Tempses subrecompausats e votz passiva en occitan 1. Los tempses subrecompausats dins Alibert e endacòm mai Dins sa Gramatica occitana, Loís Alibert cita pas que dos menas de tempses subrecompausats : un per l'actiu dels vèrbes conjugats amb aver, amb dos còps lo vèrbe aver : ai agut cantat, e un pels vèrbes conjugats amb èsser, simples o pronominals, amb dos còps lo vèrbe èsser : es estat arribat ; se son estats perduts. Menciona pas l'existéncia de tempses subrecompausats que mesclen èsser e aver, nimai l'existéncia a la votz passiva, de tempses subrecompausats parallèles a los de l'actiu. Cita los exemples seguents : Los exemples 2, 3, e 4 son citats sens mencion de sorga, çò que pòt daissar pensar que son pas d'exemples autentics1 mas d'exemples fargats per Alibert pels besonhs de sa Gramatica.

Chatbèrt (1990) coneis pas d'autres tempses subrecompausats que los citats per Alibert e afortís qu'aquestes tempses existisson pas al passiu : « … comme èsser est son propre auxiliaire et que nous n'avons pas pour habitude de joindre aver et èsser, je ne vois pas, personnellement, la possibilité, au passif, d'avoir des temps surcomposés : il y a déjà deux fois le verbe èsser ; comment l'ajouter une troisième fois, » (p. 42) Ça que la, òm sap pas a qual « nous » fa referéncia dins « … nous n'avons pas pour habitude… », çò que fa que i a dins aquela frasa de Chatbèrt, una certa ambigüitat : òm sap pas tròp se parla de l'occitan en general o solament de son parlar natiu.

Aquí los exemples citats per Chatbèrt, pels vèrbes conjugats amb èsser (simples o pronominals) :

(5) M'es estat arribat (6) L'òme es estat mai passat (P.C. Delrieux, Lo ròc de la cresta, p. 87) (7) Rai que las formas compausadas del passiu son pas de subrecompausats (al mens dins lo sens qu'o entend l'autor [START_REF]ai estat, avia estat, auria estat ; mais quelquefois la fonction d'auxiliaire est remplie par esser : soi estat, seria estat[END_REF] ). Rai tanben que la forma citada amb una asterisca existís pas. Pr'aquò existisson d'autres formas compausadas que meclan èsser e aver e que rendon possibla l'existéncia al passiu de formas subrecompausadas parallèlas a las de l'actiu.

Tempses subrecompausats que mesclan èsser e aver

Los temps subrecompausats que meclan èsser et averque prepausam d'apelar subrecompausats mixtes -s'encontran a l'actiu, a la forma pronominala, e tanben al passiu, coma o fan veire los exemples citats dins mantun obratge de gramatica.

2.1 Subrecompausats mixtes a l'actiu e a la forma pronominala :

A l'actiu :

• Exemples citats per Ronjat ( § 584) : (10) Ié siès agudo estado en Arle, vous ? (Mistral, Mirèio IV) (11) M'es agu arriba de ié veire li prince Vitour e Louis (X. de Fourvière). ( 12) I 'guda venguda (= es aguda venguda) (Dauzat) (13) Son 'gus vengus a la meijon i a quauqueis ans (Peiregòrd, communiqué par M. Daniel)

• Exemples citats per Gayraud 1986 (pp. 59, 60) (14) I es agut estat (Salvat, Gramatica 1 èra edicion) (15) Li sètz ajuts estats ? (Miremont, Sud-Peiregòrd) (16) Al cloquièr de Rodez, a la pus cima, i sètz agut montat (Séverac, Roèrgue) (17) Dins la mina, Nadineta, i sètz aguda davalada ? (P. Gayraud, La sexologa p. 151). (18) Vous es jamai agu arriba de faire peta un cop de fioc ? (J.P. Tennevin, Lis Oilitan, p. 119)

• Camproux (1958) tòrna prene los exemples citats per Ronjat.

