IKER, UMR5478 Ricardo Etxepare 
  
EHU Myriam Uribe-Etxebarria 
  
Hitz hurrenkera eta birregituraketa euskaraz

This paper discusses the syntactic representation of participial dependents of modal verbs in Basque, their internal structure and their position with regard to the matrix modal verb. The analysis focuses on those varieties that admit the participial dependent to occur either before or after the modal verb. It is shown that in those varieties, the syntactic position of the participial dependent correlates with differences in its internal structure: whereas participial dependents can correspond to TPs when they are located to the right of the modal verb in Basque (a typically SOV language), they cannot correspond to anything more complex than a small v structure to the left of the modal verb. Our analysis of the internal structure of participial dependents also extends to issues concerning the basic word order of Basque. It is claimed that the analysis presented here requires the auxiliary to be generated to the left of the verb phrase, as the antisymmetry hypothesis would have it.

Sarrera 1

Euskarak bezala SOV azpiko hitz hurrenkera eta menpeko perpaus jokatugabeak dituzten hainbat hizkuntzatan, gauza ezaguna da batetik, perpaus jokatugabeak aditz nagusiaren aurretik edo atzetik ager daitezkeela, eta bestetik, hitz hurrenkera horiek ezaugarri jakin batzu galdatzen dituztela egitura aldetik. Wurmbrandt-ek (2001Wurmbrandt-ek ( , 2005) ) hizkuntz germanikoentzat proposatzen duen sintesiari jarraitzen badiogu esate baterako, iduri luke bi egitura moeta nagusi badirela hizkuntza horietan: aditz nagusia laguntzaile bat denekoa, menpekoa aditzaren aurrean baizik onartzen ez dutenak; eta aditz nagusia lexikoa den kasua, zeinetan menpekoa aurretik nahiz atzetik ager daitekeen. Bien arteko kontrastea alemanierazko pare hauen bitartez erakuts daiteke (Wurmbrandt, 2001:292):

(1) a. Weil der Hans der Maria helfen muss zeren det Hans det Maria lagundu behar-du "Zeren Hansek Maria lagundu behar baitu" b. *Weil der Hans muss der Maria helfen zeren det Hans behar-du det Maria lagundu "Zeren Hansek Maria lagundu behar baitu"

1 Laburki bada ere, lan honen egileok gure eskerrona eta miresmena agertu nahi diogu Benat Oihartzabali, hizkuntzalaritzan eta bereziki euskararen sintaxian urtetan buruturiko lan baliotsuarengatik, izan ditugun (eta ditugun) elkarren arteko eztabaida mamitsuengatik, eta zorroztasunaren lagun beti erakutsi duen dotoreziagatik. Lan hau Eusko Jaurlaritzako GIC07/144-IT-210-07, HM-2008-1-10, HM-2009-1-1, MV-2008-2-18, Zientzia eta Teknologia Ministeritzako FFI2008-04786 eta TSABL (ANR-07-CORP-033) ikerkuntza proiektuen babespean burutu da.

(2) a. Weil der Hans der Maria zu helfen versuchte zeren det Hans det Maria ptk lagundu saiatu-da "Zeren Hans Maria laguntzen saiatu baita" b. Weil der Hans versuchte der Maria zu helfen zeren det Hans saiatu-da det Maria ptk lagundu "Zeren Hans Maria laguntzen saiatu baita" Honela, (1) kasuan, aditz nagusia laguntzaile huts bat da alemanieraz (muss modala), eta menpeko perpausa aditz jokatugabe baten bitartez adierazten da.

(2) perpausean aldiz, aditz nagusia aditz lexiko bat da (versuchte "saiatu"), eta mendeko perpausak badu areagoko egitura funtzionala: zu jokagabetasun partikula. Bigarren egitura hauek dira bakarrik menpeko perpaus jokatugabea aditz nagusiaren aurretik edo atzetik agertzea baimentzen dutenak.

Datuek erakusten dute, batetik, perpaus jokatugabeek egitura bat baino gehiago izan dezaketela, eta bestetik, perpaus jokatugabearen kokapen libroak (aditzari buruz) egitura konplexuagoa eskatzen duela.

Euskaraz ere, gauza ezaguna da hizkera anitzetan birregituraketa aditzen baitakotzat jotzen diren formak bi modutara gauza daitezkeela. Har dezagun esate baterako Montoyak Lan honen helburuak aski apalak dira: lehenik, erakutsi nahi genuke perpaus jokatugabeak ez duela egitura bera aditz nagusiaren aurretik edo atzetik agertu. Aditzaren ondotik agertzen diren perpaus jokatugabeak egitura konplexuago baten jabe dira, egitura hori partizipio 2 (4a) guk erantsitako perpausa da, pare minimoa osatzeko asmoz. Hizkera horrek agertzen dituen era horretako hainbat etsenpluren kide zuzena da. Caminok (1997) ekialdekotzat dauka aditza libroki paratzeko aukera hau.

Ekialdeko hizkera tipikoak ez diren beste batzuetan aurkitzen ahal dira baitaere. Esate baterako, Bidasoaldean, Irungo ale honek erakusten duen bezala (Alzola, 1958;ikus Hau da, klitikoaren igoera ahalbidetzen duen kontestu sintaktikoak ez du posible egiten beheko perpausak ezeztapenik izatea. Arazoa, berehala ikusiko dugun bezala ez da, maiz uste izan den bezala, klitikoaren mugimenduarekin lotua. Ezeztapena ezinezkoa da baitaere klitikorik agertzen ez duten bestelako birregituraketa fenomenoekin. Espainolezko ondoko egituretan [START_REF] Aissen | Shifty Objects in Spanish[END_REF] 1982), bi perpausetako azpiko egitura proposatzen duten ikuspegiak. Hauetan, bada prozedura sintaktiko berezi bat ondorio bezala menpeko egituraren urritzea ekartzen duena.

Rizzi-ren formulazio klasikoan, prozedura hori birregituraketa prozedura da, P kategoriaren ezabatzea ekartzen duena menpeko perpausean. Beste batzuentzat (Evers-engandik hasita, 1975, eta Baker-ek oraintsuago garatua, 1988), menpeko perpauseko aditzaren edo denborazko buruaren igoera da bi perpausak deribazionalki batzen dituena (Ormazabal, 1990, euskararako). Beste hizkuntzalari batzuentzat ordea, birregituraketa konfigurazioak ez dira eratorriak, diren direnean sortuak baizik. Hau da, ez dago arrazoirik pentsatzeko, aditz batek, ohiko Perpaus kategoriako osagai batez aparte, haren azpiko bestelako sintaxi egiturak ezin hauta ditzakeenik osagarri gisa. Hau da Rochette-k (1988) eta oraintsuago Wurmbrandt-ek (2001) hartzen duten bidea. Wurmbrandt-entzat, birregituraketa ez da fenomeno bakun bat, baizik eta aditz batzuek osagarri bat baino gehiago hautatzeko duten ahalmenaren ondorio.

Honela, saiatu bezalako birregituratze aditz batek alemanieraz egitura bat baino gehiagoko osagarriak har ditzake. Kontsidera ditzagun ondoko pareak (Wurmbrandt, 2001:17-18) : Kontestu horretan, saiatu aditzaren osagarriak denbora adierazpide bat izan dezake.

