Ricardo Etxepare 
  
Bernard Oyharçabal 
  
« Bi 
  
Etxepare R | Oyharçabal 
  
B | Iker 
  
Lan Hau Hiru Proiekturen Laguntzaz Egin 
  
Atala 
  
Ricardo Etxepare Eta 
  
  
  
  
  
Bi datibo egitura

numérique sous réserve qu'elles soient strictement réservées à un usage soit personnel, soit scientifique ou pédagogique excluant toute exploitation commerciale. La reproduction devra obligatoirement mentionner l'éditeur, le nom de la revue, l'auteur et la référence du document.

Bi datibo egitura ifar-ekialdeko zenbait hizkeratan

Sarrera

Ekialdeko zenbait hizkeratan, ohikoa da datiboa lekuzkoak iduri duten roletan aurkitzea: 2

(1) a. Jaun erretora badoa elizako atearen gakoari (Lz.I, 235) b. Balkoin bat, bideari emaiten duena (Etc. OM, 130) c. Alemanen tankak oldartzen zirela … Maginot harresiari (Lz, VII, 53) d. Hurbiltzen da poliki-poliki bonetari (LZ.)

Erdialdeko eta mendebaldeko hizkeretan era horretako rolak leku postposizioen bitartez gauzatzen dira:

(2) a. Jaun erretora badoa elizako ate gakorantz/gakora b. Balkoi bat, bidera ematen duena c. Alemanen tankeak oldartzen zirela Maginot harresiaren kontra d. Hurbiltzen da poliki-poliki txapelera/txapelaren ingurura Leku datiboez aparte, ekialdeko hizkera berek badute txandakatzea deitu genezakeen zerbait datibo komunztaduraren eremuan (Oyharçabal, 1992;Ortiz de Urbina, 1995;Etxepare eta Oyharçabal, 2009;[START_REF] Fernandez | Datibo komunztadura ekialdeko hizkeretan[END_REF]. Ikus esate baterako pare minimotzat jo ditzakegun ondoko kasuak:

(3) a. Ez dezagun goizegi harria bota dohakabe horier! (Etc.OM, 41) b. Orduan furia gorrian sartzen da, eta botatzen dio saindu-gaiari …aulki bat (Etc. FE,62) Artikulu honek bi fenomeno horiek lotuta daudela defendatzen du. Lau dira lotura hori egitea ahalbidetzen duten hipotesiak: a. Ekialdeko hizkerek badituzte bi estrategia Hartzaile eta Helmuga rolak adierazteko: (i) bata postposizio bidezkoa, «leku-datibo» deitu ditugun horietan erakutsian gelditzen dena; eta bestea (ii) aplikatiboa deituko dugun bat, buru funtzional jakin baten bitartez gauzatzen dena perpaus egituran, eta baldintza semantiko berezi batzu ezartzen dituena (ikus baitaere [START_REF] Oyharçabal | Argument Structure Building: Dative Applicative Heads in Basque[END_REF]). b. «Lekuzkoa» deituko dugun datiboak, adposizioen interpretazioaren esparruan ibilbide hesitugabea (unbounded path) deitzen dena denotatzen du [START_REF] Jackendoff | Semantics and Cognition[END_REF][START_REF] Jackendoff | Semantic Structures[END_REF](Jackendoff, , 1991;;Higginbotham, 2001;Huijbregts eta van Riemsdijk, 2001;van Riemsdijk, 2007;Svenonius, 2004;[START_REF] Zwarts | Prepositional Aspect and the Algebra of Paths[END_REF]Ramchand, 2008, besteak beste). c. Lekuzko datibo hau aspektuaren esparrura ere hedatzen da, eta bertan lekuzko adierarekin lot daitekeen balio bat dauka: datiboz markaturiko elementuak ez dezake berez egoera aldaketa baten edo ibilbide baten amaiera puntua adierazi. d. Horrenbestez, (3)ko txandakatzea ez da segitzen komunztaduraren balizko hautazko izaeratik. Haren azpian bi egitura desberdin daude: bata postposizionala eta bestea aplikatiboa. Alde honetatik, ekialdeko hizkera hauetan aurkitzen dugun txandakatzea Ingelesez (eta beste hainbat hizkuntzatan) aspaldi ezaguna den Double Object Construction/Prepositional Object Construction txandakatzearen parekoa da, zenbait ikerlarik eman dioten interpretazioan (ikus horretarako [START_REF] Anagnastopoulou | The syntax of ditransitives: Evidence from clitics[END_REF]Bleam, 1999;[START_REF] Cuervo | [END_REF][START_REF] Harley | Possession and the double object construction[END_REF]Romero, 1997;Levin, 2008, besteak beste).