Dins la Gramatica de Salvat, l'exemple : I es agut estat, mencionat de la primèra (1943) a la tresena edicion (1974), publicadas del vivent de l'autor, dispareis dins la 4 ena edicion (1978) « revista » per Ernest Nègre4 . 

A la forma pronominala

Subrecompausat mixte e subrecompausat « ordenari » 5

La Gramatica provençala de Martin e Moulin (2007, p. 120) menciona l'existéncia dels tempses subrecompausats mixtes, mas clau cap d'alusion a l'existéncia o la non existéncias de tempses subrecompausats ordenaris dels vèrbes conjugats amb èsser : « Cas des verbes conjugués avec "èsser" : Pour ces verbes, on trouve des formes surcomposées telles que : [27] I siáu agut estat. M'es agut arribat. S'es agut passejat etc. » Ronjat, per quant a el, coneis pas d'exemples de subrecompausats ordenaris dels vèrbes conjugats amb èsser : « Je ne connais pas d'ex. correspondants avec "être" du type *sieu esta vengu, mais on rencontre assez fréquemment des périphrastiques doubles du verbe "être" lui-même (surtout au parf., v. plus loin les ex.) formés en intercalant le part. passé de "avoir" entre les deux parties du périphrastique ordinaire » ( § 584).

Çò que ditz aquí Ronjat es que los tempses subrecompausats dels vèrbes conjugats amb èsser tals coma los descriu Alibert, existisson pas o, pel mens, semblan pas d'existir ! Camproux (1958) dins son Étude syntaxique de parlers gévaudanais comenta aquela frasa de Ronjat : « De plus, Ronjat ne cite pas un seul exemple de temps surcomposé avec auxiliaire "être" répété ; il écrit à ce sujet : "Je ne connais pas d'ex. correspondants avec 'être' du type *sieu esta vengu". Dans nos parlers, au contraire, les tournures de ce genre-là sont fréquentes dans le langage de tous les jours : [(26)] I sios jamai bengut aici ? -Si, i soui estat bengut » (Camproux, p. 49) Los exemples (6) e (9) çai subre son d'exemples autentics del subrecompausats ordenari de verbes conjugats amb èsser. N'avèm tanben trobat una ocuréncia dins l'enregistrament del discors espontaneu d'una locutritz nativa :

Mès la nuèch, quand li aviá de nèu, veniáun al pè de la porta dels estables de las fèdas e cridavan, los lops. Se la pòrta aviá pas tengut bon, e ben dintravan dedins. Aquò èra estat arribat, aquò !6 .

(62) la causo la pu laido qu'ai visto es aguiò na crous (id. p. 23) (63) lou mai que a arancà l'amiraciou, es agù uno cavo jamai, jamai visto o lo mountagno. (Tineia : S. Maynart, Crounicoi de Santo Pèirounello11 , p. 98) Mas an permés de generar, al passiu, de tempses subrecompausat (amb tres auxiliars) parallèls a los de l'actiu, segond los esquèmas seguents : Se metèm es dins es nhafrat al passat compausat segond l'esquèma es agut, aquò balha : es agut nhafrat (forma que s'es pas conservada dins la lenga actuala en defòra del reire país de Niça), se metèm puei es dins es agut nhafrat al passat compausat segond l'esquèma es estat, aquò balha es estat agut nhafrat. Al revers se metèm es de es nhafrat al passat compausat segond l'esquèma es estat aquò balha es estat nhafrat, se metèm puèi es dins es estat nahfrat al passat compausat segond l'esquèma es agut, aquò balha es agut estat nhafrat.