Esan dugunaren arabera, alemanieraz birregituraketa efektuak erakusten dituzten egiturak era batekoak baino gehiagokoak izan daitezke. Hemen erakutsi dugunaren arabera, gutxienez hiru eratakoak:

(24) a.

[ AS …A 0 … ] saiatu b. [ aS… [… A 0 …] a 0 ] saiatu d. [ DenbS Denb 0 [ aS… [… A 0 …] a 0 ]] saiatu
Euskarazko partizipiozko osagarrien kasuan, iruditzen zaigu antzeko zerbait esan daitekeela.

Gure analisiaren ondorioak zertxobait aurreratuaz, erakutsiko dugu eskuineraturiko partizipiozko osagarriak Denbora Sintagma mailakoak izan daitezkeela, eta ezkerrean agertzen direnak berriz ez direla kausazio aditz sintagmatik harago hedatzen.

Birregituraketa mailak euskarazko menpeko jokatugabeetan

Atal honetan aztertuko dugu partizipiozko osagarriek nola jokatzen duten lau prozedura sintaktikoren aitzinean. Prozedura sintaktiko horietako bakoitza egituraren konplexutasuna neurtzeko bidea ematen digu. Lehena, bihurkaritzeari dagokio. Besteak, hurrenez hurren, ezeztapenari, denborazko modifikazioari eta komunztadurari dagozkionak dira.

Bihurkaritzea

Wurmbrandt-ek proposatutakoaren arabera, birregituraketa egitura sinpleenak aditz proiekzio bakardunak dira. Reuland eta Reinhart, 1992[START_REF] Reinhart | Reflexivity[END_REF][START_REF] Reuland | Primitives of Binding[END_REF]. Reinhart eta Reuland-en arabera, bihurkaritzea predikatu baten koargumentuen artean sortzen den indizekidetasuna da.

Predikatu sintaktiko batek bihurkaritze marka bat badarama, predikatu horren koargumentuek indize bera izan behar dute. Predikatu sintaktiko terminoa honela definitzen dute (1993:678):

(32) a. P buru batek osaturiko predikatu sintaktikoa P da, gehi P-ren argumentu sintaktiko guziak, eta P-ren kanpo argumentu bat (subjektu bat).

b. P-ren argumentu sintaktikoak P-k theta-rola edo kasua ezartzen dien islapenak dira (37) Zerrenda hortatik kendu behar/nahi nuke Gure belarrietan, honek interpretazio bihurkaria izan dezake. Hau da, (37)k dituen interpretazio posibleen artean bada bat bihurkaritzat jo daitekeena: "X-k, X zerrendatua agertzen den tokitik X kentzeko nahia agertu du". Bihurkaritzea beheko perpausean gertatzen da nahitaez, goiko perpauseko laguntzaileak iragankorra izaten segitzen baitu, eta haren subjektua ergatiboa. Gauza bera gertatzen da perpaus jokatugabea aditz nagusiaren ondotik badator:

(38) Behar/nahi genuke zerrenda hortatik kendu Datu hauek ondorio honetara eramaten gaituzte: hala eskuinean agertzen diren partizipiozko perpausek, nola ezkerrean agertzen direnek ere, aditz-egitura iragankorra izan dezakete.

Ezkerrean agertzen direnak, eskuinean agertzen direnak ez bezala, AS sinpleak ere izan daitezke, kanpo argumenturik gabeak.

Ezeztapena

Eskuinaldean ala ezkerraldean diren partizipiozko perpausen artean sortzen den lehen asimetria ezeztapenaren presentziarekin azaleratzen da. Eman ditzagun birregituraketa egitura Honelako izaera duen ezezko perpaus batek ez dezake polaritatedun elementu bat zilegiztatu, honek perpaus mailako ezeztapena behar baitu:

(44) *Inork (ere) du ez erosi Menpeko perpausetako ezeztapenak berriz, polaritatedun elementuak zilegiztatzen ditu:

(45) Nahi/behar nuke deus (ere) ez erosi (erosteko adikzio honetatik behingoz libratzeko)

Laburbiltzeko beraz: aditz nagusiaren eskuinean kokatzen diren menpeko perpaus jokatugabeek egitura aberatsagoa dute ezkerrean kokatzen direnak baino, ezeztapena, eta hura posible egiten duen egitura sintaktikoa, barnean hartzen dutelarik.

Denbora modifikatzaileak

Lakak proposatu bezala perpaus mailako ezeztapenak denborazko proiekzio sintaktiko bat hautatzen badu, denborazko proiekzio horren arrastoa agerian gelditu beharko luke aberatsagotzat jo ditugun ezkerraldeko perpaus jokatugabeetan. Kontsidera dezagun hartara honako kontrastea: Hau da hain zuzen ere espero duguna aditz nagusiaren eskuinaldean agertzen diren perpaus jokatugabeek denborazko adierazpen bat badute: denborazko adierazpen hori modifikatua gertatzea denborazko aditzlagunen bitartez. Gauza bera ezinezkoa baita ezkerraldeko perpaus jokatugabeetan, ondorioztatzen dugu hauek ez dutela denbora adierazpenik ekartzen.

Komunztadura

Komunztadurak ere bi egituren arteko bereizketa egiteko bidea ematen digu. Perpaus jokatugabea ezkerrean duten kasuek baitezpadakoa dute komunztadura egitea: Ezeztapenak denbora proiekzio bat hautatzen baitu, datibozko komunztadura ezinezkoa gertatzen da. Bestela esanda, menpeko partizipioak denborazko islapen bat duenean, perpausa perpaus oso bat bezala portatzen da komunztadura erlazioentzat.

Laburbilduaz

Orain arte erakutsi duguna laburbilduaz, aditz nagusiaren ezkerretara eta eskuinetara agertzen diren perpaus jokatugabeek ez dute nahitaez egitura bera. Eskuinaldean agertzen direnek aditz modal lexiko baten osagarriak dira, eta denborazko buru bat onartzen dute. Ezkerrean agertzen direnak ezin dira izan kausazio aditz sintagma bat baino konplexuagoak. Honela jasotzen dugu orokorpena:

(59) a. [[ A 0 AS ] a 0 aS ] A 0 Aditz nagusiaren ezkerrean b. [[ A 0 AS ] F 0 (60) a. A 0 [ TP T 0 [ aS a 0 [ AS A 0 ]]] Aditz nagusiaren eskubian b. A 0 [ aS a 0 [ AS A 0 ]]]
(59) tankerako egiturak, aditz nagusiaren aurretik agertzen direnak, aS mailakoak izan daitezke gehienez ere. ( 60) tankerakoak, aditz nagusiaren ondoren agertzen direnak, TP mailakoak izan daitezke. Orokorpena aldez bat dator beste hizkuntzetan "estraposizio" gisa ezaguna denarekin. Deskriptiboki, aditza azken diren hizkuntzetan, alemaniera kasu, perpaus jokatugabeak aditz nagusiaren eskuinetara ager daitezke. Hori bakarrik gertatzen da eskuineraturiko perpaus horrek gutxieneko tamaina sintaktiko bat badu. Wurmbrandt-en arabera (2001), gutxieneko tamaina hori Denbora proiekzioak ematen du.

