Nafar-Lapurterazko Galdera 
  
Eta Galdegai Indartuez 
  
OHAR BATZUK

Keywords: Analisi honek, erakusten dugu, lanaren lehen

SARRERA

Artikulu honetan nafar-lapurterazko euskalkietako galdera-erantzun testuinguruetako egitura sintaktiko berezi batzuk aztertuko ditugu. Egitura hauek galdera indartu egitura eta galdegai indartu egitura izendatuko ditugu. Euskalki hauetan besterik aurkitzen ez ditugun egiturok galdegai eta galdera egitura estandarrekin alternantzian agertzen dira, hots, ez dira Mendebaldeko euskalkietako galdera eta galdegai egitura 'estandarren' aldaki dialektal hutsa, egitura 'estandar' hauetaz gain erabiltzen diren gainerako egitura batzuk baizik 2 . Aipatutako alternantzia behean ilustratua da: (1)-eko galdera-erantzun pareak galdera eta galdegai egitura estandarrak erakusten ditu, eta (2)-koak egitura indartuak:

(1) a.

Nork ikusi du Jon? Galdera Egitura Estandarra b.

[Mirenek] G ikusi du Jon Galdegai Egitura Estandarra

(2) a. Nork du Jon ikusi? Galdera Egitura Indartua 1 Ohore handia da guretzako Patxiren omenezko liburu honetan parte hartzea eta gure eskerrik beroenak eman nahi dizkiegu argitaratzaileei. Halaber, mila esker ere hemen garatutako ideiak modu batean zein bestean atontzen lagundu diguten guztioi; bereziki Jon Casenave, Ricardo Etxepare, Beñat Oyharçabal eta Myriam Uribe-Etxebarriari. 2 Rebuschi 1983/1997-k dioenez honelako egiturak auzo-euskalki batzuetan ere agertzen dira. Ikus ere Osa 1990.

b.

[Mirenek] G du Jon ikusi.

Galdegai Egitura Indartua

Galdera eta galdegai indartu egiturak aspaldian ditugu ezagunak euskalaritzan (ikus, besteak beste, [START_REF] Lafitte | Grammaire Basque (Navarro-Labourdin littéraire), berrikusitako eta zuzendutako argitalpena[END_REF][START_REF] Rebuschi | A Note on Focalization in Basque[END_REF]/1997[START_REF] Oyharçabal | Behako bat ezezko esaldieri[END_REF][START_REF] Osa | Euskararen hitzordena. Komunikazioa zereginaren arauera[END_REF][START_REF] Etxepare | Focalization[END_REF], baina, guk dakigunaren arabera, egiturok ez dira oraino berariaz eta sistematikoki aztertuak izan beren alderdi semantiko-pragmatiko eta sintaktikoak kontutan hartuz. Honela bada, artikulu honetan galdera eta galdegai egitura indartuen sintaxi eta semantikaren aurkezpen bat egin nahi genuke egitura hauen ezaugarri nagusi batzuk aipatuz eta analisi posible bat iradokiz.

Artikuluaren antolamendua honakoa da: lehenik, bigarren atalean perpaus bakunetako galdera eta galdegai egitura indartuen hitz hurrenkera murriztapenen aurkezpen bat egiten da.

Ondotik, hirugarren atalean mendeko perpausetako jokamoldea ikertzen da mugimendu luzeko eta pied-piping estrategietako propietateak aztertuz. Laugarren atalean egitura indartu hauek NZ-eta galdegai anitzezko perpausak sortzeko ematen dituzten bideak azaltzen dira.

Bosgarren atalean egitura hauek antzeko propietateak dituzten beste egitura batzuekin konparatzen dira: frantsesezko bi galdera estrategiekin (in situ eta mugimendu bidezkoa) eta perpaus erdibituekin (cleft). Azkenik, seigarren atalean egitura indartu hauen analisi posible bat iradokitzen dugu. zazpigarren atalean artikuluaren orotariko ondorioak aurkezten ditugu eta etorkizunerako langaiak pausatzen.