Aital avèm las formas subrecompausadas del passiu parallèlas a las de l'actiu amb doas variantas possiblas per cada forma del passiu :

ACTIU PASSIU a agut vist aviá agut vist agèt agut vist aurà agut vist auriá agut vist aja agut vist agèsse agut vist es estat agut vist èra estat agut vist foguèt estat agut vist serà estat agut vist seriá estat agut vist siá estat agut vist foguèsse estat agut vist es agut estat vist èra agut estat vist foguèt agut estat vist serà agut estat vist seriá agut estat vist siá agut estat vist foguèsse agut estat vist

Lo tipe es agut estat vist sembla pas tan frequent coma lo tipe es estat agut vist (cf. ex. 27 a 33). Ça que la n'avèm trobat mai d'una atestacion, mai que mai dins d'autors o de « scriptors » de l'est de l'espandi occitan :

• La testa li vira, coma aquò li es agut estat arribat quand se clinèt sus un avenc (Robert Lafont, La Festa12 ).

• Son de causas que son agudas estadas lèu esprovadas. (in Cronicas de l'agachaire, IEO 06, 07/02/201013 ).

• La Danisa èra aguda estada embestiada mai d'un còp (sul site macarel.net14 ).

• E m'es agut estat dich que de calandrons poian ansinda corregir lor papeta quand parlava "patois" (Felip Martèl sul site taban.canalblog.com15 ). • M'es agut estat dich que foguèron victimas de represalhas… (Pèire Pessamessa, in « Recerca istorica : lo movement provençau e occitan durant leis oras sombras », Ethnisme, n° 71, p. 8) • Veire tanben l'exemple (31), çai subre, de Pèire Pessemessa.

Dins un forum sus Yahoo Groups podèm legir que : « L'auxiliar es el meteis al passat compausat mas demòra lo meteis coma dins la forma compausada "simpla" : -"a cantat"  "a agut cantat" -"es passat"  "es estat passat" -"s'es trufat de ieu"  "s'es estat trufat de ieu" Quand deuriam aver dos còps "estat" adarré, s'emplega "agut" per la primièira ocurréncia de la forma :"es estat brave qques còps"  non pas "es *estat estat brave" mas  "es agut estat brave" » 16 Cresèm que o caldriá completar e rectificar aital : « L'auxiliar es el meteis al passat compausat. Dins los vèrbes conjugats amb aver demòra totjorn lo meteis coma a la forma compausada "simpla ", mas pòt cambiar a la forma compausada "simpla" dels vèrbes conjugats amb èsser : -"a cantat"  "a agut cantat" -"es passat"  "es estat passat" o "es agut passat" -"s'es trufat de ieu"  "s'es agut trufat de ieu" o "s'es estat trufat de ieu" Quand deuriam aver dos còps "estat" adarré, s'emplega "agut" per la primièira o la seconda ocurréncia de la forma : "es estat brave qques còps"  non pas "es *estat estat brave" mas  "es estat agut brave" o "es agut estat brave" ».

Formas inanalisablas

Avèm relevat dins Gayraud (1986, pp. 59-60) doas occurréncia de formas que cumulan la forma del passiu amb tres auxiliars, amb lo pronom reflexiu de la forma pronominala : Aquestas formas aberentas e inanalisablases pas teoricament possible d'aver un pronom reflexiu al passiuse pòdon explicar coma un crosament entre la forma de la votz passiva e la de la « votz » pronominala : s'es estat agut vist resulta de la « fusion » de es estat agut vist e s'es agut vist, qu'an lo meteis sens ; aital meteis, s'es agut estat fach representa lo crosament de es agut estat fach e s'es agut fach.

