Zehatzago Esanda 
  
Gzeko Aditzak Baina 
  
Gztzat Tradizioz Gipuzkera Esan 
  
Dela Muga Geografikoa Finkatua, Koka Dezagun Gz 
  
Denboran Amaiera Muga 
  
  
  
  
2. Gizpuzkera Zaharra definitzen

Sarrera 1

Euskararen historia2 hobeto ezagutzeko, beharrezko dugu euskalki zaharren3 historia ere ezagutzea. Mitxelenak erakutsi zuen (1981) gaur egun ditugun (eta euskararen historian lekukotuta dauden) euskalkiak Euskara Batu Zahar (EBZ) batetik datozela. Nolanahi ere, ditugun lekukotasunetan euskara dialektala besterik ez zaigu agertzen. Beraz, filologia zorrotz eta zehatz4 bat beharrezkoa da euskalkien, eta euskararen beraren, historia ezagutzeko (ik. Esaterako, honetaz Lakarra, 2003). Honekin ez dugu esan nahi hemen filologia zehatz eta zorrotz hori egingo dugunik, denborak eta beharrezko ezagutzak mugatu xamarrak baititugu.

Bizkaiera Zaharra aztertuxeago badago ere, gehien aztertu den euskalkia hauxe genuke (cf. Lakarra 1986Lakarra , 1996)), hutsune handia ikusten dugu gainerako euskalkiei gaineko azterketa historiko edo diakronikoei dagokienez. Lan honek Gipuzkera Zaharra (GZ) aztertzeko ekarpen bat izan nahi du. Ez da, ordea, GZ bere osotasunean aztertuko aditzetara soilik mugatuko baikara. Esaten da lehen testuak idazten hasi zenerako, gaur egungo aditz sistema osoa sortuta zegoela. Lan honetan, euskararen aditzen sistema GZan nolakoa zen ikusiko dugu, horretarako aditz sistemaren deskribaketa, azterketa eta aditzon korpusa da lan honetan dakarkiguna. Nolanahi ere, lan honen helburua GZren eta, oro har, euskararen historiari ekarpen ahal denik eta interesgarriena egitea da.

Aditzaren deskribaketarekin hasi aurretik, laburki GZaren definizio bat emango dugu eta denboran eta espazioan kokatu.

DLGu: Frai Domingo Lardizabalen gutuna (1655) 5FPLu: Frantziskanoen predikua, Luzuriagarena (1686) Lauko: Debako 'lauko'a (XVII.m) OA: Otxoa Arinen Doktrina Kristianaren Explikazioa (1713) LBp: Lasarteko bertsopaperak (1716) Iraz: Irazustaren Doktrina kristiana (1737) AS: Larramendiren Azkoitiko Sermoia (1737) 6Isasti gipuzkoarra bazen ere, bere errefrauak alde batera utzi ditugu errefrauak izanik arkaizanteak baitira eta aztergai dugun garaia baino lehenagoko garai bateko isla bailitzateke. Bestalde, zerrendak luze xamarra badirudi ere, ez da dirudiena, denera 150 orri nekez lortuko baikenituzke.

Gipuzkera Zaharreko aditzak: deskribaketa

Atal honetan GZko aditzen deskribaketa sinkroniko bat egingo dugu, deskribaketa egitera bakarrik mugatuko gara. Euskal aditzaren sailkapena egiteko, ohikoa izan da trinko eta perifrastikoen artean egitea; dakargun hona Azkarate eta Altunaren (2001: 151) aipua: Gramatika guztiek sailkatu dituzte aditzak irizpide honen [aditz forma trinkoak / perifrastikoak] arabera: forma bakarraz osatuak daudenak dira trinkoak, pertsona, numero eta aldiari dagozkion markak aditz erroaren inguruan biltzen dituztenak; perifrastikoak, ostera, bi osagai izaten dituzte, "aditz nagusi" deitu izan zaiona -aditzoina eta, indikatiboko formetan, aspektu marka biltzen dituena-eta aditz laguntzailea, pertsona, numeroa aldia eta modua adierazten dituena.

Guk ere, deskribaketa egiteko, aditzak bi multzo hauetan banatuko ditugu; batetik trinkoak eta bestetik perifrastikoak.

Adizki trinkoak

Iritzi zabaldua da euskararen historian aditz trinkoen erabilera murriztuz joan dela (ik. esaterako [START_REF] Azkarate | Euskal morfologiaren historia[END_REF]:154 edota Gómez & Sainz, 1995). Garai zaharragoetan gehiago erabiltzen bide zen gaurko euskararekin alderatuz. Hauxe da Gómez eta Sainzek esaten digutena (1995:238): "Today, in contrast, there is universal agreement that the handful of verb which have synthetic forms preserve a state of affairs which must have been much more general in older times. In fact, old texts present a greater numbers of verbs with synthetic than are currently used".

Horregatik, gaur egun ez dira asko forma trinkoa erakusten duten aditzak.

Aztergai dugun GZ garaiko testuetan ere, forma trinkoak erakusten dituzten aditzak askoz gutxiago dira forma perifrastikoa dutenak baino, erabili ditugun testuetan aditz jokatuetatik trinkoak %30 dira eta perifrastikoak %70 7 . Modu beregainean, ez laguntzaile gisa, agertzen diren forma trinkoa erakusten duten aditzak hauexek dira: egon, eduki, izan, iruditu, *io, *edun, jakin, eritzi, ibili, etorri, ezagutu, ikusi, *-i-, joan, ekarri, eraman, egoki, egin. XVI. mendeko euskararen ezaugarrietako bat aoristo trinkoen erabilera da, hau da, forma trinkoek aspektu burutua adierazten dute, erabilera honen adibide garbiak (gaztelerazko itzulpena dutelako, batez ere) topa ditzakegu RS-n eta Isastiren errefrauetan, hona hemen Isastirenetik ateratako adibide bat: Eliza ceguienac aldarea, aldarea ceguienac abadea. El que hizo la iglesia, el altar; y el que hizo el altar, el abad. (30. errefraua,TAV 3.3.3.). Isastik erabili izanak, gipuzkoarra izanik, erakus lezake gipuzkeran inoiz erabili izan zela aoristo trinkoa, baina XVI. menderako galduta legoke, aurkitu ditugun lekukotasunak burutugabeak baitira, alegia, egun duten zentzua zuten.

Nolanahi ere, lekukotasun gutxi ditugunez, ezin dugu gehiago jakin eta posible litzateke XVI. mendean Gipuzkoako lekuren batean edo bestean mantentzea.

Izan

Gaur egungo euskaran, aditz hau laguntzaile bezala agertzeaz gain, aditz nagusi bezala ere agertzen da. GZean ere, izan aditz laguntzaile bezala bai, baina aditz nagusi bezala ere agertzen dira. Funtsean, gutxi aldatu dira aditz honen forma eta esanahiak.

Euskalkien sailkapena egiteko Izan aditzaren forma jokatuak kontuan hartu izan dira, batez ere, orainaldiko zu, zuek eta gu pertsonei dagozkien orainaldiko formak gipuzkeraren bereizgarritzat hartu izan dira: zera, zerate, gera. GZean ere, forma hauek agertzen direla ikusten dugu: AG: Vedeincatua cera andre gucien artean.

OA: Bedeikatua zerade zu andee guztien artean.

Mis. Ene osasunako Jauna zera zu.

AS: Ezperen non cerate esquer gaistoco izarrac?

OAnengan eta baita Iraz.rengan ikus dezakegunez, paradigma erregulartzen duen fenomenoa gertatu da: analogia8 . Fenomeno honen eraginez, izan aditzeko pluraleko formetan -de pluralgilea agertzen da: OA: zu ofenditua zu zeradena izanik.

Iraz: Zu zeradena izanagatik... Iraz: bedeinkatua zerade zu andre guzien artean.

-de erakusten duten forma hauek OA, Iraz., Mis., LBp eta ASn bakarrik aurkitu ditugu, ez besteetan.