HITZ HURRENKERA

Galdera edo galdegai egitura estandarrean (ikus (1a)), galdegaia edo galde-sintagma aditz nagusiaren ezkerreko lehenengo posizioan agertzen da aditz nagusia aditz laguntzailearen ezkerrean agertzen delarik. Bi adizkiek osagai bat osatzen dute, eta partikula modal bakan batzuez gain ('omen', 'ote'…) bien artean ezin da ezer tartekatu. Adibidez, 'atzo' bezalako adberbio baten distribuzioa nahiko librea da esaldiaren barruan (ik. [START_REF] Osa | Euskararen hitzordena. Komunikazioa zereginaren arauera[END_REF][START_REF] Elordieta | Verb movement and constituent permutation in Basque, doktorego tesia[END_REF], honela (3)-ko esaldi guztiak erabat gramatikalak dira, baina 'atzo' ezin ager daiteke aditz nagusi eta aditz laguntzailearen artean (ik. (4)):

(3) a. Atzo Jonek Miren ikusi zuen.

b. Jonek atzo Miren ikusi zuen.

c. Jonek Miren atzo ikusi zuen.

d. Jonek Miren ikusi zuen atzo.

(4) *Jonek Miren ikusi atzo zuen.

Bi aditzok, honenbestez, sintagma bat osatzen dute galdegai zabaleko egituretan eta halaber gertatzen da galdegai eta galdera egituretan; ezin da aditz nagusi eta laguntzailearen artean tartekatu:

(5) a. Egitura indartuaren eskema orokor hori ez da batere egitura estandarrengandik urrun:

azken honetan ere NZ-aditz edo galdegai-aditz ondokotasuna mantendua izaki, gainerako elementuen kokagunea 'askea' baita, (17) eta (18)-ko bikoteetan ikus daitekeen bezala:

(17) a. Jonek [Mireni] G konpondu dio ordenagailua. b. Jonek ordenagailua [Mireni] G konpondu dio (18) a. Jonek [Mireni] G dio ordenagailua konpondu. b. Jonek ordenagailua [Mireni] G dio konpondu.
Atal honetan, NZ eta galdegai indartu egituren barruko hitz hurrenkera datuak begiratu ditugu. NZ eta galdegai egitura estandarretatik hurbilak dira oso. Desberdintasun bakarra zera da, NZ-sintagma edo galdegaia aditz konplexuaren ezkerrean agertzeko ordez aditz laguntzaile soilaren ezkerrean agertzen direla.

Ondoko ataletan, egitura indartua egitura estandarrari konparatzen segituko dugu, gure atentzioa bi puntutan zentratuz: esaldi konplexuen kasua alde batetik (3. atala), eta NZ edo galdegai anitzen kasua bestetik (4. atala).

MENDEKO PERPAUSETAKO JOKAMOLDEA

Atal honetan egitura indartuetan 'ateraketa' nolakoa den aztertuko dugu, euskarazko NZ eta galdegai egitura estandarrez dakigunarekin alderatuz.

NZ eta galdegai egitura estandarretan, mendeko perpauseko osagai bat delarik NZsintagma edo galdegai, sintagma horrek bi jokamolde segi ditzake. Lehen jokamoldea edo estrategia mugimendu luzearena da: delako elementua perpaus nagusira mugitzen da, bertako aditzaren ezkerrera (19a Eta halaber gertatzen da haien balizko erantzunekin, hots, galdegai anitzezko egiturekin:

(26) a. *[Jonek] G du ekarri [ardoa] G , [Mirenek] G du ekarri [sagardoa] G ... b. *[Jonek] G [ardoa] G du ekarri, [Mirenek] G [sagardoa] G du ekarri... c. *[Jonek] G du [ardoa] G ekarri, [Mirenek] G du [sagardoa] G ekarri...
Berriz ere, hitz hurrenkera soila baino haratago so egiterakoan NZ eta galdegai egitura indartuak eta egitura estandarrak oso desberdinak direla agertzen zaigu. Egitura indartuetan NZ edo galdegai anitzezko egiturak sinpleki agramatikalak dira.

Ondoko atalean egitura indartuen alderdi semantikoa begiratuko dugu, bere alderdi aurresuposizional eta kontrastiboak kontutan hartuz. Horretarako antzeko ezaugarriak dituzten beste fenomeno batzuekin konparatuko ditugu; frantsesezko galdera-estrategia desberdinekin eta cleft egiturekin hain zuzen ere.

BESTE FENOMENO BATZUEKIKO KONPARAZIOAK

Literaturan, interpretazioaren aldetik galdegai eta galdera egitura indartuak egitura estandarrekiko alde txikia dutela ontzat hartu da, ñabardura kontu bat. Guk 'indartu' deitu ditugun egiturak enfatikoagoak direla esaten da, Lafitte 1944: 48-ren hitzetan "le relief est très accusé, même violent".