Per tornar a l'actiu

Se sap que los tempses subrecompausats tenon doas valors. Dins una proposicion subordonada an una valor mai que mai temporala : marcan l'antériorita del procès de la subordonada per rapòrt a lo de la principala : E quand son estats arribats e an agut repausat, lor letras an bailadas al dit Sant Paire. Dins una proposicion principala an una valor aspectuala : marcan un « perfach de l'accion anteriora indéterminada » segond la terminologia de Camproux (1954, pp.45-46) , valent a dire une accion situada a un moment indeterminat del passat qu'es pas un passat pròche e qu'a pas, o pas mai, de rapòrt amb lo present : Dins aquel bòsc, n'i soi agut passejat (mas fa plan temps e pòdi pas precisar quora) ; pòt tanben exprimir qu'un estat resultant o un fach abitual o recurent dins lo passat es revolut dins lo present : Avèm agut meissonat amb lo volam (mas ara o fasèm pas pus).

Per quant als vèrbes conjugats amb èsser (intransitius o transitius conjugats a la forma pronominala), òm se pòt demandar se lo subrecompausat ordenari e lo subrecompausat mixte son totjorn equivalents e s'es indiferent d'emplegar l'un o l'autre. Per l'emplec aspectual los exemples qu'avèm balhat fan veire que las doas formas son equivalentas, amai s'i pòt aver d'usatges diferents o de preferéncias segond los parlars, d'unes parlars posquent emplegar exclusivament o preferencialament lo subrecompausat ordenari, d'autres exclusivament o preferencialament lo subrecompausat mixte. Per contra, avèm pas poscut trobar d'exemples de l'usatge del subrecompausat mixte per la valor temporala e intuitivament aquel emplec nos sembla pas « natural » : une frasa coma E quand son aguts arribats, lor letras an bailadas al Sant Paire nos sembla pas possibla. Fasèm donc l'ipotèsi que lo subrecompausat ordenari se pòt emplegar per la valor temporala tan coma per la valor aspectuala, alara que lo subrecompausat mixte se pòt pas emplegar que per la valor aspectuala. Mas aquò's pas qu'una ipotèsi que demandariá d'èsser verificada sus de donadas autentica amb de còrpus bèlses que a l'ora d'ara existisson pas per l'occitan.

Conclusion

Dins la lenga moderna, las atestacions de tempses subrecompausats mixte qu'avèm poscudas trobar, concernisson : Provença, Auvernhe, Lemosin, Nord-Peiregòrd, Sud-Peiregòrd17 , Roergue. Aquelas formas existisson pas en gascon ; nimaiçò semblaen lengadocian aquitano-pirenenc (País de Foish, Narbonés, Tolosan, Agenés), çò qu'explicariá qu'Alibert qu'èra natiu de Bram dins Aude se siá pas trachat de lor existéncia o las aja negligidas. Es probable tanben qu'Alibert coneissiá pas lo trabalh de Ronjat, amai se lo tòme III de la Grammaire istorique… (1937) que consituís la tèsi de Ronjat, èra ja paregut en 1913 jol títol : Essai de syntaxe des parlers provençaux modernes.

Qué que ne siá, los tempses subrecompausats mixtes de l'actiu e los tempses subrecompausats del passiu son de formas plan atestadas en sincronia e en diacronia, e dins mai d'un dialecte. 

( 1 )

 1 E quand son estats arribats e an agut repausat, lor letras an bailadas al dit Sant Paire. (Cronica en pròsa de la Crosada) D'aquel primièr exemple farga una tièra d'exemples pels autres tempses : -quand foguèron estats arribats e aguèron agut repausat, lor letras aguèron bailadas... -quand èran estats arribats e avian agut repausat, lor letras avian bailadas... -quand seràn estats arribats e auràn agut repausat, lor letras auràn bailadas... eca. (2) Som estat anat. (3) Me som estat passejat. (4) Som estat anat caçar dins aquel bòsc.

(

  64) S'es estat agut vist que … (Miremont p. 25) (65) Esperar los soldats al canton del bòsc, los tirar coma de lapins … S'es agut estat fach (I. Roqueta, Lengadòc Roge, p. 164).

