep skolajiad-ez ha lisead-ez o deus respontet. Koulskoude, hini ebet na anav ur meziant pe un arload pellgomz.

  Arloadoù pellgomz. An daolenn-mañ a ziskouez dielfennadur kementadel ar binviji implijet gant an deskerien. Deus ar stadad bet kinniget a-raok e vez implijet al lec'hiennoù, hepken, gant an deskerien o deus respontet. Klotañ a ra gant dielfennadur o anaoudegezhioù hon eus gwelet araok 51 : 100 % eus an deskerien o deus respontet e anavezent d'an nebeutañ ul lec'hienn e brezhoneg ha 86 % anezhe a implij al lec'hiennoù-se. Ne anavezont ha ne implijont na meziant nag arload pellgomz e brezhoneg. 51 Sellout ouzh. 2.2.1. Anaoudegezhioù an deskerien 62 Dielfennadur kementadel eus an oberourien anavezet gant an deskerien D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10 D11 D12 D13 D14 D15 D16 D17 D18 D19 D20 D21 Disoc'h

  Arloadoù pellgomz. Diskouezet e vez resisoc'h peseurt doare lec'hienn a vez implijet ar muiañ gant an deskerien ebarzh an dielfennadur doareadel en daolenn a-us. Ar servijoù enlinenn eo ar re implijetañ (gant 78% anezhe). Al lec'hiennoù a denn d'ar rummadoù all ne vezont ket implijet kement-se ha n'eus desker ebet o lârout e vez implijet gant-añ/i ul lec'hienn a denn d'ar yezhadur.

  gudenn. P'o devez ur gudenn ez eont an holl anezhe da c'houlenn sikour. Kazi bewech ez eont da c'houlenn skoazell ouzh o c'helenner. O daveenn nemeti eo. An deskerien n'ez eont ket e darempred gant an OPAB, an Drouizig na gant ar poellgor Bed Niverel. An deskerienresponterien ne anavezont ket oberourien an niverel brezhonek. Muiañ-niver o c'helennerien (61%) a anav un oberour koulskoude int nebeud-tre o vont e darempred gante p'o deus ezhomm (17%). Penaos e c'hallfe an deskerien mont e darempred gant oberourien an niverel brezhonek pa ne anavezont ket anezhe ? Anaoudegezhioù hag implijoù ar gelennerien n'eo ket ampl hag o dioueroù a ouiziegezh war an niverel brezhonek a vez adkavet gant o skolidi.

81

  Kavout a reer ivez engouestl ar stad hag ar rannvro evit souten Bretagne Culture Diversité/Sevenadurioù hag ar porched Bretagne & Diversité (BED), skoazell nivereladur ar glad e brezhoneg. Koulskoude ne seblant ket bout heuliet poentoù an emglev-se hag an araokadurioù diskleriet e-barzh an teul-se ha ken gortozet a ya pelloc'h pellañ diouzhomp. E fin an emglev e vez displeget eo ret kaout roadennoù statistikel ha ne c'haller ket douetiñ en-o-c'heñver evit diazezañ ha lakaat e pleustr politikerezhioù publik efedus evit advuhezekaat ar yezh. Neuze, seblantout a ra anat sellout ouzh ar studiadenn sokio-yezhoniel war yezhoù Breizh embannet e miz Here 2018 ha kaset da benn gant TMO Région 75 . Ur studiadenn sokioyezhoniel war yezhoù Breizh a zo bet kaset da benn gant TMO Région ha Rannvro Breizh. An disoc'hoù a zo bet lakaet e furm un danevell savet gant Pascale Wakefort (TMO Régions) ha Fañch Broudic (enklasker sokioyezhoniezh e KEBK (Kreizenn Enklask Breizhek ha Keltiek) ha prezidant ar poellgor teknik e-karg deus an enklask). An disoc'hoù a zo bet kinniget e miz Here 2018 ha degas a reont elfennoù nevez. Deus an enklask e vez lakaet war wel un nebeud poentoù : -Ar gallaoueg en deus dioueroù bras a-fed brud ha bezañs er vuhez foran; -Ar brezhoneg a seblant bout stabil evit an niver a gomzerien met digreskiñ a ra an niver a gomzerien oberiant; -Ur pouez brasoc'h a zo gant ar re goshoc'h eget 60 vloaz hag ar retretidi evit ar brezhoneg eget ar gallaoueg; -Disheñvel-mik eo feurioù ar re yaouank o deus desket ar brezhoneg pe ar gallaoueg; -An dud a vez tostoc'h o c'halonoù ouzh ar brezhoneg eget ouzh ar gallaoueg; -A-du gant «muioc'h a yezh»: kreñv evit ar brezhoneg (hag e Breizh Uhel ivez); etre evit ar gallaoueg; 75 WAKEFORD, Pascale et BROUDIC, Fañch. Les langues de Bretagne, Enquête sociolinguistique, Sondage 2018 : les principaux résultats. [S. l.] : TMO Région, Région Bretagne, 6 octobre 2018. Er studiadenn ez eus bet dielfennet ur poent liammet ouzh boazioù implij an dud gant ar mediaoù hag aze e kaver titouroù war an niverel. Liammet eo an div golonenn gentañ ouzh an internet ha sifroù ar re boazet d'implijout ar brezhoneg war ar rouedad pe alies pe ur wech an amzer a zo izel : 10% eus an dud goulennetaet a zo boaz da eskemm e brezhoneg dre internet pe da vont war lec'hiennoù internet e brezhoneg. Ar feur-se n'eo ket uhel keñveriet ouzh feurioù mediaoù «koshoc'h» evel re ar radio, al levrioù pe pennadoù war baper pe hini ar skinwel e brezhoneg (a gaver ivez war internet). Ret eo derc'hel kont deus ar fed n'eo ket an holl vrezhonegerien a zo gouest da vont war ar genrouedad ha d'implijout meziantoù pe arloadoù niverel e brezhoneg. Ar feurioù izel a gaver aze evit ar c'hehentiñ e brezhoneg dre internet hag al lec'hiennoù internet e brezhoneg gwelet a zo, sur a-walc'h, kentoc'h skeudenn ar re yaouank eget hini ar rummadoù komzerien gozh. Ar poent da-heul a sell ouzh ur raktres etrebroadel anvet The Digital Language Diversity Project. Ur c'henlabour etrebroadel war derez Unvaniezh Europa eo ha studiet eo bet a-dost bevusted niverel ar yezhoù minorel. Un enklask skiantel a zo bet kaset da benn evit un nebeud yezhoù minorel european hag en o zouez emañ ar brezhoneg. An Digital Language Diversity Project a ginnig binviji evit stadañ ha gwellaat bevusted niverel yezh-mañ-yezh.

1 .

 1 Ur c'henlabour etrebroadel An Digital Language Diversity Project a zo ur raktres Erasmus+ bet krouet e 2015 gant 5 ezel. Erasmus+ a zo ur programm war live Unvaniezh Europa a souten obererezhioù liesseurt e-barzh tachennoù an deskadurezh, ar stummadur, ar yaouankiz hag ar sport etre 2014 ha 2020 en ur arc'hantaouiñ ar raktresoù dibabet. Reiñ a ra lañs d'ar c'henlabour etrebroadel en ur skoazellañ hag arc'hantaouiñ. Krouet eo bet gant 5 aozadur : • Institute for computational linguistics 76 «A. Zampolli», National Research Council of Italy 77 An Institute for Computational Linguistics «A. Zampolli» (pe ILC) a zo unan eus ar c'hreizennoù dave evit pezh a sell ouzh ar stlennyezhouriezh war an derezioù broadel hag etrebroadel. Perzh eo an ILC eus an Departamant Skiantoù Sokial ha Mab-den, Glad Sevenadurel e-barzh Kuzul Broadel an Enklask e Bro-Italia. E-touez hec'h obererezhioù e c'haller menegiñ an enklask met ivez an embann, an deskadurezh, ar stummadur hag an treuzkas teknologel. An Ensavadur Stlennyezhouriezh «A. Zampolli» a labour en un doare etrediskiblezhel war ar yezhouriezh, stlennyezhouriezh, stlennegezh ha bevijinerezh.

2 - 4 - 6 - 5 /92 1 / 1 /

 246511 Pal an erbedoù-se a zo : kavout ul lezennadur evit lakaat stadoù ar yezhoù minorel/rannvroel da ziorren servijoù niverel ar yezhoù-se evit adtapout o dale niverel, lakaat an DLDP da studiañ ezhommoù niverel an holl yezhoù european implijet an nebeutañ. An erbedoù hag an deiziataerioù a vez aozet war al live etrebroadel, european, hini ar c'humuniezhioù yezhel, war prantadoù hir ha berr.-Pakoù Treuzveviñ ar Yezhoù Niverel (pe PTYN). An DLDP a ginnig ur PTYN boutin ha peder all azasaet d'an euskareg, brezhoneg, karelieg ha sardeg. E-barzh e kaver erbedoù evit gwellaat buhezegezh niverel ar yezh studiet.Evit stadañ buhezegezh niverel ar brezhoneg eo bet implijet Skeul buhezegezh ar yezhoù niverel86 . Ar skeul a zo diazezet war titouroù ha merkerioù savet gant tud ouiziek emesk kuzulerien zo en DLDP ha titouroù dastumet digant ar gomzerien dre ur c'houlennaoueg enlinenn.-Skeul buhezegezh ar yezhoù niverel :Skeul buhezegezh ar yezhoù niverel a zo ur benveg savet gant an DLDP evit goût war peseurt derez emañ buhezegezh niverel yezh vinorel-mañ yezh vinorel. Azasaet eo bet evit bout implijet gant ar yezherien o-unan evit goût ha lakaat war wel petra a vez ezhomm, ar frailhoù, ar pezh ret da gaout evit kas war-raok oberiantiz ar gumuniezh yezhel ha sevel ur steuñv-labour war prantadoù amzer hir ha berr. Ar skeul a zo diazezet war dezverkoù muzuliañ neptu. Ar pal a zo lakaat war wel tachennoù a vefe ret labourat warne, gant an dezverkoù. Evit implijout ar skeul eo ret kaout titouroù diazez war kenarroud sokio-yezhoniel ar yezh ha war an internet. Aozet e vez ar skeul e 6 live :1 -Rak-niverel : N'eus ket eus ar yezh war ar skoroù niverel (enlinenn) hag e vank an amplegadoù diazez evit un implij niverel. N'eus ket skor teknologel; an danframm kennaskañ 87 a zo re vihan pe re ger evit un den ordin neuze ne c'hall ket ar yezh en em astenn war an internet. An dud n'int ket gouest d'ober gant an niverel pe diaes-tre eo dezhe. Kousket : Ar yezh n'emañ ket war an internet zoken ma c'haller kavout un nebeud amplegadoù ret 88 evit an implij niverel: bez e vez deus ar c'hennaskañ ouzh an internet, ar golo internet en deus derezioù disheñvel hag al lodenn vrasañ eus ar gomzerien a zo alfabetekaet. Koulskoude n'eus ket a skor teknologel evit implijout ar yezh (da skouer: n'eus ket a glavier, T9, difaziañ emgefreek hag all) dreist holl enlinenn.3 -O tont war wel: Kroget e vez d'ober gant ar yezh en un doare niverel. Mat eo ar golo internet hag ar gomzerien a zo gouest d'ober gant an niverel. Gallout a reer kavout un nebeud danvezioù niverel war ar yezh (da skouer : geriadurioù, dastumadoù testennoù hag all) zoken ma chom bihan skor teknologel ar yezh. Kroget e vez un tammig d'ober gant ar yezh e-barzh ar mediaoù sokial, evit ar posteloù hag SMSoù. Ma vez ur Wikipedia eo bihan. War ziorren : Ar yezh a vez war internet hag implijet e vez dre ar c'hehentiñ hag ar mediaoù sokial ha pa 'z eo ur wech an amzer nemetken. Mediaoù, servijoù niverel zo ha Wikipedia a zo da gavout er yezh. Danvezioù yezhel ha niverel diazez a zo ha traoù gwelloc'h a c'hallfe bout kavet. D'an nebeutañ emañ unan eus ar mediaoù sokial ha reizhiadoù korvoiñ implijet gant ar gumuniezh yezhel a c'hall bout lec'het 89 . Ur servij pe benveg treiñ emgefreek enlinenn a c'haller kavout evit ur c'houblad yezhoù d'an nebeutañ. 5 -Bev : Ar yezh a vez kavet hag implijet alies-tre war internet, evit ar c'hehentiñ ha war ar mediaoù sokial. Mediaoù sokial zo a c'hall kaout un etrefas lec'hiet. Bez zo un dibab ledan a skoroù niverel. Danvezioù yezhel a c'haller kavout aes a-walc'h. Ar raktresoù Wikipedia a zo bras, oberiant, implijet ha kemeret e vez perzh enne. Ar yezh a c'hall bout implijet e-barzh 88 Conditions 89 Amañ e vez implijet « lec'hiañ » evit al «lec'hiadur yezhel». Termeniñ a ra ar fed da azasaat evit ur rannvro pe ur yezh ur meziant etrebroadelaet en ur ouzhpennañ dezhañ perzhioù a denn eus ar rannvro pe en ur treiñ an destenn. Prantad al «lec'hiadur» a zeu goude hini an «etrebroadeladur». «Etrebroadelaat» ur meziant a zo prientiñ azasadur ar meziant da yezhoù ha sevenadurioù disheñvel. «Localisation is "the process of adapting internationalized software for a specific region or language by adding locale-specific components and translating text."». CEBERIO BERGER, Klara, GURRUTXAGA HERNAIZ, Antton, SORIA, Claudia, et al. How to use the Digital Language Vitality Scale [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018, p. 15. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Vitality-Scale.pdf. forzh peseurt tachenn niverel. Al lodenn vrasañ eus ar reizhiadoù korvoiñ ha meziantoù boutin a zo lec'het evit ar yezh. Prouennoù binviji ha servijoù treiñ emgefreek a zo. Berzh-bras : Hollvezant eo ar yezh war internet hag implijet e vez kalz e-barzh pep tachenn niverel a-vremañ (deus ar c'hehentiñ betek an treuzgreadel 90 ) hep bevenn deknologel. An teknologiezhioù diwezhañ a zo hegerz er yezh. Evit lec'hiañ ur yezh war ar skeul eo ret kemer e kont merkerioù. Tri strollad merkerioù a zo : unan liammet ouzh barregezh niverel ar yezh, unan liammet ouzh bezañs hag implijoù niverel ar yezh hag unan-all liammet ouzh efedusted niverel ar yezh. • Merkerioù ar strollad 1 : «barregezh niverel ar yezh» 1/ Prouennoù kevreadusted → Hag e c'hall ar gomzerien en em gevreañ ouzh internet ? Petra eo efedusted ar c'hevreadur ? 2/ Alfabetekadur niverel → Petra eo barregezhioù niverel ar gomzerien ? 3/ Donder ar golo internet ha ment ar boblañs niverel → Pegen alies e implij ar gomzerien an internet ? 4/ An enkodañ arouezennoù ha doareoù bizskrivañ → Hag enkodet e vez an arouezennoù ? Daoust ha doareoù bizskrivañ a zo ? • Enkodañ an arouezennoù a ro da bep arouezenn un anv hag un anaouder niverel un en doare unvan evit forzh peseurt doare skrivañ, reizhiad urzhiataerezh pe meziant. Servijout a ra evit eskemm testennoù e yezhoù disheñvel dre ar bed a-bezh. • Doareoù bizskrivañ, da lâret eo : daoust hag-eñ ez eus binviji skrivañ hegerz evel ur c'hlavier ispisial ma vez ezhomm. Ne sell ket ouzh skoueriekadur an doareoù skrivañ met ouzh ar plegennoù teknologel nemetken. Hag ar yezh he deus ar plegennoù teknologel ret evit bout implijet war skoroù niverel ? 90 Transactionnel 91 Hegerzded an danvezioù yezhel → Ma 'z eus danvezioù yezhel evel geriadurioù unyezhek pe divyezhek, yezhadurioù, korpusoù hag all; hag e c'haller kavout hag implijout anezhe ? Rannet eo bet an danvezioù yezhel dre dri : An troidigezh emgefreek neuronel a zo un doare troidigezh emgefreek a implij ur rouedad neuronel artifisiel ha bras-kenañ evit klask kavout feur tebegezh (« probabilité ») un heuliad gerioù. 93 Logiciels d'extraction de termes 94 «étiquetage morpho-syntaxique» pe «POS-tagging» e saozneg 95 Hybride • Merkerioù ar strollad 2 : «bezañs hag implijoù niverel ar yezh» An implij evit an e-kehentiñ → Petra eo ar feur implij, al liested hag an niver a skoroù kehentiñ implijet ? 2/ An implij er mediaoù sokial → War pet media sokial ha pegen alies e vez implijet ar yezh ? 3/ Hegerzded ar mediaoù war internet → Daoust ha mediaoù a bep seurt gant danvezioù awalc'h a c'hall bout kavet er yezh ? Pet media a zo ? 4/ Ment ar Wikipedia → Pet pennad Wikipedia a vez skrivet er yezh ? • Merkerioù ar strollad 3 : «efedusted niverel ar yezh» Hegerzded servijoù internet → Daoust hag-eñ ez eus servijoù niverel lec'het er yezh (evel Amazon, Google hag all) ? 2/ Rouedadoù sokial lec'het → Pet rouedad sokial a vez lec'het er yezh ? 3/ Meziantoù lec'het : reizhiadoù korvoiñ ha meziantoù diazez → Pet meziant pe reizhiad korvoiñ a vez lec'het er yezh ? Pegen lies e vez ar meziantoù pe reizhiadoù korvoiñ lec'het ? 4/ Binviji ha servijoù treiñ emgefreek → Pet benveg/servij treiñ emgefreek a zo ? Pet koublad yezh a zo ? 5/ Astenn domani eus al live kentañ → Daoust hag-eñ ez eus un astenn domani eus al live kentañ war internet evit ar yezh pe get ? -Ar c'houlennaoueg 96 : Ar c'houlennaoueg enlinenn a zo bet savet war 11 ahel : 1 -Gouiziegezh war ar brezhoneg : embriziañ eus o live yezh hag eus talvoudegezh o yezh evito, pe e vije karantez evit ar yezh, identelezh pe talvoudegezh ekonomikel; 2 -Stourmerezh : daoust hag-eñ en em wel ar responter-ez evel ur stourmer-ez; 3 -Penaos ha peur e vez implijet ar yezh : implijet e vez ar yezh dreist holl dre skrid pe dre gomz? En ur c'henarroud unfurmel pe ofisiel gant ensavadurioù? Pegen alies e vez implijet ar yezh e-barzh ar c'henarroudoù-se ? 4 -E-kendrec'hiñ : hag implijet e vez ar yezh evit skrivañ posteloù, kas SMSoù, eskemm dre bostelerezh brim? Pegen alies? Perak ? 5 -Implij an niverel : hag implijet e vez ar yezh evit merdeiñ war an internet, lenn, skrivañ, ober evezhiadennoù e-barzh blogoù, foromoù pe lec'hiennoù web ? Penaos ? En un doare gouzañvus pe oberiant eo ? Ma ne vez ket, perak ? 6 -Skoazell teknologel : ma vez ret kaout un douchennaoueg resis evit skrivañ gant ar yezh hag e c'haller kaout unan ? 7 -Mediaoù niverel : hag e c'haller kavout mediaoù niverel gant ar yezh ? (lec'hiennoù web, blogoù, skinwel dre internet, streaming danvezioù da selaou pe welout, E-levrioù hag all) 8 -Wikipedia : daoust hag ur Wikipedia a c'haller kavout skrivet gant ar yezh ? Lennet pe embannet e vez ? 9 -Mediaoù sokial : pegen alies e vez implijet ar yezh er mediaoù sokial (Facebook, Twitter, Instagram hag all) ? 10 -Meziantoù hag etrefasoù lec'helaet : ha lec'helaet er yezh eo ar reizhiadoù korvoiñ, meziantoù hag etrefasoù ar mediaoù sokial ? Hag implijet e vez o stummoù lec'helaet ? 11 -Danvezioù yezh : danvezioù ha binviji yezh (geriadurioù enlinenn, reizherioù yezhadurel, etrefasoù treiñ emgefre) a c'haller kavout ? 96 Sellout ouzh : Stagadenn 10 -DLDP -Kit de survie numérique pour la langue bretonne da benn an enklask etre miz Gouere ha Gwengolo 2016 en un doare enlinenn gant ar goulennaouegoù GoogleForm. Galvet eo bet ar responterien dreist-holl dre ar c'hevredigezhioù yezhel a gemere perzh e-barzh ar raktres hag an ensavadurioù. Brudet eo bet an enklask war ar rouedadoù sokial. An dud buket gant an enklask a oa brezhonegerien gouest d'ober gant an niverel. En holl zo bet dastumet 202 respont : 122 baotr ha 77 plac'h (3 n'o deus ket resisaet o reizh). Lakaet eo bet ar respontoù e-barzh strolladoù yezh kevatal a-walc'h.

  An enklask a ziskouez mat youl kreñv ar responterien d'implijout ar brezhoneg ebarzh an niverel. Ar responterien o deus komprenet pouezusted bezañs ar brezhoneg war an internet evit advuhezekaat ar yezh. Ha pa vez diskleriet gant ar responterien e implijont ar brezhoneg war internet ne reont mod-se nemet en un doare gouzañvus (kentoc'h evit lenn eget skrivañ da skouer). E-keñver an e-kehentiñ e vez oberiant-tre ar responterien (ar posteloù a vez skrivet e brezhoneg gant 88,5% anezhe. War ar rouedadoù sokial e reont gant ar brezhoneg ha kentoc'h war Facebook. Posupl eo e teufe an dra-se deus ar fed m'eo bet lec'helaet an etrefas e brezhoneg ?). Ar Wikipedia e brezhoneg a anavezont : 19% anezhe o deus kemeret perzh ennañ hag 8% anezhe o deus skrivet pennadoù. Diazezoù an niverel a vez stadet, padal an enklask a ziskouez dioueroù pe mankoù a-fed servijoù araokaet, arloadoù & meziantoù lec'hiet e brezhoneg, kizidikadur & kehentiñ. Ur c'hoant hag ur youl da gaout muioc'h a zanvezioù ha servijoù a bep seurt a vez lakaet war wel gant disoc'hoù an enklask ha ma ne vo ket troet an arloadoù ha meziantoù brudetañ e brezhoneg a-benn nebeut amzer ne c'hallo ket ar brezhoneg keveziñ ouzh ar galleg pe ar saozneg hag ar yezh ne vo ket ken dedennus evit ar rummadoù yaouank.

