E Myriam Kanennoù Bro-Gwened 
  
Guillevic 
  
  
  
Geriaoueg an dristez

Penaos e vez diskouezet an dristez e kanennoù Bro-Gwened ? Peseurt gerioù a vez implijet evit en ober ? Petra a lâr ar gerioù-se a fromoù ar Vretoned ? Furchet eo bet en ur c 'horpus a sonennoù gwenedek evit sevel al listennad gerioù da heul evit klas respont d'ar goulennoù-se.

I. Peseurt santimantoù a vez maget get ar Wenedourion pa vezont trist ?

E studial ar c'hanennoù savet gete e weler pegen pinvidik eo tachenn ar gerioù implijet evit komz

Setu ur ger a vez kavet er C'hatolikon, koshoc'h neuze ag ar ger chagrin. Dont a ra ag al latin izel a C'hallia tristicia, tristitia e latin klasel. 

Mod

Ar velkoni

Lan a velkoni e c'hell bout ivez kalon ar Vretoned. Ha setu ur ger a gaver ivez er C'hatolikon. A orin gresian eo pa za ag ar gerioù mélas (du) ha kholé (bestl), tremenet e latin melancholia. Ur ger a za a dachenn ar vedisinerezh da gentañ e-raok bout bet implijet er vuhez foran ha kavet e vez kalz muioc'h er sonennoù savet get tud desket (beleien d'an aliesañ) evit er re savet get tud ar « bobl ».

Mes ne vira ket ar sonennoù hengounel da welet é kreskiñ e jardrin an dud yaouank louzaouenn ar velkoni e-tal hani ar jalouzi :

Tri sorte plant zou plant' in hei, Levan, soursei ha jâlouzei. 

Gloaz (gloez)

War skeul an dristez eo ar c'hloaz un tamm kreñvoc'h peogwir e kas ur soñj a c'houzañv oc'hpenn ar fed da vout trist. Ur wezh m'emaint skuilhet emañ torchet an daeroù pe aliesoc'h sec'het.

II. Penaos e vez diskouezet an dristez get ar

Eüruzamant n'eo ket bepred an daeroù un arouez a dristez ha gallout a reont bout skuilhet abalamour d'ar joa d'en em gavet en-dro goude ur prantad hir a zisparti.

Ur wezh an amzer ne vez ket komzet ag an daeroù mes ag an dour a red a fas an dud chagrinet mes ar skeudenn-se ne vez ket implijet alies. N'em eus kavet metaforenn all erbet evit komz ag an daeroù.

Huanadiñ (huanadein)

Huanadiñ a ra ar Vretoned a-c'houde pell pa vez kavet ar get huanat en henvrezhoneg dija. Meneget eo er C'hatolikon ivez ha gellout a ra bout liammet ar germañ get ar gerioù uchenaid en kembraeg hag osnadh en iwerzhoneg. Stummet e vehe get ar gerioù huel hag anä (analiñ).

Pand eo don ar glac'har e huanad an dud noz ha deiz. Ar galon ivez a c'hell huanadiñ. Huanadet e vez àr-lerc'h un dra bennak evel al liberte mes ar garantez eo an dra a ra d'an dud huanadiñ d'an aliesañ.

En hani e garan e hra dein huañnadein Huañnadein noz ha dé, dé ha noz hirvoudein ;