  

  Ces temps [los tempses subrecompausats] n'existent que pour les verbes qui expriment une action et qui sont conjugués à la voix active ou à la voix pronominale » (p. 118, § I).Dins la lista dels tempses subrecompausats que seguís aquesta frasa, Vernet menciona pas que los tipes ai agut parlat e soi estat sortit, valent a dire los citats per Alibert. Pasmens, dins lo paragraf que seguís admet l'existéncia d'autres tipes de tempses subrecompausats que mesclan èsser e aver :

	« Èsser sert normalement d'auxiliaire a aver. Dans les formes pronominales on peut avoir : Me soi estat
	{agut} passejat / I sèm aguts estats a Tolosa / M'es agut estat arribat de i anar » (p. 118, § 2).
	Ça que la, la formulacion es pro esquerrièra : èsser sèrv pas « normalament » d'auxiliar a
	aver, amai se -çò sembla -li pòt servir dins de cases particulars. Es probable que i a aquí una
	cauquilha e que se deuriá legir « Èsser sert normalement d'auxiliaire a aver dans les formes
	pronominales 2 . On peut avoir : … ». Pr'aquò de las tres formas citadas, n'i a pas qu'una qu'es
	una « forma pronominala » : dins I sèm aguts estats a Tolosa avèm un temps subrecompausat
	del vèrbe èsser (o del vèrbe estar) ; dins M'es agut estat arribat de i anar avèm una forma
	subrecompausada de arribar (que se pòt pas conjugar a la « forma pronominala » atendut
	qu'es intransitiu) amb un complement (m') al datiu.
	Dins lo paragraf que ven après, legissèm :
	« Les formes composées du passif ne sont pas des surcomposées : Soi estat aimat est un passé composé
	passif. Le passé surcomposé serait : *ai agut estat aimat » (p.118, § 3)
	I èretz estats demorats ?
	(8) I se serián estadas agradadas
	(9) Per aqueles sèrres, chèstres e codenasses, de monde del país, se son estat perduts (P. Gayraud, Lo
	libre del Causse, p. 127)
	Los exemples 5, 7, 8 son citats sens mencion de sorga.
	Dins un memento gramatical en linha podèm legir :
	« Emploi des formes surcomposées :
	Ces formes n'existent que pour les verbes exprimant une action, conjugués à la voix active ou
	pronominale... »
	Aquesta afirmacion -pro estonanta, coma o anam veire pus luenh -se retròba dins lo
	Dictionnaire grammatical de l'occitan moderne selon les parlers languedociens de Florian
	Vernet (2000) :

«

  Son de formas legitimas que se devon ensenhar coma talas e que s'ameritan pas d'èsser negligidas o oblidadas dins las gramaticas. Questions de lenga : tempses subrecompausats », Oc, CCXCIV -XIII a tièira, p. 38-42. GAYRAUD, Pau, alias RIQUETA (1986) : La sintaxi milarguesa. Rodez : Subervie. GIELY, Bernard (1995) : Grammaire du verbe provençal : Marseille : Prouvènço d'aro. GOUIRAN Gérard & HÉBERT, Michel (1997) : Le Livre Potentia des États de Provence, 1391-1523. Paris : Éditions du Comité des Travaux historiques et scientifiques. LAFONT, Robert (1967) : La phrase occitane. Essai d'analyse systématique. Paris :PUF. LAVALADE, Yves (1987) : La conjugaison occitane (Limousin). Limoges : IEO 87 / La Clau lemosina. MARTIN Guy & MOULIN Bernard (2007) : Grammaire provençale et atlas linguistique. Aix-en-Provence : CEO / CREO Provença. MELCHIOR, Luca (2012) : « Tra esperienzialità e iteratività : il 'passé surcomposé à valeur spéciale' in francese (e in altri idiomi romanzi) », RLiR, 301-302, p. 65-98. POLETTO, Cecilia (2009) : « Double auxiliaries, anteriority and terminativity », Journal on Comparative Germanic Linguistics 12, p. 31-48. RONJAT, Jules (1937): Grammaire istorique (sic) des parlers provençaux modernes, tòme III. Montpellier : SLR. SALVAT, Joseph, Gramatica occitana (1 èra edicion 1943, 3 nda ed. 1974, 4 na ed. 1978). Toulouse : Collège d'Occitanie. SIBILLE, Jean (ed.) / RICHARD, Marcellin (2007) : La Passion de saint André suivie d'une étude linguistique comparée par Jean Sibille. Paris : Champion. VERNET, Florian (2000) Dictionnaire grammatical de l'occitan moderne selon les parlers languedociens, CEO, Montpellier.