Lan korpusa

Ondoan datozen eztabaida eta ondorioak korpus jakin baten gainean oinarriturikoak dira. Korpus horrek XX. mendearen bigarren erdiko ekialdeko hiru idazleren lanak biltzen ditu: Piarres Lartzabal, Jean-Baptiste Etcheberry eta Etienne Sallaberry. Ikus erreferentziak. Tarteka hizkera horietako egungo hiztunak, eta bestelako idatzizko lanak ere baliatu ditugu. Halakoetan, etsenpluaren iturburua ere jaso dugu. Hemengo gaien tratamendu zabalago baterako, ikus Oihartzabal (2008), Etxepare eta Oihartzabal (2009a,b), Etxepare (prestatzen), eta Fernandez eta Ortiz de Urbina (2008).

LEHEN ATALA 3. Leku datiboak noiz

Zerk mugatzen du ekialdeko « leku-datibo » hauen distribuzioa?

Mugimendu helburudunezko aditzak

Datiboaren kontribuzioa garbiago ikusiko da kasu konkretu bati helduaz. Hartu itzuli aditza. Aditz honek bi adiera ditu gure korpusean: batetik «hasierako lekura bueltatzea» esan nahi du; bestetik «zerbaiti begira jartzea». Lehen adieran, itzuli aditzak alatibozko helmuga hartzen du (3), erdialde eta mendebaldeko hizkeretan bezalaxe. «Zerbaiti buruz/zerbaiti begira jartzea» adierazten duenean berriz, datibozko jomuga bat hartzen du (4a):

(3) a. Etxera itzuli da b. *Etxeari itzuli da (4) a. Bizkarrez itzultzen da urari (Elizalde, Artho-xuriketan, armiarma.com-etik) Bi datibo egitura ifar-ekialdeko zenbait hizkeratan b. Bizkarrez itzultzen da uretarat (4a) eta (4b) konparatzen baditugu, bada adiera aldetik biak bereizten dituen zerbait: (4a) perpausak subjektua urari bizkar emanez jarri dela adierazten du, gorputza hartarako jiratuaz; (4b) perpausak berriz, subjektua ura dagoen aldera gibelka mugitu dela esan nahi du.

Itzuli aditzaren bi adiera horiek kontzeptu eskema diferenteak errepresentatzen dituzte. Jackendoffen (1990) errepresentazio sistema baliatuaz, bigarren adiera hori honela eman genezake:

(5) Itzuli "Norbaiti/zerbaiti begira jartzea" a. [ EVENT INCH ( [ORIENT ([ Thing …], [ Path …])])] b. [ EVENT INCH ( [ORIENT ([ Thing Subjektua], [ Path Ura])])]
"Hasierako lekura bueltatu" adierak JOAN oinarrizko funtzio kontzeptuala duen bitartean, "norbaiti/zerbaiti begira jartzeak" NORANZKOA oinarrizko funtzioa dauka (Jackendoff-en sistemako ORIENT), eta honek ez du helmuga jakin baterainoko mugimendua galdatzen. Kontraste honek ondoko hipotesirako bidea ematen digu: leku datiboa deitu dugun hori helmugaratze bat adierazten ez duten mugimendu aditzekin agertzen da. Itzuli-ren kasuan, aditzak "x y-ri begira jartzea" adierazten duenean, eventuak ez du Gaia Helmugaraino eramaten. Datiboaren zeregina hori markatzea da. Helmuga terminoak berak desegokia ematen baitu kasu hauetan, Jomuga terminoa erabiliko dugu aurrerantzean NORANZKO funtzioaren leku argumentua adierazteko.

