Keywords: young people, Basque, leisure time, Northern Basque Country. bAxok, e. eta Coyos, j.-

bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

Ikerketa honen xede nagusia da aurkeztea gaur egun Ipar Euskal Herriko gazteen euskarazko edo euskal kulturari lotu diren aisialdiak zein diren. Eragile pribatuen eta publikoen jarduerak aurkezten dira aisialdi eremu ezberdinetan, eremu horiek hiru ikuspundutik azter daitezkeela jakinez: hezkun tzarena, sorkun tzarena edo ekoizpenarena, eta kon tsumoarena.

Egin diren inkestak baliatuz Ipar Euskal Herriko gazteriaren argazkia ematen da.

Ikerketa honen zailtasun bat da gazte horien aisialdiak berak azter tzea. Adin horietan ohiko aisialdi egituratuetarik kanpo beren aisialdian gizarte paralelo bat sor tzen dute, helduenetik ezkapa tzeko eta une horiek azter tzea zaila da, pribatuak baitira. Ikerketa honetan aisialdi antolatuak, aisialdi hezi tzaileak azter tzen dira bereziki.

Burura tzean ondorioen araberako gomendioak egiten ditugu, agertu diren indarguneak azkar tzeko eta ahulguneak sostenga tzeko.

Hitz-gakoak: gazteak, euskara, aisialdia, Ipar Euskal Herria.

El objetivo principal de esta investigación es presentar cuales son las alternativas de ocio de los jovenes del País Vasco Norte, relacionadas con el euskera y la cultura vasca. Se muestran las actividades públicas y privadas en los diferentes campos del ocio, a sabiendas que esos campos se pueden estudiar desde tres perspecivas diferentes: educación, creación o producción, y consumo. Utilizando las encuestas realizadas se prentede mostrar la foto de la juventud del norte de Euskal Herria.

Es dificultoso estudiar el ocio juvenil. En esas edades, se alejan de las estructuras de ocio convencionales, y es a traves de ese ocio particular y privado, que se alejan de los adultos y crean un mundo paralelo, lo que dificulta su estudio. Por lo tanto en este estudio se analizan las actividade organizadas y con fines educativos.

Como conclusión realizamos unas sugerencias con el objetivo de impulsar los ámbitos donde el ocio relacionado con la cultura vasca estan fuertes, y a su vez sostener los más débiles.

Palabras clave: jóvenes, euskera, ocio, País Vasco Norte.

L'objectif princial de ce tte recherche est de présenter quels sont les loisirs en langue basque ou liés à la culture basque des jeunes actuellement en Pays Basque Nord. Les actions des acteurs privés et publics sont présentées dans les différents domaines, sachant que ces domaines peuvent être étudiés de trois point de vue : celui de l'éducation, celui de la création ou de la production, celui de la consommation.

A l'aide des différentes enquêtes qui ont été réalisées, on propose une photographie de la jeunesse du Pays Basque Nord.

Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

Une des difficultés de ce tte recherche est l'examen des loisirs eux-mêmes de ces jeunes. A ces âges ils construisent un monde parallèle de loisirs en dehors de ceux habituellement structurés, afin d'échapper au monde des adultes. L'examen de ces loisirs est difficile car ils sont privés. Ce sont les loisirs organisés, ceux à caractère éducatifs, que nous examinons principalement ici.

Pour terminer des recommandations sont faites à partir des conclusions de ce tte recherche, afin de renforcer les points forts et de soutenir les points faibles dans ce domaine des loisirs des jeunes en langue basque.

Mots-clés: jeunes, langue basque, loisirs, Pays Basque Nord.

The main aim of this paper is to present the leisure activities in the Basque language or linked to Basque culture undertaken by the young people in the Northern Basque Country [administered by France] today. The activities of private and public players are presented in different spheres of leisure, bearing in mind that these spheres can be analysed from three perspectives: the perspectives of education, creativity or production, and consumption.

Making use of the surveys carried out, a picture of the young people in the Northern Basque Country is provided.

One difficulty in this research is examining the very leisure activities of these young people. At this age they create a parallel society in their leisure time ou tside the usual structured leisure activities to escape from adults, so it is difficult to examine these moments because they are private. This piece of research deals with organised leisure in particular, and of an educational nature.

Finally, we make recommendations on the basis of the conclusions, in order to reinforce the strong points and to support the weak points.

Problematika: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian

Ikerketa honen xede nagusia da aurkeztea gaur egun Ipar Euskal Herriko gazteen euskarazko edo euskal kulturari lotu diren aisialdiak zein diren1 . Aisialdia denbora-tarte handia da gaur egungo gazte baten bizi tzan. Eta belaunaldi horren kasuan hurbileko harremanek, gizarte-sareek eta modek eragin handia dute hizkun tzaren erabileran, baina ere komunikabideen eta asialdirako produktu eta zerbi tzuen eskain tzak.