	CHATBERT Raimond (1990) : « Abreviacions				
	v.	vers						
	StA	Passion de sant Andriu				
	StAnt	Mistèri de sant Antòni				
	StE	Joan SIBILLE, Mistèri de sant Eustaci				
	StM	CNRS (UMR 5263) / Universitat Tolosa -Joan Jaurés Mistèri de sant Martin	
	PeP	Historia Petri et Pauli				
	LJFR	Libre jornal de Fazy de Rama			
	Bibliografia						
	ALIBERT, Loís (1976) : Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. Montpelhièr :
		CEO (2 da édition).					
	AMMAN, Andreas (2007 : « The fate of "redundant" verbal forms -double perfect
		constructions	in	the	languages	of	Europe »,	Sprachttypologie	und
		Universalienforschung, 60, p. 186-204.			
	ANGLADE, Joseph (1921) : Grammaire de l'ancien provençal. Paris : Klincksieck.
	BORGHESAN, Barbara (1987-1988) : Forme verbali "surcomposées" in francese e in altre
		lingue romanze. Udine [tesi de laurea inedita].		
	CAMPROUX, Charles (1958) : Étude syntaxique des parlers Gévaudanais. Paris : PUF.
	CAMPROUX, Charles (1963) : « À propos des temps surcomposés », Défense de la langue
		française 19, p. 21-24.					

Entendèm per autentics d'exemples traches de textes literaris d'autors qu'èron de locutors natius o traches de discorses espontanèus de locutors natius (enregistrats o notats per escrich).

Amb aquò, seriá pus juste de dire « Aver serv normalament de participi a èsser », veire

çai jos.[START_REF]ai estat, avia estat, auria estat ; mais quelquefois la fonction d'auxiliaire est remplie par esser : soi estat, seria estat[END_REF] Pus exactament son formalament de tempse subrecompausats dins la mesura que i clavan dos auxiliars, mas o son pas semanticament dins la mesura que correspondon als tempses compausats simples de l'actiu.

Se remarca tanben que i ai agut demorat es remplaçat per i som estat demorat a partir de la 4 ena edicion.

Prepausam d'apelar lo subrecompasat non mixte : subrecompausat ordenari.

Louise et Gabriel Pons, Cne del Pont, Disque 3 Las velhadas al canton, « Los lops » 00:10:00, in Cristian-Pèire BEDEL ed. (2007) Roergue / Roergue. Rodez : Al Canton (cofret amb dos libres e quatre CD).

Alain GRINDA (1993) : Le silence des merveilles. Le Chaffaut (04) : Éditions de l'Envol (recuelh de novèlas en occitan et en francés).

Sully MAYNART (2001) : Counicoi de Santo Pèirounello. Roquebillière (06) : Serre.

Citat per Nicole Nivelle : <http://www.abacoc.net/Annexe%20Global/Recherche%20PDF/Vertigo.pdf>

<http://ieo06.free.fr/spip.php?article1818>

http://www.macarel.net/LV_recerca_per_mot_clau?tid=38

<http://taban.canalblog.com/archives/2010/09/22/19136510.html>

Patrick Sauzet <https://br.groups.yahoo.com/neo/groups/parlar_occitan/conversations/messages/8349>

Lo nòrd de Peiregòrd es de dialecte lemosin, lo sud de dialecte lengadocian .