Baina zer efektu da zehazki 'indar' horren atzean? Atal honetan ikusiko dugunez, antzeko enfasi ukituak erakusten dituzten beste egitura batzuek badaude: (i) frantsesezko in situ galderak eta (ii) Cleft eta pseudocleft egiturak. Euskarazko NZ eta galdegai indartuak egitura hauekiko konparatuko ditugu.

Frantsesezko lau galdera estrategiak

Boeckx 1999-ek, Chang 1997-i jarraiki, frantsesezko galdera estrategia desberdinak aztertzerakoan, batetik bestera dauden interpretazio ezberdintasunak azpimarratzen ditu (ik.

ere [START_REF] Cheng | Licensing wh-in-situ[END_REF][START_REF] Baunaz | The syntax and semantics of wh in-situ and existentials: the case of French[END_REF]).

Frantsesez lau estrategia daude NZ-galdera bat egiteko. Ezkerretaratze estrategian (fronting), NZ-sintagma perpausaren ezkerrean agertzen da, eta subjektu-aditz laguntzaile inbertsioa gertatzen da (27a EXPL AUX plazerarekin C zuek gonbidatu ni nire tesi-defentsara "Plazerrarekin gonbidatzen zaituztet nire tesi-defentsara" Bi egitura moton arteko aldea interesgarria bada ere azpimarratzekoa da bi egituretan coda-k adierazten duena aurresuposatutzat jotzen dela (ik. [START_REF] Rialland | What is Focused in C'est XP qui/que Cleft Sentences in French?[END_REF][START_REF] Doetjes | Cleft Sentences[END_REF]). Honela, (34b)-koa bezalako adibide batean testuinguru (extra-)linguistikoaren arabera (adibidez, gonbidapen gutuna izatea) iragargarria den zerbait da, eta (34b)-ren igorleak (34b) igorriz hori plazerez egiten duela azpimarratzen du. Honenbestez, ikertzaile hauen arabera erdibitutako egitura guztietan, coda atalak aurresuposatutako informazioa adieraziko du, izan galdegai-hondo formakoetan nahiz galdegai zabal formakoetan.

Galdegai zabaleko egitura erdibituak alde batera utzita, galdegai-hondo formakoak exhaustibotasun eta kontrastibotasun berezi batez hornituak dira. Doetjes, Rebuschi eta Rialland 2004-k, aurreko Clech-Darbon, Rebuschi eta Rialland 1999-i jarraiki, ce expletiboarentzako izaera erlazional bat proposatzen dute bi predikatu erlazionatuz: cleft-eko predikatua (Q) coda-k adierazten duen predikatuari (P) exhaustiboki aplikatzen zaiola adierazten du:

(35) [ D ce] ⇒ λQ[Q(ιx(P(x)))]
Adibidez, (34a)-ko kasuarekin jarraituz, ce-k sartutako ιx(P(x)) deskripzio definituak 'eskaileretan erori dena' adieraziko luke, eta cleft-eko XP-ak (Jean) balio bat emango lioke deskripzio definitu honi. Honela bada, deskripzio definituak exhaustibotasun balioa ematen du aurresuposizioarekin batera.

Azpimarratzekoa da honelako egitura erdibituak frantsesez ez ezik beste hainbat hizkuntzatan ere aurki daitezkeela galdegai funtzioak adieraziz, horien artean ingelesa (ik. [START_REF] Rochemont | Focus in Generative Grammar[END_REF][START_REF] Hedberg | The Referential Status of Clefts[END_REF] eta euskara (ik. Saltarelli-eta 1988). Euskarazko adibide batzuk (36a) eta (36b)-n daude, erdibitutako egitura eta sasi-erdibitutako (pseudocleft) egiturenak, hurrenez hurren:

(36) a.

[Jon] G da etorri dena. Hurrengo atalean erdibitutako egitura hauek izan ditzaketen interpretazioekin jarraituko dugu beren kontraste eta aurresuposizioei erreparatuz.