Ohar gaitezen, bigarren pertsona singularra egiteko 'zu' erabiltzen dutenean ere, pluralari dagonion -de marka erabiltzen dutela. Honek kronologia erlatiboa finkatzeko pista bat eman diezaguke: jakina da 'zu' lehen plurala adierazteko erabiltzen zela eta geroa singularra izatera igaro zela. Ematen duenez, -de hori 'zu'-k pluralaren zentzua galdu aurretik hedatuko zen izan-en adizkietara, ziurrenik egon aditzaren analogiaren bidez (cf. gaude, daude...) eta ondoren singular bilakatuko zen: egon, eduki, iruditu, *io, jakin, eritzi, ibili, etorri, ezagutu, ikus, eraman, *-i-, joan, ekarri, egoki(tu), egin.

 Egon

Agertzen diren aditz honen forma trinkoak dira 10 : BK: daode.

Mis: dago.

Lauko: daudenak, gaude, geunden.

OA: daude, nago, zaude, gaude, zeuden... 

Iraz

Subjuntibo trinkoa

Sarasola AzGu-ez ari dela (Contr. 128 [262]), balio subjuntiboa duten zenbait forma trinko azpimarratzen ditu: çeran, dirala eta dala12 .

Jesus Ma(ria) dirala guereqin (1-2 lerroak).

Jesus M.ª dala gurequin (23-24).

Jesús M.ª dirala gurequin (42-43).

Esan dit gaztiga deguiçudala nayztebala monja çeran (63-64).

Sarasolaren arabera, garaiko ezaugarri arkaiko tipikoena da subjuntiboa, baina guk ez ditugu horrelako kasu gehiago aurkitu (ik. [START_REF] Lafon | Le système du verbe basque au XVIeme siècle[END_REF]. 3.2.2. atalean dakargun taulak honako ere balio du. GZ (eta egungo gipuzkera) beste euskalkietatik bereizteko erabili izan den ezaugarrietako bat *edun aditzaren forma jokatuetan agertzen den -e-hori izan da: det, degu...

Aditz perifrastikoak

Ikusi ditugu zein diren

EF: arçen dedala

AzGu: eguingo det, estuco 14 degu, ygaro degu... Mis: irequiquo deçu... 13 Zalantza handiz hartu dugu azken hau adibide bezala, -r-hori zer den ez baitakigu, izan liteke hiperzuzenketaz txertatua izatea: dira > dia, zaizka > zarizka. Baina ez gaude erabat ziur. 14 OEH: 'poner en aprieto' 3.2.2. atalean esan duguna errepikatzen dugu hemen ere, 3. pertsonan egun -ubeharrean -eu-agertzen da. GZko testuetan makina bat adibide dugu: BK: acompañacen debe, debeela herreguten EF: aguinçacen deuen AzGu: nay neuque, nay leuqueala, albaleu...

AS: ifiñi ceuala.

Ahalera, agintera edo subjuntiboa egiteko orduan, beste laguntzaile bat hartzen du GZk. Laguntzaile postua beteko dutenak *ezan eta egin aditzak dira: AzGu: ecarri beza, serbi deçaçula.

Mis: aparta eçaçu, renoba eçaçu

AS: icusi daguigun, eguin daguiquet

Nor-Nori-Nork

Nor-nori-nork motako paradigma egiteko, egungo euskaran hiru laguntzaile ezberdin erabiltzen dira: mendebalean, *edutsi; erdialdean, *-i-; eta ekialdean *eradun.

Paradigma hau da euskalkien arteko aldakortasun gehien erakusten duena, badirudi, beraz, paradigma berriena dela, besteekin alderatuta. Testuek salatzen digutenez, badirudi *-i-erroa garai batean orokorra izan zela eta GZk eta erdialdeko hizkerek mantendu egin dutela, besteek, aldiz, lehenago edo beranduago galdu. GZean, tamalez, oso gutxi dira XVI.mendeko lekukotasunak, baina dugun apurrean ez dugu Mis.etik kanpo perifrasi aspektual gisakorik aurkitu.

-e pluralgileaz

Euskal adizkietan agertzen diren pluralgileetatik bat -e da. Diakronikoki begira, zalantzak zalantza, honen alomorfotzat hartuko genituzke -de eta -te ere. Egungo euskalkietan Nor-nork eta Nor-nori-nork saileko adizkietan nork 3. pertsona plurala denean, bi pluralgile daude: -te eta -(i)e; biak *-de batetik eratortzen dira (honen jatorriaz, ik. Gómez 1994).

Gaur egungo gipuzkeran (erdialdeko euskaraz, batez ere), bi pluralgileak aurkitzen ditugu (ik Zuazo, 2008:191). GZean, ordea, ez dugu -te pluralgiledunik topatu: BK: dioe, debeela (...) herreguten, acompañacen debe AZGu: debela (haiek, 'monjak'), esan digue …

Ondorioak

Zenbaitek ad nauseam hizkuntzak, eta bereziki, euskara urteetan zehar aldatzen dela ukatu arren, agerian dago hizkuntzak aldatu egiten direla. Baina Caminok (2009:173) azaldu bezala, ez da hizkuntza bakarrik aldatzen dena, dialektoak ere aldatu egiten dira, ez dira betierekoak, betidanik eta betirako daudenak. Erdialdeko euskalkiak berritzailea edo gordetzailea izan den eztabaidan sartu gabe, lan honetan egin dugun deskribapena BZren gaineko beste zenbait laneko (esaterako, Lakarra 1996) datu eta ondorioekin konparatuko bagenu, erraz ohartuko ginake Gk ezaugarri zahar asko galdu dituela.

Faltan sumatzen dugun lehen ezaugarria, eta gainontzeko euskalkietan XVI. mendean maiz agertzen dena, aoristoa da. GZeko testuetan aoristoa ez da agertzen, Mis.en bakarrik aurkitu dugu aoristoa: irten zenzan, benzutu zinzan eta agian besteren bat. Gaur egun *ezan eta *edin laguntzaile gisa eta mendekoetan ageri zaigu, baina XVI-XVII. mendeetan, perpaus nagusietan ere ageri zaigu, baina iraganean soilik.

Pentsa genezake XVI-XVII. mendeetan *ezan eta *edin iraganeko aditz nagusi bezala agertzen baziren, aurreko garaietan orainaldiko perpaus nagusietan ere ager zitezkeela.

Ez dugu honen lekukotasun zuzenik, ez GZean ez beste euskalkietan; baditugu, ordea, zeharkako datu batzuk hipotesi hau baiezta lezaketenak. Mis.ean zuri nazanean (19.ler.), ygo dazagunean (66 ler.) aurkitzen ditugu, mendeko perpausean baina orainaldian *ezan aditz laguntzailea. Zentzuzkoa dirudi pentsatzea mendekoa badugu lehen orokorragoa izango zela, beste zerbait etorri eta baztertu zuen arte.

Aoristoaren kasuan bezala, beste zenbait euskalkitan agertzen diren ezaugarri hainbat ez dira GZean agertzen, esaterako, *di aditz potentzialgilea eta -te potentziala egiteko atzizkiaren erabilera oso murritza da: AzGu: juango liçayote OA: izango lizatean, izango lizate… Honekin ez da esan nahi XVI. menderako erabat galdua zeudenik GZean, gorago esan bezala, lekukotasun oso gutxi baititugu. Hala ere, datu honek esaten diguna da galdurik ez bazen ere galtzeko zorian bazegoela.

GZk egin duen beste berrikuntzen artean genuke -n-z amaitzen diren aditzei partizipioa egiteko -du gehitzea. Maiz topa genitzake GZeko testuetan egondu edota izandu bezalakoak; TBIn adibidez: egondu inçan.

Mantentzen dituen zenbait arkaismo (oso gutxi agertzen zaizkigunak, bide batez) genituzke aditza iragankorren osagarriak genitiboan erabiltzea, kasu batzuetan ikus dezakegun bezala. Edota, esatarako, TBIn agertzen den emaiten aditz izena, gaur egun ekialderago bakarrik mantentzen dena.

Esana dugu goraxeago GZeko lekukotasun gutxi ditugula eskura, ezin genezake beraz, ondorio handiegirik atera (nahiz eta azterketa sakonagorik egin daitekeen).

Gainera, lan honetan egindako deskribaketa hobetu ahal izateaz gain, gauza gehiago aztertu daiteke oraindik GZeko aditzez. Lan honetan GZ aditzak aztertzeko oinarri bat finkatu nahi izan da (besterik da lortu dugun ala ez). Euskararen historiaren gaineko azterketak, azken urteetan, ugaritu egin dira, hala ere, urriak dira euskalki zaharrei buruzko lanak, BZri buruzkoak salbu. Horregatik, lantxo honek behar horren aldarri bat izan nahiko luke. 