Itzuli bezala azter daiteke baitaere bihurtu aditza, bi adiera dituena gure korpusean: batetik "lehengora ekarri, bilakatu", bestetik "zerbaiti aurre egin". Datibo markaren presentziak bereizten ditu bi adiera horiek:

(6) a. Gaizkira bihurtu da b. Gaizkiari bihurtzen delarik (6a) etsenpluak norbait gaizkira itzuli dela esan nahi du. (6b)k berriz norbaitek gaizkiari buru egiten diola. Mugimendu aditzen sailean jarraituaz, abiatu aditzak «helmuga jakin batera joateko mugimendua egin» adieraz dezake, edo «bidean jartzea» besterik gabe. Datibodun kasuak bigarren adiera honetan bakarrik ulertzen ahal dira (7b):

(7) a. Bidera abiatu da b. Bideari abiatu da Alatibozko postposizioarekin predikatuak mugimendu bat adierazten du Gaia leku fisiko batera eramaten duena. Leku fisiko hori bidea da. Datiboarekin berriz subjektua abian jarri dela esan nahi dugu, bidea ez delarik helmuga, baizik eta subjektuak unean-unean ibiltzen duen espazio-tarte bat.

Beste horrenbeste gertatzen da joan aditzarekin, ondoko kontrastearen arabera: 3 3. (8a) Larzabalen lanetik harturiko etsenplu bat da. (8b) Bernat Oihartzabalen juzkuari dagokio.

(8) a. Jaun erretora badoa elizako atearen gakoari b. #Jaun erretora badoa elizako atearen gakora (Ekialdean) (8b)-k ekialdeko hizkeretan, erretorak atearen gakoan bukatuko duela aditzera ematen du. Pragmatikoki beraz, ezin onartuzkoa da. (8a)-k ez du irakurketa hori. Lartzabalen testuari begiratuta, erretora atearen gakoari buruz mugitzen dela esan nahi du.

Erori aditzak ere antzeko pareak osatzen ditu:

(9) a. Lurrera erori da b. Jainkoaren nahi sainduari erortzen diren arima jenerosak (Etc. BEB, 109) Lehen kasuan, erori aditzak leku fisiko batean gertatzen den erorketa arrunta adierazten du. Bigarren kasuan, aldiz, "zerbaiti buruz makurtu" esan nahi du.

Kontraste horien barnean ulertu behar dira halaber mugimendu jomugaduna adierazten duten adizki ateliko edo burutugabeekin komunztadurarik gabe agertzen diren datiboak, hala nola jarraiki/segitu edo hurbildu aditzei dagozkienak. Aditz hauek ez dute helmuga jakin batean bukatzen den mugimendurik adierazten:

(10) a. Etsenplu oneri… jarraiki da bere debozionezko urhatsetan (Etc) b. Hurbiltzen da polliki bonetari (LZ., I, 113) Hau baldin bada leku-datiboen azpian dagoena, ulertzen has gintezke zergatik zenbait predikatu klasek ez duten sekula halako datiborik erakusten: ez etorri/jin (11) ez eta heldu (12) aditzak ere ez dute leku datiborik hartzen. Biek ere buruturiko mugimendu bat adierazten dute, gaia helmuga jakin bateraino eramaten duena.

(11) *Etxeari liburua heldu da (12) *Etxeari eskale bat etorri/jin da

Jarrera-aldaketa aditzak

Hartu orain ondoko aditzak:

(13) a. Heien egitateeri begiak hetsi ditut (LZ., II, 74) b. Aphal dezagun burua jainkoaren nahi sainduari (Etc. FE, 179) c. Ederrak idekitzen du gogoa egiari (Sal. 180) d. Haien erranari behar dugu nahitaez plegatu (LZ.)

Kasu guzietan, absolutibozko argumentuak egoera aldaketa bat jasaiten du, eta egoera aldaketa hori datibozko argumentuari buruz (jomuga abstraktu bat) gertatzen da. Baina ez dago mugimendurik absolutibodun argumentua hartu eta helmugaraino eramaten duenik. Aitzitik, iduri du absolutibozko objektua dela datibozkoaren bidean paratzen dena, hura trabatuz. Goiko predikatu guziak honela deskriba daitezke: datiboak adierazten duen zerak badu ekiteko joera bat, absolutiboak nola edo hala zaildu egiten duena.