Eragile pribatuen eta publikoen jarduerak aurkeztuko dira aisialdi eremu ezberdinetan. Aisialdiaren eremu horiek hiru ikuspundutik azter daitezke, hezkun tzaren ikuspundutik, sorkun tzaren edo ekoizpenaren ikuspundutik, eta kon tsumoaren ikuspundutik.

Ikerketa honen zailtasunetarik bat aztergaia muga tzea eta defini tzea izan da, aztertu den biztanleriaren aldetik, erran nahi baita gazteak, baita ere biztanleriaren jardueraren aldetik, erran nahi baita aisialdia.

Ipar Euskal Herriak jasan dituen aldaketa demografiko eta sozial handi horiek gazteen ingurumen soziokulturalean eragin dute, biztanleria osoarenean bezala. Kultur nahasketa, kultur aniztasuna bizkortu da. Fran tsesaren bizindarra azkar da hizkun tza nagusia delarik, euskararena ahulago nahiz haren aldeko ahalegin gero eta inportanteagoak egiten diren.

Adin talde hori (15-24 urtekoa da gure xede-talde nagusia) biziki heterogenoa da oraingo munduan. Helduaroaren eta adoleszen tziaren arteko muga mugikorra da. Gehiengoa ikaste txeetan da oraino, baina ba tzuek ikasketak bururatu dituzte eta lan-merkatuan daude, lanean ari dira edo langabezian.

Beste zailtasun bat da gazte horien aisialdiak berak azter tzea. Badakigu adin horietan ohiko aisialdi egituratuetarik kanpo beren aisialdian gizarte paralelo bat sor tzen dutela, helduenetik ezkapa tzeko eta une horiek aztertzea zaila da, pribatuak baitira. Moda berriak sor tzen dituzte, desberdin izan Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564 nahi baitute. Ikerketa honetan aisialdi antolatuak, aisialdi hezi tzaileak aztertuko dira bereziki.

Aisialdiaren definizioak

Aisia edo aisialdia denbora hu tsa edo denbora betea bezala defini tzen da. Euskaraz «aizina» edo denbora-pasa», fran tsesez «le loisir» ou «les loisirs» esaten lehen esanahia adierazteko.

Alde batetik «lanik edo zereginik gabeko tartea da, nork bere gogora ematen duena» (Euskal hiztegi modernoa, Elhuyar 2000). Eta bestalde hutsaren bete tzeko «denbora librean eramaten diren jarduerak: jolasak, kirolak, ekoizpenari norabidetua ez den lana» (Wikipidea).

Ororen buru, denbora pasa ere merkatu bat bilakatu da: bidaia agen tziak, kirol lehiaketa erraldoiak (fulbol munduko txapelketak, errugbikoak, txirrindulari tza i tzuliak: Tour, Giro, Vuelta, etab.), opor mota guziak (ondar tza, mendia, negu kirolak, ur kirolak), lan lasaia, (bara tzea, arran tza, ehiza...), bestak, festibalak. Industria alor denetan sartu da eta ekoizle gutik a tsegina ematen diete kon tsumi tzaile askori.

Filosofia bat ere sortu zen aisialdia hedatu zelarik: aisialdia ez ote da zibilizazio berri bati buruzko bidea [START_REF] Dumazelier | Vers une civilisation des loisirs[END_REF]. Ekoizpen lanaren laburpenak denbora librea luza tzen du. Astean gu txi gorabehera 40 oren lanean deramagu, 60 oren jaten eta lo egiten eta 70 oren geldi tzen zaizkigu a tsedenaren tzat. Eta askoz aisialdi epe gehiago haur eta gazte garaian (20 urtez) eta erretreta denboran (20 / 30 urtez). Ikusmolde optimista batean aisialdiaren luzapena askatasunaren seinale da eta ondorioz jendetasunaren hobekun tzarena. Beste ikusmoldea da aisialdia ez ote den beste kon tsumo mota bat, gizarteko ezberdintasunak azpimarra tzen dituena.

Nor dira aipa tzen ditugun gazteak?

Hona Ipar Euskal Herriko adin taldeen 2006ko banaketa errolda jarraikiaren arabera. Adinarteak mugatuak dira gure inkesta gehienetan ager tzen Taulan ikus daiteke gazteen tokia herriko biztanlerian aski handia dela. Gaindegia behategiaren arabera Hego Euskal Herrian baino handiago, Akitaniak baino doi bat ttipiago bada ere (2009, 10. or.). Gainera 2006az geroztik saldo naturala positibo bilakatu da.

Non daude 0 eta 24 urte arteko haur eta gazteak? Haur tzaindegiko haurrak ez ditugu kontuan har tzen ez ere 3-6 urteko haurrak ama-eskolan daudenak. 7-14 urteko haur eta gazte txoak lehen-mailako eskolan eta kolegioan dira; 15-24 urteko gazteak lizeoan, uniber tsitatean edo lanean.