Laburdurak

  GZean agertzen diren forma trinkoak. Hurrengo atalean aditz perifrastikoak deskribatuko ditugu. Aditz perifrastikoak Nor, Nor-Nork, Nor-Nori eta Nor-Nori-Nork sailetan banatuko ditugu. Euskaraz egitura perifrastikoen bidez aspektu bat baino gehiago adierazten dira, lanean ez dugu horren azterketa zehatzik egingo, baina argumentuen sailkapenarekin hasi aurretik aurkitu ditugun aspektuak zein diren adierazi eta adibideak emango ditugu: 1. Perifrastiko ez-burutua: BK: debeela erreguten, egozten digoela, acompañacen debe… EF: ezconçen nayçala TBI: emaiten dira 2. Perifrastiko burutua: BK: juntaduditu TBI: etorri da, eman dio, egondu inçan… AzGu: esan cidan… 4. Aoristoa: Salmo Misererean bakarrik aurkitua: Mis. irten zenzan, benzutu zinzan 5. Agintera, [aditza + *ezan] edota [aditza + egin]: AM: eguimbidi, erregu eçaçu TBI: iracurri eçac, eçar eyt, jan eguic AzGu: esan eguiozu Mis.: aparta ezazu, garbi ezazu… 6. Subjuntiboa: AzGu: probey gayçala Mis: ensalçadaçam, alabaçayzan 7. Potentziala: TBI: ecin esan niazcaquec AzGu: juango liçayote, nay neuque OA: izango lizatean, izango lizate Iraz. izango lizateke, salbatuko lizateke… 8. Geroaldia TBI: egongo aiz AzGu: eraguingo diogu, eztiçut eragocico, beratuco deçu, igaroco dira DLGu: eguingo degun, galduco da, LBp: emango digu, ybillico nais, esango dittut, ysango dira, esango degu Mis: quenduco diraust, estet ez yçango, egongo dirade, yçango deu 3.2.1. Nor Nor paradigmako aditz laguntzailea, indikatibozko formetan, izan aditza da. Hona hemen testuetatik ateratako zenbait adibide: BK: yçango baita EF: ezconçen nayçala TBI: etorri da, egondu inçan, ematen dira... Mis: eguingonayz AS: pisatu zan Gorago 3.1.1. puntuan dakargun taula paradigma honetako laguntaileentzat ere lagungarri da. Ahalerazko, aginterazko edo subjuntibozko formetarako, ordea, *edin erabiltzen da laguntzaile bezala: Mis: içambidi Lauko: asi zaitezte, izan zaite, akorda zaite. Euskaltzaindiaren Euskal Gramatika Laburra: perpaus bakuna liburuko aditz laguntzaileen paradigman, bi laguntzaile mota erabitzen dira: *edin eta izan. GZean ez da askotan lekukotzen paradigma honetako adizkirik, baina lekukotzekotan biak lekukotzen dira: TBI: sartu oy çaca, joan oy zariçca 13 Iraz: deitzen zaiola... OA: segitzen ez bazitzakan, deitzen zitzaion, kunplidu zitzaizkon, zor zitzaten... AS: eguiten zaca... Ikusten dugunez, datiboa 3. pertsona singularra denean, honi dagokion komunztadura marka -ka eta -o izan daitezke. OAek, esaterako, bi morfemak erabiltzen ditu. Nor-nori aditz trinkoetan ere, -ka atzizkia topa dezakegu: Paradigma honetako indikatiboko formetan aditz laguntzailea *edun izaten da.