Hitzordena eta norabidetasuna

Aditz isiltzeak

Errepara diezaiogun ( 61) eta ( 62 (65)en erakusten da ingelesaren konplementatzailea isildu daitekeela perpaus jokatua aditzaren osagarria denean (ikus [START_REF] Stowell | Origins of Phrase Structure[END_REF][START_REF] Pesetsky | Zero-Syntax[END_REF]. ( 66)k erakusten du isiltze hori ezinezkoa dela aurreko aditza ere isildua badago. Deskriptiboki, elementu bat ez daiteke ezabatu isildutako osagai baten eskuinera. Bestela esanda, honako konfigurazioak ezinezkoak dira:

(67) * [ Ø elipsia [ Ø…]]

Badira esplikazio posible bat baino gehiago honentzat. Pesetskyk (1995) eta Ormazabalek (1995) argudiatzen dute isildutako konplementatzailea forma lotu bat bezala portatzen dela, gobernatzen duen aditzari iratxeki behar zaiolarik. Lightfoot eta Anderson-ek (2002) mugimenduaren aztarnetara zabaltzen dute galdakizun hau. Haientzat, aztarna guziak afijoak dira, gobernatzen dituen ahizpa burura inkorporatu behar direnak. 10 Ahizpa buru hori ez baita gauzatua delako etsenpluetan, afijoaren inkorporazioa ezinezkoa gertatzen da eta perpausa agramatikala.

Euskarara itzulita, baldintza berbera balia daiteke (61) eta (62) perpausen arteko kontrastea esplikatzeko, baldin eta perpaus jokatugabea aditz nagusiaren eskuinaldean agertzen den kasuak deribatuak badira, eta ez zuzenean sortuak. Eman ditzagun oinarrizko egiturak: baitaere ondoko atala), isilduriko laguntzaileak ezingo du bere afijo izaera inon ere asebete, ez baita afijo hori hartuko duen ahizpa buru lexikorik.

Hondarraren mugimendua

(69)koa bezalako deribazio batek isiltzeen ezina esplikatzeko balio digu, baina osatu beharrean gara. Laguntzailearen aitzinean agertzen dena adizki segida bat ere izan daiteke: Asumituaz, Cinque-rekin (1999) 

i F 0 [ ModS nahi [ AspS izan t i ]]]] -> laguntzailearen eransketa b. [ LagS du [ FokS [ AS presaka etorri] i F 0 [ ModS nahi [ AspS izan t i ]]]] -> pied-piping d. [ FokS [ FokS [ AS presaka etorri] i F 0 [ ModS nahi [ AspS izan t i ]]]] k F 0 [ LagS du t k ]] 2 

(

  2004:235) Urdazubi eta Zugarramurdin jasotako ale hauek, nahi eta behar modu aditzekin:

  zuen apaiza bezala konfesanariyuan jarri Kontuz ibili beharreko datuak dira hauek, halere. Alzolak jasotako Irungo testigantzei begiratuaz, ez da batere garbi aditz hauek beste inon egon daitezkeenik modu naturalean, eta ez dute beraz perpaus jokatugabeen distribuzioa argitzeko orduan zer esan handirik. Axolazko fenomenoa artikulu honetan ez da beraz aditzak menpekoen aurretik agertzea, baizik eta eskuin nahiz ezkerraldeko posizioa haizu izatea. morfologian zuzenean ikusten ez bada ere. Argudioaren logika atal honetan era honetakoa izango da: fenomeno sintaktiko batek x egitura funtzionala galdatzen badu zilegiztatua izateko eta fenomeno hori bera posible bada menpeko perpausean, ondorioztatuko dugu menpeko perpaus horrek horrenbesteko egitura funtzionala baduela. Fenomenoa posible ez bada, egingo dugu menpeko perpausak egitura funtzional hori falta duela. Arrazoibide honen ildotik, agerian geldituko da aditz nagusiaren eskuinean eta ezkerrean agertzen diren menpeko perpausek egitura aldetiko asimetria nabarmenak erakusten dituztela. Asimetria hauek ezeztapenari, denborazko modifikazioari eta komunztadurari dagozkionak dira.Lan honen bigarren xedea, eskuin-ezker agertzen zaizkigun perpaus jokatugabeen jatorrizko egitura zein den argitzen saiatzea da. Erakutsiko dugu menpekoaren aurretik agertzen diren moduzko aditzak ez direla zuzenean hor sortuak izan, baizik eta hartzen duten posizio sintaktiko hori eratorria dela. Honek bete betean sartzen gaitu buru-norabidetasunaren auzian (ikus bereziki Artiatx eta beste, 2008), eta zehazkiago, euskara oinarrian burua azken duen hizkuntza den ala (Kayne-n hipotesiak nahiko lukeen bezala) burua lehen den. Gure analisiaren ondorioetako bat da laguntzailearen azpiko tokia euskaraz Aditz Sintagmaren ezkerraldean dela.Lan honetako eztabaida nahi eta behar aditz modalen ingurukoa izango da. Bada beste aditz sail bat, konparazio aditzena, ez-ohiko posizioa eskatzen duena menpeko perpausari buruz: nuke isilik egon b. ??Isilik egon hobe nuke Aditz hauek nahitaez menpekoaren aurretik agertu behar dute orden ez-markatuan, eta ezaugarri komun ugari erakusten dituzte menpekoa eskuinean hartzen duten modu aditzekin.Esate baterako, batzuk zein besteak ezin dira zuzenean ezeztatu (ikus bigarren atala): (7) a. *Ez dut behar etorri b. *Ez dut nahiago joan Bi egitura hauen ahaidetasun sintaktikoa begibistakoa bada ere, ez dugu ondoko lanean osoko azalpen bat eskeiniko. Bien arteko lotura zein den argitzea ondoko lanetarako uzten dugu.1. Birregituraketa mailak eta menpeko perpaus jokatugabeak3 Obserbazio hau Bernat Oihartzabali zor diogu. Alde batera uzten ditugu baitaere ahal, posible eta ezin modu adierazpideak.Birregituraketa konfigurazioak honela defini daitezke modu intuitibo batean: bi aditz edukita perpaus bakar baten gisa portatzen diren egitura sintaktikoak ditugu. Adibide gisa, eman dezagun kasu klasiko bat, hizkuntza erromantzeetarik hartua, klitikoen igoera deitu denarekin lotua dena. Klitiko bereziak deitzen direnak inflexio sintagmari lotzen zaizkio (gaztelaniaz, perpausean, aditzaren osagarri zuzena den klitikoa (lo), aditz jokatuari lotua agertzen zaigu, nahiz eta eskuarki, osagarri zuzenak aditz jokatuaren ondotik etortzen diren espainolez: (9) Hemos comprado el refrigerador Klitikoak erakusten duen aditz jokatuarekiko lotura estu hori perpaus baten mugen barnean gertatzen da: (10) a. Creo que lo he visto b. *Lo creo que he visto Klitikoa jokatugabeko kontestuetan ere ager daiteke. Holakoetan, infinitiboari atzizki gisa lotzen zaio: (11) a. Soy capaz de verte en la oscuridad b. Puedo verte en la oscuridad Hala ere, jokatugabeko kontestuetan, klitikoa goiko aditzarekin lot daiteke aukeran. Posibilitate hori ez da jokatugabeko egitura guzietara hedatzen ordea: (12) a. *Te soy capaz de ver en la oscuridad b. Te puedo ver en la oscuridad Kontestu jokatugabeetan beraz, badira aditz biko egitura batzuk klitikoaren kokapen sintaktikoari dagokionez perpaus bakar bat bezala portatzen direnak (12b). Beste batzuk berriz, perpaus biko egitura gordetzen dutela ematen du, klitikoaren posizioari begiratzen badiogu behintzat. Lehen kasua, birregituraketa konfigurazio bat da. Bigarrena ez. Birregituraketa konfigurazioak perpaus bakarraren bestelako ezaugarriak ere baditu. Esate baterako, klitikoaren igoera ez da posible beheko perpausak perpaus beregainaren beste ezaugarri hau ere badu, ezeztapena izatea alegia : (13) a. Quiere no verte más b. ??Te quiere no ver más