Oro har gure xede-taldea 15-24 urteko gazteek osa tzen dute. Halere eskolako eta kolegioko ikasleak askotan kontuan har tzen ditugu, ikaste txean edo inguruan har tzen baitute a tsedenaldia euskaraz eramateko ohitura. Baina gure kasuan 25 urte eta gehiagoko helduak bazter tzen ditugu: askok ikasketak bururatu dituzte eta lan-merkatuan daude. Beste ba tzuk unibertsitatean jarrai tzen dute. Ba tzuk ezkonduak dira eta haurrak badituzte. Ondorioz beren beharrak eta gustuak osoki ezberdinak izan daitezke.

Ikerketaren iturriak, bi hi tzez azken hamarkadako bost inkestak dira (Gazte txoak 1999, Nortasuna 2005, Euskara 2006[START_REF] Media | Komunikabideen erabilpenaren azterketa: Telebista eta irratia-Enquête de fréquentation des médias: Télévision et radio[END_REF], Kultura 2008) bai eta ere Euskal Kultur Erakundearen (EKE) ekin tzen txostena eta Euskararen Erakunde Publikoaren (EEP) proiektu deialdiak, 2009ko urtean mugaturik txosten honetarako (ikus bibliografia).

Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

Gazteriaren argazkia

Nor dira 2010eko gazteak?

Duela bost edo hamar urteko ikerketak balia di tzazkegu. Alabaina, 1999an 13 urte zuten gazte txoek orain 24 urte dituzte eta 2005eko adin talde gazteenekoek orain 21-29 urte. Nolako argazkia atera tzen da euskal aisialdien uler tzeko interesgarriak diren parametroak erabiliz: lehen hizkuntza, hizkun tza gaitasuna, hizkun tzen erabilera, herri nortasunaren sentimentua? Orain arte ez daukagu gazteen aisiari buruzko ikerketarik bainan bai gai honi lotuak diren hiru eremutan, kultura, hedabideak eta kirolak. Zein dira gaurko gazteen joerak?

Euskara biziki gazte gutiren ama-hizkun tza da. %14en tzat doi doia. Beraz euskara ez da gehiengoaren nortasuna egituratu duen hizkun tza afektiboa. Hortako garran tzi handia luke euskara izan dadin ahal bezainbat esperientzia a tsegingarriei lotuko zeien hizkun tza, adibidez aisialdian. Oraindanik euskararen transmizioa auzian dago, gazte txoen inkestak erakusten duen bezala. Gazte txo euskaldunei galdegin zeie: Hemendik urte ba tzuetara, seme-alabarik bazenu, zuk euskaraz hitz egingo zenieke e txean ? Eran tzuna «bai» %87 Iparraldean, %74 EAEn eta %65 Nafarroan. Galdea hipotetikoa izanikan ere, aldagai hau interesgarria da nolazbait euskara jarrai tzeko gogoa adierazten baitu. Gutienik transmiti tzen den lurraldean dago transmititzeko xederik bizkorrena. Jarrera baikor hau haziko da euskara a tseginaren hizkun tza sentituko den neurrian.

Hizkun tza gaitasunaren aldetik, belaunaldi hauekin geldi tzen da euskararen aspaldiko gainbehera. Eskolari buruzko hizkun tza politika eraginkorraz baliatu dira. Haien eskola herria baino euskaldunago da. Ondorioz gazteen adin taldea, lehen aldikotz, zaharragoa baino euskaldunago ager tzen min tza tzeko (%16 versus %11). Halere gazte hauek ere euskaraz baino fran tsesez trebeago dira. Euskal elebidunen mul tzoa 3 punduz goratu den denboran, elebidun orekatuen mul tzoa 14 punduz ahuldu da eta erdal elebitasuna 11 punduz indartu. Badakigu hitz egiteko erraztasuna faktore erabakigarria dela hizkun tza bat edo bestea hautatzerakoan. Gazteek non erabil tzen dute euskara? Eskolan eta eskolaren inguruan, erabilera «profesionala» nolazbait. Gero, baina gutiago, familian eta lagunartean, hots gune afektiboetan.

Zein dira gazteen pen tsamoldea euskarari buruz? Definizio aski tradizionala ematen diote: hizkun tza zaila da, bainan gurea delakotz zaindu behar da. Gehiago laboran tzari eta iraganari lo tzen diote ezinez eta etorkizuneko bizi tza hiritarrari. Ondorioz ez dakite euskara baliagarria den ala ez. Halere gure nortasun kulturalaren zinezko ikurra da. Beharrezkoa da euskara irakastea eskoletan baina haien tzat hautuzko ikasgai bezala. Ezagu tza ez da aski, egun oroz erabili behar da euskaldunen artean, erdaldunak hor badira ere. Gazte zenbaitek euskarazko ekin tza gehiago nahi lukete.