-

  Lakaat da dremen d'ul live uheloc'h ar Wikipedia e brezhonegWikipedia a zo ur merker bevusted niverel sklaer. Pouezus eo lakaat anezhañ da greskiñ, kement war an niver a bennadoù ha war o c'halite. Er mare ma vez savet ar memor-mañ en deus 66360 pennad ar Wikipedia e brezhoneg. Hervez ar PTYN e c'hallfe ur yezh «O tont war wel» tizhout ar 100000 pennad. Tizhet e c'hallfe bezañ an dae-se. Evit pignat betek ar 100000 pennad e kinnig ar PTYN broudañ intruduoù evit brasaat ment ha kalite ar Wikipedia.An dra ret d'ober a zo lakaat da greskiñ an niver a oberourien war ar Wikipedia e brezhoneg en ur :-lakaat muioc'h a venegoù & danvezioù liammet gant Breizh hag al lec'hel dre vras, -kinnig pennadoù gant titouroù n'int ket kavet e yezhoù-all, -lakaat skolioù an eil derez da gelenn an embann pennadoù Wikipedia, -aozañ atalieroù evit stummañ ar stummerien hag ar gelennerien, -treiñ ar pennadoù brudetañ pe implijetañ, -klask sevel ur c'henlabour gant ar pennadurezhioù lec'hel evit brudañ ar gumuniezh vrezhonek war Wikipedia ha skoazell an adwelout hag an difaziañ, -aozañ un « embannadeg », un doare redadeg an embann pennadoù Wikipedia e-pad ar festivalioù ha brudañ ar raktresoù troidigezh e-barzh bed ar c'helenn.3.2.3. An erbedoù e-keñver efedusted niverel ar yezhDa-heul e kaver erbedoù azasaet evit gwellaat efedusted niverel ar brezhoneg. Kinniget e vez ahelioù da brederiañ pe skouerioù oberioù a c'hallfe gwellaat merker-mañ merker. Pal hollek an erbedoù a zo krouiñ digarezioù evit ober traoù e brezhoneg gant an niverel. Tremen a ra dre 3 foent : 1 → Broudañ ar goulenn servijoù internet e brezhoneg 2 → Lec'helaat meziantoù hag etrefasoù evit an implijerien 3 → Servijoù treiñ emgefreek ➢ Merker 1 strollad 3 -Broudañ ar goulenn servijoù internet e brezhoneg : -Kreskiñ listenn ar servijoù niverel a c'hall bout implijet e brezhoneg Ret eo d'ur yezh o vont d'an niverel liesaat ha ledanaat he servioù niverel. Gallout a reer menegiñ servijoù evel an tiez-bank, liammet ouzh ar yec'hed, ar sevenadur, ar c'helaouiñ, an douristelezh pe c'hoazh ar prenadennoù enlinenn. -Dastum titouroù digant kumuniezh ar vrezhonegerien evit gouzout peseurt servijoù a vez ar re implijetañ Dastum titouroù zo ret ober peogwir eo pouezus gouzout resis ezhommoù ar gomzerien ha lakaat prioriezhioù a-raok kregiñ gant ur raktres bennak, mont e darempred gant ensavadurioù hag all. Gant un enklask war an implijerien e c'hallfe bezañ dastumet kalz titouroù. Goulennaoueg an DLDP a c'hallfe bout implijet war ar poent-se hervez ar PTYN. -Priziañ talvoudegezh implij ar brezhoneg e bed an embregerezhioù Klask meizañ talvoudegezh ar brezhoneg e bed an embregerezhioù. Yezh an implijerien a zo un dra a bouez da gemer e kont evit un embregerezh. An implijerien a gav gwelloc'h prenañ war ul lec'hienn internet en o yezh. Koulskoude, arabat disoñjal divyezhegezh an holl vrezhonegerien. -Diorren arloadoù poellgomz Un doare eo da vrudañ ar yezh hag hec'h implij. Kinnig arloadoù poellgomz digoust evit deskiñ gerioù aes hag ordinal pe frazennoù simpl a c'hallfe bout ur skouer. Koulskoude e vez keroc'h diorren arloadoù eget diorren lec'hiennoù. ➢ Merker 3 strollad 3 -Lec'helaat muioc'h a veziantoù hag etrefasoù : Implijout meziantoù e brezhoneg a zo un dra pouezus-tre. Talvezout a ra e c'haller bevañ e brezhoneg dre an niverel. Gallout a rafe kalonekaat ar gomzerien d'ober e brezhoneg en o labour, ha mont e brezhoneg gant ar re all.

  Un implij eus an urzhiataerioù dre vras ? GD-Evit ar pezh a sell ouzh ar skoroù n'ouzon ket. Implijout a reont kentoc'h lec'hiennoù, danvezioù pedagogel. Goulennet em eus diganto petra eo o ezhommoù, petra a fell dezho evit mont war-raok. E-keñver an niverel o deus respontet din o deus un ezhomm kreñv a stummadur hag a danvezioù a bep seurt. Gant o skolajidi ha liseidi int gwelet evel an daveenn nemeti. Diaes eo dezho kavout o feadra. Anavezout a reont un nebeudig traoù met kazi dister eo e-keñver ar pezh a zo.O skolajidi ha liseidi ne anavezont tamm danvez, benveg pe oberour ebet estreget o c'helenner; Un anavezout fall-tre o deus eus al lec'hiennoù. Ne anavezont ket ar meziantoù hag arloadoù pellgomz a zo e brezhoneg. Implijout a reont nebeud danvezioù ha binviji ha ne gavont ket diaes pe luziet ar re-se (a-fed geriaoueg da skouer). C'hoant o deus kaout muioc'h a niverel e-barzh o deskadurezh met ivez e-kichen (dudi hag all). N'eus ket kalz traoù graet ha kinniget dezhe. Stad ar yezh n'eo ket brav-kenañ ha desket e vez dre ar skol dreist-holl. Penaos e c'hallfe an niverel lakaat ar brezhoneg da vont war-raok d'az soñj ? GM -En ur gaout ar yezh en diavaez ar skol peogwir n'eo ket trawalc'h evit deskiñ ar yezh. Me a lâr-se kentoc'h en ur vezañ bet skoliad e Diwan eget evel ezel eus an Drouizig. Ezhomm a zo eus dudioù e brezhoneg hag ivez deus un endro leun e brezhoneg evit ma vefe efedus peogwir en ur vezañ er skol e teu da vezañ yezh ar skol ha n'eo ket ken plijus ha setu perak d'am soñj ez eus tud ha ne gendalc'hont ket gant ar brezhoneg peogwir e teu da vezañ ur « c'horvée ». GD -Ha yezh an aotrouniezh ivez un tammig ? GM -Ya setu, penn-da-benn. Komz e galleg a zo un tamm, evit ar skolajidi dreist-holl mont a-enep d'an aotrouniezh, evit emmerdiñ an aotrouniezh. Marteze el lise e verzont komz brezhoneg a zo emmerdiñ an aotrouniezh uheloc'h c'hoazh. Lakaat brezhoneg en o bed dezhe (evel ar c'hoarioù video, ar pellgomzerioù hezoug, ar snapchat hag-all) a zo pouezus. GD -Em memor em eus klasket rollañ, dastum, ober ur seurt "rolladurezh" deus an holl traoù a c'haller kaout. Neuze em eus aozet tout an danvezioù ha binviji kavet dre rummadoù hag is-rummadoù. Bez zo ar rummadoù lec'hiennoù, meziantoù, arloadoù pellgomz. E-barzh ar rummad lec'hiennoù emañ is-rummadoù, da skouer hini ar geriadurioù. Penaos e c'hallfe bout gwellaet plas an niverel e brezhoneg er skolioù ? GM -D'am soñj n'eus ket dek mil moaien. Gant ar stummadurioù : stummañ ar gelennerien. Ret e vefe d'an dud gouest da stummañ bezañ gouiziek deus ar pezh a zo ha kehentiñ dre vras met fall a-walc'h eo evit pezh a sell ouzh ar brezhoneg. Falloc'h c'hoazh eo evit an niverel e brezhoneg. Bezañ gouest da gehentiñ ha marteze d'ar gelennerien bezañ el lec'hioù mat evit bezañ kelaouet. Evit an niverel e vez kelaouet mat war Twitter pe traoù mod-se. Ret e vefe dezho heuliañ an dud a zo oberiant war an niverel da lâret eo An Drouizig met ivez Ofis Publik Ar Brezhoneg a labour war-se, Open Street Map, ar poellgor Bed Niverel. Met goude, war ma amzer labour e vefe diaes. GD -Kemer a rez perzh e-barzh An Drouizig a-youl vat keta ? GM -Ya penn-da-benn. A-youl vat. N'em eus ket amzer da vont d'ar skolioù. Bez e vefe plijus. GD -Kazi ur gwir micher e vefe. GM -Ya ur gwir micher GD -Petra 'rez e-kichen da labour a-youl vat evit An Drouizig ? GM -Me zo diorroer web. Labourat a ran e-barzh ar pezh a vez lâret SSII : Société de Service en Ingénieurie Informatique. Sevel a ran lec'hiennoù web. GD -Un dra all a zo bet lakaet war well gant an enklask : an diouer a gehentiñ trodro d'an niverel. GM -N'ouzomp ket re penaos kehentiñ : lakaat a reomp war Twitter, war Facebook, klask a reomp ober nozvezhioù staliañ evit brudañ un tamm met goude ur mare eo ret d'an dud bezañ prest da vezañ kelaouet ha ne c'haller ket mont da di pep hini da skeiñ ouzh an nor ha de lâr : "Demat ! Anavezout a rit An Drouizig ?" Setu neuze kehentiñ a reomp ar muiañ ma c'hallomp, mont a reomp e darempred gant ar radioioù, bez zo ar skinwel ivez a teu a-wechoù, evit an nozvezh staliañ e Brest da skouer, evit Steredenn e oa bet brudet war Frañs 3 Breizh. Traoù all ivez a oa bet graet met ret eo d'an dud ivez heuliañ ar mediaoù e brezhoneg. Pa vez graet traoù bras evel Minecraft e vez klasket mont war zu ar c'hazetennoù evel Ya ha Bremañ dreist-holl. GD -Ha davet ar gelennerien pe ar re yaouank ? GM -Ne ouiomp ket re dre belec'h tizhout anezhe a-benn ar fin. N'ouzon ket ma 'z eus ur media arbennig evit ar gelennerien pe evit ar re yaouank. Evit ar re yaouank ez eus Twitter, Instagram, … GD -Evit ar gelennerien e c'haller kavout ar gevredigezh Kelenn e-barzh Kemper. Nevez savet eo, ur bloaz zo ma 'meus soñj mat.GM -Ah ya ? Ni a zo prest da gas titouroù d'ar gelennerien ivez. Ar pezh a reomp abenn ar fin, da skouer an difazier a vo graet a-benn nebeud, a vo nevesaet a zo un benveg dreistordinal d'am soñj evit ar gelennerien hag ar studierien.GD -Daoust hag-eñ ez eus tud a vez buket muioc'h eget tud all ganeoc'h ?GM -Ne vez ket. Klask a reomp bukañ an holl vrezhonegerien hag an dud a zo o teskiñ. Hervez ar pezh a reomp eo a-benn ar fin. Evit ar pezh a sell ouzh an troidigezhioù meziantoù da skouer, evit an dud a zo o teskiñ ar yezh n'eo ket gwall zedennus neuze e klaskomp kehentiñ nemet e brezhoneg peogwir evite, en ur gaout Firefox e brezhoneg e vint un tamm kollet. Met evit ar pezh a zo difazier pe traoù seurt-se, e-pad an nozvezhioù staliañ e klaskomp a-wechoù ober traoù un tamm divyezhek ha tout. Klask brudañ war mediaoù e galleg met depant a ra eus an amzer a zo ganeomp peogwir kehentiñ a gemer amzer ha tout an amzer a zo tremenet da gehentiñ n'eo ket tremenet da dreiñ traoù neuze e klaskomp kaout un doare kempouez.GD -Ma 'pefe amzer hag arc'hant evit brudañ ar pezh a rit davet piv ez afec'h ?GM -Kentoc'h davet ar re yaouank, ar re a zo boaz d'ober gant ar binviji ha n'o deus ket o boazioù. Alies e vezer gant tud un tamm koshoc'h hag o deus o boazioù ha ne fell ket dezho cheñch. Diaes eo dezho cheñch o mod d'implijout benveg-mañ-benveg neuze implijout anezho e brezhoneg a zo ouzhpennañ un diaesamant ha padal evit ar re yaouank int aes-tre d'ober gant ar binviji neuze cheñch evit ar brezhoneg n'eo ket ken diaes eget-se. Hag ivez an dud o teskiñ ar yezh a zo o vont kuit deus ur stummadur pe un dra evel-se, int a zo c'hoazh gant ur mennozh deskiñ. Fellout a ra dezhe deskiñ ha mennet int da vat. Se a oa bet graet, prantadoù kehentiñ e-barzh Stumdi da skouer gant Melanie ha d'am soñj e fell dezhi mont e lec'hioù all ivez evel Skol An Emsav, Mervent, Roudour. Ar c'hreizennoù stummañ a zo ivez ur vukenn a-bouez hag ivez al liseoù.GD -Peogwir e vez stummet an dud er c'hreizennoù stummañ a vint a-benn nebeud gant bugale hag e vefent gouest da dreuzkas ar yezh gant un endro klok. Aze emañ pouezusted an niverel evit ar yezhoù minorel d'am soñj. GM -Ya ivez, lakaat un endro : da bellgomz a zo e brezhoneg, da urzhiataer a zo e brezhoneg. Em labour emañ Firefox ha Thunderbird e brezhoneg ha ma c'henseurted a lâr :" Petra eo se ? Bez zo tud a ra e brezhoneg ? E gwirionez ?" neuze a-wechoù e led un tamm ar yezh. Un doare eo da ledanaat un tammig ivez. GD -Diaes eo dre vras kaout e beadra en niverel e brezhoneg. D'az soñj penaos e c'hallfe bezañ aesaet ar c'hlask ? Daoust hag-eñ e c'hallfe bezañ ur seurt rolladurezh un tamm evel un «annuaire» eus an holl lec'hiennoù hag all?GM -Bez zo bet seurt traoù dija met an dud n'int ket boaz d'implijout ur rolladur modse. Se a oa er bloavezhioù a-raok Google e veze-se met bremañ an dud ne implijont ket-se. Bremañ e implij an dud Google ha setu. Ne fell ket dezhe klask e-barzh ur rolladur. Goude ma vefe tud o implijout e vefe brav kaout unan goude n'ouzon ket ma 'z eus unan c'hoazh. Bez zo bet reoù met mervel a reont buan ha n'int ket adnevesaet. Aze em eus bet klevet komz deus ur raktres a oa gant unan bennak a oa sevel ur rolladur mod-se hag en deus kaset ul liamm pe un dra mod-se evit kregiñ ganti. Hag an den en deus graet-se ne oa ket barrek evit sevel lec'hiennoù neuze en deus desket buan ha graet en deus mod-se hag e felle dezhañ kaout arc'hant evit-se met d'am soñj e vo diaes. Petra a oa ar goulenn dija ? GD -Penaos aesaat ar c'hlask ? GM -Gwir eo lec'hienn an Drouizig a zo nul, fin nul, n'eo ket aes da glask e-barzh. N'em eus ket c'hoant lakaat bec'h war an dud o deus savet al lec'hienn peogwir pa eo bet savet e oa mat met ne oa ket aes lakaat tout hag adnevesaat. N'eo ket aes klask e-barzh me 'gav. Ret e vefe adwelout al lec'hienn met kemer a rafe ur bern bern amzer ha ne vefe ket lakaet evit ober traoù all. Mod-all ez eus ur raktres porched, evel hon eus gwelet e Bed Niverel 1 met n'eo ket kroget c'hoazh din da c'hoût. Se a vefe brav hag un doare da erlec'hiañ lec'hienn an Drouizig a c'hallfe bezañ peogwir e vefe hollekoc'h ha d'am soñj e vefe muioc'h a ster a sevel ul lec'hienn mod-se eget just an Drouizig a-benn ar fin. N'hon eus ket c'hoant chom just e-barzh hor c'horn, ni a zo mignoned gant an dud all.

  Bed Niverel a-benn ar fin. GD -Ya. Goût a rez perak e vez un tamm goustad al lusk gantañ ? GM -N'o deus ket amzer d'ober war-dro abalamour eo a-youl vat. An dud o deus traoù d'ober war o amzer labour e-kichen. Pep hini en deus ul labour ha klask gounit e vuhez. N'eo ket aes. GD -Ya hag arabat disoñjal e vez graet pep tra a-youl vat evit poent. Mat e vefe gwelout anezhañ 4 dont da vout ur seurt «heñcher, leder» evit aozañ labourioù ha strivoù an holl. Ar re a zo an heverkañ evit poent evit an niverel a zo An Drouizig hag an Ofis. Daoust hag-eñ e vefe pouezus pe poellek kaout unan bennak e penn ar jeu evit klask aozañ ar strivoù ? GM -Gwir eo ne vefe ket fall kaout un den gant amzer gouestlet d'ober war-dro-se peogwir zo ezhomm. GD -Deomp d'un dra all, war al labourioù a rit dre vras. Penaos e vez dibabet war petra e vo labouret ? GM -Diouzh ar c'hoantoù e vez dreist-holl. A-benn ar fin, kroget eo gant an dud o doa c'hoant kaout un dra evito peogwir eo ar vammenn bezañ mennet, ober traoù evidout. Evit-se em eus kroget d'ober war-dro Firefox peogwir e implijan Firefox. Ma ne implijen ket Firefox n'em befe ket youl d'en ober d'am soñj. Dre eo a-youl vat ha war an amzer vak eo ret kaout ar youl ha se zo diaes d'ober. Memestra evit ar c'hoarioù video peogwir e blij din ar c'hoarioù video ha neuze em boa c'hoant treiñ mod-se. Klasket em eus treiñ traoù ne implijen ket ha diaes eo. Ne gaven ket ar youl d'ober ha c'hoant am boa labourat war traoù all peogwir e oa pouezusoc'h d'un doare personel. Goude, ma vez ezhommoù kreñv pe ma santomp e rafe un taol bruderezh n'eo ket fall ivez. Da skouer, Common Voice, n'em eus ket un ezhomm personel deus anaoudeger ar vouezh met soñjal a ran eo un dra pouezus memestra evit ar yezh hag ouzhpenn emañ Mozilla o bountañ ha tout neuze setu, traoù seurt-se a c'hoarvez evel-just. Met gwir eo an ezhomm kentañ a zo an ezhomm personel peogwir e vez graet war an amzer personel. GD -Daoust hag-eñ ho peus goulennoù digant tud all : kelennerien, Ti-Embann ar Skolioù ? GM -Ya, c'hoarvezet eo bet dija. Alies pa respontomp e vez kentoc'h : «Ni n'hon eus ket kalz amzer ha raktresoù hon eus dija met ma fell deoc'h e c'hallomp sikour pe henchañ davet geriadurioù pe traoù mod-se a implijomp». Traoù mod-se a c'hallomp ober aes. Met gwir eo e kemer kalz amzer treiñ meziantoù ha borodus kenañ eo. Dirak an urzhiataer e-pad eurvezhioù hag eurvezhioù emaomp peogwir eo hir spontus ober-se. Tremen a rez un eurvezh ha troet az peus 100 frazenn. Kemer a ra ur bern amzer ha n'eo ket kalonekaus. Just, aze emaomp evit sikour. Met gwir eo, goulennoù hon eus a-wechoù met n'omp ket un embregerezh treiñ. Heñchañ a reomp davet an Ofis pa vez tud o deus ezhommoù resis peogwir an Ofis a vez o labourat evit treiñ traoù seurt-se. Hag ouzhpenn ne c'hallomp ket bezañ paeet, enfin, me ne fell ket din. Dija a-fed aozadur e vefe luziet spontus ... Pa vez un dra da vezañ paeet eo evit an Ofis.

  FT -Da-gentañ e lorc'hfemp eus ar fed ez eus a bep seurt traoù. Aze d'am soñj ez eus da strivañ. Dielfennet e oa bet e Kembre da skouer. Koulskoude eo ar yezh en ur stad a zo kalz gwelloc'h eget amañ. Bez ez eus yezherien a zo yezherien glok, a gomz ar yezh da vat. Aze e Breizh e kaver kalz tud a zo gouest da gomz met gant un diazezig nemetken. Ha daoust da-se e oa bet merzet ez eus kalz tud o devez diegi o cheñch yezh. Da lâret eo ez eus kalz kembraegerien a ra gant meziantoù e saozneg lakaomp.GD -Peogwir e vez aesoc'h ? Tapet o deus ar pleg ha n'o deus ket ar startijenn pe trawalc'h a c'hoant evit cheñch ? FT -Ya, d'am soñj ez eus un afer boazioù ha c'hoant. Dedennus e oa met a-benn ar fin an dud n'o deus ket respontet kement-se... Geo, respontet o deus met ne zegouezh ket. Awechoù ez eus aferioù geriaoueg ivez ha se zo kaoz e oa dedennus pa m eus respontet dit ne oa ket ur gudenn e-keñver ar c'heriaoueg met memestra, evel-just ma ra an dud gant lec'hiennoù n'eo ket diaes, evit lavaret an traoù sklaer, ma klask an dud ober gant meziantoù OpenOffice troet gant an Drouizig, da skouer, n'on ket ken sur e vefe ken aes-se. Neuze, dagentañ e ranker kaout binvioù a zo azas d'an dud ha din me, hiziv an deiz, pa soñjan e-barzh ar meziantoù da skouer, n'ouzon ket penaos e vez degemeret seurt traoù. Lakaomp er skolajoù, ma 'z eus tud o deus klasket staliañ an heuliad OpenOffice, penaos eo bet degemeret-se war-lerc'h. GD -Pe meziantoù ivez a ginnig poelladennoù bihan evit labourat war ur poent yezhel bennak ... FT -Ya, un dra all a zo c'hoazh. Aze e vefe ezhomm mont kalz pelloc'h ya. Ret e vo komz eus se met ivez distreiñ war ar meziantoù pe ar binvioù a vez staliet. Ya, gwir eo e ranker kaout traoù a zo da vat azas hag aes d'ober ganto peogwir, dija, n'eo ket aes. Cheñch yezh n'eo ket aes. Evit an dud deuet pe ar re a zo boas dija gant ar galleg pe ar saozneg lakaomp, cheñch n'eo ket aes. Ni hon eus gwelet mat, e-barzh an Ofis da skouer hon eus staliet Thunderbird pe Firefox e brezhoneg, me 'lâr dit, en deroù ne oa ket aes. Rediet omp bet d'ober met ne oa ket aes d'ober ganto.GD -Ret eo bet strivañ ha kemer an amzer evit ober gant ar gerioù nevez, an troioù-lâr hag all ?FT -Ya setu. Evit distreiñ d'az koulenn, evit brasaat plas an niverel er skolioù, sklaer eo e tremen dre ar stummañ. Stummañ ar gelennerien da-gentañ. Neuze, kaout dalc'hoù evel ma vez graet gant ar gevredigezh eus Brest, ar poellgor Bed Niverel. Dedennus-kenañ eo e gwirionez peogwir eo eus se zo ezhomm. Stummañ an dud. GD -Aze e adkaver kudenn, penaos ... Ar fed e vez graet tout an traoù a-youl vat. Mont a ra goustadik gant ar poellgor abalamour da-se.FT -Ya evel-just peogwir e vez graet seurt traoù ouzhpenn gant an dud ha pa vez amzer, war an amzer vak. Neuze ya, d'am soñj eo gant dalc'hoù evel-se e vefe ret ... dalc'hoù en diavaez met e diabarzh ar skolioù ivez. Stummañ an dud.GD -E-barzh ESPE1 Sant Brieg da skouer, evit kinnig ha stummañ ar re a vo kelennerien an dazont evit an eil ha kentañ derez.FT -Ya, sklaer eo. Ar re-se o deus ur roll pouezus. Ha mod-all, evit an implijoù nevez... n'int ket nevez e gwirionez met evel ma lavaren dit tuchantik, implijout muioc'h teknikoù an niverel evit mont war-raok gant ar yezh, sklaer eo. GD -Ya, an niverel emañ e pep lec'h er gevredigezh, er vuhez prevez ha foran. Pep hini en deus ur pellgomz, un urzhiataer. Ur goulennig all, daoust ha liammoù ho peus gant an deskadurezh ? Da skouer, daoust hag-eñ ho peus goulennoù sikour pe skoazell aberzh kelennerien pe skolidi a-wechoù ? Evit kaout muioc'h a ditouroù war ar pezh a c'hallfent kavout en niverel e brezhoneg. Ur seurt roll kuzuliañ a-benn ar fin. FT -N'hon eus ket. E gwirionez hon devez kalzik a zarempredoù gant an deskadurezh-Stad pe Diwan pe ar skolioù katolik ivez met n'eo ket kement-se war an dachenn-se. Ar goulennoù a c'hallfent en em gavout a-wechoù war an dachenn-se eo nemet evit aferioù gerioù. Lakaomp, ur c'helenner o paouez bezañ anvet pe o vont da gregiñ gant ar vicher a c'houlenn daoust hag-eñ ez eus ur roll 200 ger diazez war an niverel hag ar stlenneg e brezhoneg ganeomp. Traoù a-seurt-se met n'ez a ket pelloc'h evel-se. N'eus ket muioc'h evit-se. GD -Bremañ em befe c'hoant da gaozeal diwar-benn ar genlabour dre vras. Daoust hag-eñ e kenlabourit gant embregerezhioù, kevredigezhioù, kreizennoù stummañ ? Pe war ul live uheloc'h, an Europa, Unvaniezh Europa gant yezhoù minorel pe rannvroel all ? 1École Supérieur du Professorat et de l'Éducation 56 / 160

  2https://www.npld.eu/ 3M. a zo anv un implijad eus Ofis Publik Ar Brezhoneg.4Ur raktres troer emgrefre eo. https://www.apertium.org/index.arg.html?dir=bre-fra#translation FT -Ya, setu. Pa vez diforc'hioù bras-bras eo diaes a-wechoù kaout raktresoù a zo boutin ivez.GD -Deus ma labour enklask e teu war wel div oberour heverkañ e bed an niverel e brezhoneg, an Ofis hag an Drouizig. Daoust hag-eñ e kenlabourit ? Klevet em eus e oa bet ur seurt dizemglev etrezoc'h.