Euskarazko NZ eta galdegai egitura indartuen interpretazioa

Frantsesezko datuak euskarazko egitura indartuetakoekin alderatzen baditugu argi ikus daiteke euskarazko NZ egitura estandarra frantsesezko ezkerretaratze eta ezkerretaratze berrindartu estrategiekin batera doala, eta egitura indartua in situ eta erdibitutako egiturarekin batera: egitura estandarretan galderak eragindako aurresuposizioa bertan behera gera daiteke ezezko erantzun batekin. Egitura indartu bati, aldiz, ezin zaio ezezko erantzunik eman.

(38) A: Zer ikusi duzu? B: Deus / fitsik ez.

(39) A: Zer duzu ikusi?

B: #Deus / fitsik ez.

Berdin gertatzen da bestelako galdera indartuekin ere:

(40) A: Nor da jin?

B: #Nehor.

Galdegai indartuekin efektu berdina lortzen da. Galdegai estandar bat ezeztatu daiteke, baina egitura indartu batean agertzen denean ezeztatzea ezinezkoa da. Horrela, adibidez, (42)ko adibideak erakusten du norbait etorri delako aurresuposizioa ezin dela bertan behera utzi: (44) a. Hurrengo atalean egitura indartu hauen analisi posible bat iradokiko dugu.

ANALISI BATERANTZ

Ikusi dugunez, galdera eta galdegai egitura indartuak perpaus erdibitu eta frantsesezko in situ galderekin konpara ditzakegu haien interpretazioaren aldetik. Honela bada, bi egitura mota desberdin genituzke; NZ edo galdegai egitura 'estandarrak' eta NZ edo galdegai egitura (51) ??Jonek du katilua hautsi, baina ez du bakarrik egin.

Ildo beretik, galdera egitura indartua bateraezina gertatzen da NZ anitzezko galderekin (izan ere NZ anitzezko galderak gertakari aniztasuna adierazten baitu).

Oro har ikusi dugunak pentsarazten digu egitura indartuena perpaus nagusiko fenomeno bat dela, perpaus nagusiko konplementatzaile sistemarekin lotua. Honela ψ buruaren distribuzioa baieztapen buruen banaketarekin lotu beharko genuke hizketa-ekintza nolakoa den adierazten dutenekin. Lan hau ordea, ondoko ikerlanetarako utziko dugu.

ONDORIOAK

Artikulu honetan nafar-lapurteran ohikoak diren galdegai eta galdera indartu egiturak aztertu ditugu. Ikusi dugunez, egitura hauek gehitutako enfasi batek bereizten ditu; egitura estandarrak baino aurresuposizionalagoak dira (hots, haien aurresuposizioa ezin da bertan behera utzi) eta hein berean, konstrastiboagoak ere badira. Gure analisian egitura hauek

  b. Etorri dena [Jon] G da. Iragar daitekeen moduan honelako egituretan ezinezkoak dira ezezkako erantzunak: (37) a. *[Ezer ez] G da ikusi dudana. b. *Ikusi dudana [ezer ez] G da.

(

  41) A: [Aitor] G jin da unibertsitatera. B: Ez, ez da nehor jin. (42) A: [Aitor] G da jin unibertsitatera. B: #Ez, ez da nehor jin. Ez da aurresuposizioarena bi egitura motak desberdintzen dituen parametro bakarra, perpausak adierazten duen gertakariaren bakartasuna ere berrindartua delako egitura indartuetan; hots, erdibitutako egiturak bezalaxe NZ eta galdegai egitura indartuak bereziki exhaustiboak dira. Ikus, adibidez, (43a-b)-ko bikotea, non galderan, beste norbait ere etorri dela inplikatzen den. Honelako testuinguru batean ezinezkoa da egitura indartua erabiltzea: (43) a. Nor besterik jinen da? b. *Nor besterik da jinen? Kontraste bera lortzen ote da frantsesez? Gehitu dezagun exhaustibotasun eza inplikatzen duen quoi d'autre ('zer besterik') goragoko (27a-d) galderetan (44a-d).