Leku datibotik aspektura

Iharduera aditzak

Bi datibo egitura ifar-ekialdeko zenbait hizkeratan

Leku datiboak helmugarainoko lekualdatze bat adierazten ez duten mugimendu aditzekin agertzen dira. Aspektu mailan, horren ordaina aditz atelikoak dira, berezko bukaera punturik erakusten ez duten aditzak. Sail honen barnean iharduera aditzak daude: ihardoki, jo, eta pentsatu, besteak beste. Aditz hauek iharduera bat adierazten dute, eta iharduera horrek ez du berezko bukaera punturik. Ihardoki eta pentsatu-ren kasuan nabarmena da. Jo-ren kasuan interesgarria da ikustea zein kontestutan agertzen den datiboa. Jo bezalako aditz batek irakurketa bat baino gehiago izan dezake. Baina datibozko jomuga batez lagunduta agertzen den guzietan adiera semelfaktiboa da. Eman dezagun esate baterako, otoa aparkatu nahi dugula. Entseiatzera gindoazelarik atzeko horma jo dugu. (15a), datibo batekin, ez da posible kontestu horretan. Lekuzko argumentuak postposizio baten bitartez (15b) edo absolutiboz markatua agertu behar du (15c): 4 (15) a. *Otoak hormari jo du b. Otoak horman jo du c. Otoak horma jo du (14b) perpausa aldiz posible da jo aditzak bertan berezko bukaera punturik gabeko ekintza bat adierazten duelako. Norbaiten atean ate-joka ibiltzea ez da berez bukatzen den zerbait. Nahi adina luza daitekeen gertakaria da. Kotxe batek zerbaiten kontra jotzen duenean berriz, jotze horrek berak ekartzen du eventuaren bukaera. 5 Beste ekintza aditz batzu, hala nola jazarri edo oldartu, ekintzaren hasiera puntua markatzen dute, baina ez dute ekintza hori bukatu egiten den berezko mugarik adierazten. Aditz hauek komunztaduragabeko datiboa agertzen dute eskuarki:

(16) a. Egia da jazarri zirela erregearen manuari? (LZ. IV, 152) b. Alemanen tankak oldartzen zirela Maginot harresiari ) Aurreko kasuen analisi kontzeptualaren bidetik, aditz horiek Jackendoff-ek berak jasotzen duen ondoko errepresentazioaren bitartez adierazi daitezke (Jackendoff, 1983:173): 6. Ibilbideak semantika kontzeptualean Jackendoff-ek (1983:165) hiru ibilbide mota bereizten ditu bere errepresentazio sisteman: batetik, ibilbide hesituak (bounded paths) deitzen dituenak, helmugadun ibilbideak (normalki alatibo batez lagunduak) eta iturburudun ibilbideak (normalki ablatibo batez lagunduak) biltzen dituztenak. Ibilbide mota honetan, lekua edo erreferentzia objektua ibilbidearen mutur batean dago (bukaeran, alatiboaren kasuan, eta abiaburuan ablatiboaren kasuan). Bestetik, baditugu Jackendoffek norabideak (directions) deitzen dituenak, zeinetan erreferentziazko objektua ez den ibilbidearen barnean gertatzen. Aldiz, ibilbidea luzatuz gero, erreferentziazko objektua haren barnean eroriko Bi datibo egitura ifar-ekialdeko zenbait hizkeratan litzateke. -ri buruz edo -rantz bezalako atzizkiak era horretako ibilbideekin lotuta daude. ( 22)ko noranzko funtzioak norabideen saileko azpikasu bat dira. Hirugarren ibilbide mota Bidea (route) izenekoa litzateke. Holakoetan, erreferentziazko objektua ibilbidearen barneko puntu bati lotua agertzen da. Pasa(tu) bezalako aditz batek Bidea motako espazio adierazpideak hartzen ditu:

Aspektu aditzak

(23) a. Zaldizkoa etxetik pasa zen b. Zaldizkoa tunelean barna pasa zen c. Zaldizkoa errekaren hegitik pasa zen Aipagai ditugun hizkeretan ikusi ditugun leku-datiboak noranzkoari lotuak dira, Jackendoffen zentzuan (1983,1990). Leku-datiboa beraz oso ibilbide mota jakin bati dagokio: Gaiak Helmugarainoko bidea egiten ez duen kasuari. Era horretako leku argumentuak, Jomuga deitu ditugunak, datiboz markatuta agertzen dira gure korpusa lekuko den ekialdeko hizkeretan. Leku datibo horiek aldiberean aspektu markatzaile gisa ere agertzen zaizkigu, predikatu atelikoen jomuga abstraktua zehazten dutelarik.

BIGARREN ATALA 5. Aspektu lexikoaren errepresentazio sintaktikoa

Datiboaren lekuzko rola eta aspektuzkoa eventu egituraren errepresentazio xeheago baten bitartez uztar daitezke. Ramchand-en ikuspegian (2008), adizkiek lexikoian zehaztuta dakarte eventu-dekonposizioari dagozkion oinarrizko funtzioekin nola lotzen diren. Oinarrizko funtzio hauek izaera aspektuala dute, eta hiru dira: Abiatze funtzioa, Prozesu funtzioa eta Emaitza funtzioa. Ingelesez: Initiator, Process and Result. Funtzio horiek sintaxi egituran islatuak daude, eta elkarrekin agertzen direnean, honela egiten dute: (24)ko eventu egiturak makrorol multzo batzu definitzen ditu: abiarazlea, jasalea eta emaitzaargumentua deituko ditugunak (ingelesez initiator, undergoer, eta resultee). Abiarazleak abiatze azpieventuak agertzen dituen ezaugarrien jabe dira, eta prozesu bati lotuta, prozesua abian jartzen duten entitate indibidualizatuak bilakatzen dira (Ramchand, 2008:53). Sintaktikoki, abiarazte funtzioaren subjektuak dira. Jasaleak haien egoera, posizioa edo mugimendua Ibilbide bati homomorfikoki lotua den entitate indibidualizatuak dira (ibidem, 53). Jasaleak prozesuen 'subjektuak' dira. Emaitza argumentuak emaitza egoeraren arabera definitzen diren entitate indibidualizatuak dira. Emaitza funtzioaren subjektuak dira. Argumentuek posizio bat baino gehiago har dezakete eventu konfigurazioan. Joan bezalako aditz baten kasuan, esate baterako, subjektua aldi berean abiarazlea eta jasalea da (ikus beherago).

Ebentu konfigurazioaren oinarrizko funtzioak eta haien argumentuez aparte, badira Ramchand-ek "Rhemes" deitzen dituenak. Ingelesezko terminologiari jarraikiko gatzaizkio eta euskaraz ere "remak" deituko ditugu. Remak "ez dira eventu-atal bati predikazio erlazio batez lotuak diren argumentuak, baizik eta oinarrizko predikatua modifikatuaz predikatua bera osatu egiten duten funtzioak" Nolabait esateko, rema batek predikatu konplexu bat osatzen du eventu egiturako atal jakin batekin (ibidem, 46). Esate baterako Prozesu burua Emaitza buruarekin lot daiteke predikatu teliko bat osatzeko, baina Postposizio Sintagma edo Determinatzaile Sintagma sinple batekin ere lot daiteke. Kasu horretan, PSk edo DSk ez dute beren azpieventu propioa ekartzen, baizik eta lotzen diren eventu atalaren modifikatzaile edo lagun gisa funtzionatzen dute. Ibilbide bat adierazten duten Postposizio edo Determinatzaile Sintagmek rema gisa iharduten dute.