  GD -Tapout a reont ar pleg.FT -Setu, ya. Ha neuze, int war-lerc'h a glask studiañ ar pezh a zo en implij dre skrid, dre gomz ha tout. Met boñ, niverus int, arc'hant o deus, youl ha me 'oar me GD -Hag un endro kalz pinvidikoc'h ivez ... FT -Ya sklaer eo. Ni n'omp ket d'ar poent-se neuze ne c'hellomp ket ober seurt traoù. Sklaer eo.GD -Evel e lâremp tuchant, bez zo ur geriaoueg war an niverel savet gant Diwan, klasket em eus dastum un nebeud titouroù met n'em eus ket kavet kalz traoù.FT -Anavezout a rez brezhoneg21 ? Aze ez eus tammoù traoù war an urzhiataerezh ma ne fazian ket peogwir ez eo war ar skiantoù dre-vras met ... N'em eus ket soñj ken. A-raok e labouren evit TermBret neuze e heulien tout-se pizh.GD -Gant Diwan e vez implijet dafar pedagogel TES. TES a implij geriaoueg an Ofis ? FT -Ya GD -Chom a ra Diwan gant o geriaoueg dezho war seurt traoù ?

  meziantoù ha plijus eo, Facebook hag ... tout pe e soñj deomp, bin e 2050 e c'hellfe an holl Vretoned e Breizh bezañ gouest da gomz an div yezh ma fell dezho. Met tout-se n'ouzer ket c'hoazh. GD -Dre vraz e vez diaes kavout e beadra niverel e brezhoneg pa vez klasket ul lec'hienn, meziant bennak pe arload pellgomz. Penaos aesaat ar c'hlask evit kavout ar binviji-se ? Kalz traoù a zo met ret eo goût ez eus anezhe. Kazi kuzhet emaint awechoù. Bez zo meur a oberour ivez, kevredigezh, ensavadur, embregerezh met bez zo ivez kalz tud a chom o-unan ha ... FT -Ya, gwir eo. An deiz-all e komzen gant mignoned din. Engouestlet int evit ar brezhoneg abaoe pell hag emaint e-touez ar familhoù o deus desavet o bugale e brezhoneg. N'int morse chomet a-sav e gwirionez, kendalc'het o deus da zesevel o bugale e brezhoneg en ur mare ma ne oa ket diouzh ar c'hiz tamm ebet. Tout-se evit lavarout dit int tud a zo e-barzh pennda-benn. Nevez zo e oan o komz ganto hag e oant o paouez dizoleiñ e oa deus BreizhVOD, ne ouient ket hag int o-unan a lavare «Met, ni zo e-barzh penn-da-benn hag ar wech kentañ eo e klevomp komz eus-se». Bremañ int koumanantet d'an dra-se met memes tra, penaos e c'hell c'hoarvezout seurt traoù. Ha gwir eo bez ez eus ur gudenn. Penaos ober ? N'ouzon ket. Ar pezh a c'hoarvez gant tout an traoù a denn eus an teknologiezhioù nevez, c'hoarvezout a ra memes tra evit ar c'hleweled. Na pet gwech em eus klevet tud o lavaret ne ouient ket e vez skignet filmoù pe tresadennoù-bev e brezhoneg. Neuze petra a vank ? N'ouzon ket. Ur porched marteze a vefe evit bodañ tout-se ? N'ouzon ket.

4 / 5 / 7 / 8 . 8 / 9 /

 457889 Implijout a rit an niverel -Vous utilisez le numérique * Plusieurs réponses possibles. E-pad ar c'hentelioù -Pendant les cours Er maez eus ar c'hentelioù -En dehors des cours 5. Gant peseurt pal e implijit ar binviji-se ? (prientiñ kentelioù, diskouez dielloù, treiñ, difaziañ, ...) -Dans quel but utilisez-vous ces outils ? (préparer les cours, montrer des documents, traduction, correction, ...Digant piv ha pelec'h ez it da c'houlenn ? -Qui sollicitez-vous ? * An niverel e brezhoneg e bed ar c'helenn -Le numérique en breton dans ... https://docs.google.com/forms/d/1DtYAAd3yawaewB1hhwYHe0rAxL... Pa vez implijet an niverel ganeoc'h, pegen alies ez eo e brezhoneg e vez ? -Lorsque vous utilisez le numérique, à quelle fréquence est-ce en breton ? * Une seule réponse possible. Bemdez -Tout les jours Muioc'h eget 1 wech ar sizhun -Plus qu'une fois par semaine Muioc'h eget 1 wech ar miz -Plus d'une fois par Penaos e kavit an traoù a implijit ? (graet mat, luziet, ...) -Comment trouvez-vous ce que vous utilisez ? (bien fait, compliqué, ..niverel vrezhonek ? -Voudriez-vous avoir plus d'outils numériques en breton ou de formation sur ce domaine ? * 12.

  its President to forward this resolution to the Council and the Commission. RR\1157385EN.docx 13/23 PE618.224v02-00

Fig . -

 - Fig . -Distribution of places of birth . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Fig . -Distribution of places of residence . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Fig . -Source of information on this survey . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Fig . -Age of respondents . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Fig . -Gender . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Fig . -Breton revitalization activities . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Fig . -Professional involvement with Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Fig . -Native language . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Fig . -Knowledge of Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Fig . -Use of Breton in an institutional setting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Fig . -Use of Breton outside an institutional setting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Fig . -Importance of Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Fig . -Use of Breton on the Internet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Fig . -Breton language activities on the Internet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Fig . -Use of Breton for electronic communication . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Fig . -Frequency of use of Breton for electronic communication . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Fig . -Statements on Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Fig . -Existing media in Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Fig . -Existence of Breton Wikipedia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Fig . -Use of Breton Wikipedia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Fig . -Use of Breton on social networks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 Fig . -Frequency of use of Breton on social networks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 Fig . -Existence of Breton internet services . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Fig . -Software in Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 Fig . -Use of software in Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 Fig . -Existence of digital resources in Breton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Fig . -Breton PC keyboard . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Fig . -Need for Breton PC keyboard . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Fig. 1 -

 1 Fig. 1 -Distribution of places of birth Fig. 2 -Distribution of places of residence

Fig. 8 -Fig. 9 -Fig. 12 -

 8912 Fig. 8 -Native language

Fig. 13 -

 13 Fig. 13 -Use of Breton on the Internet

Fig

  Fig. 19 -Existence of Breton Wikipedia Fig. 20 -Use of Breton Wikipedia

Fig. 21 -

 21 Fig. 21 -Use of Breton on social networks

Fig. 23 -

 23 Fig. 23 -Existence of Breton internet services

FigFig

  Fig. -Existence of digital resources in Breton

6

 6 Pénétration Internet ou taille de la population numérique Disponibilité des ressources linguistiques Utilisation pour la communication électronique Utilisation sur les médias sociaux Médias Internet disponibles Wikipedia Disponibilité d'une variété de services Internet Réseaux sociaux localisés Principaux systèmes d'exploitation localisés Outils / services de traduction automatique Domaine Internet dédié 6 La langue vivante est une langue qui est utilisée quotidiennement, oralement, par écrit. Elle doit également utiliser les outils d'aujourd'hui pour pouvoir être capturée, enregistrée, gardée, diffusée et utilisée sous différentes formes. Au-dessus, ce statut officiel faciliterait son utilisation administrative. , mais nous n'attendons pas la «permission politique» d'utiliser la langue bretonne avec des amis dans des lieux publics et de s'étendre à tous les plaisirs et à la richesse de la langue bretonne !!! Les recomm andatio ns du DLDP pour amélio rer la vitalité numéri que du Breton Recommandations

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  ha porchedoù bras

		Wikeriadur termes les plus usuels du		8
		breton moderne		
		Geriadur brezhoneg -nederlandeg Dictionnaire étymologique du moyen breton	Jan DELOOF Emile Ernault / 1887	9
		Geriadur brezhoneg -		
		esperanteg Notes d'étymologie	Christian Guyonvarc'h / 1972	
		Notes d'étymologie bretonne	Emile Ernault / 1901-1905	
		Etimologiezh an anvioù		
		kumun		
	Doare geriadur :	Anv ar geriadur	Oberour / Deiziad	N°G
	eriadurioù enlinenn Termofis	OPAB	1
		Tatoeba 7	An Drouizig / 2016	2
		Glosbe		3
		Favereau	F. FAVEREAU	4
		Favereau -Grand Terrier		5
		Freelang	Tomaz JACQUET	6
		Geriadur.com	STUR	7
	6 Sellout ouzh : Stagadenn 1 -Rolladoù gant chomlec'hioù	
	7 Dastumadeg frazennoù ha troidigezhioù		
	13			

penn kreizenn Ofis Publik Ar Brezhoneg e Roazhon : «Bez ez eus dezverkoù yezh, sokioyezhoniezh ha termenadurezh. Dre-vras ma fell dit, evit dibab gerioù ez eus tout an tu yezhel

  dermenadurezh, da lâret eo ar c'hrouiñ gerioù ha dibab peseurt geriaoueg implijout, a zo techet d'an tabutoù ha dizemglevioù. Ar gerioù dibabet a rank tremen dre siloù evit bout kinniget d'an holl. Ar skol etrebroadel a ginnig ober gant ar gerioù a c'haller adkavout e galleg, saozneg, alamaneg ha rusianeg. Da skouer e kinnig ober gant «geografiezh» e plas «douaroniezh» peogwir e vez adkavet «geography» e saozneg, «Geographie» en alamaneg, «géographie» e galleg ha «geografiya» e rusianeg. Bez ez eus ar pezh a vez anvet ar skol etrebroadel da lâret eo tud a soñj dezhe : d'ar mare ma z eus ur ger a zo heñvel e galleg, saozneg, alamaneg ha rusianeg e teu ar ger-se da vezañ ur ger etrevroadel ha neuze ar ger vrezhonek. Da skouer, evit degemer geografiezh e-lec'h douaroniezh. » 30 Ar skol a vez graet keltiek anezhi a c'haller kavout ivez. Kinnig a ra gerioù savet diwar gwriziennoù keltiek nemetken. Ar gevredigezh Preder a ginnig geriaouegoù savet hervez ar skol geltiek hag an Drouizig a implij geriaoueg an niverel savet gant Preder.

	Atersadenn Fulup TRAVERS, Atersadenn Fulup TRAVERS :

: traoù a zo simpl-kenañ, lakaomp, daoust hag-eñ eo skrivet reizh pet get, daoust hag-eñ eo aes deverañ ar ger hag all. Rankout a reer kaout gerioù a glot ar muiañ ar gwellañ gant an dezverkoù-se. War-lerc'h ez eus an tu sokioyezhoniel. Diaes-tre eo da briziañ peogwir eo ar sokioyezhoniezh, penaos ... ur wech ma 'z eo savet ar ger ha skignet ar ger daoust hag-eñ e raio berzh pe ne raio ket.» 26 Evit an niverel e brezhoneg e c'haller kavout meur a skol dermenadurezh hag ivez geriaouegoù disheñvel : ar skol etrebroadel, geriaoueg Preder 27 liammet ouzh ar skol geltiek, skol ha geriaoueg OPAB ha geriaoueg Diwan gant Kreizenn ar Geriaouiñ. Atersadenn Gwenn MEYNIER : «Bez zo teir geriaoueg disheñvel a-benn ar fin evit an niverel : hon hini a zo hini Preder, hini Diwan hag hini an Ofis. Ober a ra ur meskaj etre Preder hag amprestoù diwar ar galleg ha traoù all ivez. Hini Diwan a zo kentoc'h amprestoù diwar ar galleg gant a-wechoù gerioù n'int ket amprestoù» 28 « [...] an Ofis a glask ober ur c'hempouez etre gerioù nevez ha gerioù amprestet diwar ar galleg padal Preder a zo gant gwriziennoù keltiek hepken pe ar muiañ posupl [...] » 29 26 Sellout ouzh : Stagadenn 3 -Atersadenn Fulup Travers, penn kreizenn an OPAB e Roazhon, p. 12-13 27 http://preder.net/index.php/br/ 28 Sellout ouzh : Stagadenn 2 -Atersadenn Gwenn Meynier, ezel eus An Drouizig, p.14 29 Ibid. p.8 « Da lâret eo a-fed termenadurezh e Breizh ez eus meur a skol. « Ha mod-all ez eus un dra-all hag a zo ar re a fell dezho mirout gwrizioù keltiek rik, ober amprestoù diwar ar c'hembraeg dreist-holl pe sevel termenoù nevez diwar ar gwriziennoù-se. Neuze an Drouizig a zo war al linenn-se, linenn Preder eo ma fell dit. » 31

  «TermBret eo ar greizenn vicherel nemeti a labour war dachenn an dermenadurezh e brezhoneg. Pa vez savet termenoù nevez gant TermBret e vez goulennet digant Kuzul skiantel an Ofis Publik reiñ e ali warno. E-giz-se e vez degemeret an termenoù a vez erbedet gant Ofis Publik ar Brezhoneg.» 33Termbret a zo ezel deus ur rouedad kreizennoù termenadurezh all evel TermCat 34 pe Euskalterm 35 . Implijout a reont ar memes reoladoù ISO etrebroadel. Klask a ra OPAB chom e-kreiz ha kavout ur c'hempouez etre an div skol all. Soñjal a reont ebarzh ar gomzerien a-raok soñjal e-barzh ar yezh neuze e klaskont ebarzhiñ ha kinnig gerioù kement deus ar skol etrebroadel ha deus ar skol geltiek.

	« [...] bez ez eus reoladoù a zo reoladoù ISO etrebroadel, ni n'hon eus ijinet netra e gwirionez, adtapet
	hon eus ar reoladoù a vez implijet gant frammoù bras a zo kevatal da dTermbret a-geñver ... bez ez
	eus un dra a vez anvet TermCat, un dra all en Euskadi a vez anvet Euskalterm hag unan e bro
	Gembre ivez. » Fulup Travers 36
	Atersadenn Fulup TRAVERS :
	35 http://www.euskadi.eus/euskalterm/
	36 Sellout ouzh : Stagadenn 3 -Atersadenn Fulup Travers, penn kreizenn an OPAB e Roazhon, p. 11
	37 Ibid. p. 10
	38 http://www.brezhoneg21.com/fichennou-kompoderezh-hag-internet.php

kreizenn an OPAB e Roazhon, p. 10 31 Ibid. p. 10 32 Sellout ouzh : Stagadenn 2 -Atersadenn Gwenn Meynier, ezel eus An Drouizig, p.8 «Ha ni en Ofis emaomp e-kreiz. Da lâret eo evidomp, […] ar pezh a zo pouezus n'eo ket ar yezh met ar yezherien. Da lâret eo e c'heller kaout reolennoù a zo soñjet dispar met pezh zo war-lerc'h, ma n'eo ket ar yezherien evit ober gant ar ger-se, ne servij da netra e gwirionez. Dre m'emaomp e-kreiz neuze gouzout a reomp e vez skoet warnomp gant an div skol. Ni, ma fell dit, e degouezhioù zo e soñj deomp «ya, bez ez eus d'ober gant gwrizioù etrebroadel» peogwir n'eus ket da adijinañ pep tra met war-lerc'h ez eus ivez d'ober gant gwrizioù keltiek peogwir e tegouezh mat ar ger, a-wechoù e c'hall bezañ sklaeroc'h zoken ar ger diwar ar brezhoneg.» 37 Ha geriaoueg an niverel savet gant Kreizenn ar Geriaouiñ 38 a c'haller kavout en o c'hichen. Savet o deus geriaoueg ar c'hompoderezh evit Diwan e 1991. Koulskoude e implij ivez Diwan dafar pedagogel TES 39 a vez savet gant geriaoueg Termbret. 33 h ttp://www.brezhoneg.bzh/170-termbret.htm 34 http://www.termcat.cat/

  Kaset eo bet ar goulennaouegoù da sekretourvaoù ar skolioù peder gwech dre bostel: e fin miz Meurzh, penn kentañ miz Ebrel, e-kreiz miz Mae ha fin miz Mae eus ar bloavezh 2018. Ar chomlec'hioù a zo bet kavet war lec'hienn Ofis Publik ar Brezhoneg 44 . Ar muiañ a respontoù a zo bet a teu deus perzh ar gelennerien. N'eus ket bet kalz respontoù digant ar skolajidi nag al liseidi. Dre-se eo cheñchet doare treuzkas an enklask hag implijet eo bet ar rouedad sokial Facebook evit tizhout anezhe ha lakaat da dreiñ ar c'houlennaoueg war rouedadoù ar skolioù.

	Siwazh n'eo ket bet kalz gwelloc'h an disoc'h. En holl zo bet dastumet 18 respont a-berzh ar
	gelennerien hag 21 respont a-berzh ar skolidi.
	kavet 42 .
	Ar respontoù bet dastumet a zeu dreist-holl eus departamant Penn-ar-Bed. Daoust
	m'eo bet kaset ar goulennaouegoù d'an holl skolajoù ha liseoù brezhonek publik, prevez
	katolik ha Diwan war pemp departamant Breizh. Kaset int bet d'an holl skolioù a ginnig

3. Evit an trede rannad e veze goulennet traoù outo war o ezhommoù hag o c'hoantoù. 4. Evel pevare rannad e veze dastumet titouroù : oad, reizh, skol. 5. Er pempvet rannad e veze kavet ur bajenn gant liammoù evit brudañ ar pezh a vez 41 Sellout ouzh : Stagadenn 4 -Goulennaoueg kelennerien 42 Sellout ouzh : Stagadenn 5 -Goulennaoueg deskerien brezhoneg evel danvez-dibab pe gant un hentenn divyezhek pe dre soubidigezh. Da lavaret eo : 108 skol 43 . An dra gentañ a zeu war wel gant an enklask-mañ ez eo ar feur respont. Gwall wan eo met n'eo ket evit kello-se ez eo nebeud ar peuriñ. Ar goulennaouegoù a zo bet kaset da 108 skolaj ha lise publik, prevez katolik ha Diwan ha 27 anezhe o deus respontet. Ar pezh a ro deomp 25% eus ar skolajoù hag al liseoù goulennetaet a zo bet o respont d'an enklask. Ar skolajoù eo o deus respontet ar muiañ. 21 skolaj o deus respontet pa n'eus bet nemet 6 lise o respont. Ar feur respont bihan-mañ a c'hallfe degas da soñj ez eus kudennoù kehentiñ tro-dro d'an enklask ha/pe un diouer a interest a-berzh an dud a zo bet savet goulennoù outo.

barzh respontoù an enklask dre goulennaoueg evit ma memor em eus lennet meur a wech kelennerien o c'houlenn ur bern danvezioù, binviji ha stummadur, traoù a zo dija anezhe

  

	Da gentañ-penn ez eo izel ar feur respont. 25% eus ar skolajoù hag al liseoù
	goulennetaet o deus respontet d'an enklask, nemetken. Ar feur respont izel-mañ a ziskouez pe
	un diouer/kudennoù kehentiñ tro-dro d'an enklask ha pa'z eo bet kaset peder gwech ar
	goulennaouegoù etre miz Meurzh, Ebrel ha Mae 2017, pe un diouer a deur 53 diouzh perzh an
	dud buket.

Da eil, lakaomp ar biz war ar gelennerien. Diwar ar respontoù bet dastumet e vez gwelet n'o deus ket un anaoudegezh ampl deus ar binviji a c'hallont kavout. Memes stadad a c'hall bout graet a-zivout an oberourien a anavezont pe solitaont. Implijout a reont an niverel e brezhoneg alies-tre en o labour hag e-kichen (83% anezhe a implij an niverel aliesoc'h eget 1 wech ar sizhun). Ur roll kuzuliañ, skoazell ha desavadurel pouezus-tre o deus e-keñver ar skolajidi ha liseidi. Gwelet e vezont evel an daveenn nemeti gante. Emskiant int deus pouezusted o roll ha 83% anezhe a ziskler e vefe pouezus-kenañ dezhe heuliañ ur stummadur war an niverel e brezhoneg. Fellout a ra dezhe kaout muioc'h a vinviji hag a zanvezioù liesseurt (78%). Ouzhpenn stummadurioù zo bet goulennet. Meneget zo bet meur a wech traoù a zo anezhe dija. Diskouez a ra mat pegen kreñv eo an ezhomm a stummadur war tachenn an niverel hag an diouer a gehentiñ war he zro. Peogwir e vez e galleg ar binviji ha danvezioù niverel kavet da gentañ gant ar gelennerien, marteze ne soñjont ket e c'hallfe bout deus ar memes binviji ha danvezioù-se e brezhoneg. Ha klasket e vez gante zoken ? Mat e vefe gwiriekaat ar goulakadenn-mañ gant un enklask all. Hervez ar gevredigezh An Drouizig ne vez ket un damoug 54 evit ar muiañ-niver klask binviji ha danvezioù e brezhoneg. 53 Intérêt 54 Réflexe Atersadenn Gwenn MEYNIER : «GD -E-: ur stumm deus Google Map e brezhoneg da skouer. GM -Ya met

an dud ne soñjont ket dezhe e vefe neuze evito n'eus ket. Ne glaskont ket peogwir n'eo ket posupl evito e vefe dija deus-se. Se a zo un diouer a gehentiñ ivez.