(

  18) a. dass [der Traktor und der Lastwagen zu reparieren] versucht wurden «Traktorea eta troka konpontzen saiatu zirela » b. dass es versucht wurde [den Traktor und den Lastwagen zu reparieren] Konp espl saiatu izan-pas-3s Det-ak traktore eta Det-ak troka inf konpondu "Traktorea eta troka konpontzeko saiakera bat izan zen" Lehen kasuan, aditz nagusiak pasibo forma hartzen du, eta menpeko perpaus jokatugabeko objektuak nominatibo kasua jasotzen du, normalki goiko perpauseko subjektuari dagokiona. Goiko predikatuak ez du subjektu kasudunik, eta beheko objektua da goiko Denbora buruak ezartzen duen kasua (nominatiboa) jasotzen duena. Hau aldiberean, bakarrik da posible beheko objektuak ez badu bere aldetik kasu akusatiboa jasotzen. Kasu akusatiboa aditz sintagmako kausazio aditz ttipiak ezartzen duenez (ikus Chomsky, 1995), iduri luke aditz nagusiaren osagarriak proiektzio funtzional hori falta duela. Beste hitzetan esateko, menpeko perpaus jokatugabea Aditz Sintagma sinple bat da: (20) [ AS …A 0 … ] saiatu (18b)ren kasuan berriz, saiatu pasibozko aditzak subjektu espletibo bat dauka (es), eta beheko perpauseko osagarriak kasu akusatiboa jasotzen du, hain zuzen ere aditzaren osagarriari dagokiona. Goiko forma pasibozkoa baita, kasua ezin daiteke goiko aditzetik etorri, eta ezinbestean beheko aditzaren gain eman behar dugu. Horrek esan nahi du kasu honetan saiatu birregituraketa aditzaren osagarria aurrekoa baino konplexuagoa dela, eta kausazio aditz ttipi bat eduki behar duela (kasu ezarketa ahalbidetzen duena): (21) [ aS… [… A 0 …] a 0 ] saiatu Wurmbrandt-en ustez, saiatu bezalako aditz baten osagarriak denborazko adierazpide bat ere izan dezake, bazterrekotzat jo daitezkeen irakurketa batzuetan. Bere alemanierazko kasuak euskaraz molda daitezke. Saiatu aditzak normalki ez du denborazko modifikaziorik onartzen bere osagarri jokatugabean : (22) (*)Jon bihar joaten saiatu da Saiatu aditzak saio ekintza bat eta joate eventuaren hasiera lotzen ditu, bi gertakari horiek aldibereko bilakatuaz. Gerta liteke hala ere, gertakari horien arteko erlazioak ez aldiberekotasunik eskatzea. Imajina dezagun esate baterako pasaportea egin beharrean aurkitzen garela. Honek aurreko lan batzu eskatzen ditu : argazki bat eramatea, fitxa bat betetzea, pasaporte zaharra eramatea, eta aukeran bestelakoak. Behin lan horiek eginda, pasaportearen izapidetzea beste norbaiten esku gelditzen da, eta hura egitea egun batzuetako kontua izan daiteke. Horrelako egoera batean, saiatu gintezke, aurreko lan guziak laster eginez, pasaportea eskuratu arteko denbora tartea laburtzen. Kontestu horretan, ez zaigu ezinezkoa iruditzen (23) bezalako zerbait: (23) ?Xabier [bihar bertan pasaportea eskuratzen] saiatu da, baina ez dakigu lortuko duen.

(

  32)k mugatzen duen esparruan anafora batek uztartzaile bat izan behar du. (31)ko egiturari begiratzen badiogu, menpeko partizipioaren barneko bihurkaritzea posible izan beharko litzateke: a ttipiak (32)ko definizioko P gisa hartuta, kanpo argumentu bat dauka, eta a-A buru konplexuak berriz barne argumentu bat. Posible izan beharko luke erlazio bihurkari bat eratzea aS-ren barneko argumentuen artean goiko predikatu modala eta haren argumentua ukitu gabe. Euskararen bihurkari sistema hala ere, Reinhart eta Reuland-ek ingelesetik abiatuta aintzat hartzen dutena baino konplexuagoa da, bi bihurkaritze prozesu desberdin agertzen dituelako. Batetik, X-ren burua bezalako izenordain konplexuak (33a), eta bestetik aditz laguntzailearen morfologian arrastoa uzten duen intrantsitibizazio prozesua (33b):(33) a. Jonek ispiluan bere burua ikusi du b. Jon ispiluan ikusi da 7 Honek aditzera ematen du VP 2 gisa identifikatu dugun partizipiozko egitura izenezkoa dela, ez aditz kategoriakoa (ikus[START_REF] Haddican | Aspects of Language Variation and Change in Contemporary Basque. Doktorego tesia[END_REF].(33b)k ordezkatzen duen estrategiak arrasto bat uzten du ez bakarrik laguntzailean, baita kanpo argumentuaren kasu-markatzean ere. (33b)k gainera, baldintza hertsiagoak ezartzen ditu indizekidetasunez lotzen diren argumentuen artean : barne argumentuak absolutiboa izan behar du bihurkaritzea posible izan dadin. Horrela, ezinezkoak dira (34b) eta (35b), (34a) eta (35a)tik, hurrenez hurren(Etxepare, 2003 :381) : (34) a. Bere buruarengan sinesten du b. *Sinesten da (35) a. Bere buruari galdetu dio b. *Galdetu da Bihurkaritze estrategia hau beraz, bereziki argigarria gerta daiteke (30) bezalako perpaus baten partizipiozko menpekoak egitura iragankorra duen ala ez jakiteko orduan. Bihurkaritzeak kasu honetan, menpeko perpausa jo behar luke, behar modu aditzak proiektatzen duen egitura bere horretan utziz. Predikzioa, gure intuizioen arabera, betetzen da. Har dezagun intrantsitibizazio estrategia bakarrik (cf. 36b,d) onartzen duen predikatu bat (36a): (36) a. Zerrendatik kendu dut b. Zerrendatik kendu naiz d. ??Zerrendatik nere burua kendu dut Eta koka dezagun lehengo birregituraketa kontestuan:

  perpaus jokatugabearen barnean, perpaus jokatugabea aditzaren ondotik agertzen bada (40a), ez ordea bestela (40b): 9 (40) a. Nahi/Behar nuke [ez erosi] b. *[Ez erosi] behar/nahi nuke Datu hauek interpretatzeko modu bat da aditzaren eskuinean paratzen diren osagarri jokatugabeak aukeran egitura konplexuago baten jabe izan daitezkeela. Ezeztapena, Lakak nahi duen bezala (1990), Denboraren adierazpen sintaktikoa hautatzen badu perpaus egituran, eskuineko menpekoak denbora markatzen duen perpausa izan behar du. Aldiz, arrazoibide berberaren arabera, ondorioztatzen dugu aditz nagusiaren ezkerrean agertzen zaigun perpaus jokatugabeak ez duela denbora adierazpen sintaktikorik ekartzen, eta honenbestez, ez daitekeela ezeztapenarekin ager. Nolabait esateko, egitura pobreegia du ezeztapenarentzat tokirik izateko. Bestelako azalpenak baztertzeko, erakus daiteke (40a)ko ezeztapena ez dela osagai-ezeztapena, perpaus mailako ezeztapena baizik. Osagai mailako eta perpaus mailako ezeztapenen arteko diferentziaren erakuspide gisa, har dezagun polaritatedun elementuen zilegiztatzea. Hauek, perpausean agertu ahal izateko, ezeztapenaren presentzia behar izaten dute: (41) a. *Inork erosi du b. Inork ez du erosi Ezeztapenak ordea perpaus mailako besarkadura izan behar du. Eman dezagun ondoko kasua, ezeztapena aditzari lotzen duena (Laka, 90etik moldatua): (42) Jonek du ez erosi Kasu honetan, baieztapena erosketa-ezen ingurukoa da, eta ezeztapenak aditzaren gaineko besarkadura baizik ez du. Hau frogatzeko aski da ohartzea (42) bezalako perpaus batek ez duela baiezko kontrasterik onartzen, perpaus mailako ezeztapenak ez bezala: (43) a. Jonek ez du erosi, Mikelek erosi du b. Jonek du ez erosi, #Mikelek erosi du 8 Perpaus hauen birregituratze izaeraz, ikus Ormazabal (1990).9 Haddicanek (2008) datu bera aipatzen du.

(

  46) a. Jonek atzo behar zuen gaur etxean egon b. *Jonek gaur atzo etxean egon behar zuen c. *Jonek atzo egon behar zuen gaur etxean Eman dezagun Jonen egun batetik besterako asmoez ari garela. Atzo, Jonek, gaur etxean egoteko asmoa agertu zuen. Eztabaidan ari garelarik erabakitzeko noiz esan ote zuen Jonek gaur etxean egon behar zuela, norbaitek (46a) atera dezake: atzo da, eta ez beste ezein egun, Jonek gaur etxean egoteko beharra agertu zuen eguna. Kontestu berean, (46b,c) ezinezkoak dira. (46a)k bi denbora parametro desberdin erakusten ditu: bata perpaus nagusiarekin lotua (atzo behar zuen), eta bigarren bat menpeko gertakariarekin lotzen dena (gaur etxean egon).

(

  47) a. Horrelakoak maizago ikusi nahi nituzke b. *Horrelakoak maizago ikusi nahi nuke (48) a. Horrelako liburuak irakurri behar zenituzke b. *Horrelako liburuak irakurri behar zenuke Perpaus jokatugabea aditz nagusiaren eskuinaldean denean berriz, komunztadura hautazkoa bilakatzen da: (49) a. Nahi nituzke horrelakoak maizago ikusi b. Nahi nuke horrelakoak maizago ikusi (50) a. Behar zenituzke horrelako liburuak irakurri (horrek on egingo lizuke) b. Behar zenuke horrelako liburuak irakurri (horrek on egingo lizuke) Ezkerreraturiko perpausen hautazko komunztadura datibo argumentura ere hedatzen da: (51) a. Zure gurasoei obeditu behar zenieke b. *Zure gurasoei obeditu behar zenuke (52) a. Behar zenieke zure gurasoei obeditu b. Behar zenuke zure gurasoei obeditu Nola analizatu behar dugu asimetria hau? Komunztadura hautazkoa duten hiztunentzat proposatzen dugu menpeko perpaus jokatugabea egitura aldetik aberatsagoa izan daitekeela, eta kasu horretan komunztadura erlazioa ezinezkoa gertatzen dela. Eskuinaldeko perpaus jokatugabeek denborazko proiekzio funtzional bat izan baitezakete, eta ezeztapenarentzako lekua, emango dugu konfigurazio horrek urrutiegi uzten duela menpeko objektua harekin komunztadura posible izan dadin. Ikuspegi honetan, (49) eta (50)eko (a)-(b) etsenpluek bi egitura desberdin gauzatzen dituzte: bata ezkerraldeko perpaus jokatugabeena, aS mailakoa; bestea aberatsagoa den bat, hipotesi hutsez Denbora Sintagma mailakoa, komunztadura galerazi egiten duena eta aditz nagusiaren ezkerraldean ezinezkoa dena. Ikuspegi honetan, komunztadura ez da hautazkoa: egiturak dira desberdinak, eta horiek dira komunztadura aldizka baimendu eta galerazi egiten dutenak. Beste aukera bat (49) eta (50)eko perpausak zinezko hautazko komunztadura fenomeno baten gisa tratatzea da. Etxeparek (2006, agertzekoa; baita Preminger, 2009) erakutsi du zenbait hiztunek lokalitate erlazio jakin batzuen barnean urrunekoa dei daitekeen komunztadura egiten ahal dutela. Urruneko komunztadura hori Denbora Sintagma ez jokatuetan barna egin daiteke eta guziz hautazkoa ematen du. Urruneko komunztadura fenomenoa (53a,b) konparatuaz erakus daiteke: (53) a. Nobela luzeak irakurtzea gustatzen zaio b. Nobela luzeak irakurtzea gustatzen zaizkio (53a)n, perpaus nagusiko laguntzaileak bere objektuarekin egiten du komunztadura. (53b)n, komunztadura menpeko perpausaren objektuarekin egiten dela ematen du. Etxeparerentzat (2006), eta hari segituaz Premingerrentzat (2009), urruneko komunztadura tarteko islapen funtzional baten bitartekaritzaz burutzen da. Etxeparerentzat, bitartekari hori menpeko perpauseko denbora adierazpidea da, aukeran numero tasun finkatugabeak ukan ditzakeena: (54) [ Lag [FGnumeroa] [ AS …A 0 [ DenbS Denb 0 [ FGNumeroa] …DS [Numeroa] …]]]] \______________________/ \______________/ (54)n, komunztadura ez da zuzenean menpeko objektuarekin gertatzen, baizik eta lehenbizi objektuaren eta menpeko perpausaren Denbora buruaren artean, eta azkenik, goiko laguntzailearen eta Denbora buruaren artean. Bada pisuzko arrazoi bat aukera hau baztertzeko ordea. Etxeparek erakusten duen bezala, urruneko komunztadura absolutibozko argumentu batekin gertatzen da bakarrik. Hartu urruneko komunztadura ahalbidetzen duen aditz bat, hala nola aztertu aditza: (55) [Inbertsio batzuk egitea] aztertu ditugu (55)ek erakusten duen urruneko komunztadura ezinezkoa da datibozko argumentuekin : (56) *[Bolondresei laguntzea] aztertu ditugu/diegu Bizkitartean, ikusi dugun bezala, eskuineraturiko perpausek erakusten duten hautazko komunztadura datibozko argumentuetara ere hedatzen da (cf. 52). Honek esan nahi du komunztadura posible den kasuetan ez dugula urruneko komunztadura deitu dugun hori, baizik eta ohiko komunztadura erlazioa ahalbidetzen duen eremu bat. Eremu hau aS-rekin lotzen dugu. Komunztadura ezinezkoa gertatzen den kasuak aldiz, perpaus oso baten antzekoa izan behar du. Konfigurazio horrek denbora buru bat bederen eduki behar luke. Horren aldeko ebidentzia dira (57) eta (58): (57) a. *Atzo behar nizun gaur zuri lagundu b. ?Atzo behar nuen gaur zuri lagundu (58) a. *Beharko nizuke ez zuri gehiago lagundu b. ?Beharko nuke ez zuri gehiago lagundu (57)n menpeko perpausa Denbora Sintagma mailakoa da, barnean denborazko modifikatzaile bat agertzen baita, eta kondizio horietan datibozko komunztadura ezinezkoa da. Beste horrenbeste gertatzen da (58)n. Hemen menpeko perpausak ezeztapena agertzen du.