'

  indartuak'. Haien arteko aldea sintaktikoa izateaz gain semantikoa ere badenez gero egituron analisi orotariko batek modu bateratuan eman beharko luke kontu bi egitura motek erakusten dituzten propietateez. Irurtzun 2007-k galdegai egitura estandarren sintaxi-semantika interfazearen analisi minimalista bat eskaintzen du Rizzi 1997-ren perpaus ezkerreko periferiaren analisi kartografikoa eta Herburger 2000-ren galdegaiaren analisi semantikoa uztartuz. Semantikaren alorrari dagokionez Herburgerrek Davidson 1967 eta ondokoek garatutako gertakaritan oinarritutako semantikaren ildoko proposamen bat egiten du. Ikuspegi neo-Davidsondar honen arabera, perpaus bat funtsean gertakari baten deskripzioa da, non predikatuak gertakariaren edukia zehazten duen. Honela, parte-hartzaileak (argumentuak) gertakariarekin θ-rolen bidez lotutako predikatuak izango dira, eta elkarren artean konjuntzio bidez koordinatuak (ik. Parsons 1991, Schein 1993 eta Pietroski 2005, besteak beste). Honela bada, (45a)-ko perpausari (45b)-ko forma logikoa legokioke: (45) a. Jonek pilota eraman du. b. ∃e [eraman(e) & Egile(e, Jon) & Gai(e, pilota) & Orain(e)] Galdegai efektuei dagokienez, Herburgerrek gertakarien gaineko kuantifikatzaile existentziala bitarra dela proposatzen du. Kuantifikatzaileak bere murriztapenean esaldiaren 'eztabaidagaia' hartuko du (hots, galdegai ez den guztia, hondoa) eta besarkaduran galdegaia 6 : (46) a. [Jonek] F eraman du pilota. b. ∃e [eraman(e) & Gai(e, pilota) & Orain(e)] Egile(e, Jon) & eraman(e) & Gai(e, pilota) & Orain(e) Irurtzun 2007-k Herburgerren sistemaren moldaketa bat proposatzen du honelako galdegai-egituretan kuantifikazio existentziala baino gertakarien deskripzio definitu bat dugula proposatuz (δe[AURRESUPOSIZIOA][GALDEGAIA]). Kuantifikatzaile hau perpausaren ezker-periferiako Finº buruan kokatuko litzateke, galdegaiaren posizioaren azpitik eta perpausaren gaineko besarkadura hartuz: interfazea modu dinamiko eta artikulatu batean gertatuko da δsintagma topiko posiziora igo eta gero birproiektatzen duenean (ik. Irurtzun 2007 zehaztapenetarako). Interfaze honen ondorioz, eta goian aipatutako adibidearekin segituz, (48a) bezalako perpaus batek (48b) bezalako forma logiko bat izango luke: (48) a. Nik hautsi dut katilua. b. δe[hautsi(e) & Gai(e, katilua)] Egile(e, ni) Egitura logiko honek galdegai-egitura estandarrek dituzten aurresuposizio eta kontraste ezaugarriak modu naturalean azaltzen ditu: (i) alde batetik emana da (48b)-ko irudikapenak aurresuposizioak eragitea: deskripzio definituaren murriztapenak, diskurtsiboki anaforikoa izaki aurrekari bat behar du hari lotzeko. (ii) Beste alde batetik galdegai-egituren kontraste izaera ere deskripzio definituaren 'bakartasun' inplikaziotik deribatuko litzateke. Hau Irurtzun 2007-k δ-ri lotutako egiunezko inplikaturatzat jotzen du. Honela bada, balio hauek inplikatura bidez sartutakoak izanik bertan behera gera daitezke gainerako testuinguruak hala eskatzen baldin badu (inplikatura 'kantzelazioa' deritzona). Ikus adibidez (49)-ko adibidea, non galdegai-egiturak eragindako kontrastea bertan behera gelditzen den: (49) Jonek hautsi du katilua, baina ez du bakarrik egin. Zein dateke, bada, galdegai egitura estandar eta indartuen arteko aldea jasotzeko modua? Hemen ez dugu analisi osorik emango baina artikuluan zehar ikusitako propietateen harira litekeen analisi bat iradokiko dugu. Ikusi dugunez, galdegai egitura indartuen berezitasun semantikoa eragiten duten kontraste eta aurresuposizio berrindartuetan datza, perpaus erdibitu eta frantsesezko in situ galderetan bezala. Galdegai egitura estandarrek eragiten dituzten aurresuposizio eta kontrastea baino markatuagoa da egitura indartuetakoa, enfatikoagoa da. Honela bada efektu horiek jasotzeko proposatu nahiko genukeen bidea egitura indartuetarako beste kuantifikatzaile mota bat postulatzea litzateke: ψ, 'den bakarra' balioarekin. Kuantifikatzaile berezi honek galdegai egitura estandarretako δ kuantifikatzaileak dituen propietate berberak edukiko lituzke baina harekiko bi diferentzia nagusi ere: (i) Sintaktikoki, aditz-laguntzailearen mugimendu sintaktikoa eragiten duen tasun bat duke eta (ii) datxezkion 'existentzia' eta 'bakartasun' ezaugarriak ez dira inplikatura bidezkoak, lexikoki emandakoak baizik, hots, ezin direla bertan behera utzi (ikus (40) eta (42) adibideak gorago). Honela bada, galdegai egitura indartuetan honelako forma logiko bat genuke: (50) a. Nik dut katilua hautsi. b. ψe[hautsi(e) & Gai(e, katilua)] Egile(e, ni) Hots, 'katilua hausteaz den gertakari bakarrak ni nau egiletzat'. Honelako proposamen batekin modu errazean azal daitezke egitura indartuotako ezaugarri eta murriztapenak: alde batetik, existentziazko baieztapen lexikoak aurresuposizio berrindartua emango luke, honela, ezinezkoak egiten dira galdera egitura indartuetan ezezko erantzunak (galderak eta erantzunak logikoki kontraesana eragiten dute). Beste alde batetik ψ-k eragiten duen gertakariaren bakartasun esplizituak galdegai egituraren kontrastibotasuna berrindartzen du eta gertakari aniztasuna ezinezko egiten. Honela, ezinezkoa gertatzen da (49)-n egin bezala galdegaiak sortutako aurresuposizioa ukatzea:

  ). Bigarrena, pied-piping-a: NZ-sintagma edo galdegaia mendeko perpauseko aditzaren ezkerrean kokatzen da, eta perpaus osoa aditz nagusiaren ezkerrera mugitzen da (19b) (ikus Ortiz de Urbina 1989 et seq.,Irurtzun 2007, besteren artean).

	(24) a.	Jonek ekarri du ardoa, Mirenek ekarri du sagardoa...
	Hortaz, egitura indartuak mendeko perpausetan ezinezkoak direla esan daiteke. Hori bai, b. Jonek ardoa ekarrik du, Mirenek sagardoa ekarri du...
	perpaus nagusian egitura indartuak gramatikalak dira eta ondorioz (22)-n adierazten den
	eskema da esaldi konplexuetarako eskuragarri den estrategia bakarra: mendeko perpausean NZ edo galdegai anitzezko egiturak, ordea, erabat ezinezkoak dira galdera edo galdegai
	ondokotasun 'estandarra' mantentzen da, eta egitura indartua perpaus nagusian azaleratzen egitura indartuetan. Adibidez, (25)-ko galderak oro agramatikalak gertatzen dira:
	da 4 .	
	(25) a.	*Nork du ekarri zer?
	(22) a. b. *Nork zer du ekarri? [Mirenek] G dut erran [t ikusi duela Jon].
	b. [Jon [Mirenek] G ikusi duela] dut erran t. c. *Nork du zer ekarri?
	(23) a.	Nork ekarri du zer?
	b. Nork zer ekarrik du?
	(20) a. Euskara bezalako hizkuntzetan honelako galderek beti ere bikote-zerrenda motako *[Mirenek] G dut erran [t duela Jon ikusi].
	b. *[Jon [Mirenek] G duela ikusi] dut erran t. erantzunak eskatzen dituzte; hau da, erantzun bezala "X-k Y ekarri du" gisako esaldi bat
	ematea ez da aski, (23) bezalako galdera batek hainbat jendek hainbat gauza ekarri dituztela
	Areago, perpaus nagusian lekualdatze 'estandarra' egiten baldin bada, esaldiek oso txarrak inplikatzen duelako. Erantzunak, galderak bezalaxe, bi motatakoak izan daitezke; (i) elementu
	izaten segitzen dute (21). fokal bakarra ezkerretaraturik (24a) ala (ii) elementu guztiak ezkerretaraturik (24b):
	(21) a.	