  

	Koulskoude OpenStreetMap a teu ganeomp e-pad an nozvezhioù staliañ. Mod-se a vez ledet
	an traoù tamm-ha-tamm [...]. An

dud dre vras ne vezont ket plijet-tre gant ar stlenneg.

  

	Ar gelennerien a anav ivez ar servijoù enlinenn da gentañ (56%). 33% anezhe a anav ur Ha diouzh un tu all e vez diskouezet ar fed e vez aesoc'h evit ar rummadoù yaouank implijout
	geriadur d'an nebeutañ ha 44% a anav ur meziant pe meur a hini. Koulskoude e implijont an niverel e brezhoneg eget ar rummadoù koshoc'h. 95% eus an deskerien a gav e vez graet
	kement ar geriadurioù hag ar meziantoù (33% anezhe pep hini). mat pe mat-tre ar pezh a implijont. Kavout a reont e vez dedennus, etreoberiat, farsus hag aes
	An danvezioù pe binviji kavet ar muiañ e-barzh ar stadad diskouezet el lodenn gentañ eo ar da implijout. Ret eo derc'hel soñj, memestra, ne vez anavezet meziant pe arload pellgomz
	geriadurioù hag ar meziantoù. Ne vezont ket ar re anavezetañ nag implijetañ gant ar skolajidi ebet e brezhoneg gant an deskerien o deus respontet.
	ha liseidi met al lec'hiennoù a denn d'ar servijoù enlinenn eo. Evit ar gelennerien ne vez ket
	ar geriadurioù hag ar meziantoù ar re anavezetañ padal e vezont ar re implijetañ. Gwelet hon eus en a-raok e oa enebet an daou oberour heverkañ war peseurt geriaoueg
	implijout. Diouzh un tu emañ geriaoueg an OPAB: implijet e vez er skolioù (ha neuze gant al
	Evito eo an niverel ur benveg hag a zo torr penn lodenn vrasañ an amzer, n'ez a ket en-dro evel m'o deus c'hoant.» 55 lodenn vrasañ eus an implijerien dre ma vez desket ar yezh dre gentelioù an aliesañ) ha gant -Daoust hag-eñ e vez anavezet hag implijet ar binviji hag oberourien an niverel brezhonek TES a bourvez an dafar pedagogel e brezhoneg d'ar gelennerien. Diouzh un tu all emañ gant ar vrezhonegerien hag an dud o teskiñ pe kelenn ar yezh ? geriaoueg Preder a vez implijet gant an oberour oberiantañ e-keñver an niverel, An Drouizig
	Bremañ e vez desket brezhoneg dre gentelioù evit al lodenn vrasañ eus an dud. Evit-se ha treiñ a reont giz-se. Posupl eo soñjal e vefe liammet ar fed e vez diaes kavout danvezioù pe
	e seblant bout reizh studiañ stad an anaoudegezhioù hag implijoù e-barzh ar skolioù. Dibabet binviji niverel e brezhoneg ouzh ar geriaouegoù disheñvel ? Hag ul levezon a vefe? Ha war
	zo bet studiañ ar skolajoù hag al liseoù ha merzet zo bet penaos e oa gwall wan derez Unvaniezh Europa, penaos emañ ar c'henlabour etre oberourien ar yezhoù minorel ha
	anaoudegezhioù hag implijoù an deskerien hag o c'helennerien e-keñver an danvezioù, binviji rannvroel ? Pegiz e vez kenlabouret gant ar re a fell dezhe lakaat o yezh da vont war-raok ?
	niverel hag oberourien bed an niverel brezhonek. Petra a c'hallfe displegañ gwanded o Sellomp ouzh ar rouedadoù oberourien a zo war derez an Unvaniezh Europa hag al labourioù
	anaoudegezhioù hag implijoù ? Peseurt diskoulmoù a zo d'ar c'hudennoù-mañ ? o deus kaset da benn. Marteze e c'hallfe ar brezhoneg tennañ gounidoù dioute.	
	Diouzh un tu eo gwir n'eo ket unvan an holl vrezhonegerien dirak geriaouegoù an niverel ha
	forzh peseurt hini e vefe. Da bep brezhoneger ul live mestroniañ disheñvel war ar yezh.
	Kement-all hon eus gwelet gant alioù ar gelennerien: 39% anezhe a gav mat pe mat-tre ar
	pezh a implijont, 33% a zo etre daou-soñj ha 28% a soñj eo re ziaes d'ober gant an niverel e
	brezhoneg. E-keñver oad ar gelennerien e vez merzet e vez, dre vras, yaouankoc'h an 39%
	Daoust hag e c'haller soñjal e vezont gant 37 vloaz eget an 28% gant 47 vloaz. An oad a c'hallfe bout un dezverk da gemer e kont.
	ivez ar re anavezetañ hag implijetañ ? Graet e vez anv deus-se e-touez studiadennoù M@RSOUIN 57 :	
	Ne vezont ket. An deskerien a anavez da gentañ ar servijoù enlinenn (71%). Ar «78 % des Bretons de 15 ans et plus sont considérés comme internautes, c'est-à-dire qu'ils
	geriadurioù a zo anavezet gant 29% anezhe hag ar meziantoù n'int ket anavezet tamm ebet. E-se connectent à Internet au moins une fois par mois. Parmi eux, 81 % se connectent
	keñver an implijoù e reont da gentañ gant ar servijoù enlinenn (78%). Ar geriadurioù a vez quotidiennement ou presque (soit 3 points de plus que la moyenne nationale: 78 % -
	implijet gant 29% anezhe hag ar meziantoù a chom dianavezet. Dre-se ne vezont ket implijet. Credoc 2014). Les Bretons sont d'autant plus connectés qu'ils sont jeunes [...]. On compte
	93 % d'internautes parmi les Bretons de moins de 45 ans, contre 51 % pour les plus de
	60 ans. La fracture générationnelle persiste encore [...]» 58	
	57 Arsellva stadegel rannvro Breizh.	
	55 Sellout ouzh : Stagadenn 2 -Atersadenn Gwenn Meynier, ezel eus An Drouizig, p.12 58 M@RSOUIN. Usages du numérique en Bretagne -Implij an niverel e Breizh [en ligne]. [S. l.] : Conseil http://www.bretagne.bzh/upload/docs/application/pdf/2016-03/usages_du_numerique_en_bretagne_2016_web.p
	56 Diaested yezhel gant ar geriaoueg-où, divarregezh anezho dirak an ostilhoù h.a. da skouer. Régional de Bretagne, 2016. p.7. Disponible à df	l'adresse :

Da drede e vo lakaet ar gaoz war ar skolajidi hag al liseidi. Ar respontoù a ziskouez e anavezont hag implijont nebeut-nebeut-tre a lec'hiennoù. Ne anavezont nag implijont tamm meziant pe arload pellgomz ebet e brezhoneg. Pa glaskont titouroù pe kuzulioù e vez goulennet bewech digant ar c'helenner. Ne vez ket anavezet na solitaet oberourien all warbouez ar c'helenner. Sklaer eo e fell dezhe kaout muioc'h a zanvezioù niverel liesseurt en o deskadurezh hag e-kichen (evit an dudi da skouer). E-keñver diaested implij 56 int 95% o kavout e vez mat pe mat-tre ar pezh a implijont. Koulskoude eo bet lakaet war wel ar fed n'eus ket kalz traoù graet ha kinniget dezhe. Ouzhpenn-se ne vez ket brudet ar pezh a c'hallfe dedenn anezhe ha sachañ o evezh. Bremañ e c'haller respont d'ar goulennoù bet savet el lodenn gentañ :

-Ar geriadurioù hag ar meziantoù a vez kavet ar muiañ.

Lodenn 3 : Diorren plas ar brezhoneg e bed an niverel

  

	E-barzh lodenn ziwezhañ ar memor-mañ e vo klasket soñjal e-barzh an amzer da zont
	ha lakaat ar gaoz war an engouestl a gas ar yezhoù minorel ha rannvroel war-raok e-barzh
	tachenn an niverel evel just hag ivez hini o gwirioù hag all. Rouedadoù hag aozadurioù a zo
	oberiant-tre evit difenn ar yezhoù bihanniver ha kinnig hentoù nevez pe strategiezhoù diorren
	evit gwellaat o flas er gevredigezh. Da gregiñ ganti e vo kinniget aozadurioù pouezus peogwir
	: int oberiant war tachenn ar politikerezh en Europa; e kinnigont servijoù, binviji ha
	mennozhioù pouezus ha soñjet mat evit kreñvaat pouez ar yezhoù minorelaet. Goude-se e vo
	sellet a-dostoc'h ouzh un aozadur oberiant en hec'h engouestl evit gwirioù ar yezhoù minorel
	ha rannvroel. Da-heul e vo sellet ouzh disoc'h hec'h enklaskoù. Kinnig a ra mennozhioù
	dedennus-tre evit gwellaat bezañs ha kalite ar brezhoneg e-barzh an niverel.

1. An aozadurioù o fal gwareziñ ha kas war-raok ar yezhoù minorel ha rannvroel 1.1. Aozadurioù ha rouedadoù heverk hag engouestlet en Europa

  

	evit kenlabourat asambles, kinnig ostilhoù da wellaat o flas er gevredigezh ha kas a reont en Europa a-bezh. Kizidikaat ha skignañ war poentoù pozitivel al liesyezhegezh eo pal hollek C'hall met n'eo ket kaougantet 62 . 25 stad o doa sinet ha kaougantet ar Garta e 2017, 8 stad o Aozadurioù a vez meneget ivez : -Federal Union of European Nationalities (FUEN) : Ar FUEN eo an aozadur european evit ar
	enklaskoù da benn evit dastum titouroù, bout oberiant ha pouezañ war al leurenn bolitikel. pep ezel eus an NPLD. Krouet eo bet ar rouedad en un doare ofisiel d'an 11 a viz Even 2008. doa sinet hep kaougantañ anezhi ha 14 n'o doa na sinet na kaougantet ar Garta. minorelezhioù broadel, engenidik hag ar strolladoù etnek en Europa. Bodañ a ra tro 100
	Ar programm Erasmus+. Erasmus+ a zo ur programm deus Komision Europa evit souten obererezhioù liesseurt liammet ouzh ar c'helenn er skolioù, skolioù-uhel, ar stummadurioù micherel, ar yaouankiz hag ar sport. Padout a ra 6 vloaz (2014-2020) ar Daou zoare ezel a zo : an izili penn-da-benn hag an izili gevelliet. An izili gevelliet a bae nebeutoc'h a frejoù ha dileuriet int evit un drederenn eus ar poellgor-rener. An izili penn-da-benn o deus muioc'h a bouez evit votiñ er rouedad peogwir e paeont muioc'h. Padal o deus ul levezon holl izili ar poellgor-rener war an dibaboù politikel ha war ebarzhadur izili nevez. Ar brezhoneg a vez dileuriet gant an OPAB (ezel penn-da-benn) ha kuzul departamant Penn ar aozadur ezel en holl. FUEN a zo ur marc'h-blein pa vez kaoz deus brudañ ha kas war-raok ar -European Roadmap to Promote Linguistic Diversity 63 : Ar Folenn-stur Europat evit broudañ -Coppieters Foundation : An Diazezadur Coppieters a zo ur bodad-prederiañ troet war-zu yezhoù minorel. Brudet en deus ar Minority Safepack Initiative (un intrudu keodedel war an al liested yezhel a zo un intrudu broudet gant an NPLD bet kinniget e-framm an Agenda aferioù Europa. Sellout a reont ouzh al liested yezhel ha sevenadurel, gwirioù an dud hag ar U.E. a-bezh hag en deus bodet muioc'h eget ur milion sinadur evit kinnig d'an ensavadurioù Europat 2020. Azlârout a ra engouestl an U.E. evit al liested yezhel hag evit gwareziñ an holl minorelezhioù, ar gouarnerezh, an digreizennañ, adreizhadur ar Stad hag ar vonreizh, european ur raktres lezennoù war gwarez ar minorelezhioù broadel (komzet e vo deus ar yezhoù komzet en Europa. argerzhioù krouidigezh ur Stad, an emdidermeniñ, ar fiñvadegoù poblañs, studioù war ar Minority Safepack Initiative diwezhatoc'h).
	programm Erasmus+. Skoazell a ra an aozadurioù a fell dezhe labourat pe kenlabourat en un Bed (ezel gevelliet). Karget eo bet an OPAB da zileuriañ ar brezhoneg en NPLD gant rannvro peoc'h ha gwarizigezh gwirioù mab den en Europa.
	doare etrebroadel ha skignañ a ra doareoù nevez d'ober e-barzh tachenn ar gelennadurezh, ar stummañ, ar yaouankiz hag ar gelennadurezh uhel. Aozadurioù a bep seurt a c'hall kemer perzh e-barzh ar programm Erasmus+ : kevredigezhioù, skolioù, ensavadurezhioù hag all. Digor eo da gement aozadur oberiant e-barzh an tachennoù meneget a-us. Ar raktresoù Breizh. Aozañ a reont darvoudoù a bep seurt : kendivizoù, prezegennoù; embann a reont pennadoù, plede a reont evit al liested yezhel en Europa ha pelloc'h. Labourat a reont gant Komision Europa, an «Agence Exécutive Education, Audiovisuel et Culture 60 » (pe EACEA), Parlamant Europa, Kuzul Europa, ar «Conference of European Regional Legislative -White Paper on Linguistic Diversity : Embannadur Ar White Paper on Linguistic Diversity a -Mercator Research Centre : Mercator a zo ur greizenn enklask war ar c'helenn liesyezhek zo disoc'h ar raktres LEARNMe arc'hantaouet gant an U.E. etre 2012 ha 2016. Reiñ a ra -European Civil Society Platform on Multilingualism (ECSPM) : An European Civil Society hag an doareoù ma vez desket ar yezhoù en Europa. Kinnig a ra darvoudoù ha danevelloù a erbedoù evit displegañ al liesyezhegezh ha sturiañ ar bolitikourien hag an embregourien. Platform on Multilingualism a zo ur rouedad krouet diwar c'houlenn Komision Europa. bep seurt. Kaset he deus Mercator un enklask war ar brezhoneg e-barzh ar c'helenn 65 .
	skoazellet a vez aozet dre rummadoù ha pep rummad a zo liammet ouzh ur bennahel : ar Assemblies 61 » (pe CALRE). Bodañ a ra aozadurioù European, diazezadurioù hag aozadurioù e-maez-gouarnamant
	fiñvusted evit deskiñ, ar c'henlabour evit an nevezadur hag an eskemm, souten an adreizh politikel, ar sport. Ar programm Erasmus+ en deus skoazellet ur raktres enklask a sell ouzh ar yezhoù minorel ha rannvroel ha bed an niverel. Anvet eo The Digital Language Diversity Project (pe DLDP). Kinnig a reont ur rollad dedennus-tre a zanvezioù, teulioù hag aozadurioù en Europa, liammet ouzh al liested yezhel. E-barzh e c'haller kavout teulioù evel : oberiant war tachenn ar yezhoù hag ar c'helenn. -Euromosaic : Euromosaic a zo ur raktres enklask kaset gant Komision Europa e 1992-1993 Muioc'h a ditouroù a zo da gavout war lec'hienn an NPLD : https://www.npld.eu/resources-ar wech kentañ evit talañ ouzh an diouer a ditouroù e-keñver stad a-vremañ ar yezhoù minorel brudañ ha gwareziñ ar yezhoù European ha n'int ket implijet kalz. Engouestlet int evit lakaat nevez ebarzhet en U.E. -European Language Equality Network (ELEN) : Pal ar rouedad ELEN a zo kas war-raok, e-barzh an U.E. Embannet eo bet danevell ar raktres e 1999, 2004 ha 2009 dre ma veze stadoù on-linguistic-diversity-in-europe/
	An DLDP a zo ur raktres a vod oberourien deus Europa a-bezh evit stadañ buhezegezh niverel an holl yezhoù da vout kevatal. Labourat a reont war tachenn al liesyezhegezh hag e fell
	ar yezhoù minorel ha rannvroel ha kas anezhe war-raok e-barzh bed an niverel hag an teknologiezhioù nevez. Kinnig a ra enklaskoù war buhezegezh niverel peder yezh rannvroel -The European Charter for Regional or Minority Languages : Karta Europat evit ar yezhoù rannvro pe bihanniver eo. Ur benveg kinniget gant Kuzul Europa eo evit gwareziñ ar yezhoù dezhe mont da zilennad evit komzerien ar yezhoù-se war an derezioù lec'hel, rannvroel, -Report on endangered European languages and linguistic diversity in the European Union : broadel, european hag etrebroadel. Savet eo bet e 2011 evit kemer plas an EBLUL 64 . An danevell war ar yezhoù european en arvar ha war liested yezhel an U.E. a zo bet kinniget e ha minorel. Meur a ostilh a vez kinniget ivez evit : stadañ buhezegezh yezh-mañ-yezh, reiñ rannvro pe vinorel ha reiñ d'o c'homzerien tro da gomz en o yezh kement er vuhez foran hag 2013 gant an euro-kannad kors François Alfonsi. Goulennet en deus e vefe strivet gant anaoudegezhioù ha barregezhioù niverel d'he c'homzerien evit krouiñ ha skignañ danvezioù yezhel ha niverel hag all. Gwelet e vo a-dostoc'h raktres an Digital Language Diversity Project un tamm diwezhatoc'h e-barzh ar memor. er vuhez prevez. Karta Europat evit ar yezhoù rannvro pe bihanniver a zo bet sinet gant bro-Komision Europa hag ar Stadoù ezel evit ma vefe gwarezet ha broudet al liested yezhel en -European Union National Institutes for Culture (EUNIC) : An European Union National Europa. Institutes for Culture (pe EUNIC) a zo ar rouedad European evit an ensavadurioù sevenadurel
	broadel. Bodañ a ra 36 ezel deus 28 stad-ezel disheñvel ha burevioù en deus ar rouedad war
	War pep derez etre al lec'hel betek an etrebroadel e c'haller kavout aozadurioù, o-unan rannvroel. Bodañ a ra gouarnamantoù broadel, rannvroel, skolioù-meur ha kevredigezhioù. « 2. Since the founding Declaration of Oviedo in 1997 the CALRE's mission is to go in depth in the democratic pe aozet dre rouedadoù, o klask difenn gwirioù ar yezhoù minorel ha rannvroel hag o c'has 60 An EACEA a zo an aozadur a ra war-dro ar c'hevalaoù evit an deskadurezh, ar sevenadur, ar c'hlewelet, ar sport, ar geodedouriezh hag al labour a-youl vat. Kenlabourat a ra gant servijoù-all evel : Creative Europe, muioc'h eget 150 bro. Ar rouedad en deus ur mor a strolladoù oberiant war an derez lec'hel An Network to Promote Linguistic Diversity (pe NPLD 59 ). An NPLD a zo ur rouedad Erasmus+, … evit arc'hantaouiñ raktresoù liammet ouzh al liested sevenadurel ha yezhel en Europa. hag ur burev-penn e Brusel. An holl anezhe a genlabour evit brudañ plas ar sevenadur e-barzh https://eacea.ec.europa.eu/homepage_fr a-live European a labour war tachenn ar politikerezhioù yezhel evit ar yezhoù stad ha 61 Pal CALRE a vez displeget en o eil reolenn : an eskemmoù ha darempredoù en diabarzh hag en diavaez eus an U.E.
	war-raok war pep tachenn ar gevredigezh. Da-heul e vo gwelet un nebeud anezhe lec'hiet e-and participative principles within the framework of the EU, to defend the values and principles of regional Pal kentañ an NPLD a zo diskouez hollbouezusted al liested yezhel. Klask a ra broudañ ar democracy, and to reinforce links among Regional Legislative Assemblies. »
	barzh Unvaniezh Europa. Diskouezet e vo e vez aozet ar yezhoù minorel ha rannvroel etreze «2. Abaoe he disklêriadur krouidigezh en Oviedo e 1997, ar CALRE a zo he fal labourat evit kreñvaat an 62 ratifier c'henlabour etre ar gouarnamantoù, an dibaberien politikel, an enklaskerien ha tud arbennig demokratelezh hag an doareoù da gemer perzh enni e-framm an U.E., difenn talvoudoù ha pennreolennoù an 63 NETWORK TO PROMOTE LINGUISTIC DIVERSITY. Feuille De Route Pour La Diversité Linguistique En
	demokratelezh rannvroel ha kreñvaat al liammoù etre ar vodadennoù lezenniñ rannvroel.» Europe, une nouvelle approche des langues dans le cadre de la stratégie Europe 2020. [en ligne]. [s. d.].
	59 https://www.npld.eu/ https://www.calrenet.eu/what-is-calre/organization-rules Disponible à l'adresse : https://www.npld.eu/wp-content/uploads/2018/11/Roadmap-in-French.pdf. 64 European Bureau for Lesser-Used Languages

1.2. Intruduoù ha labourioù heverk war derez an Unvaniezh Europa

  