  Esan bezala, GZean forma erabiliena, espero genukeenz, *-i-da. Hala ere, OAk makina bat adibide ditu non *eradun laguntzailea erabiltzen den. Hona hemen batzuk (adibideok Aranburu 1999 lanetik hartu ditugu): dirautzut, dirauzt, dirautza, dirauzku, dirauzkagu, dirauztazu... Mis.en ere badugu adibide bat: quenduco diraust ASn: adierazoten diauzcu, berrituco ciauzcan... Hauekin batera, era berean, *-i-ere erabiltzen du Oak eta Ask ere (OAren adibideakAranburu, 1999:102 lanetik hartuak): diot, dizut, diet, dit, dio edo digo, digu, die, diogu, diegu, didazu...AS: dizu, diozu... *-iren edo *eradun-en erabilerak, badirudi, numeroarekin lotura duela, singularra denean, *-i-erabiltzen baita, plurala denean, aldiz, *eradun. Honek aditzen kronologiarako zer esana ematen digu, numeroari dagokionez, plurala singularra baino gordetzaileagoa izan ohi da, beraz, honen arabera, *eradun zaharrgoa izatea esperoko genuke. *-i-ere zaharra dela onarturik, azalpen posibleetako bat *-i-eta *eradun biak erabili izan direla inoiz, bakoitzak ere erabilera eta eremua zuela, eta gerora *-i-k bere indarra eta hedadura hartu duela eta *eradun-in kendu pentsatzea litzateke.Gainerako testuetan *-i-da nagusitzen den forma: BK: digoe seguicen, egozten digoela EF: ematen diodala, essaten didan, essaten diot, Ahalera, subjuntibo zein aginterazko laguntzaile gisa, egin erabiltzen da: BK: deguiola eman, AzGu: gaztiga deguizudala TBI: eçar eyt, jan eguic AzGu: esan eguioçu, escribi deguiçudala...8.1.4. *ezan / eginEzagun da mendebaleko 15 euskalkietan aginterazko, subjuntibozko eta ahalerazko formetan egin laguntzailea erabiltzen dela16 . Erdialdeko euskaran bi formak erabiltzen dira gaur egun, baina ez gipuzkerako eremu guztian eta maiztasun berarekin. Ekar dezagun Lakarraren aipu bat hona (1996:183): Ez dago euskalki horretako [GZeko] testuak arreta apur batekin irakurtzeaeta, jakina denez egiteko horrek ez du asti gehiegi eskatzen-subjuntibo, inperatibo eta ahaleran zen asimetriaz jabetzeko; hots adizkiak bi osagai (nork-zer) ala hiru (nork-nori-zer) izan, kontuak asko ezberdin zihoazen; halaber, adizkia singularrekoa edo anitzezkoa zen erro berezia hartu ohi zuen. Zehatzago, bi osagai adizkietarako egin zein *ezan-en formak hauta zitezkeen nor singularra bazen; nor anitza bazen *ezan-enak erabili ohi ziren, eta egin-enak hiru osagaikoetan. Goiko aipuan ulertzera ematen denez, nor-nork saileko aditzen laguntzaileak *ezan eta egin izan daitezke, baina baldintza batekin, nor sg. denean biak har ditzake, pl. denean *ezan. Nor-nori-nork sailekoetan, ordea, egin bakarrik erabiltzen da. Jarraian dakartzagun adibideak Lakarrak berak bere lanean emandakoetatik batzuk ekarri ditugu ona (Lakarrak erabilitakoak guk ere erabili ditugun testuak dira): 1. Egin beza essan degun modua (Otxoa Arin 134), serbitu ceguian (OA 11), essan bece (OA133), aitari izan ceguian (OA 26), pagatu ciquealaric (OA 164), galdu cezaqueten (OA 165), ezagutu daguian... 2. Contadu bitça (OA 135), eutzi ditçaqueanac (OA 139), criatu ditceen (Iraz. 41), aditu ditzan (OA 58), itzuli ditzaque (OA 24)... 3. Itaundu beguio (OA 168), escribi dequiçudala (AzGu), ez deguigula utci (Iraz. 24), erregutu deguizula (Iraz. 49), eman deigun (OA 58)... Gainerako testuen irakurketa bat eginda, nor-nori-nork sailekoek egin erabiltzen dutela baiezta daiteke BK: deguiola eman TBI: eçar eyt, AzGu: esan eguioçu, escribi deguiçudala Mis.: kendu egidazu, biurtu egidazu Nor-nork saileko kasuetan, ordea, kontua ez da hain garbia. Datu basean sartu ditugun testuetan egin laguntzailedun bi adibide bakarrik aurkitu ditugu, Gamarra eta Luzuriaga frantziskanoen predikuan (gainera Luzuriagarena Gamarraren itzulpen bat da, cf. TAV 3.2.13). Adibide hauetan, nor singularra da: FPGa: euci eguiçu FPGLu: utzi eguiçu *ezan euskalki guztietan lekukotzen den laguntzailea da, gerora bizkaieran eta arabako euskaran baztertu egin dena. Gipuzkeraren kasuan, aldiz, *ezan mantendu egin da (ik. Mounole, 2007), baina kasu batzuetan egin laguntzailea ere sartu da. Mounolek bere lanean GZeko testu guztiak 17 hartu eta kontaketa bat egiten du hiru multzotan bereizita; batetik, kontuan hartzen ditu laguntzaile emankor bezala erabiltzen dituztenak, bestetik laguntzaile sasi emankor edo bigarrenkari bezala erabiltzen dituztenak eta, azkenik, laguntzaile ihartu edo expresio lexikalizatuak dituztenak. Azkeneko multzoan ez du GZeko adibiderik eman, baina lehen eta bigarren multzoetan bai. Hona hemen berak ateratako datuak 18 : a) Laguntzaile emankorrekoak (OAk ez du halakorik) Mis. *ezan 17 vs egin 2 TBI: *ezan 2 vs egin 1 BK: egin 1 Azgu: *ezan 5 vs egin 3 Lauko: *ezan 2 vs egin 0 b) Laguntzaile sasi emankor eta bigarrenkariak: OA: *ezan 44 vs egin 59 8.1.5. -i/-tu vs. Ø Ekialdeko eta mendebaldeko euskalkien arteko desberdintasun garrantzitsuenetako bat subjuntiboan, ahaleran eta aginteran adintzoina edo partizipioa erabiltzean dago. Gn aditzoina ia galdurik eta forma fosildu eta hikako aginterazko forma batzueta badago ere (hor konpon, puska zak). Mounolek (2007) azaltzen duenez, -i partizipiodun aditzoina galdurik zegoen XVI. menderako. GZean, adibide bat (behintzat) aurkitu dugu -i partizipiodun aditzaren aditzoina erabiltzen duena, baina agintera izanik arkaismo bat izan daiteke eta gainera posible da bidaldu izatea bidali beharrean : AzGu: vidal eçaçu -tu partizipiodun aditzetan, GZean oraindik batzuetan mantentzen da aditzoinaren erabilera, baina partizipioa ere erabiltzen da. Uste orokorra eta asko frogatua da partizipio eta aditzoinaren bereizketa euskalki guztietan egiten zela, baina XV. mendetik aurrera, mendebaldeko (G., B. eta A.) euskalkietan aditzoina galtzen joan da partizipioaren mesedetan. Euskalki hauen artean, G. izan da beranduen egin duena berrikuntza hau (ik. Lakarra 1985a, Mounole, 2007) GZeko testu zaharrenetan (XV-XVI. m.) ez da lekukotzen adibiderik, dauden aditzek ez baitute aditzoin-partizipio (eman, egin gisako aditzak dira) bereizketa egiten. XVII. mendean hasten dira lekukotzen partizipio-aditzoin oposaketa duten aditzak eta ondoko adibideetan 19 ikusten dugunez, partizipioaren erabilera hedatu xamar dago, nahiz eta oraindik orain aditzoina erabili. TBI: iracurri ezak AzGu: escribi deguizudala, ecarri bezala, serbi dezagula, sofri yçacu LBp: icasi biza. FPLu: biurtu zaitez. Mounolek bere lanean (2007) ateratzen duen ondorioetako bat da egin laguntzailedun perifrasiak partizipioarekin sortu zirela eta *ezan eta *edin-ekiko analogiaz ager daitekeela aditzoina + egin egitura. GZean adibide gutxi batzuk badira aditzoina + egin egituradunak (ohar bedi dakarkigun lehen adibidean -i partizipiodun aditzaren aditzoina dela, hala ere, goraxeago esan bezala arkaismoa izan daiteke, agintera baita): 19 Adibideak emateko, saihestu egin ditugu AM, Mis. OA eta Iraz. erlijiosoak izanik, arkaismoak manten baititzakete, gogoan izan, esaterako, gaur egun, Gure Aitaren errezuan, G eta B-n behintzat, etor bedi dugula. GZeko -i/-tu vs. Ø oposizioaren aditzez aditz egindako azterketa sakonago baterako, ik Mounole (2007) TBI: eçar eyt AzGu: escribi deguizudala, gaztiga deguizudala Lan berean Mounolek azaltzen duenez, XVI.mendeko euskaran [aditzoina + *edin, *ezan] eta [partizipioa + egin] perifrasiak batzuetan perifrasi aspektual gisa agertzen dira, aoristoa adieraziz; beste batzuetan, ordea, perifrasi modal gisa, agintera, subjuntibo edo potentziala adieraziz. XVII. mendetik aurrera, aldaketa handi bat jasango zukeen euskarak eta aspektua adierazteari utzi eta modua adieraztera bakarrik igaro zen.

  Izan aditzari dagokion taula, beraz, hauxe genuke 9 :

		Beste zenbait adibidetan, ordea, *a hori galduta dagoela ikusten da eta -z eta AS: ezteu
	atzizkiaren lehen kontsonantearen artean -e-epentetiko bat gehitu da: OA: zeben, ezdeu…
		AS: deuala			
		Iraz: arkitzen naizenean Baina -u-dunik ere bada:		
		3.1.2. *edun TBI: duela, duen, eztuenean		
	1. *zu zera (plu.) ~ zu zaude Izan aditzarekin batera, forma trinkoan gehien agertzen den atzitza *edun da. *edun aditzaren indikatiboko (Nor 3. pertsona) paradigma hauxe genuke:
	2. *zu zerade (plu.) ~ zu zaude Esanahi aldetik, gaurko eduki-ren pareko genuke, baina garai hartan *edun eduki baino
	3. zu zerade (sing.) erabiliagoa zela ematen du datuek erakusten dutenez (ik 3.1.3 atalean eduki aditzari Orainaldia Iragana
	nik	det	ditut	neban	nituan
	Hik	*dek/n	*dituk/n	*huan	*hituan
	Hark	du / deu /deb-	ditu	zeben	zituan / zituen
	Guk	degu	ditugu	genduan	*genituan
	Zuk	dezu	*dituzu	zenduan	*zenituan
	Zuek ni Haiek	Orainaldia dezue naiz due / debe / debea? Debe *dituzue Iragana nintzan	*zenuten *zeben	*zenituzten zituzten
	Hi	haiz	hintzan		
	Hura gu zu ezaugarriak erakustean, mendebaleko ezaugarritzat hartzen du orainaldiko 3.p.s.-ko da zan Koldo Zuazok (2008:77) mendebaleko euskararen aditz morfologiako gera / gerade *giñan zera / zerade ziñan
	Zuek Haiek dau, daue, dabe eta iraganaldiko formetan -eu-agertzean. Deskribapen sinkroniko bat zerate *ziñaten dira /dirade ziran
	egin nahiko bagenu, posible litzateke ezaugarri honi begiratzea euskalki bat beste
	batengandik bereizteko, diakronikoki begira, aldiz, ezin esan genezake mendebaleko
	ezaugarria denik GZean maiz agetzen baitzaigu. Sinkronikoki esango genuke Bk forma
	zahar bat mantendu duela eta Gk berritu egin duela, bien jatorrian forma bera
	baikenuke: *dadu > dau > deu > du edota *naduen > nauen > naben / neuen > neben /
	nuen				
		Beste zenbait trinko		
		Goian emandako forma trinkodun aditzez gain, badira beste zenbait gehiago
	BK: debala GZean agertzen direnak. Horiek guztiak batera azalduko ditugu ez baitira aurreko biak
	AzGu: debela, eztebela, debala bezain ugariak. Hauexek dira aurkitu ditugun gainerako aditzak forma trinkoak
	DLGu: deu erakusten dituztenak:			
		Mis: debana, deu			

Ezagun da euskararen fonotaktikaren ikuspegitik arraro samarra dela hitz amaieran txistukari frikari bat agertzea afrikatu baten ordez. Horregatik, naiz eta haiz formentzat *naiza eta *haiza berreraiki izan da. Horren arrasto bat topa dezakegu GZean, batez ere, adizkiari kontsonantez hasten den atzizki bat gehitzen zaionean, berreraikitako *a horren aztarna ikusten dugu: OA: Kristauba naizan bezela EF: ezconçen nayçala AS: naizanean

9 

Izarño batez agertzen diren formak lekukotasunetan aurkitu ez direnak dira, horrek ez du esan nahi ez daudenik. Proposamena gaur egungo gipuzkeran eta garai hartako paradigman oinarriturik egin da. Taulak osatzeko, forma jokatua atzizki batekin agertzen bada ere, atzizkia kendu eta izarño gabe jarri dugu; esaterako, ninsala lekukotzen da, guk paradigman nintzan jarri dugu. Trinko moduan agertzen ez bada ere, laguntzaile bezala agertzen bada, izarñorik gabe jarri dugu. Bestalde, grafian gaurkotuan aurkeztu ditugu. dagozkion forma jokatu lekukotuak). Gerora, eduki aditzaren hedapen bat gertatu da eta *edun laguntzaile bezala gramatikalizatzen joango zen, nahiz eta oraindik ez den erabat gramatikalitzatu.