  eko etsenpluei zerbait falta zaie: egon edo izan bezalako laguntzaile estatibo bat. (61a,b)n beraz, delako laguntzaile hori isildua dago. Irudika dezagun falta den laguntzailea honela: (63) [[[Egina] Ø Laguntzailea ] behar Mod ] luke Irrealis ] Kontua da, zergatik kontrako ordenak galerazi egiten du isiltze hori bera? Semantikaren aldetik ez dirudi arazorik dagoenik, eta (62)ko perpausak berdin interpretatzea possible izan behar luke. Arazoak beraz sintaxi egiturarekin du zer ikusia. Aoun eta bestek (1987) ondoko paradigma ematen dute, besteak beste, ingeleserako: (64) a. Jay introduced Kay to Ray, and Jim introduced Kim to Tim b. Jay introduced Kay to Ray, and Jim Ø Kim to Tim c. *Who did Jay introduce (who) to Ray and Jim Ø (who) to Tim? (64)ko perpausetan bada, lehenik, isiltze bat, bigarren perpauseko aditz jokatuari dagokiona (64b). Saiatzen bagara ateraketa bidez hutsarte horren eskuinean dagoen elementu bat lekuz aldatzen, emaitza perpaus agramatikal bat da. Baldintza horren emaitzak agerian gelditzen dira baitaere ondoko paradigman (Lightfoot eta Anderson, 2002: 49): (65) Jay thought (that) Kay hit Ray Jay uste-irag konp Kay jo-irag Ray "Jayk uste izan zuen Kayk Ray jo zuela" (66) a. Jay thought Kay hit Ray, and Jim thought that Kim hit Tim b. Jay thought Kay hit Ray, and Jim Ø that Kim hit Tim c. *Jay thought Kay hit Ray and Jim Ø Aditza [ Ø Konp [ Kim hit Tim]]

(

  68) a. [[[egina] izan] behar]… b. [[[egina] Ø ] behar]… (69) a. [ behar [ InfS luke [[[egina] izan] (behar)… b. [ behar [ InfS luke [[[egina] Ø ] (behar)… Azpiko ordena (68)koa bada, isildutako laguntzailea (afijo bat, Pesetsky-ren analisibidea hartzen badugu) gobernatzen duen aditzera inkorpora daiteke. Aldiz, (69)ko ordena deribatua bada, eta hartarako behar aditz modala inflexioaz haratagoko leku batera mugitu badugu (ikus 10 Guk, haien proposamenaren letrara jo gabe, PF-errepresentazioen ongi-eratze erregelen gain emango genuke (67) bezalako zerbaiten ezina, xuxen zer izan daitekeen batere argi ez badugu ere.

(

  70) a. Behar izan dugu presaka etorri b. Nahi izan dugu lehenbaitlehen etorri Nola azaltzen dugu orden hau? Aurreko analisia gorde nahi badugu, biderik sinpleena da ematea mugitzen dena adizki hurrenkera horiek biltzen dituen osagai bat dela. Adizki hurrenkerak, kasu hauetan, modu adizkia eta aspektu adizkia hartzen ditu hurrenez hurren: 11 (71) [ ModS behar [ AspS izan…]] du [ XP presaka etorri…] Laguntzailearen aurretik agertzen den egitura zatiak denborazko morfema bat ere erakus dezake: (72) [Beharko] du [ presaka etorri…]

. 3 .