	-Rannad 3 : Erbedoù e-keñver politikerezhioù enklask Unvaniezh Europa. ezel disheñvel dindan ur bloavezh. Dastumet ez eus bet 1128385 sinadur enlinenn. Skoazellet
	Ar poent 25 a c'houlenn ouzh Komision Europa lakaat e plas ur programm-arc'hantaouiñ bras eo gant ar Federal Union of European Nationalities (FUEN).
	ha war hir dermen evit an enklask, an diorren hag an neveziñ e-barzh tachenn an Pal ar Minority Safepack Initiative a zo kinnig ur raktres lezennoù da Gomision Europa
	teknologiezhioù yezhel war an derezioù European ha Broadel-Rannvroel. diwar-benn gwarez ar minorelezhioù broadel en o gwirioù, yezhoù ha sevenadurioù 68 .
	Gwelet zo bet aozadurioù a bep seurt ha rouedadoù engouestlet evit al liesyezhegezh ha kevatalded ar minorelezhioù en Europa. Bremañ, taolomp ur sell war un nebeud intruduoù ha labourioù dedennus a glask tizhout palioù heñvel : gwareziñ ar minorelezhioù hag o Stourmet e vez gantañ evit difenn ar minorelezhioù ha reiñ ur statud gwirel azas dezhe. E--Rannad 4 : Politikerezhioù desavadurel evit suraat ha gwellaat dazont an teknologiezhioù yezhel en Europa. barzh an emglev a ginnigont e vez resisaet ar pal :
	yezhoù. Ar poent 35 a ziskler eo ret d'an dafar kelenn bout er yezhoù minorel ha rannvroel abalamour « Today, we need much more than that.
	da gevatalded ar yezhoù. Ar poent 38 a zoug ar Stadoù ezel da ziorren programmoù a
	alfabetekadur niverel er yezhoù minorel ha rannvroel hag ebarzhiñ stummadurioù war an
	Jillian Evans hag ar «Report on language Equality in the Digital Age» 66 . Jillian Evans, teknologiezh ha binviji yezhel e-barzh programmoù ar skolioù, skolioù-meur ha skolajoù.
	pe Jill Evans, a zo kannadez ar strollad politikel kembreat Plaid Cymru e Parlamant Europa.
	Dilennet eo bet evit mont da gannadez ar wech kentañ e miz Even 1999 ha dilennet eo bet en--Rannad 5 : Teknologiezhioù yezhel : ar spletoù evit an embregerezhioù prevez hag
	dro e 2009, 2014 ha 2019. Kinniget he deus d'ar 27 a viz Even 2018 un danevell anvet aozadurioù publik.
	«Report on language Equality in the Digital Age» da bParlamant Europa. Kadarnaet eo bet Ar poent 41 a c'houlenn groñs e vefe diorroet oberioù ha doareoù arc'hantaouiñ evit brudañ
	ebarzhadur 22 erbedenn gant 61 vouezh evit un hollad a 64 voter. An danevell a vod 46 ar yezhoù minorel ha rannvroel e-keñver an EBE 67 ha startups European peogwir e c'hallfe
	erbedenn aozet e 5 rannad. Setu da-heul un nebeud skouerioù deus an erbedoù a gaver er sevel marc'hadoù nevez evit ar yezhoù-se.
	rannoù.
	Pal an danevell-mañ a zo sevel un diazez lezennoù e-barzh an U.E. evit diogeliñ al
	-Rannad 1 : Ar skoilhoù war hent kevatalded niverel ar yezhoù en Europa. liesyezhegezh ha kevatalded ar yezhoù war tachenn an niverel ha forzh peseurt hini-all. Gant
	Er poent kentañ e vez stadet ar frailh teknologel etre ar yezhoù pourvezet mat hag ar yezhoù ar «Report on language Equality in the Digital Age» e vez klasket kavout un diskoulm d'ar
	pourvezet fall. Lakaet e vez war wel an 20 yezh en Europa en arvar bras da vont da get e bed frailh teknologel etre ar yezhoù bras, pourvezet mat, hag ar yezhoù bihan pourvezet fall, en ur
	an niverel hag e tegas da soñj dever an U.E. e-keñver ar yezhoù-se : dleout a ra brudañ ha kas ginnig rolladoù erbedoù politikel.
	war-raok al liested yezhel en Europa. Er poent 9 e vez goulennet ouzh ar stadoù ezel brudañ al
	liesyezhegezh er servijoù niverel.
	Ar Minority safepack initiative. Ar Minority Safepack Initiative a zo un «Initiative
	-Rannad 2 : Gwellaat ar politikerezhioù e-keñver teknologiezhioù yezhel e-barzh Unvaniezh Citoyenne Européenne» e galleg (pe ICE). An ICE a zo ur benveg bet kinniget gant emglev
	Europa. Lisbonne d'an 13 a viz Kerzu 2007. Reiñ a ra d'ar strolladoù brasoc'h eget ur milion a
	Aze e kaver ar poent 14 a ginnig reiñ d'ur c'homiser Europat domani al «liesyezhegezh hag geodedourien eus an U.E. ar gwir da ginnig lezennoù da Gomision Europa. Evit bout
	an teknologiezhioù yezhel». Ret e vo dezhañ brudañ al liested yezhel ha labourat evit degemeret e rank an ICE leuniañ meur a redi (kaout sinerien eus 7 bro-ezel disheñvel, kaout
	kevatalded ar yezhoù e-barzh an U.E. ur milion a sinadurioù d'an nebeutañ, dastum ar sinadurioù dindan ur bloavezh, hag all). Ar
	Minority Safepack Initiative en deus dastumet tro 1320000 disklêriadur skoazell eus 11 bro-
	66 Sellout ouzh : Stagadenn 8 -Language Equality in the Digital Age, Jill EVANS 67 Embregerezhioù Bihan hag Etre (EBE)

We need a pact between minorities and majorities to create favorable conditions for linguistic and cultural diversity to thrive, to preserve and promote the identity of the minority communities, to stop their assimilation, to make them feel entirely at home on the territory where they have been living traditionally, to have a say in decisions that affect their lives, and to exercise autonomously their cultural, educational and linguistic rights. » 69

  

	8. Ar frankiz da grouiñ ha d'implijout danvezioù kleweled en takadoù bro gant minorelezhioù; «7) Élargir la place de la langue bretonne dans les outils numériques Aozadur an datathon a lak da soñjal e-barzh «Sizhunvezh an treiñ» aozet gant frizegerien ha
	9. Ebarzhiñ hep derc'hel kont eus an amplegadoù ar minorelezhioù er programmoù rannvroel Google evit dastum ar muiañ a data a-benn ouzhpennañ ar frizeg e-touez ar yezhoù troet gant Le dynamisme des jeunes brittophones dans l'utilisation des outils numériques doit être conforté, par la création d'outils ludiques et d'applications multiples en langue bretonne. Un appel à projets pourrait Google Translate 74 . Un darvoud e-giz an Datathon-se met gouestlet d'ar brezhoneg a c'hallfe, ha broadel evit mirout ar sevenadur, ar mediaoù hag ar glad. être lancé par la Région pour y parvenir. Il faut inciter les brittophones à investir massivement les sur a-walc'h reiñ trawalc'h a voued yezhel da c'hGoogle e-keñver ar brezhoneg evit en
	Ar Minority Safepack Initiative a glask ivez lakaat da dalvezout Disklêriadur Kopenhagen réseaux sociaux pour asseoir la visibilité de la langue et pallier la faiblesse des médias ouzhpennañ e-barzh sistem treiñ Google Translate. Berzh en deus graet an darvoud evit ar
	evit gwareziñ gwirioù ar minorelezhioù ha lakaat holl stadoù-ezel U.E. da zoujañ outañ. traditionnels (journaux, TV, radios). La jeune génération doit aussi être formée au langage frizeg neuze perak e vefe disheñvel evit ar brezhoneg ?
	informatique pour pourvoir aux besoins des futurs usages de la langue.» 70
	Ar raktres kentañ en doa 11 kinnigadenn ha 9 anezhe a zo bet enrollet gant Komision Europa. Setu da-heul an 9 diarbenn a vez kinniget gant ar Minority Safepack Initiative : 1. Lakaat an U.E. da erbediñ gwarez ha bruderezh al liested sevenadurel ha yezhel; Pouezus eo goût war petra e c'haller kemer harp ha piv a zo oberiant e lec'hioù all pa Un nebeud danvezioù lezel a c'haller menegiñ ivez. Ouzhpenn an alioù a roont e kinnig Kuzul Sevenadurel Breizh studiadennoù liammet ouzh glasker kas war-raok ar yezhoù bihanniver ha rannvroel. Gwelet hon eus meur a aozadur, identelezh sevenadurel Breizh hag ouzh he brud. Skignañ a reont darvoudoù hag en o zouez Kemeromp an Emglev evit Dazont Breizh pe «Convention spécifique pour la rouedad oberiant ha danvez liammet ouzh tachenn ar yezhoù minorel en U.E. Pouezus eo goût emañ hini krouidigezh an «Ti Kub» d'ar c'hentañ a viz Ebrel 2019. transmission des langues de Bretagne et le développement de leur usage dans la vie ez eus anezhe met dasparzhet int war meur a vro-ezel eus an U.E. Petra a c'hallfe bout implijet war derez Bro-C'hall evit ar brezhoneg hag e blas e-barzh bed an niverel ? Anv a c'haller ober deus un nebeud traoù ha pa n'int ket niverus. E-touez an aozadurioù engouestlet evit ar brezhoneg eo ret komz deus Kuzul Sevenadurel Breizh. Setu pezh a gaver war o lec'hienn evit o c'hinnig : quotidienne» sinet etre bro-C'hall ha rannvro Breizh e miz Du 2015. E-barzh an Emglev-se e «Ti Kub -Incubateur de services numériques» : Pal an «Ti Kub» a zo krouiñ servijoù kaver poentoù a liamm ar brezhoneg ouzh an niverel. E-barzh an eil lodenn, anvet niverel nevez. Kinniget e vez evel «une porte d'entrée pour accueillir les idées, les intuitions, «Développer l'usage des langues de Bretagne dans la vie quotidienne et dans l'espace les problématiques à résoudre identifiées par des agents publics ou des usagers et imaginer public», e kaver ar poentoù 2.2.1 war ar mediaoù hag ar c'hleweled ha 2.2.2 war ar servijoù des solutions». Krouet e vint diwar ur c'henlabour etre gwazourien ar servijoù publik ha tud a niverel. Aze e vez degaset da soñj pouezusted an niverel evit diorren hag implij ar brezhoneg vicher deus tachennoù labour liesseurt. Digor e vo evit an ensavadurioù publik, arbennigourien eus an diavaez, pleustrerien 71 hag all. Oberiant eo an Ti Kub war tachennoù er vuhez bemdez :
	labour ar Rannvro (al liseoù, ar stummadur dibaouez, an ekonomiezh, an treuzdougen, hag 2. Krouiñ ur programm-skoazell evit ar c'humuniezhioù yezhel bihanniver; 3. Krouiñ un Ofis gouestlet d'al liested yezhel; « Kuzul Sevenadurel Breizh zo ur vodadenn guzuliañ hag a oa bet krouet e 2009 gant Kuzul-rannvro all). Implijet eo evit diorren meziantoù, arloadoù ha traoù a bep seurt. Krouidigezh an «Ti Breizh. Enni ez eus 70 ezel hag a zo aze en anv an obererien bennañ war dachenn ar vuhez sevenadurel, an arzoù, ar glad hag ar yezhoù e Breizh. Kemer perzh a ra Kuzul sevenadurel Breizh, Kub» a zo da vout gwelet en un argerzh brasoc'h. Lañset eo bet er memes koulz hag un
	4. Ebarzhiñ «gwarez ar minorelezhioù broadel ha bruderezh al liested sevenadurel ha yezhel» gant e alioù hag e guzulioù, e difraeoù ar C'huzul-rannvro a-raok kemer divizoù evit a sell ouzh Datathon 72 , un doare «roadennadeg» da lâret eo «marathon ar roadennoù». Dindan daou
	e raktresoù Fontoù Unvaniezh Europa evit an Diorren Rannvroel; identelezh Breizh. » zevezh 73 e vo skipailhoù tud oc'h ijinañ servijoù niverel nevez. Digor eo d'an holl. Etre 3 hag
	8 skipailh liesdiskiblezh a vo degemeret, enno arbennigourien eus tachennoù labour a bep Kuzul Sevenadurel Breizh a ginnig alioù ha kuzulioù d'ar rannvro e-keñver e bolitikerezh 5. Kas war-raok an enklask war ar gounidoù a c'hall bout degaset gant ar minorelezhioù en seurt (enklaskerien, studierien, diorroerien, stlennegourien, renerien startups pe evel m'en deus graet d'an 22 a viz Here 2018 evit budjet ha politikerezh yezhel nevez ar hor c'hevredigezh hag en Europa; rannvro. E-barzh an danevell roet gant Kuzul Sevenadurel Breizh e kaver 10 erbedadenn evit arnodvaoù, ...).
	6. Klask tizhout ar gevatalded evit ar minorelezhioù hep stad evel ar Romed da skouer; kas war-raok ar brezhoneg ha 10 erbedadenn all evit ar gallaoueg. Ul lodenn a zo gouestlet
	7. Lakaat e plas ul lezenn european evit reiñ ar gwirioù diazez d'ar minorelezhioù, evit lakaat d'ar servijoù niverel.
	ar mediaoù ha servijoù er yezhoù mamm da vout gwarezet; 70 CONSEIL CULTUREL DE BRETAGNE. Préconisations du conseil culturel de Bretagne pour une politique
	linguistique ambitieuse en faveur des langues de bretagne. Rennes, 22 octobre 2018. p.5
	68 Sellout ouzh : Stagadenn 7 -Emglev Minority Safepack Initiative 71 Aze eo gant ar ster « usagers »
	69 MINORITY SAFEPACK INITIATIVE et FUEN. Pact between minority and majority [en ligne]. [s. d.]. 72 Evit kaout muioc'h a ditouroù , mont war https://atelier.bretagne.bzh/
	Disponible à l'adresse : http://www.minority-safepack.eu/assets/downloads/Pact_EN.pdf. 73 D'an 13 ha 14 a viz Even 2019

« Le développement des services numériques en langue bretonne (mise à disposition de sites internet, réseaux sociaux, logiciels, applications smartphones, dispositifs de reconnaissance et de synthèse vocale...) sont une opportunité pour son développement et son usage quotidien. Les signataires confieront une mission spécifique à l'OPLB sur le soutien à l'équipement technologique de la langue. Les dispositifs publics de soutien à l'innovation numérique pourront être mobilisés pour le développement de solution en langue bretonne dans ces domaines. Afin d'améliorer la diffusion de la connaissance linguistique par voie numérique, la Région a mis en place un dispositif d'aide à l'acquisition, l'adaptation et/ou la mise en place de produits informatiques destinés à optimiser la mise en ligne de ressources linguistiques en breton ou en gallo. Ce dispositif est ouvert aux Universités, à l'OPLB et aux structures associatives de recherche sur le gallo. Il est destiné à mettre gratuitement en ligne des données lexicales et grammaticales indexées et accompagnée d'un appareil critique. » Emglev evit Dazont Breizh, p. 15-16 74 https://www.blog.google/products/translate/translate-community-and-sietske-poepjes/

Brudañ ha luskañ stummadur ar gelennerien, tud engouestlet ha stourmerien, skignerien ar yezh.

  Ar gelennerien, an dud engouestlet, ar stourmerien ha skignerien ar yezh dre vras a ro lusk d'ar yezh ha d'ar c'hrouiñ danvezioù niverel. Ar PTYN a ziskler eo ret dezhe uhelaat o barregezhioù. Ret e vefe d'ar c'hevredigezhioù hag ensavadurioù kinnig kentelioù enlinenn digoust war an teknologiezhioù araokaet ha kinnig d'an dud engouestlet, d'ar stourmerien ha d'ar gelennerien dreist-holl heuliañ ar c'hentelioù-se evit gwellaat o barregezhioù. E-barzh ar PTYN e c'haller kavout skouerioù ha lec'hiennoù kinniget evit goût muioc'h 100 :

	MENTEP -Materials to develop digital competence in teaching		-	http://mentep.eun.org/resource-ecosystem/
	MOOC List | Find MOOC and Free Online Courses from the Best Providers	-https://www.mooc-list.com/
	Google Training Center Learn the best ways				
	to use Google Tools for reporting and		-https://newslab.withgoogle.com/trainin
	storytelling.			g		
	Digital Tools Catalog -Poynter's News University		-https://www.newsu.org/resources/digita l-tools
	Udemy -Video Production -The Basics! Learn Video Production in an hour. -Free Course	-	https://www.udemy.com/video-production/
	99 Rollad an holl erbedoù evit ar brezhoneg a c'haller kavout e-barzh :HICKS, Davyth, SORIA, Claudia,
	BARONI, Paola, et al. Pak Treuzveviñ ar Brezhoneg Niverel, Erbeoù an DLDP evit gwellaat buhezegezh niverel
	ar brezhoneg [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018, p.8-11. Disponible à l'adresse :
	http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit-for-Breton_BR.pdf.
	Erasmus Erasmus	+, +,		2018. 2018.	Disponible Disponible	à à	l'adresse : l'adresse :

Rollad hollek an erbedoù gant skouerioù ha kinnigoù :

SORIA, Claudia, SARHIMAA, Anneli, SALONEN, Tuomo, et al. Digital 

Language Survival Kit, The DLDP Recommendations to Improve Digital Vitality [en ligne]. [S. l.] : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit.pdf. ➢ Merker 2 strollad 1 -Gwellaat an alfabetekadur niverel : -100 Ar skouerioù kinniget amañ ha da-heul n'int nemet un dibab. Evit gwelout an holl skouerioù, levrioù ha lec'hiennoù kinniget evit goût muioc'h, kit da sellout ouzh :SORIA, Claudia, SARHIMAA, Anneli, SALONEN, Tuomo, et al. Digital Language Survival Kit, The DLDP Recommendations to Improve Digital Vitality [en ligne]. [S. l.] : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit.pdf.

-Lakaat

e plas intruduoù gant ar pal kelaouiñ ha stummañ ar brezegennerien war an doareoù da gaout barregezhioù niverel war ar c'hehentiñ hag ar c'hrouiñ danvez.

  Ar PTYN a ginnig doareoù simpl da wellaat barregezhioù niverel ar gomzerien. Da skouer : dibab pe sevel kentelioù MOOC, stummadurioù enlinenn ha/pe skoroù stummañ all digor d'an holl (emgavioù foran, diaporamaoù, deskiantoù 101 ) ha skignañ anezhe d'an darempredoù personel, dre ar mediaoù sokial, ul lec'hienn h.a.

	Wikihow : How to do anything	-	https://www.wikihow.com
	-		

Kelenn an niverel d'ar vugale dre ar brezhoneg adalek ar penn kentañ.

  

	➢ Merker 5 strollad 1 -Gwellaat hegerzded an danvezioù yezhel :
	-		
	The Raspberry Pi	-	https://projects.raspberrypi.org/en/projects/ raspberry-pi-getting-started
	PlayFul Coding Videos	-http://playfulcoding.udg.edu/video-about-project/
	101 Didacticiels		
	102 Open source		
	100		

Evit an erbedadenn-mañ e vez lakaet war wel pouezusted ar c'helenn niverel d'ar vugale.

Displeget e vez gant ar fed int gouest da vont war-raok ha deskiñ kalz buanoc'h eget o zud. Kinniget e vez labourat war barregezhioù evel ar c'hodiñ dre zanvezioù digor o zarzioù 102 evel ar re da-heul.

Scratch

-https://scratch.mit.edu/about/

Diazezañ mat an danvezioù war al live Etre ha klask tizhout al live Araokaet.

  

	-		
	Ostilhoù evit ar raktresoù arbennik, teknologel pe terminologel
	Evel ma vez displeget e-barzh ar PTYN eo ur redi kaout danvezioù yezhel evit Diorren Termwiki http://en.termwiki.com/ -TermWiki_In_My_Language
	arloadoù ha meziantoù araokaet e brezhoneg. An erbedoù evit merker 5 ar strollad 1 a ginnig TermKate -An integral web platform for the
	un doare aozadur evit an danvezioù yezhel. Ur skoazell talvoudus eo ivez evit aozañ an creation and publishing of terminological -http://termkate.elhuyar.eus/?next=/import/#
	erbedoù kinniget da-heul. dictionnaries		
		Arloadoù geriadur
	SIL Dictionary app builder	-https://software.sil.org/dictionaryappbuilder/
	Ostilhoù evit kavout ha dastum testennoù war internet
	TextSTAT	-	http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/en/ textstat/
	BootCaT	-http://bootcat.dipintra.it/
	Ostilhoù evit ar geriadurioù 103 Ostilhoù evit skoazell krouidigezh korpusoù kensturiek, arbennik pe terminologel.
	FieldWorks Hunalign -sentence aligner	-https://software.sil.org/fieldworks/ -http://mokk.bme.hu/en/resources/hunalign/
	Lexonomy Bitextor: the automatic bitext generator	-https://www.lexonomy.eu/ -https://sourceforge.net/p/bitextor/wiki/Home/
	ILSP Focused Crawler -ILSP NLP	-http://nlp.ilsp.gr/redmine/projects/ilsp-fc

➢ Merker 6 strollad 1 -Diorren an danvezioù hag ostilhoù yezhel a live Etre hag Araokaet : -Krouiñ geriadurioù : liesseurted, ment, arbennikaat ha dasparzh Ar yezhoù «War ziorren» o deus sur a-walc'h meur a c'heriadur niverelaet, divyezhek ul lodenn vat anezhe. Ur redi eo kaout geriadurioù liesseurt, unyezhek pe divyezhek, gant pep a vent, evit rummadoù tud disheñvel (deskerien, skiantourien, studierien h.a.) ha diwar-benn tachennoù lies. Kaout tro d'o implijout enlinenn pe dre un arload a zo pouezus-tre. Sevel ur geriadur a zo ul labour arbennik ha diaes. An teknologiezh a ginnig deomp doareoù nevez evit krouiñ, embann ha skignañ geriadurioù dre hentoù aesoc'h eget a-raok. Erbediñ a ra ar PTYN sevel kenlabourioù etre an ensavadurioù, kevredigezhioù ha strolladoù komzerien war seurt raktresoù. Rollañ a ra ivez un nebeud ostilhoù a c'hallfe aesaat al labour prientiñ hag embann. Programm-stummañ an DLDP a c'hall bout ur skoazell war ar poent-se. -Ledanaat ment ha liested ar c'horpus. Ur bazenn eo. Ret eo ledanaat ment ar c'horpus evit prientiñ savadur geriadurioù divyezhek, kensturiek pe arbennik. Unan eus ar c'hudennoù brasañ a seblant bout an doare da vodañ ur bern testennoù er furmad niverel. Ar PTYN a ginnig deomp meziantoù evit : kavout ha dastum testennoù er furmad niverel dre an internet; aesaat krouidigezh korpusoù kensturiek, arbennik pe terminologel.

Dastum roadennoù yezhel digor d'an holl diwar ar mediaoù sokial.

  Erbediñ a ra ar PTYN implijout ar muiañ ma c'haller ar rouedadoù sokial hegerz e brezhoneg (da skouer : Facebook. Krouiñ pajennoù foran a c'haller ober evit eskemm, tabutal, keñveriañ,

	skignañ danvezioù hag all, diwar-benn sujedoù a bep seurt : sevenadurel, yezhel, ...)
	Talvoudus eo kaout seurt korpus roadennoù. Gallout a ra servijout evit meur a dra : dielfennañ
	diorren implij ar yezh, luc'hskeudenniñ implij ar yezh en ur prantad resis hag all. A-raok
	kregiñ gant an dastum eo ret diwall ouzh aotreoù ar roadennoù.
	The Corpus of Facebook Welsh Language	-http://techiaith.cymru/corpora/
	Texts	facebook/?lang=en
	-	

Implijout binviji evit dielfennañ ar c'horpus ha reiñ d'ar geriadurioù roadennoù war ar yezh implijet.

  

Evit boueta ar geriadurioù gant titouroù war ar yezh implijet e kinnig ar PTYN ober gant binviji evel ar meziantoù kenglotañ. Ar meziantoù kenglotañ a zastum titouroù war ar gerioù, o implijoù hag o c'henarroudoù e-barzh testennoù. Talvoudus eo pa vez klasket sevel ur geriadur. Binviji evel an tikedennerioù morfo-ereadurezhel (pe POS-tagger) a zo efedusoc'h c'hoazh. Corpkit: a tool for investigating text -https://interrogator.github.io/corpkit/ BlackLab -An open source corpus search engine -http://inl.github.io/BlackLab/index.html Tools for corpus analysis -https://corpus-analysis.com/ -

Pazennoù kentañ davet sintezenn ar gomz hag anaoudegezh emgefreek al lavar.