Nortasun kolektiboari buruz, bi emai tza oso ezberdin baditugu. Euskaltasuna bakarrik aipa tzen delarik ani tzek beren burua euskaldun tzat daukate: %48 Iparraldean oro har eta %43 gazteengan, beraz hizkun tza gaitasuna baino askoz gehiago. Aldiz euskal eta fran tses nortasunak lehian ezar tzen direlarik, bien artean inkestatuak hautu bat egin behar duelarik, emai tzak zalan tzan daude: gehiago euskal herritar %16, euskotar bezain fran tses %24, gehiago fran tses %53 Iparraldean oro har. Quebectar soziologoek nazio kulturala eta nazio zibikoa bereizten dituzte. Nazio kulturala ondarean, ohituretan, hezkuntzan, hizkun tzan oinarritua da. Nazio zibikoa sor tzen da herritarrek herria eraiki tzen dutelako kon tzien tzia daukatelarik, zerbi tzu publikoetan, lurralde antolaketan, ekonomian, ekologian parte hartuz. Nortasun kulturala nahiko argia da, baina herritasunari buruz jende tza bikoitz ager tzen da.

Bizi tza kulturalari begira, hemen ere «paradoxa» baten ai tzinean gara. Oharra Iñaki Martinez de Luna-rena da (Baxok, Euskal nortasuna…: 142. or.). Alde batetik kulturaren osagai nagusiak defini tzerakoan gazteek orokorki eta euskaldunek bereziki euskarari ematen diote lehen lekua. Baina kon tsumi tzaile bezala zinemari ematen diote lehentasuna, herritar, guztiek bezala. Eta zineman euskararen lekua mendrea da (ikusgarrien %3). Halere kultura eragile bezala, kantua, an tzerkia eta ber tsolari tza gogotik praktika tzen dituzte.

Euskarazko hedabideek arrakasta handia dute herritarren artean, bereziki gazteen artean. Telebista ikusleak, irrati en tzuleak eta musikazaleak %50 dira guti gorabehera, euskara uler tzen dutenak %26 direlarik. Euskara ongi dakitenek euskal hedabideetan dabil tza kasik ehuneko 80aren heinean. Bana zergatik euskaldunen %40ek ez dute deus irakur tzen euskaraz? Kirola aipa tzen delarik bereizi behar dira kirola praktika bezala eta kirola ikusgarri bezala. Praktikan gazteek ibilaldiak maite dituzte bereziki mendian. Ikusle bezala gazteen lehen hautuak errugbia eta futbola dira (praktikan 3. eta 10. mailan direlarik). Pilotak aipamen berezia merezi du. Euskal Herrian kirol anblematikoa da, lehen herri kirola. Ikusle bezala gazteek 3. lerroan daukate, plazetan edo maizago telebistaren ai tzinean eta praktikan 4. mailan.

«Aisialdia, gazteak eta euskara» gogoetagai dugularik, kontuan hartu behar dugu Ipar Euskal Herriko belaunaldi gaztea gero eta euskaldunago dela, euskarari eta herriari a txikia, kulturzale, kirolzale ere bai adinak erakarririk. Haatik euskara ez da ama hizkun tza gehiengo handiaren tzat. Pen tsa dezakegu euskara ez dela nortasuna eraiki duen hizkun tza afektiboa gazte gehiengo horren tzat. Ondorioz euskararen erabil tzaile herabeak dira, doi bat e txean eta lagunartean, askoz gutiago gizarte zabalean. Estrategia da eskola hizkun tza nola bilaka daiteken hizkun tza afektiboa plazerrarekin lotuz. Egia erran, ikasleak eskolan eta eskola inguruan ere euskaraz min tzo dira, aukera a tsegingarriak aurki tzen dituzten neurrian. Ikus dezagun zer egiten den aisialdiaren eremu ezberdinetan.

Aisialdien eremuak: bilana

Ikerketarako 12 eremu bereizi ditugu: egonaldiak eta ibilaldiak; komunikabideak (ida tzizkoak, en tzun-ikusizkoak, elektronikoak); argitalpena eta irakurketa; musika, dan tza eta kantua; an tzerkia eta ber tsolari tza; kirolak eta zirkua; bestak eta festibalak; arte ederrak; ondarea; zinema; ingurumena; jarduera zientifikoak. Gainera kontuan hartu ditugu aisialdi egiturak, adibidez gazte txeak. Alor honetan eragile nagusia Uda Leku elkartea da: hiru bilgune dauzka Baionan, Hendaian eta Biarri tzen ; asteazken oroz haur eta gazte txoak biltzen dira eta opor guztietan salbu eguberriz. 2010ean 300 haur ibili dira 14 egonaldi-ibilaldietan. Ez da harri tzekoa EEPk ematen dituen diru lagun tzen %97 balia tzen baitu (130.000 €).