Adibide gisako kasu batzu

Hartu gure leku-datiboak. Hesitugabeko Ibilbide bat denotatzen dute eta predikatu atelikoekin edo egoerekin lotzen dira. Leku datibozko predikatuek beraz ez dute Emaitza atalik, eta ez dute sintaxi egituran Emaitza bururik islatzen. Sistema honen baitan, leku datiboa deitu dugun hori Prozesu buruari lotzen zaio zuzenean. Har ditzagun ondoko prepausak adibide gisa (Hesitugabeko Ibilbide funtzioa Unbounded Path ingelesezko terminoaz ematen dugu egitura sintaktikoan):

(25) a. Jaun erretora badoa elizako atearen gakoari (Lz.I, 235) b. Bainan herriak ez dezake ihardok ikastegiari (Sal.183) c. Jarraikiko naiz errosario sainduaren erraiteari Aspektu egituraren aldetik, goiko perpausek honako egiturak dituzte:

(26) a. [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP (DP Subj ) Proc 0 [ UPath/PP P 0 [DP-Dat]]]] b. [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP Proc 0 [ UPath/PP P 0 [DP-Dat]]]] c. [ pro Subj Init 0 [ (pro Subj ) [ ProcP Proc 0 [ UPath/PP P 0 [[ EVENT …]-Dat]]]]
Lehen perpausa (25a), (26a) egiturari dagokio. Egitura horretan, Prozesuaren subjektua eta Abiarazte funtzioarena berbera dira (jaun erretora, gure kasuan). Joan bezalako aditz baten subjektua aldiberean eventuaren abiarazle eta joate prozesuaren jasalea da. Bigarren perpausak (25b) ez du jasale garbirik, Ramchand-ek rol honi ematen dion zentzuan (ikus goian), eta subjektua abiarazle hutsa da. Hirugarren perpausa (25c), (26c) egiturari dagokio. Joan aditzarekin bezala, subjektuak bi rol jasotzen ditu: bata abiarazle bezala, eta bestea jasale bezala. Azken kasu honetan, prozesu buruaren argumentua ez da izen sintagma sinple bat, baizik eta nominalizaturiko eventu bat.

Alatiboa datiboarekiko distribuzio osagarrian dagoenez, eta alatiboa mugimendu helmugadunari dagokionez beti (ibilbide hesitua denotatzen du), alatibodun aldaera honela adieraziko dugu: HIRUGARREN ATALA 6. Txandakatzea (3)ren tankerako txandakatzea agertzen duten aditzak hainbat klasetakoak dira. Badira emate du komunztaduragabeko datibo berezi horiek esanahiaren aldetik ere bereizten ahal direla: lekuzko rol bat adierazten dute. Eman dezagun beraz euskarazko (35)en ordaina "lekuzko datiboa" dela. Lekuzko datiboa, bestalde, postposizio sintagma bat da, aditzarekin komunztadura egiterik ez duena. 7 Ramchand-en egitura baliatuaz, euskarako komunztaduragabeko kasuek honelako errepresentazioa izango lukete: Komunztadura delakoak baditu, batetik, pertsona eta numeroari dagozkion markak, eta bestetik, egituran zehar osagarri bat dagoela adierazten duen morfema lotu bat, pertsona eta numeroaz apartekoa. Morfema horri datiboaren aurrekoa deituko diogu. 8 (37b)-(38b) bezalako formek aditzera ematen dutena da datibozko argumentu komunztaduraduna euskaraz buru funtzional berezi baten bitartez baizik ezin zaiola lotu perpaus egiturari. Oihartzabalek (2008) proposatu du egitura hauek funtsean egitura aplikatiboak direla (ikus [START_REF] Peterson | Applicative Constructions[END_REF]. Gure egingo dugu ideia hau.

Txandakatzeak ez beti

Interesgarria da hartara aurkitzea txandakatzea ez dela beti posible. Predikatu batzuek nahitaez komunztadura agertzen dute (ikus baitaere, Fernandez eta Ortiz de Urbina, 2008). Tartean parte/ osotasun erlazioak edota ezin besterenduzko posesioa adierazten duten predikatuak: 7. Honek era guzietako galderak sortzen ditu komunztaduragabeko datiboak hartzen dituzten predikatuen esanahiaren inguruan. Gogoratu euskarazko datibo komunztaduragabeek Jomuga rola gauzatzen dutela, eta hau ibilbide mota berezi bat dela, Helmugak gauzatzen duenetik bereizi duguna. Ez dugu hemen horretaz arduratzeko tarterik. Arazo horren analisiaren berri izan nahi duenak jo beza [START_REF] Etxepare | Optional dative agreement in eastern Basque" Ms. IKER. Etxepare, Ricardo eta Bernat Oihartzabal (prestatzen) "Datibo komunztadura diakronian" Etxepare, Ricardo[END_REF] lanera. 8. Iduri luke morfema hori bera aski berria dela funtzio horretan, eta bere lehen agerpena laguntzaileetan gertatzen dela, ez forma sintetikoetan (ikus Etxepare eta Oihartzabal, prestatzen, eta Mounhole, 2008).