*Edun aditzari dagokionez, ni, hi, zu, zuek pertsonetan agertzen den -e-hori hartu izan da gipuzkeraren bereizgarritza: det, dek/n, dezu, dezu(t)e. GZean ere forma hauek agertzen dira: AzGu: Esan dit çuc deçula beraç culpa, Çuc uste deçu monjac debela contentu gucia Mis: asco deçunesquero, misericordiaz.

Mis: esteçu ofrendaric borondatean.

OA: bakoitzak degun kapazidadeaz, edo zentzuaz konforme

Pertsona hauengan ez dugu aurkitzen -eu-duen forma zaharrik esaterako Gamiz idazle arabarrarengan ikusten dugun deugu bezala. Hala ere, 3. pertsonan -eu-zein hemendik eratortzen den -eb-dugu, bai orainaldian eta bai iraganean.

  : daude, zaude, gaude, zeuden... Hay on(h)eritzi en Leiçarraga y Etcheberri de Ziburu (-nh-); oneritsi en Beriayn (tbn. oneritzi), Pouvreau y Duvoisin, y oniritxi en ArgiDL. Hay además onerexte-en RS; onheriste-en Gasteluçar y onereste-en R.M. Azkue. En DFrec hay 13 ejs. de oniritzi y 5 de oneritzi. 1. Amar, querer (bien). v. onetsi.

	AS: dagoala, zegoan, guendela, bagueunde, bego, dago... Ikusten dugunez, BK-n oraindik ez da gertatu ao > au bilakabidea, Laukoan, OAengan eta Iraz.rengan, ordea, bai. Nolanahi ere, GZ lehen lekukotasunerako *-g-bokalartekoa galduta agertzen da 3.p.pl.ean: *dagode > daode > daude.  Eduki BK: daduzca TBI: educac, daduca. AzGu: daducan. OA: badauka. Iraz: gauzkaten AS: ceucana Gutxi dira eduki aditzaren forma lekukotuak, ikus dezakegunez, lekukotasun zaharretan -d-mantentzen da; berriagoetan, aldiz, galdurik dago. TBIn agertzen den educac forma trinkotzat hartu badugu ere, perifrastikoa izan zitekeen, agintera izanik kontrakzio aukera handiagoa izan baitezake. Trinkoa balitz, gaur galdua den forma bat genuke.  Iruditu BK: dirudi. LBp: dirudiala. AS: dirudi, dirudien...  *io BK: dioe. AzGu: diona, diodanean OA: diot. AS: diote, dionari, dionez  Jakin TBI: daquila AzGu: badaquiçu, estaquit OA: badakit, dakiala... Iraz: dakizun, dakienari... AS: aldaquizue...  Eritzi TBI: ceriçan AzGu: deriçu OA: deritzon, deritzo, deritza, Iraz: deritza AS: deritza AzGu ezik beste guztietan esanahi bera du aditzak, 'deitu' zentzua. AzGu-etan ordea, 'maitatu' zentzua dauka, aurretik onegi duela: "es de sobra conocido que oneritzi es la forma más empleada en la lengua antigua para 'amar'" (Contr. 128 [262]). Gerora antzitu neidi ainbat denporan on derechadan gauzea, ene laztana akorda zatez zein on derechudan... (f12. Patri Urkizuren ediziotik hartua) Horretaz gain badira beste hainbat testu, hegoaldeko zein iparraldeko, non eritzi agertzen den maitatu zentzuan 11 .  Ibili TBI: oi abil, davil. AS: zabiltza  Etorri BK: datorrenean, AzGu: çatoçela, baçatoç, datorrenean, baletor… OA: datozen, betor, gatoz, dator, datozen, gatoz.. Iraz. betor, dator AS: betor  Ezagutu Mis. badazagut  Ikusi Mis. Dakuskunean. AS: badacust, dacusgun... 11 oniritzi (Lar, Añ (AN), H (G)), oneritzi (L arc.? ap. A; Lar DVC 274, H (+ -nh-)), oneritsi (SP), oneritxi (V-arroroz ap. A; H (V)), oneretsi (H (V)), oneretxi (Mic 5r, vEys, H (V)), onderixtu (H (V)). I (Vb.). Tr. Documentado al Norte en autores antiguos desde Dechepare. Al Sur aparece durante los ss. XVI y XVII en RS, Beriayn, en un texto del s. XVII recogido en ConTAV y en Micoleta, y su uso aumenta ligeramente durante los ss. XIX y XX. La forma mejor documentada en la tradición erabiltzen da. OA: gero ekusi, ta goza zegian bera betiko Zeruan, beraren Majestade Dibina ekusteko... Ikusi ez deguna sinistutzea.  Eraman AS: eztaramazu  *-i-LBp: yndazu Iraz.: iguzu  Joan LBp: goasemasu. OA: dijoan. Iraz.: dijoanean. Ikusten denez, GZean ere, gaur egun Gipuzkoan erabiltzen diren, 'dijoa', 'nijoa'... formak erabiltzen ziren, 3. pertsona singularrean behintzat.  Ekarri AS: cecartzien  Egoki(tu) AS: eztagoca  Egin meridional es oniritzi. Ezagun da ikusi ekusi-tik datorrela. GZeko testuetan oraindik orain ekusi Hala ere, Iraz.ak bi formak erabiltzek ditu: Ekusi det kristaba zerana. Baina, AS: daguidan...
	ezagutu den Lazarragaren testuan ere oneritzi aditza jokatua maiz agertzen da: nik ezin
	10 Ez dira errepikatzen diren forma guztiak jarri, BK, Mis. eta Laukoan agertzen diren guztiak jarri ditugu.

A: Arabako euskara B: Bizkaiera BZ: Bizkaiera Zaharra EBZ: Euskara Batu Zaharra G: Gipuzkera GZ: Gipuzkera Zaharra ler.: lerroa TAV: Textos Arcaicos Vascos (Mitxelena) Contr. Contribucion al estudio de textos arcaicos vascos (Sarasola) 6. Aditzen Corpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa

  

		Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa Gipuzkera Zaharreko Aditzen Korpusa	
	Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea Urtea 1557 Ezkontza Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Testua Iraingarriak 1619 Tolosako 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1655 Gutunak 1716 Lasarteko 1716 Lasarteko XVI. Miserere m 1491-1510 Bretainiako kantorea fedea 1557 Ezkontza 1619 Tolosako Bertso Bertso Iraingarriak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1655 Gutunak bertsoa bertsoa m XVI. Miserere XVII Laukoa 1716 Lasarteko XVI. Miserere m 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantoriea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1491-1510 Bretainiako kantorea 1557 Ezkontza fedea 1557 Ezkontza fedea 1557 Ezkontza fedea 1557 Ezkontza fedea 1557 Ezkontza fedea fedea 1557 Ezkontza fedea 1557 Ezkontza fedea 1607 Agur Maria 1607 Agur Maria 1607 Agur Maria 1607 Agur Maria 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa m XVI. Miserere XVII Laukoa 1716 Lasarteko XVI. Miserere m Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1619 Tolosako Bertso Iraingarriak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1655 Gutunak 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa m XVI. Miserere XVII Laukoa 1716 Lasarteko XVI. Miserere m 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1655 Gutunak 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa m XVI. Miserere XVII Laukoa 1716 Lasarteko XVI. Miserere m 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1622 Gutunak 1648 Frantziskanoe n predikua: Gamarra 1648 Frantziskanoe n predikua: Gamarra 1648 Frantziskanoe n predikua: Gamarra 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1655 Gutunak 1686 Frantziskanoe n predikua: Luzuriaga 1686 Frantziskanoe n predikua: Luzuriaga 1686 Frantziskanoe n predikua: Luzuriaga 1686 Frantziskanoe n predikua: Luzuriaga 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa m XVI. Miserere XVII Laukoa 1716 Lasarteko XVI. Miserere m 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa 1716 Lasarteko m XVI. Miserere XVII Laukoa m 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa 1716 Lasarteko XVI. m Miserere XVI. Miserere XVII Laukoa m 1716 Lasarteko bertsoa bertsoa XVI. m Miserere XVI. Miserere XVII Laukoa m 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa 1716 Lasarteko bertsoa XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. Miserere XVII Laukoa m XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. m Miserere XVI. Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere XVII Laukoa XVI. m Miserere m XVI. Misererea XVI. m Miserere m XVI. Miserere XVI. m Miserere m XVI. Miserere XVI. m Miserere m XVI. Miserere XVI. m Miserere m XVI. Miserere XVII Laukoa	Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a Lerro a 0 arçen nauen hartu Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza Forma Aditza 30 ecin esan esan 27 esan digue esan 49 baçatoç etorri 7 ziran izan 15 ecarri diat ekarri 6 serade izan 10 egin neban egin dazan 14 daode egon 0 aguinçacen agindu 22 duela *edun niazcaquec 63 esan dit esan 13 badacar ekarri 4 bidalzen dio bidali 41 egingo naiz egin 19 sentituko da sentitu 36 ysango dira izan 21 izango deu izan 24 daduzca eduki 21 yçango baita izan 19 datorren etorri 18 debala *edun 25 dioe *io 15 debeela (...) herreguten erregutu 13 egozten digoela egotzi 12 daode egon 10 dirudi iruditu 7 juntaduditu juntatu 5 acompañace n debe akonpainat u 3 digoe (...) seguicen segitu 1 da izan 16 deguiola eman eman 0 ezconçen nayçala ezkondu 0 essaten diot esan 0 essaten didan esan 0 ematen diodala eman 0 arçen dedala hartu deuen 0 arçen çainet hartu 0 essaten didan esan 0 cera izan 0 eguimbidi egin 0 erregu eçaçu erregutu 0 dà izan 3 etorri da etor 40 aiz izan 41 oy abil (galdua) ibili 42 eztic *-i-45 uztec (geldiric) utzi 6 ceriçan eritzi 7 eman dio eman 32 daquila jakin 9 emaiten dira eman 43 educac eduki 15 duen *edun 23 sartu oy çaca sartu 25 danzatu oi dira dantzatu orainaldi Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua Denbora / aspektua orainaldi ez orainaldia, orainaldi burutua orainaldi ez burutua iragan orainaldi orainaldi ez orainaldi burutua orainaldi ez burutua burutua orainaldi ez orainaldi ez burutua -ke duena burutua orainaldi burutua burutua, ba-duna orainaldi ez burutua burutua orainaldi ez burutua burutua burutua geroaldia perifratikoa izan Egitura Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Egitura Aditz laguntzaile a Aditz Egitura laguntzaile a Aditz laguntzaile a perifrastiko *edun perifrastiko *-i-perifrastiko *-i-trinkoa -trinkoa -perifrastiko *-i-trinkoa perifrastiko *edun a a trinkoa -a perifrastiko *edun trinkoa -a a perifrastiko a *-i-trinkoa -perifrastiko *-i-a a geroaldia perifrastiko izan geroaldia perifrastiko izan geroaldia perifrastiko *edun a orainaldi ez burutua trinkoa -geroaldia perifrastiko a izan orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi burutua perifrastiko a *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua trinkoa -agintera perifrastiko a egin orainaldi ez burutua perifrastiko a izan orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun burutua a orainaldi ez burutua perifrastiko a ?? orainaldi ez burutu perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua trinkoa -agintera? perifrastiko a *edin agintera perifrastiko a *ezan orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi burutua perifrastiko a izan orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ohiturazkoa trinkoa -orainaldi burutua trinkoa -agintera trinkoa? ?? irangaldi burutua trinkoa -orainaldi burutua perifrastiko a *-i-orainaldi ez burutua trinkoa -orainldi burutugabe a perifrastiko a izan agintera trinkoa? -orainaldi ez burutua trinkoa -orainaldi ohiturazkoa perifrastiko a ?? ohiturazkoa perifrastiko a izan 25 artu oi ditu hartu orainaldi ohiturazkoa perifrastiko a *edun 26 dira izan orainaldi ez burutua trinkoa -29 cetic ?? orainaldia trinkoa -20 atera oy dira atera orainaldi ohiturazkoa perifrastiko a izan 19 joan oi çariçca joan orainaldian ohiturazkoa perifrastiko a *edin 37 egongo aiz egon geroaldia perifrastiko a izan 15 daduca eduki orainaldi ez burutua trinkoa -39 egondu inçan egon iragan burutua perifrastiko a izan 14 eztuanean *edun orainaldi ez burutua trinkoa -14 ematen dira eman orainaldi ez burutua perifrastiko a izan 47 iracurri eçac irakurri agintera perifrastiko a *ezan 12 duela *edun orainaldi ez burutua trinkoa -11 davil ibili orainaldi ez burutua trinkoa -21 consolatu oy da kontsolatu orainaldi ohiturazkoa perifrastiko a izan 30 ygaroco dira igaro geroaldia perifrastiko a izan 4 ecarri beça ekarri agintera perifrastiko *ezan 49 ez cerala ateraco atera geroaldia perifrastiko a izan 16 ezteu *edun orainaldi ez burutua trinkoa -burutua a 30 uste esuan uste *edun iragan ez burutua perifrastiko a *edun a a 43 ekarriko ditut ekarri geroaldia perifrastiko *edun 16 izango-gera izan geroaldia perifrastiko izan 1 esango degu esan geroaldia perifrastiko *edun 12 benzutu bentzutu aoristoa perifrastiko *ezan a a 33 eçar eyt ezarri agintera perifrastiko a egin 16 larri oi da larritu orainaldi ohiturazkoa perifrastiko a izan 44 jan eguic jan agintera perifrastiko a egin 25 dedala *edun orainaldi ez burutua trinkoa -5 eraguingo diogu eragin geroaldia perifrastiko a *-i-6 perdicacen deban predikatu orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 7 da izan orainaldi ez burutua trinkoa -7 nay badeçu nahi orainaldia ? perifrastiko a *edun 8 eztiçut eragocico eragotzi iragana perifrastiko a *-i-8 debela *edun orainaldi ez burutua trinkoa -10 bada izan orainaldi ez burutua trinkoa -11 beratuco deçu beratu geroaldia perifrastiko a *edun 12 esan eguioçu esan agintera perifrastiko a egin 13 dacarrenean ekarri orainaldi ez burutua trinkoa -20 ezta izan orainaldi ez burutua trinkoa -26 esanion esan iraganaldi burutua perifrastiko a *-i-24 uste deçu uste *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 71 probey gaizçala probei subjuntiboa ? perifrastiko a ?? 31 esan dit esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-a 63 nayztebala nahi orainaldi ez perifrastiko *edun 50 diodanean *-io-orainaldi ez burutua trinkoa -17 datorrenean etorri orainaldi ez burutua trinkoa -1 nai duena nahi *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 16 dirudiala irudi orainaldi ez burutua trinkoa -a zinzan a 45 zera izan orainaldi ez trinkoa -9 asi zaitezte hasi agintera perifrastiko izan 2 ycasi du ikasi orainaldi perifrastiko *edun 13 konzebitu kontzebitu aoristoa perifrastiko izan burutua a 32 escribi deguiçudala eskribitu agintera (?) perifrastiko a egin 33 eguiten det egin orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 33 rrecibidu çebala errezibitu iragan burutua perifrastiko a *edun 35 eztebela erançun erantzun orainaldi burutua perifrastiko a *edun 36 da izan orainaldi burutugabe a trinkoa -38 ygaro yçaçu igaro agintera perifrastiko a *ezan 39 ateraco çera atera geroaldia perifrastiko a *izan 24 dala izan subjuntiboa trinkoa -63 çeran izan subjuntiboa trinkoa -2 dirala izan sunjuntiboa trinkoa -57 nay leuqueala nahi hipotetikoa -ke-duna perifrastiko a *edun 57 albaleu ahal baldintza perifrastiko a *edun 58 esan dit esan orainaldin burutua perifrastiko a *-i-58 deçula *edun orainaldi ez burutua trinkoa -59 esan diot esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-60 eman dioçu eman oranaldi burutua perifrastiko a *-i-60 eztala izan orainaldi burutugabe a trinkoa -62 dala izan orainaldi ez burutua trinkoa -62 dala izan orainaldi ez trinkoa -burutua a 72 eguingo det egin geroaldia perifrastiko a *edun 64 serbi deçaçula serbitu agintera perifrastiko a *ezan 65 yceguioçu hitz egin agintera perifrastiko a egin 65 ezçaitu joco jo geroaldia perifrastiko a *edun 66 deriçu eritzi orainaldi ez burutua trinkoa -66 diona *-io-orainaldi ez burutua trinkoa -67 estuco da estu geroaldia perifrastiko a izan 68 euci ecinda baletor etorri hipotetikoa trinkoa -68 nay neuque nahi -ke duna perifrastiko a *edun 69 juango liçaiote joan hipotetikoa perifrastiko a *-i-? 