Ohar bat: Uda Lekuren 3 bilguneak kostaldean dira, beraz barnealdeko bilguneak beharrezkoak dira, Basaizea Baigorrin eta Karkaila Zuberon. Oreka bat egin daiteke diru lagun tzen banaketan ?

Alor honetako jarduerak bi motakoak dira: egonaldiak eta ikaste txeen arteko trukaketak. Trukaketa horiek esperien tzia garran tzikoak eta a tseginak dira: ikasleek uler tzen dute Euskal Herriaren batasuna eta aberastasuna. Gainera elkarren komunikazio hizkun tza bakarra euskara da, euskalkien ezberdintasuna jolas moldean gaindituz.

Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

An tzerkia eta ber tsolari tza

An tzerkia eta ber tsolari tza arrakasta handiko jarduaerak dira gazteen artean. Bai eta ere besteak beste Zuberoko pastoralak eta maskaradak, jokalari edo ikusle bezala. Aspaldidanik an tzerkiak presta tzen eta ematen dira ikaste txeetan eta konpainia berezien bidez. Euskal Haziak guraso elkartean ikaste txe giristinoetan «Euskal An tzerki astea» antola tzen du: 2009an 28 eskola, 8 kolegio, 450 haur eta gazte txo igan dira 25 an tzerki ohol tzatara.

Ber tsolari tzaren arrakasta berriago da. Baserritik hirietara heldu da, arte garaikide eta modernoa bilakatuz. Alor honetan tradizioa eta modernitatea lotu dira, euskararen onurako, hori ber tsolari tzako eragile beraiengatik. Ber tsularien lagunak elkartea da eragile nagusia, ber tsolari berrien formatzailea, saioen antola tzailea adibidez Hernandorena gazte sariketa. Urteko kontuak 100.000 euroz gorakoak dira. Ohiko jardueretaz gain, Euskal Kultur Erakundeak sorkun tza lagun tzen du, nola an tzerki konpainien bidez (Chimères, Versant, Elirale, Hebentik, Maite Dugulako, Lapurdi 1609), hala txon txongiloen alorrean (Tokia, Antzokiaren harian, Azika) haurren tzat bereziki.

Musika, dan tza eta kantua

Musikak, dan tzak arrakasta handia dute gazteengan, molde tradizionalean eta modernoagoan. Kantuak ere bai euskara dakitenekin. Kultura inkestaren arabera musika erosle gazteetan %69k euskal musika erosten dute, euskaldunak ala erdaldunak; azken 3 hilabeteetan %97 gazte euskaradun kon tzertu batera joan dira (2007). Iparraldeko Dan tza Ba tzordea (IDB) da dan tzaren arduradun nagusia. 25 talde, gertakizun handiak (Dan tzari ttiki, Dan tzari eguna, Mu txikoen eguna), sorkun tza anitz. EEPk ematen dituen diru lagun tzen %64 erabil tzen du.

Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

Dan tza saioak gehienak tradizionalak dira, baina hip hopa ikasten da Larzabal kolegioan.

Musika kur tsoak ere lagunduak dira: txalaparta, trikiti txa, etab.

Euskal Kultur Erakundeak sorkun tzak susta tzen ditu musika mailan (ZTK, Eszena nazionala, Herri soinu…) bai eta ere dan tza mailan (Maritzuli, Leinua, Zarena zarelako, Herri soinu, Ki tzikazan/k).

Geroari buruz kantari gazte asko ager tzen dira: Amaren alabak, Haurrock Taldea, Haur kantu xapelketa…

Komunikabideak

Taula honek erakusten digu gazteriaren zaletasuna irratiak en tzuten eta telebista ikusten. Gainara askoz jende helduak baino trebeago dira tresna elektronikoekin, ordenagailuak, jokoak ala esku telefona. Zer eskain tza dute euskaraz? Eskain tza ahula hain segur.

16-29 urtekoen eran tzunak

Azken hiru hilabeteetan zenbat aldiz erabili dituzu euskarazko hedabideak? Irrati mailan eragile nagusia Euskal Irratiak elkartea da lau irrati federatzen dituelarik: Gure Irratia Uztari tzen, Irulegiko Irratia Garazin, Xiberoko Bo tza Maulen eta An txeta Irratia Hendaian. Hegoaldeko irratiak ere entzuten dira. Diru lagun tzaren %60 erdiesten du federazioak.

Telebista mailan eragile nagusia Euskal Telebista da. Halere tokiko telebistaren egitasmoa hor dago Kanaldude, TVPI. Hedabideak definizioz orokorrak dira. Gazteen tzat bada Hegoaldean Gaztea irratia eta Iparraldean emankizun bereziak: Peta txu, Borta zabalik.

Irrati interraktiboak badira: Aztibegia, Radiokultura. Interneten bidezko egunkaria Kazeta.info. eta Webgune asko: Kanaldude, EEP, EKE... Pren tsa ida tzia hau da. Min tza eta Hi tza astekari berriak dira, Herria astekaria aspaldikoa eta Berria egunkaria. Baina irakurle gazteen proportzioa zein den ez dakigu. Pen tsa dezakegu ahula dela.