Laburbilduaz

Komunztaduradun datiboak egitura aplikatiboak badira, delako komunztadura txandakatzea bi egitura desberdinen erabilerari zor zaio: batetik, postposizio izaera duen eta lekuzko rol bat adierazten duen datiboari dagokiona; bestetik, egitura aplikatiboari dagokiona. Azken hau, komunztaduraz aparte, datiboaren aurrekoa deitu dugun hizki baten bitartez markatzen da aditz jokatuan.

Analisiaren predikzio batzu

Bi datiboko egiturak

Komunztadura txandakatzea azpiko bi egitura diferenteren erabilerari badagokio eta egitura horiek elkarrekin konbina badaitezke posible izan behar luke, printzipioz, datibo bat baino gehiagoko egiturak aurkitzea (japonieraz bezala, Miyagawa eta Tsujioka, 2004). Predikzioa betetzen da: Datibozko argumentua proiekzio aplikatibora igotzen baldin bada, ez dago osagai bakar bat ere zehar osagarria eta objektua elkarrekin eman ditzakeenik aditza kanpoan utzita. Datu honi ondoko beste hau gaineratu behar zaio: zenbait hiztunentzat behintzat, komunztaduragabeko datiboaren leku naturala objektuaren ondoren da, eta aditzaren atzetik (M. Aurnague, komunikazio pertsonala), komunztaduradunekin ez bezala (ikus [START_REF] Elordieta | Verb Movement and Constituent Permutation in Basque[END_REF][START_REF] Fernandez | Egiturazko Kasuaren Erkaketa Euskaraz[END_REF]:

(48) Jonek igorri du letra bat Mireni

  (14) a. Bainan herriak ez dezake ihardok ikastegiari (Sal.183) b. Athe guzieri jotzen du (Etc. FE, 65) c. Biharkoari pentsatzen diat (LZ.)

( 20 )

 20 [ State ORIENT ([ Thing x ], [ Path y ])] (20)ko formulak ondoko perpausak jasotzen ditu ingelesez: (21) a. The sign points to Philadelphia b. The house faces the mountains c. The cannons aim through the tunnel (21) bezalako perpausek ez dute subjektuaren lekua deskribatzen, baizik eta hura zeri buruz paratua dagoen. Preposizio sintagma ibilbide-funtzio bat da, subjektuaren orientazioa zehazten duena. 3.1 ataleko errepresentazioarekin alderatuta (22a), (20)koa ez da eventu bat, eta ez du egoera aldaketa adierazten duen inkoatibo funtziorik (22b): (22) a. [ Event INCH ( [ORIENT ([ Thing …], [ Path …])])] b. [ State ORIENT ([ Thing x ], [ Path y ])]

( 24 )

 24 [ InitiatorP DP Initiator Init 0 [ ProcessP DP Undergoer Proc 0 [ ResultP DP Resultee Res 0 XP]]]]

( 27 )

 27 [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP (DP Subj ) Proc 0 [ BPath/PP P allative [DP]]]] Telikotasuna, (27)k erakusten duen bezala, ez dago halabeharrez emaitza eventu baten presentziari lotua (hau Ramchanden sistemaren ezaugarri garrantzitsua da). Egoera predikatu hutsei dagokienez, emango dut zuzenean Abiarazle funtzioari lotzen zaizkiola. Ramchand-entzat Abiarazte funtzioa berez estatiboa da. Prozesuarekin lotzen denean bakarrik agertzen da mugimendu batekin lotua. (28a) bezalako perpaus batek honenbestez, (28b) bezalako egitura izango du (ikus Etxepare eta Oihartzabal, 2009): (28) a. Balkoin bat, bideari emaiten duena b. …[ InitP Balkoin bat Subj Init 0 [ UPath/PP P 0 [bidea-Dat]…]]]