  

	Brudañ ha skignañ ar raktresoù evel Mozilla Common Voice evit ma kemerfe perzh ar
	gomzerien.	
	Mozilla Common Voice	-https://voice.mozilla.org/en
	The Irish Language Synthesiser	-http://www.abair.tcd.ie/?
		page=synthesis&lang=eng
	Catalan Speech Synthesis	-http://festcat.talp.cat/en/readme.php

3.2.2. An erbedoù e-keñver bezañs hag implijoù niverel ar brezhoneg

Da-heul e kaver erbedoù evit gwellaat bezañs hag implijoù niverel ar brezhoneg. Kinniget eo ahelioù da brederiañ pe skouerioù oberioù a c'hallfe gwellaat merker-mañ merker. Pal hollek an erbedoù a zo broudañ an implij, ar grouidigezh ha skignadur danvezioù yezhel niverel.

Aozet eo e 5 poent :

1 → Klask doareoù evit kreskiñ implij ar brezhoneg war ar mediaoù sokial hag er c'hehentiñ prevez.

2 → Broudañ ar c'hrouiñ pajennoù ha lec'hiennoù web, blogoù, foromoù, skinwel ha skingomz war internet.

3 → Intrudu evit teurel-lañs war ar pellgargañ ha skignañ danvezioù kleweled e brezhoneg.

4 → Istitlañ en un doare perzhiadekaus. 5 → Labourat war ar Wikipedia : krouiñ, embann, difaziañ, hizivikaat.

➢ Merker 1 strollad 2 -Gwellaat implij ar brezhoneg evit an e-kehentiñ :

-

Priziañ talvoudegezh ar brezhoneg evit ar c'hehentiñ etrepersonel

  

	Plas ar yezh er c'hehentiñ etrepersonel niverel a zo ur merker pouezus. Diazezet eo ar merker-
	mañ war an niver a zoareoù kehentiñ implijet er yezh ha war aliested an implij. Bodet e vez
	kement ar bostelerezh-prim hag ar c'hehentiñ furmeloc'h pe michereloc'h (ar posteloù, da
	skouer). Broudañ implij ar brezhoneg evit forzh peseurt doare kehentiñ zo ret ober.

➢ Merker 2 strollad 2 -Ledanaat implij ar brezhoneg er mediaoù sokial : -Priziañ talvoudegezh implij ar brezhoneg er mediaoù sokial Ar mediaoù hag ar rouedadoù sokial a zo gwir loc'hennoù evit ar yezhoù minorel. Merkerioù a ziskouez mat derez implij ur yezh int. Giz-se e c'hall pep komzer mont da grouer danvezioù yezhel. Ar brezhoneg a vez implijet war rouedadoù ha mediaoù sokial zo (lec'het er yezh pe get). Kreñvaat an implijoù-se ha broudañ ar gomzerien da blantañ kaoz e brezhoneg war rouedadoù ha mediaoù sokial all e-lec'h ma n'eus ket eus ar yezh a c'hall gwellaat ar merkerse. Ouzhpenn-se e c'hall ar mediaoù hag ar rouedadoù sokial bout un atoud spletus evit brudañ an darvoudoù hag obererezhioù liammet ouzh ar brezhoneg. ➢ Merker 3 strollad 2 -Labourat war hegerzded ar mediaoù internet : -Brasaat ar c'

hementad danvezioù ha liested ar mediaoù

  Kaout danvezioù skrivet niverel a zo un diazez ret evit diorren niverel ha teknologel ar yezhoù. Binviji evel WordPress, Blogger pe Wix a vroud, a sikour ar grouidigezh hag an embann danvezioù skrivet niverel. Ur skoazell a c'hallfe bout.

	Basque Language on the Web : Making an Impact	-	http://basquetribune.com/lost-in-translation/
	-		
	Seul vrasoc'h, ledan ha lies an danvezioù e brezhoneg war internet, seul welusoc'h ha
	bevoc'h e vo ar yezh ha kreñvoc'h hec'h endro niverel.

-Brasaat ar c'hementad danvezioù skrivet

Krouiñ pe boueta un diaz roadennoù evit an teulioù hag enrolladennoù

  

	Wikitongues	-https://wikitongues.org/
	Endangered Languages Documentation Programme (ELDP)	-	http://www.eldp.net/
	-		

Kaout un diaz roadennoù a zo pouezus evit ar yezhoù n'int ket bev-kenañ war an niverel.

Gallout a ra bout krouet pe bouetaet teulioù dave 104 evel Wikitongues.

Skignañ dre froud 105 gant meziantoù digoust

  

	-Enrollañ istorioù niverel e brezhoneg		
	Ar PTYN a vroud krouidigezh hag implij an istorioù enrollet e brezhoneg.
	-Teurel-lañs war an intruduoù istitlañ		
	Bremañ eo kalz aesoc'h istitlañ videoioù pe filmoù e brezhoneg. Ar PTYN a roll un nebeud
	binviji a c'hall bout talvoudus.		
	Amara : Captation, Subtitle and Translate Video	-https://amara.org/
	TED translations	-	https://www.ted.com/participate/ translate/get-started
	An team istits -istitlañ filmoù e brezhoneg		https://fr-fr.facebook.com/anteamistits
	Icecast, a free server software for streaming multimedia	-http://www.icecast.org/
	Top 5 Free Tools to Live Stream Your Event Online -Capterra Blog	-	https://blog.capterra.com/free-live-stream-tools-event/
	104 Réferentiels		
	105 Streaming		
	106		

Gwelusted a vez degaset d'ur yezh en ur ober gant ar skignañ dre froud. Ar PTYN a ginnig un nebeud ostilhoù evit ar «streaming» evel Facebook Live pe Youtube Live.

➢ Merker 4 strollad 2 -Brasaat ment ar Wikipedia :

Skoazell an intruduoù a glask lec'helaat ar meziantoù (dieub pe get) ar muiañ implijet gant ar vrezhonegerien

  Ur wech staliet ar brezhoneg war ur reizhiad korvoiñ urzhiataerezh, poellgomz ha war ur meziant skridtreterezh e kinnig ar PTYN kregiñ gant arloadoù diazez ha ledanaat ar c'hinnig

	meziantoù. Evit bout efedus eo gwelloc'h gouzout petra eo ezhommoù niverel ar gomzerien
	ha petra eo ar meziantoù hag arloadoù ar muiañ implijet. Mont e darempred gant ar yezhoù
	minorel ha rannvroel all o labourat war an niverel a c'hall bout poellek evit gouzout peseurt
	hent o deus implijet, penaos int tremenet a-us d'o skoilhoù, d'o c'hudennoù hag all, ha sevel
	kenlabourioù zoken. Meur a gumuniezh yezhel a zo troet war-zu ar meziantoù dieub pe digor
	o zarzhioù 106 .	
	Softcatalà (katalaneg)	-https://www.softcatala.org/
	Meddal (kembraeg)	-http://www.meddal.com/meddal/
	Librezale (euskareg)	-https://librezale.eus/
	An Drouizig (brezhoneg)	

-http://www.drouizig.org/index.php/br/ Softaragonés (aragoneg) -http://www.softaragones.org/ Evit mont war-zu lec'heladur ar meziantoù kenwerzhel e ali ar PTYN mont e darempred gant ar penn-aozadurioù lec'hel en a-raok evit kaout o skoazell.

-Gwelout

ar c'hoarioù video evel ur chañs vras evit reiñ nerzh ha buhez d'ar yezh Ar

  

	➢ Merker 4 strollad 3 -Kas war-raok ar servijoù treiñ emgefreek :
	Kaout servijoù treiñ emgefreek er yezh vinorel pe rannvroel a zo merkerioù bevusted hag
	implij kreñv.		
	-Lakaat ar brezhoneg e-touez ar yezhoù troet gant Google
	Ar servij Google Traduction a zo diazezet war testennoù a c'haller kavout war internet. Evit
	diorren an droidigezh evit yezh-mañ-yezh en deus ezhomm Google Traduction da gaout
	skoazell komzerien ar gumuniezh yezhel. Ar gumuniezh yezhel a rank kemer perzh evit
	gwelout he yezh degemeret gant Google Traduction.
				https://www.blog.google/products/
	Sizhunvezh an Treiñ		-	translate/translate-community-and-
				sietske-poepjes/
	-		
	Steredenn, ur c'hoari video e brezhoneg -http://steredenn.pixelnest.io/
	Winterfall, ur c'hoari video e korseg	-https://www.winterfallgame.com/
			https://www.ign.com/articles/ 2016/04/21/pes-
	PES 2016, ur c'hoari video e kembraeg	-	2016-introduces-the-first-welsh-language-video-
			game-box-art
	106 Digor e darzh -Open source		

c'hoarioù video a zo etrewezhiat-tre ha diskouez a reont d'ar rummadoù yaouank eo bev hag a-vremañ o yezh. Un doare eo evit reiñ ul lusk nevez ha sachañ evezh ar gomzerien yaouank war plas o yezh e bed an niverel en ur c'hinnig dudioù dezhe. Ar frizeg a zo ur yezh vinorel en Izel Vroioù. Oberourien ar frizeg o deus dibabet en em vodañ gant Google evit aozañ ur «Sizhunvezh an Treiñ». Labouret o deus a-gevret evit kinnig troidigezhioù frazennoù saozneg e frizeg da c'hGoogle. Strivet o deus war ur milion a c'herioù ha deuet int a-benn da ouzhpennañ ar frizeg e-touez ar yezhoù troet gant Google Traduction.

Kreskiñ an niver a goubladoù yezh degemeret hag ouzhpennañ ar saozneg ma n'eo ket graet c'hoazh

  Bez zo aozadurioù a bep seurt en Unvaniezh Europa o strivañ hag engouestlet int evit difenn ar yezhoù minorel ha rannvroel. Klask a reont en em aozañ an eil gant egile evit kaout muioc'h a bouez war al leurenn etrebroadel. Oberiant int war tachennoù liesseurt, deus al lec'hel betek derezioù uheloc'h evel hini Unvaniezh Europa. Kizidikaat a reont an dud ekeñver al liesyezhegezh, gwirioù ar yezhoù minorel ha rannvroel ha kalz traoù all. Oberiant int e bed an niverel ha klask a reont kelenn ha treuzkas barregezhioù ha binviji d'ar c'humuniezhoù yezhel evit o sikour da dremen d'an niverel gante. Lies int en o obererezhioù ha pouezusoc'h e teuont da vout war al leurenn bolitikel gant an amzer hag o labourioù. En o zouez eo bet kinniget an Digital Language Diversity Project hag e labourioù war an doareoù da lakaat ur yezh vinorel pe rannvroel da dremen d'an niverel. Dedennus eo disoc'hoù an Digital Language Diversity Project. Arbennigourien o deus kenlabouret evit stadañ an danvezioù niverel e brezhoneg ha diwar ar stadad-se int deuet a-benn da sevel ha da Préconisations du conseil culturel de Bretagne pour une politique linguistique ambitieuse en faveur des langues de bretagne. Rennes, 22 octobre 2018 ; DONNAT, Olivier. Les pratiques culturelles des Français à l'ère numérique: enquête 2008. /www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit-for-Breton_FR.pdf ; HICKS, Davyth, SORIA, Claudia, BARONI, Paola, et al. Pak Treuzveviñ ar Brezhoneg Niverel, Erbeoù an DLDP evit gwellaat buhezegezh niverel ar brezhoneg [en ligne]. [S. l.] : Usages du numérique en Bretagne -Implij an niverel e Breizh [en ligne]. [S. l.] : Conseil Régional de Bretagne, 2016. Disponible à l'adresse : http://www.bretagne.bzh/ upload/docs/application/pdf/2016-03/usages_du_numerique_en_bretagne_2016_web.pdf ; M@RSOUIN. Usages du numérique en Bretagne -Implij an niverel e Breizh. [S. l.] : Conseil Régional de Bretagne, 2013 ; MERMET, Michel. Informatique et maîtrise de l'oral en maternelle bilingue breton-français: modèle de l'élève dans le dialogue enfant-ordinateur et ergonomie de la parole en breton. PhD Thesis. [S. l.] : Université Rennes 2, 2006 ; MINORITY SAFEPACK INITIATIVE et FUEN. Pact between minority and majority [en ligne]. [s. d.]. Disponible à l'adresse : http://www.minority-safepack.eu/assets/downloads/ Pact_EN.pdf ; NETWORK TO PROMOTE LINGUISTIC DIVERSITY. Feuille De Route Pour La Diversité Linguistique En Europe, une nouvelle approche des langues dans le cadre de la stratégie Europe 2020. [en ligne]. [s. d.]. Disponible à l'adresse : https://www.npld.eu/wpcontent/uploads/2018/11/Roadmap-in-French.pdf ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Ar c'helenn divyezhek e 2016. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, 2016 ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Enklask war liseidi gozh Diwan -2012 -. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, 2013 ; OFIS AR BREZHONEG. Geriaoueg an urzhiataerezh. [S. l.] : [s. n.], Meurzh 2006 ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Kentelioù brezhoneg d'an oadourien -Cours de breton pour adultes 2017-2018. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, 2017 ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Kelenn d'an oadourien -Bilañs 2016. [S. l.] : Ofis Publik Ar Brezhoneg, 2017 ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. L'enseignement aux adultes, Bilan 2017 [en ligne]. [S. l.] : Ofis Publik Ar Brezhoneg, 2018. Disponible à l'adresse : http://www.fr.brezhoneg.bzh/ Pacte d'avenir pour la Bretagne, Emglev evit dazont Breizh. Convention spécifique pour la transmission des langues de Bretagne et le développement de leur usage dans la vie quotidienne. novembre 2015 ;

	Geriadur ar Skolataer Skolius, Michel Léon avec les Notes d'étymologie Emile Ernault / 1901-	dictionnairefran01lego geriaouegou/ http:// nouveaudictionna01tro https://archive.org/
	Hervez ar PTYN ez eus ur sistem treiñ emgefreek diazezet war reolennoù evit al lodenn vrasañ eus ar yezhoù «War ziorren». Ma vez koubladoù yezh tost-pe-dost e-keñver morfologiezh pe ereadurezh da skouer e c'hallfe bout adimplijet binviji pe roadennoù yezhel zo (tikedenner morfo-ereadurezhel, geriadurioù hag all). 4. Disoc'h Klozadur Diwar al labourioù dastum ha dielfennadurioù an enklaskoù bet kaset da benn betek-henn e c'hall bout kinniget ur respont d'ar c'hudennadur savet e penn-kentañ : petra eo plas an niverel e brezhoneg er skolajoù ha liseoù ha penaos damwelout e ziorren ? Pep labour a grog en ur stadañ ar pezh a zo. Klasket ez eus bet stadañ danvezioù hag oberourien bed an niverel e brezhoneg ha diwar dielfennadur ar stadad-se e c'haller lârout e vod ar c'hinnig niverel e brezhoneg kalz muioc'h a lec'hiennoù (hag en o zouez geriadurioù ginnig ur strategiezh diorren hag ostilhoù evit kas ar brezhoneg war-raok e-barzh an teknologiezhioù niverel. Diwar o enklaskoù e kinnigont kuzulioù, erbedoù ha binviji azasaet Levrlennadur CONSEIL CULTUREL DE BRETAGNE. Paris : Paris : Découverte ; Ministère de la culture et de la communication, 2009. ISBN 978-2-7071-5800-0. HN440.I55 D66 2009 ; #page/2/mode/2up Vocabulaire français-breton Jean-François Le Gonidec / 1860 http://gallica.bnf.fr/ ark:/12148/ bpt6k63608967 Dictionnaire français-celtique ou français-breton Grégoire De Rostrenen / 1834 YEZHADUR.pdf Geriaoueg al lennegezh Mermet gwened.tremenvoe.pa gesperso-orange.fr/ acceptations dans les dialectes de Vannes, u#page/n7/mode/2up bretonne 1905 stream/ Arloadoù pellgomz NotesEtymologie Kreizenn ar Geriaouiñ http:// www.brezhoneg21.co m/resources/ geriaouegou/ Gerbras.pdf Dictionnaire breton-français de l'élève Michel Mermet / 2004 http:// gwened.tremenvoe.pa de Tréguier et de la Etimologiezh an http:// Cornouaille bretonne Le breton usuel, Loeiz Herrieu / 1934 https://archive.org/ anvioù kumun www.infobretagne.co m/ Anv Doare Reizhiad N°S https:// books.google.fr/ books? id=PHneSIw7cRAC& pg=PR1#v=onepage& LENNEGEZH.pdf Geriadur ar skolataer Skolius, Michel Mermet http:// gwened.tremenvoe.pa gesperso-orange.fr/ gesperso-orange.fr/ Gerskol.pdf Atlas an anvioù loened mor ha loened Alain le Berre / 2008 http://ichtyo.cnrs.fr/ pages/fr/startfr.php dialecte de Vannes stream/ LeBretonUsuel_20161 Kolokoù Nouvelles conversations en erlet (Support European Regional Languages Deskiñ brezhoneg Android -iOS Amable Troude / 1857 https://archive.org/ in Education and Tourism) stream/ 0 Vocabulaire breton-Augustin Guillevic & http://gallica.bnf.fr/ breton et en français, Divizoù Brezonek ha nouvellesconvers00sai n EduBreizh Deskiñ brezhoneg Android -iOS Levrioù : «Kerzhit gant ho hent ha kaouit kred e-barzh ar pezh a rit. Serret 'meump kalz a voued, q&f=false Gerbras.pdf aodoù Breizh Izel français et français-Pierre Le Goff / 1924 ark:/12148/ Gallek Stag Rouedad sokial Android -iOS EVANS, Jill. Report on language equality in the digital age. [S. l.] : European Parliamant, 27 d'hor yezh. Kinniget e vez d'ar vrezhonegerien hentoù nevez evit tizhout palioù resis ha fetis a-benn reiñ buhez hag ul lusk nevez d'ar brezhoneg. Daoust hag-eñ e c'hallfer lârout e vez santet ul lusk nevez evit an niverel brezhonek hiziv an deiz ? Diskouezet eo bet int oberiant an aozadurioù engouestlet evit ar yezhoù minorel ha emañ aze war an daol. En em servijit ha grit ho pred deus-se. Labourit evit klask kompren.» Yann Fañch KEMENER, bazh-test ar Redadeg 2018 ASSOCIATION DE PÉDAGOGIE ET DE DIDACTIQUE DE L'ECOLE NORMALE DE LILLE. Enseignement et apprentissage des mathématiques à l'école primaire dans un contexte bilingue breton-français. Spirale. Revue de recherches en éducation. 2014 ; BIGIRIMANA, Jean Baptiste. Le kirundi face aux langues «étrangères» sur la toile: fracture numérique ou/et violation du droit linguistique? Dans : Direito, Língua e Cidadanía Global. 2009, p. 224-245 ; fr/tel-01144247/document ; CONSEIL CULTUREL DE BRETAGNE. Numérique et nouvelles pratiques cuturelles en Dictionnaire français-breton Henri Du Rusquec / 1886 http://bibnum.univ-rennes2.fr/items/show/ 4?image=7 15 Dictionnaire français-breton Jean-François Le Gonidec / 1847 https://archive.org/ stream/ 16 geriaouegou/ ARZOU.pdf Geriaoueg ar yezhadur Kreizenn ar Geriaouiñ http:// m/resources/ Geriadur ar Gab Cherel, Alan E. 1 Raktres babel enrolladennoù -ar services/engine/ http://www.preder.net/ Dielloù ar C'homz Diellaoueg http://gallica.bnf.fr/ 15 www.brezhoneg21.co Geginouriezh An Noalleg / 2012 index.php/fr/ publications/1348-dictionnaire-de-la-cuisine Cornouailles Dictionnaire français-breton du dialecte de Amable Troude / 1886 https://archive.org/ stream/ Notes d'étymologie Christian Guyonvarc'h / 1972 http://www.persee.fr/ 4_2663 free.fr/index.html 391x_1972_num_79_ Dialectes Bretons brezhoneg komzet banque.sonore.breton. 14 doc/abpo_0003-Banque Sonore des Stlennvon ar http:// Bretagne. 2018 ; juin 2018 ; Un essai de vocabulaire breton Loth / 1895 http://gallica.bnf.fr/ ark:/12 148/ bpt6k214909x/f469 Dictionnaire breton-français de l'élève Michel Mermet / 2004 http:// gwened.tremenvoe.pa gesperso-orange.fr/ Geriaoueg ar Penellerezh hent OPAB http://www.ofis-bzh.org/bzh/ divyezhegezh%20a-breton du dialecte de bpt6k1157285r Colloque français-Jean Hingant https://archive.org/ SwiftKey Touchennaoueg Android -iOS Vannes Dictionnaire breton-Emile Ernault / 1904 https://archive.org/ breton stream/ colloquefransbre00bre RadioBreizh -iBZH Radio iOS HICKS, Davyth, BARONI, Paola, CEBERIO BERGER, Klara, et al. La Roadmap, Recommandations de politique et calendrier [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018. Disponible à l'adresse : Dictionnaire de la langue bretonne Le Pelletier / 1752 Gerskol.pdf zoare.pdf français du dialecte de stream/bretonvannes s#page/n1/mode/2up BCD -Breizh App Sevenadur Breizh Android -iOS http://gallica.bnf.fr/ ark:/12148/ Geriadurioù istorel MeurGorf OPAB http:// Anvioù loened ha Edouard Danois / http://www.persee.fr/ Vannes Vocabulaire nouveau Joachim Guillome / https:// Brezhoweb Klewelet Android http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP-Roadmap_Short-Version_FR.pdf ; HICKS, Davyth, SORIA, Claudia, BARONI, Paola, et al. Kit de survie numérique pour la langue Bretonne, Les recommandations du DLDP pour améliorer la vitalité numérique du Breton [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018. Disponible à l'adresse : bpt6k10403699 Le sacré collège de Jésus, divisé en cinq classes, où l'on enseigne en langue armorique les leçons chrétiennes, avec les meurgorf.brezhoneg.b zh/ plant ar mor e Leoneg 1909 doc/abpo_0003-391x_1909_num_25_ Dictionnaire breton-français du dialecte de Pierre De Châlons / 1895 (embannet gant https://archive.org/ stream/ ou Dialogues français & bretons, ouvrage 1835 books.google.fr/ Glosbe Geriadur Android -iOS books? Julien Maunoir / 1659 http://gallica.bnf.fr/ ark:/12148/ bpt6k133741n Geriadur an istor geografiezh ekonomiezh 3_1340 Vannes Joseph Loth) dictionnairebre01unkn très-utile à ceux qui id=xIc9AAAAcAAJ& Wikipedia Holloueziadur Android -iOS Kreizenn ar Geriaouiñ http:// www.brezhoneg21.co m/resources/ geriaouegou/ IGEKO.pdf Enklask war geriaoueg en ti-feurm Per Trepos / 1960 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1960_num_67_ 4_2113 goog Dictionnaire breton-françois du diocèse de Vannes De Châlons / 1723 sont curieux d'apprendre l'une ou printsec=frontcover#v Firefox focus Merdeer Android -iOS 10 =onepage&q&f=false https:// l'autre de ces deux Vanilla Music Lenner sonerezh Android 11 books.google.fr/ langues K-9 Mail Postelerezh Android 12 books? http:/Erasmus +, 2018. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit-for-Breton_BR.pdf ; HICKS, Davyth. The Digital Language Diversity Project, Breton -a digital language ? [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2017. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Breton-Report.pdf ; LAIMÉ, Ann. E brezhoneg war ar genroued@d. S.l. : s.n., 2000. 004.6'44.1 ; oadourien-stumm-fr.pdf ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Sifroù distro-skol ar c'helenn e 2017. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, Here 2017 ; OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. Sontadeg Kuzul-departamant Penn-ar-Bed, Arsellva ar c'hedveno 2014-Dezverk ar yezh. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, 2014 ; POCHE, Bernard. Les langues minoritaires en Europe. Grenoble : Presses Univ. de Grenoble, 2000. ISBN 978-2-7061-0908-9 ; POELLGOR BED NIVEREL. Rentañ-kont emvod « Bed niverel » [en ligne]. [S. l.] : [s. n.], [s. d.]. Disponible à l'adresse : https://bedniverel.bzh/uploads/emvod-kentan-bed-niverel_rentan-kont_20171021.pdf ; PRÉFECTURE DE LA RÉGION BRETAGNE, RECTORAT D'ACADÉMIE DE RENNES, UNIVERSITÉ DE BRETAGNE OCCIDENTALE, et al. http://reta-vortaro.de/ revo/ 10 Geriadur ar raktres PanLex PanLex Project https:// translate.panlex.org/? lang=eng-000 11 Geriadur an Drouizig An Drouizig http://drouizig.org/ klask/index.php 12 Geriadurioù luc'hskeudennet pe da bellgargañ Geriadur bras Favereau F. FAVEREAU http:// geriadurbrasfavereau. monsite-orange.fr/ 13 Le Vocabulaire breton de l'Hôpital-Camfrout Charles LE GALL / 1957 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1957_num_64_ 4_2032 14 Ar C'hatolikon eus Iehan Lagadeuk, Geriadur brezhoneg, galleg, latin R. F. Le Men -embannadur 1868 https://archive.org/ stream/ LeCatholicon#page/ n7/mode/2up Le Catholicon breton 1499 http:// www.catholicon.net/ Geriadur an istor geografiezh ekonomiezh Kreizenn ar Geriaouiñ http:// www.brezhoneg21.co m/resources/ geriaouegou/ IGEKO.pdf Geriadur ar sportoù Kreizenn ar Geriaouiñ http:// www.brezhoneg21.co m/resources/ geriaouegou/ SPORT.pdf Geriaoueg an arzoù kaer Kreizenn ar Geriaouiñ http:// www.brezhoneg21.co m/resources/ edition-revue Geriadur ar Stlenneg Guy Etienne / 1995 http://www.preder.net/ index.php/fr/ publications/1239-dictionnaire-de-l-informatique Geriadur an Armerzh, ar C'henwerzh hag an Arc'hant Yann-Baol An Noalleg / 1995 http://www.preder.net/ index.php/fr/ publications/1241-dictionnaire-de-l-economie-politique-du-commerce-et-des-finances Geriadur ar Gimiezh Yann-Baol An Noalleg / 2008 http://www.preder.net/ index.php/fr/ publications/1317-geriadur-ar-gimiezh-dictionnaire-de-chimie Geriadur ar Chantal ha Yann-Baol http://www.preder.net/ eDuBreton#page/n1/ mode/2up Geriadurioù rannyezhel Diksionêr Kreis-Breizh Brezhoneg digor https://brezhoneg-digor.blogspot.fr/ 2012/04/diskioner-kreis-breizh.html Dictionnaires bretons parlants http:// dico.parlant.breton.fre e.fr/ Le Breton d'Ouessant Dom Malgorn / 1909 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1909_num_25_ 2_1325 Dictionnaire pratique et étymologique du dialecte de Léon avec les variantes diverse, dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Henri Du Rusquec / 1895 DictionnairePratiqueEt tymologiqueDuDialect eDeLon#page/n5/ mode/2up étymologique du moyen breton nauoft#page/n5/mode/ frame_degemer.htm 2up kanaouennoù brezhoneg orange.fr/ 13 per.kentel.pagesperso-p2lemystredesain03er Son ha Ton Stlennvon http:// stream/ stream/ Dictionnaire Emile Ernault / 1887 https://archive.org/ BB https://archive.org/ Ar Gwenedeg 1 Sébastien Le Goff / 2013 http://projetbabel.org/ bretonguened/ index.htm Geriadurioù etimologel Dictionnaire étymologique du haut-vannetais Arnaud Delanoye / 2010 https:// www.academia.edu/ 30514320/ LEXIQUE_ETYMOL OGIQUE_DU_HAUT -VANNETAIS Lexique étymologique des termes les plus usuels du breton moderne Victor Henry / 1900 https://archive.org/ COLLECTION_NAL mode/2up Basse-Bretagne meta/crdo-12 Breton#page/n43/ Linguistique de num.fr/exist/crdo/ LexiqueEtymologique NALBB Nouvel Atlas https://cocoon.huma-stream/ M@RSOUIN. include/viewFile.php?idtf=3385&path=04%2F3385_380_Bilans-2017-ar-c-helenn-d-an-trois clefs pour y entrer, un dictionnaire, une grammaire et syntaxe en même langue Catholicon Jehan Lagadeuc Geriadurioù treadegel Devri Martial Menard / 2016 http://www.devri.bzh/ Geriadurioù arbennik Geriadur ar Gorfadurezh Guy Etienne / 1999 publications/1233-dictionnaire-de-l-anatomie-deuxieme-Glossaire cryptologique du breton revue Κρυπτάδια (Kryptadia) / 1884 GlossaireCryptologiqu Vannes stream/ celtique du dialecte de Kerampoul) / 1744 bpt6k97345395 https://archive.org/ breton ou françois-Vincent Cillart de ark:/12148/ index.php/fr/ 1_1476 Dictionnaire françois-l'Armerye (Claude-http://gallica.bnf.fr/ http://www.preder.net/ Geriaoueg Greanterezh an danvez hag al lien Jean Choleau / 1918 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1918_num_33_ id=WIwNAAAAQAA J&pg=PR6#v=onepag e&q&f=false Nouveau dictionnaire OSMand Kartennouriezh ha ou colloque français et breton merdeiñ 4
	1 2 3 5 6 14	
	3 / 160 4 / 160 8 / 160	