  -se e krog da skouer gwerzenn an dizerterion dastumet get Jean-Mathurin CADIC 2 : Ne huélamb kin bamdé meit ankin ha tristé Kavet e vez ingal er c'hanennoù, daoust ma ne vez ket ken alies ag ar ger chagrin. Ar merc'hed o deus o c'halon en dristez abalamour d'o dousig difeal pe a zo lakaet en dristez pand int fall dimezet. Lan a dristez eo an dud pe gwazhoc'h c'hoazh pant int lakaet pe 'ploñjet » en ur mor a dristez é kimiadiñ d'ur beleg karet pe d'ur roue forbannet : Éz-é de hanaùet é peh mor a dristé En dès groeit d'emb kouéhel en dud a falanté, Trebil, mizér, glahar', ankin, affliction, Kement-sé e gavér bremen é peb kanton Aviz d'an dud a Vourieg, dastumet get Augustin GUILLEVIC 3 3. Ar glac'har Tudennoù ar c'hanennoù o deus kalz muioc'h a c'hlac'har evit m'o deus a dristez hag a chagrin. Kozh a-walc'h ar ger ivez daoust ma n'er gaver ket er C'hatolikon e vez implijet e c'hrenn-vrezhoneg ha kavet neuze e testennoù ar XVvet kantved. Emile Ernault a doste ar ger glac'har d'ar gouezeleg a vro-Iwerzhon galar a sinifi hiniv kleñved ha d'ar c'hembraeg galar ivez en deus an hevelep ster ag ar brezhoneg glac'har. Glac'har a garantez o deus an dud yaouank ha na pezh ur glac'har da vout rediet da zimeziñ get un evour. Gellout a reont bout e glac'har 'el ar plac'h pa za he dousig da vout beleg pe oueliñ get glac'har é c'hortoz o c'harantez ha na zistro ket d'ar servij. Er plahig Marion, gued ankin ha glahar Hag én dé hag én noz ne hra nameid ouilar. "Ar plac'hig Marion", dastumet get Jean-Mathurin CADIC Glac'har o deus ivez an dud d'unan bennak, pa vehe da Soudard ar Fur pe da M'ami Mandart pe d'un dra bennak 'el d'o yaouankiz. Hag amañ e tosta ster ar ger d'ar ger hiraezh kentoc'h evit ar ger tristez.

  Goueliñ a zo ar pezh a vez graet d'an aliesañ. Stummoù ar verb a vez kavet a zo liesseurt : get ar « g » pe hep : goueliñ pe oueliñ, gouelar pe ouelar, gouelon. Pegen alies e vez goulennet d'ur plac'h perak emañ-hi é oueliñ! Ha gwir eo e ouel alies ar merc'hed yaouank ha abegoù o deus evit hen ober pand int rediet da zimeziñ pe pand int dilezet get o c'harantez. Ar baotred a ouel ivez neoazh : ar soudard prizonet, ar beleg pa gimiad doc'h e barrezianiz pe pa intera ur plac'h yaouank drouklazhet,... Kommañs e ra 'n iliz glubein, ô ! Kommañs e ra 'n iliz glubein, Kommañs e ra 'n iliz glubein, Latira o roulanla Get plac'h an éred é ouilein Latiroula la leno. Dastumet get Polig Montjarret, kanet get Julien le Ménah a Gaodan e miz Ebrel 1952 7 Ken bras e c'hell bout ar chagrin eo diaes miret a oueliñ ha gouelet e vez hep arsav, noz ha deiz, deiz ha noz. Gouelet e vez ar penn soubet pe pleget. Lod a gav gwelloc'h goueliñ o-unan mes en doare-gourc'hemenn e vez implijet ar verb ivez pa vez goulennet get ar Vretoned goueliñ holl-asambles a-wezhoù pa gollont ur roue, un haroz pe un den santel da skouer. Gouelet e vez d'unan bennak pe d'un dra bennak 'el d'ar yaouankiz kollet da skouer. Mes lies eo ar gwezhioù 'lec'h ma vez implijet ar verb-mañ er stumm-nac'h. « Tavit, chikit, ne ouelit ket » a zo ur frazenn a zo ken boutin er sonennoù hengounel eo daet da vout ur c'hliche e Bro-Gwened mes e lec'hioù arall e Breizh ivez. Ha pa ne vez ket goulennet get ar paourkaezh plac'h glac'haret tevel e vez goulennet geti arsav a oueliñ. Taùit, taùit, ta merhed Taùit, taùit ta, ne ouilit ket Hag el ma demb ni d'en armé Rah 'r baotred n'en dint ket Jandarmed Sant-Yehann, dastumet get Kanerion Bro-Boio ha kanet get Henriette Bernard e 1992.b. An daeroù (an dareù) Ma ta an daeroù a-greiz ar galon e taont ivez a-bell en istor ar gerioù pa vez kavet ar ger daer e wrizienn en dákru indo-europeanek. Ha kar eo neuze d'an dagrau kembraek, d'an dakrya c'hresianek, d'al lacrima latin, d'an tear saoznek, d'an Träne alamanek… Ha kavet e vezont ingal é skuilhiñ, é redek pe raloc'h e kouezhiñ a zaoulagad an dud betak glubiñ o dilhad a-wezhoù pe kejiñ get ar mor zoken. Paotred pe merc'hed a skuilh daeroù ha d'an aliesañ int tud yaouank glac'haret get ur chagrin a garantez. Pe nac'het eo bet an eured get ar gerent, pe traiset int bet get o dousig. A-wezhoù ivez e red an daeroù a-gaoz da varv o c'harantez. Er lez ketañ, dastumet get Kanerion Bro-Boio ha kanet get Guy Le Corre e 1997. Ar merc'hed a skuilh daeroù kar int rediet da zimeziñ pe pand int fall dimezet. An daeroù-se a red ivez abalamour d'ar vezh pe d'ar c'heuz pa vez kollet o inour. Daeroù ar baotred a vez gwelet kentoc'h pand eo arru ar prantad da gimiadiñ doc'h o zud pe doc'h o dousig, pe doc'h o fobl pand int ur roue pe ur beleg forbannet.