(19) a. [Mirenek] G erran dute mutilek [t ikusi duela Jon]. Mugimendu luzea b. [Jon [Mirenek] G ikusi duela] erran dute mutilek t. Pied-piping Hala ere, mugimendu luzearen eta pied-pipingaren estrategia hauek ez dira hain desberdinak, aldi oro mota bereko operazioak azaleratzen baitira: NZ-sintagma eta galdegaiek aditzarekiko ondokotasun efektua bai mendeko perpausean eta bai perpaus nagusian ere eragiten dute aldi oro. Horrela, (19a)-ko adibidean, perpaus nagusiko ondokotasuna argi da, eta mendeko perpausean ondokotasunaren efektuak asma daitezke, aditza objektuaren ezkerrean delako. Gisa berean, (19b)-ko adibidean, mendeko perpausean ondokotasuna argiki ikusten da, eta perpaus nagusian zeharka: mendeko perpaus osoa da aditzaren ezkerreko posizioa betetzen duena. Ondorioz, ondokotasun efektuak agerian uzten duena mugimendu operazio hauen ziklikotasuna da (ik. gorago aipatutako erreferentziak). Ikusiko dugunez, egitura indartuek ez dute horrelako ziklikotasunik erakusten. Izan ere, NZ eta galdegai egitura indartuetan, lekualdatzea bi perpausetan gertatzen delarik, emaitza agramatikala da. Ikus (20)-eko adibideak. */??[Mirenek] G erran dut [t duela Jon ikusi]. b. */??[Jon [Mirenek] G duela ikusi] erran dut t.

NZ eta galdegai egitura indartua perpaus nagusietara mugatua da beraz, NZ eta galdegai egitura estandarra ez bezala. Gainera, biak bateragarriak dira esaldi berean: mendeko perpausean NZ-sintagma edo galdegai estandarra dena NZ-sintagma edo galdegai indartua izan daiteke perpaus nagusian. Hortaz, egitura indartua ez da berez mugimendu zikliko batek eragindakoa; perpaus nagusiko ezkerreko periferiari loturiko fenomenoa baizik.

4. NZ ETA GALDEGAI ANITZEZKO EGITURAK

Atal honetan egitura indartuek NZ eta galdegai anitzeko perpausak osatzeko ematen dituzten bideak aztertuko ditugu.

Erdialdeko eta Mendebaldeko euskalkietan bi estrategia aipatzen ohi dira NZ anitzezko galderak osatzeko; (i) NZ bat ezkerretaratzea gainontzekoak in situ utzita, (23a)-n bezala eta (ii) NZ guztiak ezkerretaratzea (23b)-n bezala (ik., besteak beste,

[START_REF] Reglero | Multiple Questions in Basque[END_REF][START_REF] Jeong | Multiple Wh-fronting in Basque[END_REF]

):

  ). Ezkerretaratze berrindartuan ere (reinforced fronting) NZsintagma ezkerretaratua da, baina 'est-ce que' formula gehitzen zaio berrindartzaile gisa, eta ez da subjektu-aditz laguntzaile inbertsiorik (27b). Ondotik, in situ egituran NZ-sintagma bere jatorrizko posizioan gelditzen da (27c), eta azkenik, cleft egitura, Mitxelenak 1981: 158 'perpaus erdibitu' deitutakoa. Hau bi perpausen konbinaketa da, cleft-eko perpausa eta coda