Menegiñ skouer ar Minority Safepack Initiative a c'haller ober. Intrudu an Digital Language Diversity Project a zo ur skouer vat. Pouezus-tre eo dre ma kinnig ostilhoù a bep seurt, kuzulioù, enklaskoù hag erbedoù aozet ha frammet dindan steuñvioù-labour evit tizhout palioù resis ha fetis. Stadet eo bet gant an Digital Language Diversity Project buhezegezh niverel ar brezhoneg ha peadra a zo gant ar yezh evit bout bevusoc'h ha gwelusoc'h war ar pemdez. Marteze e c'hallfe ar brezhoneg mont war-raok dre an hent-se evit kregiñ e-barzh an teknologiezhioù nevez hag an niverel. Hiziv eo ur yezh vev ur yezh niverel. dreist-holl) ha meziantoù eget a arloadoù pellgomz. Un dale vras a zo warne. N'eus ket kalz anezhe ha tost dianav int er skolajoù ha liseoù kement gant ar skolidi hag ar gelennerien. An oberourien n'int ket niverus hag enebet int dre o skolioù termenadurezh. Seblantout a reont en em vodañ memestra tro-dro d'ar skol geltiek ha d'ar skol «e-kreiz» dileuriet gant Ofis Publik Ar Brezhoneg. Aze e kaver ur frailh yezhel: ne vez ket implijet ar memes geriaoueg gant an nebeud a dud a zo oberiant war an niverel e brezhoneg. Koulskoude n'eo ket bet goulennet ali an implijerien war ar geriaouegoù a implijont ha diwar-benn ar skolioù termenadurezh. Dedennus-tre e vefe goût o savboentoù war an tem-se. An eil lodenn en deus diskouezet deomp n'eo ket peogwir e vez kavet dreist-holl geriadurioù ha meziantoù e vezont ivez ar re anavezetañ hag implijetañ gant ar gelennerien hag ar skolajidi & liseidi. An enklask n'en deus ket graet berzh e-barzh rouedadoù ar skolajoù ha liseoù breizhat koulskoude, disklêriet o deus ar skolajidi, liseidi ha kelennerien tizhet bezañ dedennet-tre gant tem an enklask : plas ar brezhoneg e bed an niverel, ha fellout a ra dezhe goût muioc'h diwar-benn ar bed-se, ar c'hinnig hag ezhommoù resis o deus a-fed stummadur, danvezioù ha servijoù. Al lodenn vrasañ anezhe a wel an niverel evel ur benveg pouezus evit ar brezhoneg. Deus an enklask dre goulennaouegoù el lodenn daou hag enklaskoù all evel hini M@RSOUIN war implij an niverel e Breizh e c'haller lârout : seul yaouankoc'h seul dedennetoc'h e vez an dud gant bed an niverel ha kavout a reer en-dro ar stadad-se e-barzh oad ar gelennerien goulennetaet. Seul yaouankoc'h int seul dedennetoc'h e vezont gant an niverel hag ar brezhoneg. Un ezhomm hag ur c'hoant da gaout muioc'h a vrezhoneg e-barzh an niverel a zo bet stadet. Evit respont d'an ezhomm-se zo bet rollet aozadurioù heverk ha rouedadoù oberiant war dachenn ar yezhoù minorel evit kaout ur savboent hollekoc'h. rannvroel en Europa. Dilennidi eus yezhoù a bep seurt hag a bep tachennoù bro a vez bodet ebarzh darvoudoù e-giz ar c'hwec'hvet atalier daouvloaziek war ar yezhoù didra 107 (pe Less-Resourced Languages 2019). Dalc'het e vo e Poznan (bro-Polonia) d'an 19 a viz Mae 2019 agevret gant an 9th Language & Technology Conference : Human Language Technologies as a Challenge for Computer Science and Linguistics 108 . Delyth Prys a zo penn ar gevrenn Teknologiezhioù Yezhel eus skol-veur Bangor e bro-Gembre. Deuet e oa d'ober ur brezegenn war «les processus de réappropriation des nouvelles technologies par la langue galloise» e skol-veur Roazhon 2 d'an 19 a viz Meurzh 2018. Pedet eo bet da zont d'an 9 vet Kendiviz Yezh ha Teknologiezh gouestlet d'ar Yezhoù Didra evit an embann-mañ. Penaos e c'hallfe ar brezhoneg tennañ gounid deus an emgavioù etrebroadel giz-se ? 107 http://www.ilc.cnr.it/lrl2019/index.htm 108 http://ltc.amu.edu.pl/ BLANCHARD, Jean-François. Pratiques langagières et processus dialogiques d'identification sur les réseaux socionumériques : le cas de la langue bretonne [en ligne]. phdthesis. [S. l.] : Université Rennes 2, 19 juin 2015. [Consulté le 3 janvier 2018]. Disponible à l'adresse : https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01171868/document ; BOUROULLEG, Catherine, VALLERIE, Meriadeg, RUBIN, Elen, et al. Ar brezhoneg e-kreiz ar roudour, Eil danevell hollek war stad ar brezhoneg. [S. l.] : Ofis ar Brezhoneg, Here 2007. ISBN 978-2-914841-18-4. BROUDIC, Fañch. Parler breton au XXIe siècle: le nouveau sondage de TMO Régions. Brest : Emgleo Breiz, 2009. ISBN 978-2-911210-91-4. 491.68 ; CEBERIO BERGER, Klara, GURRUTXAGA HERNAIZ, Antton, SORIA, Claudia, et al. How to use the Digital Language Vitality Scale [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Vitality-Scale.pdf ; CHAUFFIN, Fanny. Diwan, pédagogie et créativité : approche critique des relations entre pédagogie, créativité et revitalisation de la langue bretonne dans les écoles associatives immersives Diwan [en ligne]. phdthesis. [S. l.] : Université Rennes 2, 31 mars 2015. [Consulté le 26 septembre 2017]. Disponible à l'adresse : https://tel.archives-ouvertes.

  -having regard to the report of the Committee on Culture and Education and the opinion of the Committee on Industry, Research and Energy (A8-0228/2018),

		PR_INI -having regard to Rule 52 of its Rules of Procedure,	
		I				
		II				
		III				
		IV				
		V				
		VI				
	FUEN General Secretariat	FUEN Berlin		FUEN Europe Office	FUEN-AGDM Coordination
	Schiffbrücke 41,	Milastraße 2,		Rue Jacques Jordaens 34,	Bundesallee 216-218,
	D-24939 Flensburg,	D-10437 Berlin,		1000 Bruxelles,	D-10719 Berlin,
	Germany	PE618.224v02-00 RR\1157385EN.docx	Germany	2/23 5/23	Belgium	Germany RR\1157385EN.docx PE618.224v02-00
	Phone: +49 461 12 8 55	Phone: +49 309 599 6397		Phone: +32 2 627 18 22	Phone: +49 30 1 868 114 613
	Fax: +49 461 18 07 09 EN				EN

info@fuen.org | www.fuen.org

Improving the institutional framework for language technology policies at EU level 13

  Insists on the need to make better use of new technological approaches, based on increased computational power and better access to sizeable amounts of data, in order to foster the development of deep-learning neural networks which make human language technologies (HLTs) a real solution to the problem of language barriers; calls, therefore, Notes with concern that the Digital Single Market remains fragmented by a number of barriers, including language barriers, thus hindering online commerce, communication via social networks and other communication channels, and the cross-border exchange of cultural, creative and audiovisual content, as well as the wider deployment of pan-European public services; stresses that cultural diversity and multilingualism in Europe could benefit from cross-border access to content, particularly for educational purposes; calls on the Commission to develop a strong and coordinated strategy for the multilingual Digital Single Market; 11. Notes that language technologies currently do not play a role in the European political agenda, despite the fact that respect for linguistic diversity is enshrined in the Treaties;12. Commends the important role of previous EU-funded research networks such as FLaReNet, CLARIN, HBP and META-NET (including META-SHARE), for leading the way in the construction of a European language technology platform; . Calls on the Council to draft a recommendation on the protection and promotion of cultural and linguistic diversity in the Union, including in the sphere of language technologies;14. Recommends that in order to raise the profile of language technologies in Europe, the Commission should allocate the area of 'multilingualism and language technology' to

		actions (policy, funding, research and education) should be launched to include and non-official languages of the EU;
		encourage regional and minority languages in such development;
	7.		
		on the Commission to safeguard sufficient funding to support such technological
		development;	
	8.	Notes that languages with fewer speakers need proper support from stakeholders,
		including type foundries for diacritical marks, keyboard manufacturers and content
		management systems, in order to properly store, process and display content in such
		languages; requests that the Commission assess how such support can be instigated and
		made a recommendation in the procurement process within the EU;
	9.	Calls on the Member States to boost the use of multiple languages in digital services
		such as mobile applications;	
	10. the portfolio of a Commissioner; considers that the Commissioner responsible should be
		tasked with promoting linguistic diversity and equality at EU level, given the
		importance of linguistic diversity for the future of Europe;
	15. Suggests ensuring comprehensive EU-level legal protection for the 60 regional and
		minority languages, recognition of the collective rights of national and linguistic
		minorities in the digital world, and mother-tongue teaching for speakers of official and
	PE618.224v02-00 RR\1157385EN.docx	8/23 9/23	RR\1157385EN.docx PE618.224v02-00
	EN			EN

  ENneeds and demands; emphasises that the programme should seek to tackle deep natural language understanding and increase efficiency by sharing knowledge, infrastructures and resources, with a view to developing innovative technologies and services, in order to achieve the next scientific breakthrough in this area and help to reduce the technology gap between European languages; stresses that this should be done with the participation of research centres, academia, enterprises (particularly SMEs and startups) and other relevant stakeholders; further stresses that this project should be open, cloud-based and interoperable and provide highly scalable and high-performance basic tools for a number of language technology applications; 26. Believes that ICT integrators in the EU should be given economic incentives to accelerate the provision of cloud-based services, in order to enable a smooth integration of HLTs in their e-commerce applications, in particular to ensure that SMEs reap the benefits of automated translation;27. Stresses that Europe has to secure its leadership position in the field of language-centric artificial intelligence; recalls that EU companies are the best placed to provide solutions tailored to our specific cultural, societal and economic needs;28. Believes that specific programmes within current funding schemes such as Horizon 2020, as well as successor funding programmes, should boost long-term basic research as well as knowledge and technology transfer between countries and regions;29. Recommends the creation of a European language technology platform, with representatives from all European languages, that enables the sharing of language technology-related resources, services and open source code packages, particularly between universities and research centres, while ensuring that any funding scheme can both work with and be accessed by the open-source community;

	30. Recommends establishing or extending projects such as the Digital Language Diversity
	Project, among others, that carry out research into the digital needs of all European
	languages, including those with both very small and very large numbers of speakers, so
	as to address the digital divide issue and help prepare these languages for a sustainable
	digital future;		
	31. Recommends an update of the META-NET white paper series, a pan-European survey
	published in 2012 on the status of language technologies, on resources for all European
	languages, on information about language barriers and on policies related to the topic,
	with a view to enabling the assessment and development of language technology
	policies;		
	32. Urges the Commission to set up an HLT financing platform, drawing on the
	implementation of the 7th Framework Programme for Research and Technological
	Development, Horizon 2020 and the Connecting Europe Facility (CEF); considers, in
	addition, that the Commission should place emphasis on research areas needed to ensure
	a deep language understanding, such as computational linguistics, linguistics, artificial
	intelligence, LTs, computer science and cognitive science;	
	PE618.224v02-00 RR\1157385EN.docx	10/23 11/23	RR\1157385EN.docx PE618.224v02-00

  Urges the development of actions and appropriate funding with the aim of enabling and empowering European SMEs and startups to easily access and use LTs in order to grow their businesses online by accessing new markets and development opportunities, thereby boosting their levels of innovation and creating jobs;

	41.		
	PE618.224v02-00	12/23	RR\1157385EN.docx
	EN		

  Strongly supports the creation of a coordinated initiative with a robust, sustainable, large-scale and long-term funding scheme on LTs with the scientific goal of tackling deep natural language understanding and increasing efficiency by sharing knowledge, infrastructures and resources; emphasises that the funding scheme needs to operate at European, national and regional level, with the participation of research centres, academia, enterprises, in particular SMEs and startups, and other relevant stakeholders; stresses that this project should be open, cloud-based and interoperable and provide highly scalable and high-performance basic tools for several LT applications; Notes that open-source and open-software systems have advantages for EU citizens, since commercial algorithms are not publicly accessible while anyone can review opensource algorithms and participate in developing the technology further, which in turn helps to keep machine languages up-to-date and functioning properly;

	G. whereas the penetration of cross-border e-commerce is very low; whereas LTs can 2. 11.
		contribute to future European cross-border and cross-language communication, boost
		economic growth and social stability and reduce natural barriers, thereby respecting and
		promoting cohesion and convergence and strengthening EU competitiveness
		worldwide;	
	H. whereas LTs will facilitate communication and cooperation in other languages, give
		speakers of different languages equal access to information and knowledge, and
		improve IT network functionalities;	
	3.	Notes the effort and dedication of volunteer-driven localisation, and internationalisation
	I.	whereas language makes up a very large part of the ever-increasing wealth of Big Data; efforts in open-source software development; recommends ensuring that any funding
	J.	whereas difficulties in accessing linguistic data (including online data and research data scheme for HLTs can both work with and be accessed by open-source communities;
	4.	sets) is constraining the technological development of LTs; Stresses the need to reduce the technology gap between languages by strengthening
	K. whereas an enormous amount of data is expressed in human languages; whereas the knowledge and technology transfer;
	5.	management of LTs could enable a wide range of innovative IT products and services in Stresses that cultural diversity and multilingualism in Europe could benefit from cross-
		industry, commerce, government, research, public services and administration, reducing border access to content, in particular for educational purposes;
		natural barriers and market costs;	
	6.	Urges the development of actions and appropriate funding with the aim of enabling and
	L.	whereas LTs in Europe are still far behind, owing to market fragmentation, inadequate empowering European SMEs and startups to easily access and use LTs in order to grow
		investment in knowledge and culture, uncoordinated research, insufficient funding and their businesses online by accessing new markets and development opportunities,
		legal barriers, but their current development is progressing at a rapid pace and there is thereby boosting their levels of innovation and creating jobs;
		enormous potential for further advancement;
	7.	Urges the Commission to set up an HLT financing platform, drawing on the
	M. whereas technological development is increasingly language-based and has implementation of the 7th Framework Programme for Research and Technological
		consequences for growth and society; whereas there is an urgent need for more Development, Horizon 2020 and the Connecting Europe Facility (CEF); considers, in
		language-aware policies and for technological, but also genuinely multidisciplinary, addition, that the Commission should place emphasis on research areas needed to ensure
		research and education on digital communication and LTs and their relationship to a deep language understanding, such as computational linguistics, linguistics, artificial
		growth and society; intelligence, LTs, computer science and cognitive science;
	N. whereas the availability of technological tools such as video games and educational 8. Stresses the role of the EU, the Member States, universities and other public institutions
		applications in minority languages is pivotal for the development of language skills, in contributing to the preservation of their languages in the digital world and in
		especially in children; developing databases and translation technologies for all EU languages, including
	languages that are less widely spoken; calls for coordination between research and O. whereas European human language technologies (HLTs) constitute an enormous industry with a common objective of enhancing the digital possibilities for language opportunity for the EU, both in economic terms and from a cultural perspective; translation and with open access to the data required for technological advancement;
	P. 9.	whereas the top LT players are not European and do not address Europe's specific Notes the widening gap between English and other EU languages in technology, which needs; leads to disparities in access to information between age groups, different regions and
	Member States, as well as between people with different levels of education; stresses Q. whereas the Digital Single Market strategy only makes a brief mention of multilingual services; that making content available in different EU languages would reduce inequality;
	10. Points out that language can be a barrier to the transfer of scientific knowledge; notes R. whereas there have been substantial breakthroughs in artificial intelligence; whereas that most scientific journals with high impact factors publish in English, leading to a LTs are essential to ensuring that artificial intelligence is multilingual; major shift in the creation and distribution of academic knowledge; stresses the need for
	1.	these knowledge production conditions to be reflected in European research and Underlines that the Digital Single Market cannot be implemented without technological innovation policies and programmes; urges the Commission to seek solutions to ensure solutions to overcome language barriers; asks the Commission to develop a strong and that scientific knowledge is made available in languages other than English and to coordinated strategy for the multilingual Digital Single Market; support the development of artificial intelligence for natural language;
	PE618.224v02-00 RR\1157385EN.docx PE618.224v02-00	16/23 17/23 18/23	RR\1157385EN.docx PE618.224v02-00 RR\1157385EN.docx
	EN EN			EN

Kit de survie numerique pour la langue Bretonne

  Les recomm andatio ns du DLDP pour amélio rer la vitalité numéri que du Breton

	4
	134 / 160

Recommandations

2.