70 confri danaç konfritu orainaldu ez burutua perifrastiko a izan 60 esan dit esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-63 gaztiga deguiçudala gaztigatu agintera perifrastiko a egin 52 esan diot esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-46 esan dit esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-46 çatoçela etorri orainaldi ez burutua trinkoa -48 erançun diot erantzun orainaldu burutua perifrastiko a *-i-47 gaztigatu didaçula gaztigatu orainaldi burutua perifrastiko a *-i-18 estuco degu estu(tu) geroaldia perifrastika *edun 2 estezala *ezan orainaldia trinkoa? -25 sentisen det sentitu orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun burutua a ninzan a 63 egin litezen egin iraganaldi perifrastiko *edun 12 asi-zaituzte hasi orainaldi ez perifrastiko *edun 3 (sartua) egon orainaldi ez trinkoa 14 konzebitu kontzebitu iraganaldi perifrastiko *edun burutua a burutua a 51 daducan eduki orainaldi ez burutua trinkoa -55 esan diot esan oranaldi burutua perifrastiko a *-i-53 ecarrico debala ekarri geroaldia perifrastiko a *edun 54 esan diodanean esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-55 asi da esaten (esaten) hasi orainaldi burutua perifrastiko a izan 56 eztebela *edun orainaldu ez burutua trinkoa -43 dirala izan subjuntiboa trinkoa -59 esan dit esan oranaldi burutua perifrastiko a *-i-51 aserratu da haserretu orainaldi burutua perifrastioa izan 14 sofri yçaçu sufritu agintera perifrastiko a *ezan 46 nay deçula nahi orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 46 esan diot esan orainaldi burutua perifrastiko a *-i-45 ygaro degu igaro orainaldi burutua perifrastiko a *edun 45 esan cidan esan iraganaldin burutua perifrastiko a *-i-13 eraguingo diot eragin geroaldia perifrastiko a *-i-44 esaten niçun esan iranganaldi ez burutua perifrastiko a *-i-20 danean izan orainaldi ez trinkoa -18 badaquiçu jakin orainaldi ez burutua trinkoa -18 esaten da esan orainaldi ez burutua perifrastiko a izan 19 bada izan orainaldi ez burutua trinkoa -43 bidaldu niçunean bidaldu iranganaldi ez burutua perifrastiko a *-i-2 euci eguiçu utzi agintera perifrastiko a egin 2 sinesten deçula sinetsi orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 6 sinisten aguinçen dituã agindu orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 8 nai baduzu nahi *edun baldintza perifrastiko a *edun 6 dira izan orainaldi ez burutua trinkoa -9 etorten espada etorri orainaldi ez burutua perifrastiko a izan 5 eguingo degun egin geroaldia perifrastiko a *edun 4 nai badu etorri nahi *edun baldintza perifrastiko a *edun 5 galduco da galdu geroaldia perifrastiko a *izan 5 estaquit jakin orainaldi ez burutua trinkoa -9 vidal eçaçu bidali agintera perifrastiko a *ezan 11 essaten dizut esan orainaldi ez burutua perifrastiko a *-i-1 eguin ezazu egin agintera perifrastiko a *ezan 3 eguiten deu egin orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 3 juan zan joan iragan burutua perifrastiko a izan 1 eguiten deu egin orainaldi ez buruta perifrastiko a *edun 2 biurtu zaitez bihurtu agintera perifrastiko a izan 3 sinistendeçul a sinestu orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 2 utzieguiçu utzi agintera perifrastiko a egin 6 sinisten agintcen dituam agindu orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 14 emango digu eman geroaldia perifrastiko a *-i-23 jar basinade jarri hipotetikoa perifrastiko a izan 22 espaligu (...) icasi ikasi hipotetikoa perifrastiko a *-i-21 goasemasu joan orainaldi ez burutua ?? ?? 20 ybillico nais ibili geroaldia perifrastiko a izan 19 eraguin ditut eragin orainaldi burutua perifrastiko a *edun 18 jayo ynzala jaio iragan burutua perifrastiko a izan 17 ninsala izan iragan ez burutua trinkoa -17 bisi ninzan bizi orainaldi ez burutua perifrastiko a izan 24 eziran jarrico jarri iraganeko geroaldia perifrastiko a izan 26 yndasu *-i-agintera? trinkoa -saude burutua ninduan burutua a 47 alaba zaizan alabatu subjuntiboa perifrastiko *ezan 15 defenditzen defenditu baldintza perifrastiko *edun 4 egosi dittusu egosi orainaldi ez perifrastiko *edun 15 zenduan (...) Amatu/ Iraganaldi perifrastiko *edun a bagaituzu a 27 eranzun sion erantzun iragan burutua perifrastiko a *-i-burutua a 13 daducatt eduki orainaldi ez trinkoa -amatu (...) maifestatu burutua a 58 da izan orainaldi ez trinkoa -14 izan-zaite izan agintera perifrastiko *edin? manifestatu burutua a 27 da izan orainaldi ez burutua trinkoa -burutua 12 erresisuen erre iragan perifrastiko *-i-17 bustnazanea n busti? iraganaldi perifastikoa *ezan 49 irekiko dezu ireki geroaldia perifratikoa *edun 1 etorri-zaku etorri orainaldi perifrastiko Izan ez burutua burutua a 29 jaso situan jaso iragan burutua perifrastiko a *edun burutua a 9 zindudan (...) ofenditu ofenditu orainaldi burutua perifrastiko a *edun 50 alaba alabatu subjuntiboa perifrastiko *ezan 4 dana izan orainaldi ez trinkoa -zaizadan a burutua 30 sentitu suan sentitu iragan ez burutua perifrastiko a *edun 32 emandidasu n eman orainaldi burutua perifrastiko a *-i-33 ecarri due ekarri orainaldi burutua perifrastiko a *edun 33 diran izan orainaldi ez burutua trinkoa -35 esango dittut esan geroaldia perifrastiko a *edun 36 estaquienac jakin orainaldi ez burutua trinkoa -36 ycasi biza ikasi agintera perifrastiko a *ezan 11 ypini sinduan ipini iragan burutua perifrastiko a *edun 28 manea bidi maneatu agintera perifrastiko a izan 5 jonay sinduan jo nahi *edun iragan burutua perifrastiko a *edun 10 ysandu desu izan orainaldi burutua perifrastiko a izan 8 jandiuscu jan orainaldi burutua perifrastiko a *edun 7 ésaten disu (esaiten?) esan orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun 18 kenduko diraust kendu geroaldia perifrastiko a *eradun 61 zera izan orainaldi ez trinkoa -52 egongo naiz egon geroaldia perifrastiko izan 7 agertu izan-agertu orainaldi ez perifrastiko *edun burutua a deu burutua a 20 eztet ez izango izan geroaldia perifrastiko a *edun 24 egongo dirade egon geroaldia perifrastiko 25 aparta ezazu apartatu agintera perifrastiko a *ezan 28 borra biza borratu agintera perifrastiko a *ezan 29 garbi ezazu garbitu agintera perifrastiko a *ezan 5 egin nazazu egin agintera perifrastiko a *ezan 34 kendu ez zaiteala kendu subjuntiboa perifrastiko 11 irten zenzan irten aoristoa perifrastiko 30 renoba ezazu renobatu agintera perifrastiko a *ezan 6 kendu egidazu kendu agintera perifrastiko a egin 7 badazagut ezagutu orainaldi ez burutua trinkoa -8 dago egon orainaldi ez burutua trinkoa -38 biurtu egidazu bihurtu agintera perifrastiko a egin 48 ensalza ensalzatu subjuntiboa perifrastiko *ezan 22 merezi-zuten merezi iragan perifrastiko *edun 58 debana *edun orainaldi ez burutua trinkoa -a 23 akorda-zaite akordatu agintera perifrastiko izan 59 nai dezu nahi *edun orainaldi ez burutua perifrastiko a *edun burutua 24 zarala izan orainaldi ez trinkoa -62 izan zaite izan agintera perifrastiko burutua a a izan 25 izan geralako izan iragan perifrastiko izan 64 beta ditezen beta orainaldi ez burutua perifrastiko a *edin degu burutua a 27 artu izan hartu orainaldi ez perifrastiko *edun 65 dakuskunean ikusi orainaldi ez burutua trinkoa -a 29 begira-ezazu begiratu agintera perifrastiko *ezan 66 igo dazagunean igo geroaldia perifrastiko a *ezan burutua 30 dira izan orainaldi ez trinkoa -a *ezan 2 dezun *edun orainaldi ez burutua trinkoa -giñaden burutua a 32 galdu galdu iragan perifrastiko izan a *edin 39 fortalezi naza(zu) fortalezitu agintera perifrastiko a *ezan burutua 5 geunden *egon iragana ez trinkoa -3 borra ezazu borratu agintera perifrastiko a *ezan burutua 25 gaude egon orainaldi ez trinkoa -19 zuri nazanean zuritu geroaldia perifrastiko a *ezan a 46 libra nazazu libratu agintera perifrastiko *ezan 4 zeran izan orainaldi ez burutua burutua trinkoa -56 eztezu *edun orainaldi ez trinkoa -76 izan bidi izan agintera perifrastiko nituan a a *edin 55 egingo egin geroaldia perifrastiko *edun a *izan 71 emango ditugu eman geroaldia perifrastiko a *edun a 53 nai bazendu nahi *edun baldintza perifrastiko *edun 67 naiko dezu nahi *edun geroaldia perifrastiko a * edun burutua burutua 52 diraden izan orainaldi ez trinkoa -3 daudenak egon orainaldi ez trinkoa -	Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Saila Nor-Nor-Nor-Nor Nor Nor-Nor Nor-nork nork Saila nork Nor-Nor-nork nork nori-nork Nor-nori-Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor nork Nor Nor-Nor Nor-nork Nor Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nori-nork Nor Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nork nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor Nor-nork Nor Nor Nor Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori Nor-nori-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori Nor Nor-nork Nor Nor Nor-nori Nor Nor-nork Nor Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor Nor Nor nork Nor-Nor Nor-nork nori-nork Nor-nork Nor-Nor nork Nor-nork Nor-nori-nori Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor Nor nork Nor-Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor Nor Nor Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor Nor Nor nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor Nor-nork Nor-nori Nor Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nori-nork Nor-nori-Nor-nork Nor-nork Nor-nork nork Nor-Nor-nork Nor Nor-nork nork nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nork Nor Nor-nori-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nork Nor Nor Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor Nor-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor Nor-nori Nor Nor Nor-nork Nor Nor Nor Nor Nor-nork Nor-Nor-nori-Nor-Nor-nork nork nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor nori-nork nork Nor-Nor Nor-Nor-nork nori Nor nori-nork Nor-Nor-Nor nork nork Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor-nork Nor-nori-nork Nor-nori-nork Nor-nori-Nor Nor Nor-nork nork Nor-Nor-Nor-Nor-Nor-Nor-Nor-nork nork nori-Nor-Nor-nork Nor-nork Nor Nor-Nor-nork Nor Nor Nor Nor Nor-Nor-nork nork Nor-nori-Nor-nork nork Nor-nork Nor-nork Nor Nor-nork Nor Nor Nor-nork Nor nork Nor-nork nork Nor-nork Nor-nork nork Nor-nork nork Nor Nor-nork nork Nor Nor-Nor Nor-nork Nor nork Nor-nork Nor Nor