 3 Laguntzailearen lekua perpauseanGoiko analisiak euskararen perpaus egituraren inguruko zenbait aitzin uste ondo errotu auzitan jartzen ditu. Analisia zuzena izateko, laguntzaileak ez ohiko toki bat hartu behar du perpaus egituran: Aditz Sintagmaren ezkerraldean egon behar du, ez eskuinaldean.14 Analisi alternatibo batek laguntzailea perpausaren hasierara mugituko luke. Honelako analisi baten eredua ezezko perpausen trataera klasikoan dago. Lakaren analisi ezagunean, laguntzailea perpausaren eskuinaldeko bere lekutik mugitzen da ezkerraldean dagoen ezezko buruari adjunktatzeko. Forma Logikoak ezartzen duen baldintza bat da mugimendua behartzen duena ematen ditu ezeztapenak laguntzailearen gaineko posizio bat daukala erakusteko. Garbienetako bat elipsiari dagokio : (85) [ DenbS Xabier etorri da], baina Mikel [ EzeztS ez [ DenbS pro etorri da] (85)en, Denbora Sintagma osoa da desagertzen dena elipsiaren bidez, aurreko Denbora Sintagmarekiko parekotasunez. Ezeztapena ez dagoenez ezabatzen den zatian, hartatik kanpora egon behar du. Datua garbia da oso, baina datu horrek berak arazo bat ekartzen dio (84)ri: zergatik, laguntzailea ezeztapen burura mugi badaiteke, ez da posible (86) bezalako zerbait: (86) *Xabier etorri da, baina Mikel ez da Kasu honetan, elipsia laguntzailearen mugimendua gertatu ondoren egiten dugu: (87) Mikel [ EzeztS ez+da [ LagS pro (da) etorri]] Ez dago deus ere (86) galeraz dezakeenik, baina (86) ez da posible. (84)ko analisia berrikusteko abiapuntu bat laguntzailearen klitiko izaera gogoratzea izan daiteke. Gauza ezaguna da laguntzailea ez daitekeela euskaraz perpausaren hasieran izan: (88) *da oso polita Laguntzailearen aurretik hari sostengua emango dion zerbait agertu behar da. Aurreko gauza hori galdegaia izan daiteke, aditz lexiko bat, edo baiezkotasuna zein ezezkotasuna markatzen duen partikula bat (Ortiz de Urbina, 1994): (89) a. JON da etorri b. Etorri da d. Ez da etorri Laguntzailea ezkerrean duen azpiko orden batetik abiatuta, ondokotasun fenomeno horiek laguntzailearen aurrean agertzen diren elementuen barne-batzetik eratortzen dira. 15 Guk Haddican-en (2004, 2008) proposamena aintzat hartzen dugu. Hartan, laguntzailearen gainetik badira konplementatzaile eremu hedatu bati legozkiokeen bestelako proiektzio funtzionalak. Batak Haddican-ek Polaritate Burua deitzen duena, ezeztapena erakartzen du ezezko perpausetan, eta baiezko partikula isil batek gobernaturiko Aditz Sintagma baiezkoetan : (90) a. [ PolS ez Pol 0 [ LagS da [ EzezS ez Ezez 0 [ AS … etorri]]]] b. [ PolS [ BaiezkoS Ø [ AS …etorri]] Pol 0 [ LagS da [ BaiezkoS Ø Baiez 0 [ AS … etorri]]]] Bestea galdegaiari dagokiona da, Haddican-ek Polaritate Buruaz harantzago ezartzen duena: (91) [ FokS JON Fok 0 [ PolS ez Pol 0 [ LagS da [ EzezS ez Ezez 0 [ AS JON etorri]]]] Galdegaiak, ezeztapenak bezala, laguntzailearen klitikotasuna ase dezake, behin perpausaren ezkerraldera mugituz gero. Baina zer gertatzen da galdegaia laguntzailearen azpiko posizio batera mugitzen bada, Etxeparek eta Uribe-Etxebarriak (76)ren tankerako kasuentzat proposatzen duten bezala? Behean errepikatzen dugu perpaus hori: (76) Behar izan dugu presaka etorri (76) perpausaren tarteko emaitza, laguntzailea erantsi eta gero, (92)-ren bitartez irudika daiteke: (92) [ LagS du [ FokS [ AS presaka etorri] i F 0 [ ModS behar [ AspS izan t i ]]] (92) fonologikoki gaizki eratutako perpaus bat da: laguntzaileak ez du bere ezkerrean elementu beregainik hari lotzeko. Kasu honetan galdegaiak atzean utzitako adizki segida da laguntzailearen aurreko posizio batera mugitzen dena, Haddican-ek Polaritate Burua deitzen duenaren espezifikatzailera: 16 (93) [ PolS [ ModS behar [ AspS izan t i ]] k du [ [ presaka etorri] i F 0 t k ]]] Polaritate islapenerako mugimendu horrek ezeztapena erakartzen du bakarrik ezezko perpausetan. Horretarako beharrezkoa da ezeztapenaren jatorrizko lekua laguntzailearen azpikoa izatea (ikus Haddican, 2004): (94) a. [ EzeztS Ez [ LagS du [ FokS [ AS presaka etorri] F 0 [ EzezkoS ez Ezezk 0 [ ModS nahi [ AspS izan… ]]]] Horregatik da ezinezkoa laguntzailearen aurrean agertzen diren modu aditzen zuzeneko ezeztapena: 17 16 Horretarako beharrezkoa da baiezkotasuna markatzen duen partikula isilak modu aditza menperatu dezan. 17 Nahi modu adierazpidearekin paradigma ez da guziz berdina, (95d)-ren kidea posible baita : (i) Ez du nahi etorri Nahi behar-etik bereizten da bestelako kontestuetan ere. Axolazkoa den bat honakoa izan daiteke : (ii) a. Jonek nahi duena da hil (<Jonek hil nahi du) b. Jonek behar duena da hil *(<Jonek hil behar du) Iduri luke nahi-k aditz izaera garbiagoa duela behar-ek baino. Gure analisian horrek nahi-ren barne topikalizazioa ahalbidetzen du (ikus Belletti, 2005 aSren ertzeko galdegai eta topiko guneez): (iii) a. [ FokS [ AS …etorri] Fok 0 [ ModS nahi …]] -> Nahi topikalizatu b. [ TopS nahi [ FokS [ AS …etorri] Fok 0 [ ModS nahi …]] -> laguntzailea batu d. [ LagS du [ TopS nahi [ FokS [ AS …etorri] Fok 0 [ ModS nahi …]] -> ezeztapena batu e. [ PolS Ez Pol 0 [ LagS du [ TopS nahi [ FokS [ AS …etorri] Fok 0 [ ModS nahi …]]

  Halakoetan, modu adierazpidea funtzio adizki bat da: 4

	(26) a. Xabier joan behar da PRO joan behar
	b. %Xabier joan nahi da (29) bezalako perpaus batean, behar aditz lexikoak kasua ezartzen dio menpeko partizipioari
	(26a,b)n, laguntzailea beheko aditzari dagokiona da, eta behar eta nahi moduzko buru (hortik laguntzaile iragankorraren presentzia). 7 Menpeko partizipioak egitura iragankorra izan
	funtzional gisa portatzen dira. (26)ren gisakoek ez dute kontrako ordenik onartzen: 6 dezake baitaere:
	(27) a. ??Nahi da joan (30) Xabierrek liburuak erosi nahi ditu
	b. ??Behar da joan Honen arabera, perpaus jokatugabe hauek aditz ttipi bat izango lukete, eta hari itxekita, kanpo
	Egitate hau bat dator Wurmbrandt-en orokorpenarekin: F baten osagarri diren perpaus argumentu bat. Egitura hauek kontrol egiturak izango lirateke (menpekoa ilunduta ematen
	jokatugabeak F-ren aurretik agertzen dira, ez atzetik. dugu, irakurketa laguntzeko):
	Har ditzagun orain ondokoak: (31) …[[DP ERG	A 0 AS ] a 0 aS ]
	(28) a. Xabierrek joan behar du Honek predikzio bat egiten du: bihurkaritzea posible izan beharko luke (26) bezalako
	b. Xabierrek joan nahi du zerbaitetan beheko aditz sintagman. Aditz sintagma horrek bi argumentu dituenez, bata kanpo
	Hauetan, laguntzailea osagarri bat hartzen duen aditz lexiko bati dagokiona da, eta argumentua eta bestea barnekoa, bihurkaritzearen oinarrizko baldintza betetzen du (ikus
	perpausaren subjektuak kasu ergatiboa hartzen du. Aditz iragankor baten aurrean gaudela
	ematen du beraz.		
	(29)	vP		
		/	\	
		Xabierrek v'
		/	\
	(25)	v		ModuS VP 1
			/	/	\	\
			AS VP 2	V	F 0
		/ /		\ \	|	|
		DP			A 0 muss
	Der Maria helfen 5 (26b)koen kideak ez dira posible hiztun askorentzat. Ekialdeko zenbait hizkeretan aldiz arazorik gabe erabiliak
	Egitura honetan, beheko aditz sintagma guziz gardena da kasu eta laguntzailearen dira (Euskararen Ereduzkp Prosa korpusetik):
	hautaketarako, eta moduzko aditza laguntzaile bat da. (20) bezalako zerbaitek seguru aski (i) Egitura berri hau izan nahi da euskararen garapen kontseilua (Herria, 2001, EEPtik)
	ondoko kasuak errepresentatzen ditu euskaraz: 5 (ii) Bena hor ere bizi nahi da eüskara (Herria, J.L. D., 2001, EEPtik)
	(i)	Lehenik behar da konkurtso bat iragan	(Herria, Eskola Giristinoak Apailatzen, 2003)
	(ii)	Nahi-ta-ez behar zira jarri	(Menane Oxandabaratz, Ez da musik, 2006)

Xabier subjektua kasu ergatiboz hornitua agertzen zaigu eta menpeko joan aditz inakusatiboak Xabierren erreferentzia bera duen argumentu bat dauka. Hauek kontrol egitura baten ezaugarriak dira.