(

  36) …[ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP DP Obj Proc 0 [ UPath/PP P 0 [DP-dat]]]]7. Egitura aplikatiboakOrainarteko eztabaida osoa komunztatzen ez diren datiboei zuzendua izan da. Zer esan dezakegu komunztatzen den datiboaz?7.1. Hizki aplikatiboaDatibo komunztadura deitzen dugun hori berez bi gauza diferente dira: (37) a. N-ator 1sA-erroa b. N-ator-ki-zu 1sA-erroa-dat.au-2sD (38) a. Naiz Lag [1sA] b. Natza-i-zu aux[1sA-erroa-dat.au-2sD]

  a. Jonek igorri duena da liburu bat anaiari b.*Jonek igorri diona da liburu bat anaiari Kontraste honek esplikazio natural bat aurkitzen du guk emandako analisian. Komunztaduragabeko datiboa postposizio egitura bati dagokio. Postposizio horrek hesitugabeko ibilbide bat denotatzen du eta prozesu buruari lotzen zaio zuzenean: (46) a. [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP DP Obj Proc 0 [ UPath/PP P 0 [DP Goal -Dat]]]] -> b. [ InitP DP Subj Init 0 + Proc [ ProcP DP Obj (Proc 0 ) [ UPath/PP P 0 [DP Goal -Dat]]]] Egitura honetan Objektua eta Zehar Osagarria osagai baten barnean elkarrekin mugi daitezke (46a). Egitura aplikatiboan berriz zehar osagarria Aditz Sintagmatik kanpora mugitzen da (morfema aplikatiboa forma jokatuari lotzen zaio ez forma lexikoari): (47) a.[ ApplP Apl 0 [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP DP Obj Proc 0 [ Result Res 0 [DP Goal -Dat]]]] -> b.[ ApplP [DP Goal -Dat] i Apl 0 [ InitP DP Subj Init 0 [ ProcP DP Obj Proc 0 [ Result Res 0 t i ]]]

  Aspektu aditz atelikoek komunztaduragabeko datibozko osagarriak hartzen dituzte komunzki: . Bizar egiteari apailatzen da (LZ.III, 282) Aspektu aditz atelikoek bakarrik dute ahalmen hori. Bestelako aspektu aditzek, hala nola bukatu edo lortu, lorkuntzak adierazten dituztenak, ez dute datibozko osagarririk hartzen:

	(18) a. *Bukatu du egiteari	
	b. *Lortu zuen egiteari	
	5. Egoera aditzak	
	Egoera aditz hutsak helmugaratzerik edo emaitza-egoerarik gabeko beste aditz prototipikoak
	dira. Sail honetan ere leku-datiboak agertzen dira:	
	(19) a. Balkoin bat,…bideari emaiten duena	(Etc.OM, 130)
	b. Erne egon momentuaren kausitzeari	(LZ. II, 62)
	d. Fida zaitezte eni	(LZ.)
	e. Guri da egiazko euskalduna Euskal Herrian sor-araztea	(Sal. 27)
	f. Jakitatea zor da guzieri, baina lehenik gazteeri	Sal. 37)
	g. Descartes izan dena gogo argituari, Freud izan da gogo ez ezagutuari	(Sal. 115)
	h. Neri tokatzen direnak, zuretako fitsik ez dira	(LZ. I, 295)
	i. Zure etorkizunari gomeni ez diren molde herrestarat…	(LZ.
	(17) a. Ari zen murtza-murtza tabakorik gabeko pipa handiari	(Sal. 145)
	b. Ordu berean abiatu zen fraide muthilak biltzeari	(Etc. OM, 106)
	c. Horren hedatzeari bermatzen zen	(Etc. OM, 222)
	d. Jarraikiko naiz arrosario sainduaren erraiteari	(Etc.HH, 39)
	e. Laster jarri nintzen eskol emaiteari	(Etc, B)

4. Eskerrak eman nahi dizkiogu Celine Mounhole-ri honen inguruko eztabaida eta intuizioengatik. 5. Horrek ez du esan nahi, bistan da, ezin errepika daitekeenik. f