	b. C'est Erdibitutako egiturek berebiziko garrantzia dute hemengo gure helburuetarako un cochon volant que j'ai vu.
	EXPL AUX horregatik beharrezkoa da zehaztapen bat egitea. Doetjes, Rebuschi eta Rialland 2004-k bi ART zerri hegalari C ni AUX ikusi
	"Zerri hegalari bat da ikusi dudana." motatako egitura erdibitu desberdintzen dituzte: 'galdegai-hondo' egiturak, non cleft-eko
	elementua galdegaia den eta gainerako perpausa hondoa (34a-b) eta 'galdegai zabal' egiturak
	Interesgarriki, ordea, lau galdera estrategiek ez dute ezezko erantzunak jasotzeko non perpaus konplexu osoa den galdegaia (34c-d). Bi egitura klaseak informazio-partiketaren
	gaitasun berdina. Ezkerretaratze eta berrindartutako galderei 'ezer ez' bezalako erantzun bat arabera desberdintzen badira ere, bien arteko aldea sintaxian ere aurki daiteke: galdegai
	ematen ahal zaie (29)-(30), in situ eta erdibitutako galderei aldiz, ez (31)-(32): zabaleko egituretan ez bezala (34d), galdegai-hondo egituretan esaldi nagusiko subjektu-
	aditza inbertsioa gertatzen baita (34b) (ik. Doetjes, Rebuschi & Rialland (2004: 534, 4. oin-
	(29) A: Qu'as-tu vu? oharra)):	"Zer ikusi duzu?"
	B: Rien.		"Deus/ezer ez"
	(34) a.	C'est	[Jean] G qui est tombé dans l'escalier, pas ma fille.
	(30) A. Qu'est-ce que tu as vu? EXPL AUX Jean C AUX erori eskaileran "Zer ikusi duzu?"	ez nire alaba
	perpausa deituko ditugunak (27d): B: Rien. "Jean erori da eskaileran, ez nire alaba" "Deus/ezer ez"
	b. C'est	[de l'eau] G qu'a acheté Jean, pas du vin.
	(27) a. (31) A. Tu as vu quoi? Qu'as-tu vu? EXPL AUX ura	"Zer ikusi duzu?" C AUX erosi Jean ez ardoa
	zer AUX zu ikusi B: #Rien. "Ura erosi du Jeanek, ez ardoa" "Deus/ezer ez"
	c.	"Zer ikusi duzu?" [C'est avec plaisir que je vous invite	à ma soutenance de thèse] G .
	b. Qu'est-ce que tu as vu? (32) A. (C'est) quoi que tu as vu? "Zer da ikusi duzuna?" EXPL AUX plazerarekin C ni zuek gonbidatu nire tesi-defentsara
	zer EST-CE QUE zu AUX ikusi B: #Rien. "Deus/ezer ez" "Plazerarekin gonbidatzen zaituztet nire tesi-defentsara"
	"Zer ikusi duzu?" d. *[C'est avec plaisir que vous invite	je à ma soutenance de thèse] G .
	c. Areago, (32A)-ren balizko erantzuna izango litzatekeen ezezko perpaus erdibitua erabat Tu as vu quoi?
	zu AUX ikusi zer agramatikala gertatzen da:
		"Zer ikusi duzu?"
	d. (C'est) quoi que tu as vu? (33) *C'est rien que j'ai vu.
	EXPL da zer C EXPL AUX ezer C	zu AUX ikusi ni AUX ikusi
	"Zer da ikusi duzuna?" "(Lit.) Ezer da ikusi dudana."
	Hauetako edozien galderak bi motatako erantzunak jaso ditzake: erantzun 'estandarra' Chang 1997 eta Boeckx 1999-ek diotenez, ezezko erantzunak hartzeko gaitasuna
	(28a), ala egitura erdibitutako erantzuna (28b). (28a)-koa (27a-c)-ko galderen erantzun galdera-estrategia bakoitzari datxezkion aurresuposizioetan datza; ezkerretaratze eta
	naturala gertatzen da, eta (28b)-koa (27d)-ko galderarena. ezkerretaratze berrindartuetan ez legoke aditzak adierazten duen gertakariaren
	aurresuposiziorik, in situ eta erdibitutako egituretan, aldiz, bai. Hots, (31) eta (32)-ko galderei
	(28) a.	J'ai	vu un cochon volant.
		ni AUX ikusi ART zerri	hegalari
		"Zerri hegalari bat ikusi dut."

B-k zerbait ikusi duelako aurresuposizioa atxikitzen zaie, eta (29) eta (30)-ekoei aldiz, ez.

Horregatik, in situ eta erdibitutako egiturek ez dute adierazten duten aurresuposizioaren ukaziorik onartzen.

Badira adiera diferentzia txiki batzuk (2)-ko eta (9)-ko esaldien artean. Ñabardura horiek ez ditugu oraindik ongi definituak; hortaz hauen analisia etorkizunerako utziko dugu.

Hiztun askok (22a) (22b) baino txarragoa iruditzen zaiela diote, baina kontraste bera daukatenez (19)-ko egitura estandarrekin, egitura indartuen ezaugarriez kanpoko efektu bat dela esan daiteke, dudarik gabe.

[START_REF] Lafitte | Grammaire Basque (Navarro-Labourdin littéraire), berrikusitako eta zuzendutako argitalpena[END_REF]: 48-k dioenez, galdegai indartu egitura baten aurrean, "pour le traduire, le français ce que est obligatoire".

Hemen sinplifikatzen ari gara; izan ere, Herburgerren ildoari jarraiki, ez da soilik galdegaia baizik eta perpaus osoa kuantifikazioaren besarkadura osatzen duena (ik. eztabaidarako[START_REF] Herburger | What Counts: Focus and Quantification[END_REF][START_REF] Irurtzun | The Grammar of Focus at the Interfaces, doktorego tesia[END_REF]).