Lan hau Euskal Filologiako 4. urtean egindako 'Euskal Hizkuntzalaritza diakronikoko gaiak' ikasgairako egin nuen, bihoazkie ene eskerrik beroenak Gontzal Aldai irakasleari lan hau egiteko aukera eman eta zalantzak argitzeagatik, Céline Mounolei bere hainbat artikulu eskuratu, zalantzak argitzen laguntzeagatik eta egindako oharrengatik, Ariane Ensunza ikaskide eta lagunari lan hau entregatu aurretik irakurri eta bere iritzia emateagatik. Eneak dira dauden akats eta hutsegiteak.

Historia aipatzean, Mitxelenak Lenguas y protolenguas (1963) lanean definitu zuen historiaz ari gara. Hau da, hizkuntzaren lehen lekukotasunerik aurrerako garaiaz.

Euskalki zaharrak aipatzean, EBZ ondoren sortu bai baina, lehen lekukotasunen garaiko euskalkiez ari gara,, 1740 aurreko euskalkiez (data zehatz horren arrazoiaz ik aurrerago.).

Meilleten esana gogoan: "hizkuntzalariak filologia zorrotzenaz baliatu behar du: batzuetan uste izan da hizkuntzalariak nahikoa duela gutxi gorabeherako hurbilketa filologikoekin; guztiz alderantziz, filologi metodorik zorrotzenek eskaintzen dioten zehaztasun eta zorroztasun guztiaren beharra du"(2001 [1925]:104) 

Gipuzkeratzat hartu badugu ere, zalantza handiz hartu dugu, adizki forma batzuk GZeko beste testuetako adizki batzuekin bat egiten badute ere, beste batzuetan ez dator bat; esaterako 'degu' forma gipuzkerazkoa erabiltzen du, baina baita 'baduzu' ekialdekoagoa ere.

Honako iturrietatik hartu dira testuok: Otxoa Arin eta Irazusta armiarma web orriko edizioa erabili da, 'Tolosako Bertso Iraingarriak' 'Frantziskanoen predikuak', 'Agur Maria' eta 'Ezkontza Fedea' Mitxelenaren TAVetik, Britainiako kantorea, Debako 'laukoa', Azpeitiko eta Frai Domingo Lardizabalen gutunak Sarasolaren Contr.etik, Miserere-aren euskarazko itzulpena Lino Akesoloren (1982) lanetik, Lasarteko bertso paperak, Satrustegik argitaratua, Euskeratik eta Larramendiren Azkoitiko SermoiaLakarra (1985b) lanetik.

Kontaketa egiteko, ez ditugu erabili OA, Iraz. eta AS, testu luzeegiak baitira dagokigun lanaren apaltasunerako. Hala ere, ez dugu uste ehunekoak askorik aldatuko liratekeenik.

" Analogy in sometimes described as 'internal borrowing', the idea being that in analogical change a language "borrow" from some of its own patterns to change other patterns"(Campbell, 2004:104) 

Egia esan, Sarasolak 'dirala' hirutan agertzen dela esaten badu ere, guk bi kasu bilatu ditugu. Horretaz gain, Sarasolak ez du 'dala' aipatzen.

Mendebala aipatzean, Bizkaiko, Arabako eta Gipuzkoako zati bateko euskaraz ari gara.

Honen gaineko azterketa sakonago baterako, ik.[START_REF] Mounole | Perifrasi zaharra mendebalde eta erdialdeko euskara zaharrean: azterketa kuantifikatiboa eta proposamen berria[END_REF] 

Guk hartutakoez gain, gehiago ere hartu ditu: Isastiren salvea, Zegamako doktrina, Oikiako doktrina, Goierriko platika eta Kardaberaz.

Guk erabili ez ditugun lanetako adibideak (ik. 14 oharra) ez ditugu jarriko.