Orokorrean, irrati en tzuleak eta telebista ikusleak euskara dakitenak baino gehiago dira. Baina elebidunetan ere badakigu %40k ezer ez dutela irakur tzen.

Bestak, festibalak

Bestetan eta festibaletan gazteak trumilka dabil tza. Euskalgin tzako eragileen estrategia da, dauden bestetan ahal bezainbat euskal ekin tza programan sar tzea. Honek ez du diru gehiago eska tzen baina erabaki guneetan ogotea. Eredugarria da Baionako bestetan egiten dena2 , bai eta ere beste hiri eta herri ba tzuetan. Ipar Euskal Herriko 10 bat festibalen eragileek lagun tza bat eska tzen dute erakundeengandik: Herri Soinu, Abotia, Ezkandrai, Herri Soinu, Bil xokua, Pestacles, Euskal kantu xapelketa, Lagunekin… Beste besta asko badira beren burua ordain tzen dutenak edo diru biltzeko antolatuak direnak: Euskal Herria Zuzenean, Herri Urrats eta beste eskola bestak, Korrika, Sagarno eguna, Nafarroaren eguna, Lapurtarren Bil tzarra.

Aste kultur urtero antola tzen dira: Bidarten, Donibane Lohizunen, Hazparnen (Kulturaldia), Hendaian, Biarri tzen (Bi harriz lau xori)… Etorkizunean, kezka nagusia izanen da besta eta festibal horietan zein den euskararen lekua, nola leku hori handitu.

Ondorioak: indarguneak eta ahulguneak 2009ko egitarauetan

Ezin ditugu 11 aisialdi eremuak zehazki aztertu, gazteen aisaldi ez antolatuak ez ditugula azterketan kontuan har tzen oroitaraziz. Halere ikuspegi orokor bat izan dezakegu proiektuek ardie tsi duten diru lagun tza publikoak konparatuz, errana baita aurrekontuak direla borondate politikoaren seinale argienak.

Taula honetan aisialdi eremuak zerrendatuak dira, eremu horretako proiektuek lortu duten dirulagun tza kopuruaren arabera. Seinale bat da botere publikoek zer-nolako garran tzia ematen dieten aipatu eremuei.

2. zutabean diru lagun tzan kopuruak eta ehunekoak daude. Diru laguntzen konparaketa: bost eremu nagusik lagun tzaren %92 lortu dute (791.500 €) eta beste 6 eremuek %8 (83.600 €). Orotara 875.100 €.

3. zutabeko kontuak, lagunduak diren proiektuen gastu osoak dira. 11 proiektuen kostu osoa 2.709.600 €ko da. Beraz ikus daiteke zein den lagun tza publikoaren heina (%32) eta elkarteen ekarpen proprioa. Eremu ba tzuk oraindik lagun tzarik gabe daude, adibidez joko elektronikoen ekoizpena. 

Euskal aisialdiaren politika

Gerta tzen da erakunde publikoek maiz zuzenean lagun tzen dituztela gazteen aisialdian sar tzen diren jarduera asko ; herrietako bestak, kirol lehiaketak, festibal handiak. Bi erakunde dira hizkun tza edo kultura politika bat deramatenak aisialdiak euskaldun tzeko: zuzenean Euskararen Erakunde Publikoa, zeharka Euskal Kultur Erakundea.

Euskararen Erakunde Publikoaren xedeak

Erakundeak 2006an Hizkun tza politika proiektua definitu zuen, helburutzat hartuz «hiztun osoak» forma tzea, belaunaldi gazteei lehentasuna emanez. Hortarako 12 erronka nagusi definitu dira, beren norabide estrategikoekin eta lan arda tzekin. Bosgarren erronka aisialdiarena da: «Aisialdi uneetan euskararen erabilpena sustatuz, hizkun tza eta gozamena uztartu».

Bi norabideak dira, alde batetik «lurralde osoan, familiei ematea euskarazko aisialdi eskain tza erakargarria eta kalitatezkoa hauta tzeko aukera» Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564 eta, bestalde, aisialdian diharduten profesionalei formazio bat ematea, «behar dituzten tresnak eta gaitasunak» eskura di tzaten.

2009an diagnostika ofizial bat bat egin zen hiru ministeri tzetako ordezkariekin, ikusteko bost urtez zer egin zen beste bost urteko kontratua sinatzerakoan. Laburbilduz, -bost erronka landu dira molde egituratuan: lehen haur tzaroa, irakaskuntza, argitalpena, euskara bizi tza sozialean eta helduen euskaldun tzea;

-bost erronka landu dira molde punktualean: hedabideak, hizkun tzaren kalitatea, toponimia, ikerkun tza eta motibapena;

-bi eremutan ez da mementoko politika egituraturik: familia bidezko transmisioa eta lan honetan azter tzen dugun aisialdia.