[START_REF] Chomsky | Lectures on Government and Binding[END_REF] 

irekitako ildotik, eta San

Martin-i (2001) 

jarraikiz, emango dugu beheko perpausaren argumentua izenordain isil batek betetzen duela:

6 Ereduzko Prosan egindako bilaketak ez du ale bakar bat ere eman tankera horretakoa, ez badira perpaus inpertsonalak (i) edo galdegaiak beharturiko inbertsioak (ii):

  gertatzen. Gure kasuetara itzuliaz, (76) bezalako perpaus bat antzeko bidetik erator daiteke. Eman dezagun lehenbizi galdegaia (kasu honetan presaka etorri) laguntzailearen azpiko galdegai posiziora mugitzen dela:(80) a. [ FokS [ AS presaka etorri] i F 0 [ ModS nahi [ AspS izan t i ]]]] -> laguntzailearen eransketa b. [ LagS du [ FokS [ AS presaka etorri] i F 0 [ ModS nahi [ AspS izan t i ]]]] -> Hondarraren

	(75)en, denbora adierazten duen morfema lotua laguntzaile espletibo 13 baten sostengua du
	(izan), eta ez dago, beharko forma konplexuaren kasuan bezala, buru mugimendurako
	motibaziorik. Buru mugimendurik gertatzen ez bada, ez dago garbi nola erator genezakeen
	behar izango segida laguntzailearen aurrean jarriko lukeen orden bat. Horrelako hitz
	hurrenkera bat, (76)koa, behar eta izango adizkiak batera lekuz aldatuko lituzkeen operazio
	baten bitartez bakarrik sor daiteke. Baina behar izango segidak ez du osagai bat ordezkatzen mugimendua
	(75) bezalako egitura batean. Behin mugimendu hori gertatuta, galdegaia ez den zatiak hondar-mugimendua jasan dezake,
	(76) Behar izan dugu presaka etorri momentuz zehaztuko ez dugun proiektzio funtzional batera (ikus 2.3. atala). Honek (76)
	Buru mugimendua zilegi ez bazaigu, eta (76) bezalako hitz hurrenkera bat (75)eko azpiko bezalakoen hitz ordena deribatzen du:
	egituratik zuzenean deribatzea posible ez bada, nola irits dezakegu (76) bezalako zerbait? (81) [ XP [ ModS nahi [ AspS izan t i ]] k X 0 [ LagS du [ [ presaka etorri] i F 0 t k ]]]
	Etxepare eta Uribe-Etxebarriak (2008) euskararen galdegaigunea perpaus egituraren toki Gerta liteke hala ere, behin galdegaia mugituez gero, galdegaia dadukan osagaiak berak gora
	batean baino gehiagotan egon daitekeela defendatzen dute. Zehazki, euskaraz bi galdegai egitea, bigarren galdegai posiziora, garraio bidez. Kasu horretan Modu Sintagma osoa
	posizio izango lirateke: bata perpausaren ezkerrean, laguntzaileak markatzen duen eremutik mugitzen da ezkerrera:
	kanpoan, eta beste bat Aditz Sintagmaren eremuan edo haren ertzean, laguntzailearen azpitik (82) a. [ FokS [ AS presaka etorri]
	batera, denbora adierazpideak moduzkoen gainetik kokatzen kokatua dagoena (ikus baitaere Belletti, 2005). Bi posizio hauek ezezko perpausetan
	direla perpaus egituran, honelako zerbait izango genuke: 12 nabarmentzen dira:
	(73) [ DenbS [ ModS behar] -ko] du [ YP presaka etorri] (77) a. JONEK ez du liburua erosi (ez Mirenek)
	Egingo dugu (73) bezalako zerbaitek ez duela euskararen perpaus baten oinarrizko egitura b. Liburua ez du JONEK erosi (baizik eta Mirenek)
	gauzatzen. Aldiberean, euskararen oinarrizko hitz hurrenkera burua lehen izan edo azken, ez Lehen kasuan, galdegaiak ezeztapenaren gaineko besarkadura hartzen du, bigarrenean berriz
	dago modurik zuzenean honelako egitura bat eratortzeko, mugitzen dena ez baita osagai bat. haren azpikoa.
	Aditza bukaeran izango lukeen abiaburuko perpaus baten bitartez erakus dezakegu hori: Horrekin batera, gerta liteke, aukeran, galdegaia menperatzen duen egirturak bere aldetik ere
	(74) a. [ DenbS [ ModS [ AS Presaka etorri] behar] izango] du perpausean gora mugitzea. Honela esplikatzen dute Ortiz de Urbinak (1999) eta Etxepare eta
	(74) bezalako perpaus batean, behar adizkiak AS hautatzen du, eta aldiberean Denbora Uribe-Etxebarriak (2008), itxuraz ezeztapenaren azpian agertzen den galdegaiak (intonazio
	buruak hautatua da: jakin batez) ezeztapenaren gaineko besarkadura hartzea:
	(75) (78) Jonek ez du erosi ZUK AIPATU ZENIDAN LIBURU HURA, eta ez hau DenbS
	/ (78) perpausak honelako deribazio bat izango luke Etxepare eta Uribe-Etxebarriaren arabera: \
	ModS (79) a. [ FokS [ZUK AIPATU ZENIDAN LIBURUA] i F 0 [ EzezS pro ez du erosi t i ] -> Denb
	/ b. [ TopS [ EzezS pro ez du erosi t i ] k Top 0 [ FP [ ZUK AIPATU ZENIDAN LIBURUA] i F t k \ |
	AS (79b)k hondarraren mugimendua erakusten du. Hondarra kasu honetan, galdegaiaren Mod izango
	Presaka etorri mugimendua egin ondoren gelditzen den [-Galdegai] zatia da. Hondarraren mugimendu hau behar
	topikalizazio klase bat bezala ikusten dute Etxepare eta Uribe-Etxebarriak (2008).

Topikalizazioa aukerako operazio bat da, hiztunak egitea erabaki dezakeena, eta beraz ez da

13 

Ez da nahastu behar, gure ustez, aspektuzko izan-ekin. automatikoki

A, aditz lexikoaren ordez dago; F, kategoria funtzional baten ordez. Jarraian, AS Aditz Sintagma izango da, a 0 kausazio buru funtzionala da eta aS haren proiektzio nagusia.

Ohart hemen adizkien arteko ordena behar izan dela, ez izan behar, eskuinean agertzen direnean bezala (cf. 69a).Haddican-ekin (2001), asumituko dugu (69a)k aspektu sintagma erakarri duela modu proiektzioaren eremura.

Ikus Demirdache eta Uribe-Etxebarria, 2008, Cinquerena ez bezalako ikuspegi batentzat.

Era horretako analisiak proposatu izan dira hala ere. Ikus[START_REF] Elordieta | Morphosyntactic Feature Chains and Phonological Domains[END_REF] eta[START_REF] Haddican | Sentence Polarity and Word Order in Basque[END_REF][START_REF] Haddican | Euskal perpausaren oinarrizko espez-buru-osagarri hurrenkerare aldeko argudio batzuk[END_REF].