Vitalité numérique du breton 2.1 Évaluer la vitalité numérique du breton

  Afin de pouvoir évaluer la vitalité numérique du breton, nous avons appliqué l'échelle de vitalité du langage numérique, décrite dans le document «Comment utiliser l'échelle de vitalité du langage numérique»(Ceberio et al., 2018). Les diverses informations nécessaires à l'application de l'échelle ont été récupérées en combinant les connaissances d'experts fournies par certains conseillers du DLDP et les connaissances des locuteurs, collectées au moyen d'un questionnaire en ligne. Le questionnaire s'est développé autour d'un ensemble de sujets parmi lesquels: » Connaissance du breton: degré perçu de maîtrise de la langue demandée et des valeurs attribuées à la langue, qu'il soit principalement affectif, identitaire ou instrumental; » Activisme : si le répondant est qualifié d'activiste des langues; » Étendue et fréquence d'utilisation de la langue : la langue est-elle principalement utilisée sous forme orale ou écrite? Dans des contextes informels uniquement ou dans des contextes institutionnels? Quelle est la fréquence d'utilisation de la langue dans ces contextes? » E-communication: le langage est-il utilisé pour écrire des courriels, envoyer des SMS, discuter ou toute autre messagerie instantanée? Si oui, à quelle fréquence? Sinon pourquoi? » Utilisation numérique : le langage est-il utilisé pour surfer sur Internet, lire, écrire / commenter des blogs, des forums ou des sites Web? » Si oui comment? Seulement passivement ou activement aussi? Sinon pourquoi? » Support technologique : si un clavier spécifique est nécessaire pour taper dans la langue, est-il disponible? » Médias numériques : les médias numériques tels que les sites Web, les blogs, la télévision sur Internet, le streaming audio et vidéo, les livres électroniques, etc. sont-ils disponibles dans » Wikipedia : un Wikipedia est-il disponible dans la langue et si oui est-il lu et / ou édité? » Médias sociaux : à quelle fréquence la langue est-elle utilisée sur les médias sociaux (Facebook, Twitter, Instagram, etc.)? » Logiciels et interfaces localisés : les systèmes d'exploitation, les logiciels et les interfaces de médias sociaux sont-ils localisés dans la langue? Si oui, la version localisée est-elle utilisée? » Ressources linguistiques : des ressources et outils linguistiques (tels que dictionnaires en ligne, correcteurs orthographiques, interfaces de traduction automatique) sont-ils disponibles pour la langue? Le questionnaire de base a été élaboré en anglais puis traduit en breton. L'enquête a été réalisée entre juillet et septembre 2016, exclusivement en ligne à l'aide d'un formulaire Google. Les informateurs ont été principalement recrutés via les associations linguistiques impliquées dans le projet et les contacts institutionnels. L'enquête a également été annoncée sur les médias sociaux et par le biais de contacts personnels. Les destinataires de l'enquête étaient des personnes ayant déclaré parler le breton et maîtriser le numérique. Un total de 202 réponses ont été reçues, 122 d'hommes et 77 de femmes (3 n'ont pas déclaré leur sexe). Les réponses ont été réparties à peu près également entre les différents groupes d'âge 3 .Enfin, les réponses ont été normalisées et analysées avec l'aide de locuteurs natifs du breton.Les recomm andatio ns du DLDP pour amélio rer la vitalité numéri que du Breton

	5

Recommandations 2.2 Utilisation numérique: comment, à quelle fréquence et pourquoi les gens utilisent breton sur le web

  Dans l'ensemble, l'enquête révèle une forte volonté des bretons d'utiliser leur langue numériquement et une prise de conscience de l'importance de la présence sur Internet pour sa revitalisation.

3.1.1 Capacité numérique

  Par capacité numérique, nous entendons le degré de prise en charge infrastructurelle et technologique d'une langue et sa capacité à fonctionner dans le monde numérique. Une condition préalable est que la langue ait au moins un système d'écriture; sans cela, aucune fonction dans le monde numérique n'est possible. Les conditions de base telles que la disponibilité d'une connexion Internet et l'alphabétisation numérique doivent être remplies pour qu'une communauté puisse utiliser une langue de manière numérique. De même, l'existence et la disponibilité de ressources et d'outils linguistiques déterminent grandement la fonctionnalité d'une langue dans des contextes numériques. Par exemple, des fonctionnalités telles que les correcteurs orthographiques sur les téléphones intelligents peuvent améliorer, en principe, son utilisation en rendant sa frappe plus facile et plus rapide. La capacité numérique d'une langue fait uniquement référence à son potentiel d'utilisation numérique, mais ne garantit en aucun cas qu'une communauté l'utilisera. C'est le cas, par exemple, de nombreuses langues régionales ou minoritaires européennes: bien que la plupart de ces langues répondent à toutes les exigences de la capacité numérique, elles sont souvent peu utilisées par rapport à la langue officielle de l'État des pays où elles sont parlées. D'autres facteurs (soumission psychologique, manque de compétence dans la langue écrite, manque d'espaces numériques disponibles -forums, blogs -où la langue est utilisée) peuvent déterminer un mauvais usage numérique.

	3.1.

2 Présence et utilisation numériques

  Une fois que le niveau d'infrastructure de la capacité numérique est sécurisé, il devient possible pour une langue d'être utilisée sur une variété de supports différents et à des fins très diverses. Le deuxième groupe d'indicateurs (de 6 à 9) indique comment et dans quelle mesure une langue est utilisée numériquement: si et dans quelle mesure elle est utilisée pour la communication, la production de contenu créatif ou à des fins de divertissement éducatif, par exemple . Le dénominateur commun à ce groupe d'indicateurs est qu'ils se rapportent à la création de contenu numérique dans la langue, qu'il soit utilisé pour la communication ou à d'autres fins. Là encore, les indicateurs sont ordonnés de manière à suggérer une certaine progression: les textos, la messagerie électronique et les courriels sont considérés comme des fonctions plus élémentaires que, par exemple, la rédaction d'articles sur Wikipédia ou la création de livres électroniques ou de jeux vidéo dans cette langue. Cependant, cela n'implique pas que cet ordre doit être considéré comme une échelle, pour monter d'un rang à l'autre. Par conséquent, il n'est pas obligatoire d'avoir Wikipedia pour commencer à produire ou à localiser des jeux vidéo.Les recomm andatio ns du DLDP pour amélio rer la vitalité numéri que du Breton Performance numérique regroupe des indicateurs faisant référence à ce qui peut être fait numériquement avec une langue. C'est une façon différente de voir dans quelle mesure une langue est utilisée sur différents supports. La perspective ici est davantage axée sur les objectifs pour lesquels il est utilisé que sur la gamme de supports disponibles sur lesquels il est utilisé. Nous avons identifié cinq indicateurs pour ce groupe: disponibilité des services Internet, réseaux sociaux localisés, logiciels localisés, outils / services de traduction automatique et domaine de premier niveau Internet dédié.

	Recommandations
	3.1.3 Performance numérique
	7

OFIS PUBLIK AR BREZHONEG. L'enseignement aux adultes, Bilan 2017 [en ligne]. [S. l.] : Ofis Publik Ar Brezhoneg, 2018. Disponible à l'adresse : http://www.fr.brezhoneg.bzh/include/viewFile.php?idtf=3385&path=04%2F3385_380_Bilans-2017-ar-c-helenn-d-an-oadourien-stumm-fr.pdf. 

Diachronique

http://www.drouizig.org/index.php/br/

https://www.breizhvod.com/

http://www.brezhoneg.bzh/156-opab.htm 

Institut Supérieur de l'Electronique et du Numérique. https://www.isen.fr/

TES (pe Ti Embann ar Skolioù) a zo un ti-embann publik a sav dafar pedagogel evit an holl skolioù brezhonek (publik, prevez ha Diwan). E-barzh e guzul embann e vez bodet ensellerien bedagogel war ar brezhoneg ha kuzulierien begagogel war ar c'hentañ hag eil derez deus an tri hentad brezhonek. http://www.reseau-canope.fr/tes/index.php

Sellout ouzh : Stagadenn 6 -Skolajoù ha liseoù goulennetaet

44http://www.brezhoneg.bzh/MOT_CLE//ID_ANNUAIRECATEGORIE/97/op/ANN_LIBELLE_FR+asc/cp/ f89865d37b3f22fe0f0d/mp/10/ID_ANNUAIRECATEGORIEPARENT//Fp/Rechercher/67-kelenn.htm

TKKK = Teknologiezhioù ar C'helaouiñ hag ar C'hehentiñ evit ar C'helenn (e galleg: «Technologies de l'Information et de la Communication pour l'Enseignement » pe TICE).

E galleg: «synthèse vocale». Mozilla en deus digoret ur raktres anvet «Mozilla Common Voice». Pep hini a c'hall kemer perzh ennañ evit sevel un anaouder ar vouezh. «Ar raktres Common Voice a zo un intrudu eusMozilla evit sikour ar mekanikoù da gompren penaos e komz an dud wirion.» (https://voice.mozilla.org/br).

The Breton language in education un France, 2nd edition [en ligne]. [S. l.] : Mercator-Education, 2003. Disponible à l'adresse : https://www.mercator-research.eu/fileadmin/mercator/documents/regional_dossiers/ breton_in_france_2nd.pdf.

Gallout a reer kavout an enklask war ar brezhoneg er stagadennoù (Stagadenn 9 -DLDP -Breton, a digital language) hag an enklaskoù war an euskareg, karelieg ha sardeg war internet : http://www.dldp.eu/fr/content/rapports-sur-la-diversit%C3%A9-des-langues-num%C3%A9riques-en-europe

Holl binviji an DLDP a zo da vout kavet war al lec'hienn : http://www.dldp.eu/en/content/dldp-results

CEBERIO BERGER, Klara, GURRUTXAGA HERNAIZ, Antton, SORIA, Claudia, et al. How to use the Digital Language Vitality Scale [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Vitality-Scale.pdf.

Infrastructure de connectivité

HICKS, Davyth. The Digital Language Diversity Project, Breton -a digital language ? [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2017, p.17. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Breton-Report.pdf.

98 HICKS,Davyth, SORIA, Claudia, BARONI, Paola, et al. Pak Treuzveviñ ar Brezhoneg Niverel, Erbeoù an DLDP evit gwellaat buhezegezh niverel ar brezhoneg [en ligne]. [S. l.] : Erasmus +, 2018, p.5. Disponible à l'adresse : http://www.dldp.eu/sites/default/files/documents/DLDP_Digital-Language-Survival-Kit-for-Breton_BR.pdf.

Da-heul, videoioù a zispleg mont en-dro meziantoù ar rannad « Geriadurioù » : FieldWorkshttps://vimeo.com/111419885 ; Lexonomy -https://www.lexonomy.eu/docs/intro/

Pe « Intelligence Artificielle »

Dibabet eo bet e-pad emvod kentañ ar poellgor Bed Niverel e Brest e miz Here

sevel ur porched bras a sell ouzh an dafar, an dud hag ar raktresoù liammet ouzh an niverel e brezhoneg.

A. M. a zo un ezel istorel deus an Drouizig

"Ar raktres Common Voice a zo un intrudu eus Mozilla evit sikour ar mekanikoù da gompren penaos e komz an dud wirion." https://voice.mozilla.org/

Ar poellgor

V. a oa ur c'helenner deus Diwan.

Y.-M. a zo ur c'helenner deus Diwan.

QWANT a zo ul lusker enklask troet e brezhoneg. https://www.qwant.com/,

http://www.drouizig.org/klask/

sur 5 25/04/2018 à 11:13

For a summary see http: //www . langue-bretonne .com/sondages/NouveauSondage .html

See the Breton region's language policy paper http: //www .bretagne .bzh/upload/docs/application/pdf/2012-04/rapport_dactualisation_de_la_politique_linguisique_201 2 .pdf

Voir http: //www.langue-bretonne.com/sondages/NouveauSondage.html

Voir le document de politique linguistique de la région bretonne http: //www.bretagne.bzh/upload/docs/application/pdf/2012-04/rapport_dactualisation_de_la_politique_ linguisique_201 2.pdf

Voici la répartition complète: 14 pour <20, 36 pour le groupe 21-29,

pour le groupe 30-39, 40 pour le groupe 40-49, 39 pour le groupe 50-59, 24 pour le groupe 60-69 et 4 pour le> 70 ans. la langue?

http://www.fr.brezhoneg.bzh/42-traducteur-automatique.htm

Une description plus détaillée des résultats de l'enquête se trouve dans : Hicks, D. (2017).Breton -a digital language? Reports on Digital Language Diversity in Europe. Work carried out within the Digital Language Diversity Project (www.dldp.eu), EC Erasmus+ Programme (2015-1-IT02-KA204-015090).

Pour une explication des indicateurs et de la signification des scores, veuillez vous reporter au document suivant: Ceberio et al. 2018. "How to use the Digital Language Vitality Scale". DLDP. http://wp.dldp.eu/wp-content/ uploads/2018/08/ HowToUseTheDLVS.pdf

http://wp.dldp.eu/wp-content/uploads/2018/09/Digital-Language-Survival-Kit.pdf

Mozilla Thunderbird

Kenrouedadposteler An Drouizig -Troidigezh Joomla! financé par l'Union européenne dans le cadre du programme Erasmus + (Grant Agreement no. 2015-1-IT02-KA204-015090).

https:// books.google.fr/ books? id=vZNJAAAAcAAJ &printsec=frontcover# v=onepage&q&f=false Dictionnaire et colloques, françois et breton Guillaume Quiquer / 1626 http://gallica.bnf.fr/ ark:/12148/ bpt6k8707560g Troioù-lavar lec'hienn Kervarker http:// www.kervarker.org/fr/ proverbs_02_a.html Lavarou koz a Vreizh-Izel : Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne Léopold-François Sauvé / 1878 https://archive.org/ stream/ proverbesetdict00sauv goog Furnez Breiz, Receuil de proverbes bretons Auguste Brizeux / 1860 https:// books.google.fr/ books? id=Tro5AAAAcAAJ& pg=PA341#v=onepage &q&f=false Anvadurezh An anvioù bihan brezhonek OPAB http:// www.brezhoneg.bzh/ 79-dibab-un-anvbihan.htm Orin an anvioù familh http:// www.ouessant.fr/ histoire-et-traditions/ 32-patrimoine/12comprendre-les-noms-7 9 / 160 de-famille? perPage=100 Lec'hanvadurezh Lec'hanvadurezh Kervarker.org http:// www.kervarker.org/fr/ names_01_name1.htm l Enklaskoù lec'hanvadurezh OPAB http:// www.fr.brezhoneg.bzh /176-etudestoponymiques.htm Kerofis OPAB http:// www.fr.brezhoneg.bzh /40-kerofis.htm Kompren an anvioù kumun : brezhoneggalleg-saoznegalamaneg http:// www.ouessant.fr/ histoire-et-traditions/ 32-patrimoine/6comprendre-les-nomsde-lieux-bretons? perPage=100 Lec'hanvadurezh Galleg-Brezhoneg-Gallaoueg Lexilogos https:// www.lexilogos.com/ breton_noms_lieux.ht m Lec'hanvadurezh koadoù ar Menez Are Annik Toberne / 1954 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1954_num_61_ 2_1970 Lec'hanvadurezh aodoù Breizh François Falc'hun / 1948 http://www.persee.fr/ doc/abpo_0003-391x_1948_num_55_ 1_1859 Almanagoù Almanag vreton ha keltiek Grand Terrier http://grandterrier.net/ wiki/index.php? title=Almanach_annue l_breton Porchedoù bras Preder http://www.preder.net/ r/geriadur/ geriadur.php?locale=br Lexilogos https:// www.lexilogos.com/ breton_dictionnaire.ht m Brezhoneg21 http:// www.brezhoneg21.co m/geriadurGB.php Porchedoù bras Anv Chomlec'h internet radiobreizh.bzh http://www.radiobreizh.bzh/bzh/index.php Kreizenn Enklaskoù Breizhek ha Keltiek https://www.univ-brest.fr/crbc/ Projet de Recheche En Littérature de Langue Bretonne (PRELIB) http://mshb.huma-num.fr/prelib/ Kleweled Doare kleweled Anv Titouroù Chomlec'h internet Niverenn Radioioù Radio Kerne unyezhek http:// www.radiokerne.bzh/ br/ Radio Kreiz Breizh divyezhek http:// kreizbreizh.radio.fr/ Arvorig FM unyezhek http://arvorigfm.com/ Radio Bro Gwened divyezhek http://www.radio-brogwened.com/ RCF divyezhek https://rcf.fr/ Radio Breizh Izel divyezhek http:// francebleubreizhizel.r adio.fr/ Abadennoù Skinwel Frañs 3 Breizh Bali Breizh, An Taol Lagad, ... https://france3regions.francetvinfo.fr /bretagne/emissions/ france-3-breizh Klewelet enlinenn An Tour Tan http:// www.antourtan.bzh/ http://www .kevrebreizh .org http://www .brezhoneg .bzh/ http://www .tiarbrezhoneg .com/ http://www .preder .net/index .php/br/ http://www .skolvreizh .com/komzoubrezhonegmenu http://7seizh .info/ http://abp .bzh/ http://argwiad .online .fr/ http://dbbrezhoneg .weebly .com/ http://www .breizhvod .com/films .html http://ya-ouank .com/ http://www .bretania .bzh/ http://memoubrezhonek .tumblr .com/ http://labourzo .ubapar .bzh/?lang=br http://www .brezhoneg .org/br https://emglev .wordpress .com/ http://embann .an .hirwaz .online .fr/ http://keit-vimp-bev .info/ http://www .ubapar .bzh/ http://www .b-heol .com/accueil https://dipode .wordpress .com/2015/01/ https://soubennargeek .wordpress .com/ https://alennebrezhoneg .wordpress .com/ http://hadenn .bzh/ http://www .comboutique .com/fr/shop/breiz .atav http://www .kenti-kentan .bzh/ http://www .disuj .eu/ http://skoedhabanniel .blogspot .fr/ http://www .arundro .fr/ http://app .plantkelt .bzh/akp/web/about?2 http://www .centre-foretbocage .com/?lang=br http://www .ugbrezhoneg .com/index .php http://kostimatisto .eklablog .com/ http://www .webklas .org/ https://kletergerkleteker .wordpress .com/ http://distribilh .bzh/index .php/fr/ http://waranhent .bzh/index .php http://douarhatan .free .fr/index .php http://bzh .quimper .bzh/ http://canope .ac-rennes .fr/tes http://drouizig .org http://ecomusee-monts-arree .fr/brt/ http://france3-regions .francetvinfo .fr/bretagne/ http://gcompris .net/index-br .html http://google .bzh .bz/ http://klask .com http://tiarvro-kemper .bzh/br/ http://www .abp .bzh http://www .abpweb .fr/ http://www .breizhvod .com/ http://www .bretagne .bzh/ http://www .brezhoneg .bzh/ http://www .brezhoweb .com/ http://www .dastum .bzh/?lg=BZH http://www .radiobreizh .bzh/bzh/index .php http://yabzh .com/ http://www .deezer .com ; http://www .dizale .bzh/, http://www .drouizig .org/ http://www .drouizig .org/index .php/br/, http://www .gwenood .bzh/ http://www .klask .com http://www .leschampslibres .fr/bretagne/ http://www .quimperle-communaute .bzh/Version-bretonne, http://www .radiobreizh .bzh/bzh/index .php ; http://www .scoop .it/t/livres-en-breton?page=6, http://www .stered .eu/br/ http://www .tebeo .bzh/replay/183-arvest-kafe, http://www .touristerezh-breizh .bzh http://www .ya .bzh https://www .consobreizh .com/, https://www .finistere .fr/ https://www .francebleu .fr/breizh-izel https://www .francebleu .fr/ http://www .radiobreizh .bzh/ http://yabzh .com/ https://abp .bzh/index .php?langue=bzh http://edubreizh .com/ 7. List of Relevant Websites

 2 OJ C 187, 18.7.1988, p. 236. 3 OJ C 92 E, 16.04.2004, p. 322. 4 OJ C 76 E, 25.3.2004, p. 374. 5 OJ C 117 E, 6.5.2010, p. 59. 6 OJ C 93, 9.3.2016
SUGGESTIONS

The Committee on Industry, Research and Energy calls on the Committee on Culture and Education, as the committee responsible, to incorporate the following suggestions into its motion for a resolution:

A. whereas the European Union has 24 official languages and more than 60 national, regional, minority, sign and migrant languages;

B. whereas more than 20 European languages are in danger of digital language extinction; whereas language technologies (LTs) play an essential role in protecting and promoting linguistic diversity, especially in the case of lesser-used languages;

C. whereas according to UNESCO, only 30-50 % of online content worldwide is in English; whereas high-quality machine translation and computer-aided translation will help to overcome language barriers and improve cross-lingual information access; D. whereas multilingualism is one of Europe's greatest assets and a founding principle of the EU, promoting increased proximity in a Europe for citizens, but is also one of its biggest challenges and should enhance the development of the gigabit society;

E. whereas the Commission acknowledges that the Digital Single Market must be multilingual; whereas no common EU policy has been proposed to address the problem of language barriers; F. whereas the EU and its institutions have a duty to enhance, promote and uphold linguistic diversity in Europe; 

Breton -a digital language?

The Digital Language Diversity Project 2

Table of Contents

List of Figures . . . 

I. PRÉCONISATIONS DU CONSEIL CULTUREL DE BRETAGNE POUR LA POLITIQUE LINGUISTIQUE EN FAVEUR DU BRETON

1) Appliquer la convention État-Région de 2015

Beaucoup de dispositions importantes sont en effet restées lettre morte et notamment :

-Les campagnes de promotion annuelles de l'État et la Région en faveur de l'enseignement bilingue.

-On est sans nouvelle de l'avancement de plusieurs réflexions prévues au contrat sur : « le dispositif d'éducation/formation des enfants et adolescents brittophones à la pratique d'internet et des réseaux sociaux », ou « le développement de l'encadrement sportif en langue bretonne ».

-Aucune incitation ne parait avoir été faite en direction des communes et des intercommunalités pour la mise en place de ces dispositifs. On n'a pas non plus connaissance que les « conventions particulières » envisagées aient été signées.

-La « chaîne régionale de plein exercice sur un canal dédié » que France-Télévision avait en projet ne parait plus à l'ordre du jour.

-Le « groupe de réflexion sur la situation et les perspectives du théâtre en langue bretonne » que l'État et la Région prévoyaient de mettre en place l'a-t-il été ?

-Les discussions prévues entre l'État et la région pour le soutien financier à l'institut de formation Kelenn ne se tiennent pas.

-L'extension de l'application de la convention à la Loire-Atlantique, en association avec le Conseil départemental, permettrait de lui donner toute sa cohérence. 

Les transports publics

La politique des transports de la région prend en compte les questions linguistiques : ainsi le pelliculage des TER est intégralement bilingue. Les autres autorités organisatrices de transports seront encouragées à mettre en place des politiques similaires. La Région souhaite que les gestionnaires d'infrastructures et exploitants s'engagent dans la mise en place progressive d'une signalétique bilingue paritaire français/breton pour l'accueil des usagers.