2010-2016 epeari begira, ibilbide orria finkatu da eta aisialdiaren erronkan lau langune zehaztu dira:

-«aisialdi harrera kolektiboaren egituretan euskararen eskain tza emenda tzea eragileen eta ihardueren bitartez;

hezkun tza kulturala eta artistikoa;

kirol hezkun tza;

aisialdi zerbi tzuen kon tsumoa».

Euskal Kultur Erakundea eta publiko berriak

Euskarazko aisialdia ez ba berenaz Euskal Kultur Erakundearen helburuetan. Halere jarduera anitz darama tza, bereziki publiko berriei buruz, aisialdiari lotuak direnak. Adibidez 2009ko ekin tzen bilduman:

-Hezkun tza artistikoa eta kulturala eskola munduan.

-Sorkun tza artistikoa profesionalekin eta amaturrekin.

-Kultura egituren eta egitasmoen sustapena.

-Mugaz gaineko harremanak.

-Ikusgarrien hedapena: an tzerkia, dan tza, musika. -Festibalak eta topaketak.

-Literatura eta argitalpena.

-Euskal kulturaren baliabide numerikoak.

Gainera egun oroz Euskal Kultur Erakundearen webguneak zerrenda tzen ditu aktualitatean diren hogei bat kultura gertakari, hots eguneroko kulturaren aktualitatea.

Lau gomendio besteak beste

Gure xedea da alorrez alor gomendioak egitea, azterketaz baliatuz. Behin behinean lau gomendio orokor egin di tzakegu, kontuan hartuz euskalgin tza eta kulturgin tzaren aktualitatea.

A. «Gazteria, elkarteak eta kirola» eskudun tzan daukaten tokiko elkargoek beren gain har dezatela euskarari tokia ematea, aisialdi eremuetan, hizkun tza teknikarien bitartez.

Hizkun tza politika bi gertakari nagusiz baliatu behar luke: alde batetik tokiko elkargoen erreformak eskudun tza orokorra emanen die herri elkargoei eta besteak beste gazteria eta kultura mailan; bestalde Euskararen Erakunde Publikoak, partaide tzan hiriekin eta herri elkargoekin hizkun tza teknikarian sarea heda tzen du Ipar Euskal Herri osoan. Bi aldaketa nagusi hauek sinergian uztartuz euskarak ai tzinamendu handia egin lezake, bereziki aisialdi eremuetan.

B. Hizkun tza politika publikoak lagun di tzatela aisialdiak euskaldun tzen diharduten eragileak eta molde berezian eragin handia duten egiturak: Uda Leku, euskal hedabideak, kirol elkarteak, festibalak.

Aisialdiaren alorrean, etorkizunari buruz, Euskararen Erakunde Publikoaren lehen helburua da egitura eraginkorrak indar tzea. Uda Leku, Karkaila eta Basaizea bezalako elkarteak bai eta ere beste ba tzuk adibidez gazte txeak. Diru lagun tzaz gain, «labelizazio dispositiboa» ere erabil daiteke. Labelizazioaren bidez, egiturak sailka tzen dira, irakaskun tzako ereduak bezala: euskarazko egiturak, egitura kolektiboki elebidunak, egitura per-tsonalki elebidunak. Sailkapen hau egin da gurasoek jakinean hautu bat egin dezaten haur tzaindegien artean. Aholku Ba tzordean proposamena egin zen jokamolde berdina aplika tzeko beste egitura ba tzuk ere kalifika tzeko erabil tzen den euskara kontuan hartuz.

C. Aisialdia euskaldun tzeko, lagun tza eraginkorra har tze dute gazteengan arrakasta handia duten baliabideek eta bereziki zinemak eta joko elektronikoek.

Erakundeen egitarauan sartu behar dira eta indartu orain arte guti landu diren bi eremu: zinema eta joko elektronikoak. Harrigarriko arrakasta dute haur eta gazte txoen artean. Baina eskain tza ahula da euskaraz. Beraz filma eta joko argitalpena bul tzatu behar da, sorkun tza edo bederen i tzulpena lagunduz.

D. Aisialdiaren eremuan nabari da euskalgin tza eta kulturgin tza uztar tzen direla eta Euskararen Erakunde Publikoa eta Euskal Kultur Erakundearen arteko lankide tza beharrezkoa dela.

1990az geroztik Euskal Kultur Erakundeak «dena» egiten zuen. 2005ean Euskararen Erakunde Publikoa sortu zelarik kulturgin tza eta euskalgin tza bereizi ziren eta, oro har, baliabide publikoak hirukoiztu zirelarik. Beraz euskara irabazle atera zen, baina bi erakundeen arteko lankide tza ez da nabari, jarduera askotan kultura eta hizkun tza uztartuak baitira. Argitalpenean elkarlan bat egiten da. Beste alorretan ere baliabideen metaketak eraginkortasuna bizkor lezake. Kon txesi, HernándeZ, Jone Miren, MArtíneZ, Zesar, 2003, Gazte txoak eta Aisialdia: Etorkizuna aurreikusten (2001-2002), Soziologiazko Euskal Koadernoak, 13, Gasteiz, Eusko Jaurlari tza.