Levan, soursei ha jâlouzei Ha lezeùen er velcoñnei

  

. Dastumet get GILLIOUARD, kanet get Jean-Marie Nézet an 30-XI-1913 4 5. Poan (poen) Sterioù lies en deus ar ger poan ha ret eo dispartiiñ ar sterioù-se. Ne vez ket ar boanbenn get ar Wenedourion, droug-penn o devez. Ne vez ket implijet ar ger poan neuze evit ar pezh a denn doc'h ar c'hleñvedoù. Neoazh, n'eo ket evit an abeg-se ne vez ket kavet ster diaezamant ar c'horf get ar ger poan mes implijet e vez kentoc'h liammet get al labour. Poan en deus al labourer-douar goude un devezh hir a labour, poanioù o deus ar vartoloded àr ar mor bras embarket. Poan a sinifi ivez ar strivoù a raer evit tizhout ur pal hag e karantez e vez alies kollet ar boan pa vez nac'het reiñ ar verc'h get an tad da skouer. Laoskomp a gostez ar sterioù-se evit degemer kentoc'h ar ster a dristez en deus ivez ar ger poan. Poan en o c'halon pe poan d'o c'halon o deus an dud yaouank dilezet, ha pa n'eo ket en o c'halon emañ lec'hiet ar boan emañ en o spered. Traoù zo ivez a ra poan d'o c'halon 'el kan an durzhunell p'he deus kollet he far pe difealded un dousig treitour : O

non pas sur dénig ieuank, nen des ket a bardon Er péh e huél men deùlagad e hra poén d'em halon

  Ar vugulez d'ar Lann, dastumet get Kanerion Bro-Boio ha kanet get Marie-Lyne Mandart e 2005. Dont a ra ar ger poan ag ar ger latin poena. Kavet e vez ar ger poen e kembraeg ivez. Da dostaat eo d'ar ger galleg peine.

gwelet al levrlennadur berr

id.

Dihunamb, Meurzh 1907, niverenn 21, pp. 343-344. 

Embannet e Revue de Bretagne et deVendée et d'Anjou, Février 1889 

Bleuniou Breiz-Izel, Annales de Bretagne,Tome 19, numéro 1, 1903. pp. 29-49 

La Croix duMorbihan, 3 novembre 1901, p. 2 

Raksé chonjet em es eit disammein m'inéan Seùel ur soñnennig d'en hani e garan

En hani e garan, savet get Jean-Baptiste Olieroù 8 Pa ne vez ket huanadet e vez laosket huanadoù. Kavet e vez daou stumm hag an anv-mañ : ur stumm gourel : huanad hag unan benel : huanadenn. Ar huanadoù a c'hell bout poanius. En ur bourmen er sonennoù e vez kavet soñjoù hirvoudus ur bobl a vag he zristez en istorioù karantez melkonius, e kimiadoù poanius ha ne glask ket kuzhat he gloaz. Pa dreuz ar Vretoned mareoù a dristez hag a chagrin chifus e tiskouzhont o chagrin é skuilhiñ daeroù stank hag é sevel kanennoù. Get ma pado ar youl da sevel sonennoù ma pad an amzerioù glac'harus.