Oinarrizko bibliografia

  bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo

issn 0210-1564

  , e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian

	5.1. Egonaldiak eta ibilaldiak	
	Aspaldidanik izan dira oporretako egonaldiak, kanpaldiak, «koloniak»,
	«Euskaldun xoriak» eta beste. Ikusi dugu ibilaldiak direla gazteen kirola
	erabiliena. Hona 2009an gauzatu diren ekin tza ba tzuk.	
	Eragilea	Jarduera	Parte-har tzea
	Basaizea	Aisialdi ekin tza tematikoa	14 haur/gazte
	Karkaila	Kultura jarduerak, ibialdiak. Musika	18 perkusiolari,
		saioak	594 haur
	Uda Leku	Egonaldiak. Ekin tzak. 3 bilgunetan	8.986 haur-egun,
			25 ikasle
	Cassin lizeoa	Kultura trukaketa Zorno tzako ikaste-	4 egun Zorno tzan
		txe batekin	
	Fal kolegioa	Kultura trukaketa Bilboko Luis Brinas	16 Fal ikasle,
		kolegioarekin	16 Brinas ikasle
	Larzabal kolegioa Murgil tze astea: Bilbon eta Abadiako	Klase bat, 5 egunez
		jauregian	
	Hemen adibide tzat laburbilduko ditugu 2009an Euskararen Erakunde
	Publikoak edota Euskal Kultur Erakundeak bost eremutan lagundu dituzten
	proiektuak.		
		Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo	
		issn 0210-1564	

bAxok

  bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo

issn 0210-1564

  bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo

issn 0210-1564

  bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian

	Aisialdi eremuak	Lagun tzak €	%	Kontuak €	%
	Hedabideak, bideoak	451.300	%52	1.235.400	%46
	Egonaldiak, ibilaldiak	134.100	%15	521.600	%19
	An tzerkiak, ber tsolari tza	86.600	%10	355.800	%13
	Musika, dan tza, kantua	66.000	%08	200.000	%07
	Bestak, festibalak	53.500	%06	77.000	%03
	Kirola, jokoak	25.400	%03	168.100	%06
	Argitalpena, irakurketa	20.700	%02	20.700	%01
	Ondarea, erakusketak	11.000	%01	81.200	%03
	Ingurumena, zien tziak	9.000	%01	17.400	%01
	Zinema	3.400	-	6.000	-
	Arte ederrak	1.000	-	10.000	-
	OROTARA	875.100 €		2.709.600 €	
	Iturriak: EKEko eta EEPko dozierrak (2009).			
	Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo	
		issn 0210-1564		

  bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo

issn 0210-1564

  Erramun, Euskararen egoera Ipar Euskal Herrian, 2006ko inkesta soziolinguistikoa, IV. Inkesta Soziolinguistikoa. bAxok, E. etA beste, 2006, Euskal nortasuna eta kultura XXI. mendearen hasieran. Donostia: Eusko Ikaskun tza.

	berrio-o txoA,

bAxok,

bAxok, e. eta Coyos, j.-b.: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian

Euskera 2010_2.indb 625 28/06/11 13:26

Ikerketa osoa

2011an argitaratu da: Gazteak, euskara eta aisialdia Ipar Euskal Herrian -Les jeunes, la langue basque et les loisirs en Pays Basque Nord, Jagon bilduma, Bilbo, Euskal tzaindia.

Euskera 2010_2.indb 627 28/06/11 13:26

Euskera 2010_2.indb 629 28/06/11 13:26

Euskera. 2010, 55, 2. XXX-XXX. Bilbo issn 0210-1564

Euskera 2010_2.indb 635 28/06/11 13:26

Emeki emeki euskarak eta euskal kulturak beren lekua eskura tzen dute besta erraldoi horietan, euskal uharte sortuz ozeano erdaldun handian (milioi bat jende, kanpotiar anitz). Urtero, Euskal Kultur Erakundeak proposaturik, ber tsolari batek Baionako besteei hasiera ematen die. Egunero Jacques-Portes plazan, 16:30tik-23:00etara, Karrikaldi ekitaldia antolatu da (Ibaialde, Leinua eta Baionan Kantuz elkarteak): euskal dan tzak, kantuak, ber tsoak... Euskal musika eta kantuak karriketan han hemenka en tzuten dira, programazioan sartuak.

Euskera 2010_2.indb 637 28/06/11 13:26

Euskera 2010_2.indb 639 28/06/11 13:26