Ankieterzy ESS pytali respondentów o ich poglądy, prosząc, by określili je na skali od 0 do 10 (0 oznaczało poglądy skrajnie lewicowe, natomiast 10 skrajnie prawicowe). Średnia odpowiedzi dla Polski wyniosła 5,63. Wysoko - biorąc pod uwagę, że przeciętny wynik w Europie to 5,21. Ale w 2006 r. średnia z odpowiedzi Polaków wynosiła 5,77 - i była wówczas najwyższą w Europie.
Te rezultaty, mimo że są pytaniami o subiektywną ocenę poglądów respondentów, mają wyraźne przełożenie na polityczną rzeczywistość. W wyborach parlamentarnych w latach 2005 i 2007 wyraźnie triumfowały partie prawicowe. W ubiegłym roku w wyborach 10 proc. głosów zdobył szermujący socjalistycznymi postulatami Ruch Palikota, kolejnych 8 pkt proc. zdobył SLD. Ten wynik świetnie koreluje z lewicowym przechyleniem Polaków, które wykazał ostatni sondaż ESS. Potwierdził go jeszcze wczorajszy sondaż MB SMG/KRC dla TVN 24. Według niego na Ruch Palikota gotowych jest zagłosować 17 proc. Polaków, a na SLD - 10 proc. Najwięcej straciła Platforma, która ma poparcie tylko 27 proc. respondentów. Na PiS chce głosować 22 proc. Polaków.
Niejako przy okazji badanie ESS obala mit mówiący, że wybory w naszym kraju nie oddają w pełni poglądów Polaków, gdyż ponad 40 proc. uprawnionych do głosowania nie korzysta z tego prawa - a te osoby mogłyby mieć krańcowo odmienne poglądy od tych, którzy do urn poszli. Sondaż dowodzi, że proporcje między partiami lewicowymi a prawicowymi, jakie mamy obecnie w Sejmie, właściwie odzwierciedlają sposób oceny rzeczywistości przez całe społeczeństwo.
Otwartym pozostaje pytanie, czy przechył światopoglądu Polaków na lewo to zapowiedź trwałego trendu, czy tylko jednorazowe wahnięcie. - Dziś nie ma odpowiedzi na to pytanie. W czasach kryzysu ludzie mają naturalną tendencję do popierania ugrupowań szermujących lewicowymi hasłami. Jednak problemem Polski jest brak ugrupowań, które byłyby w stanie przedstawić wiarygodny program alternatywny wobec obecnie obowiązującego - podkreśla prof. Domański.
Faktem jest, że zwolenników lewicy w naszym kraju może jeszcze przybywać. W rekordowym 2002 r. takie poglądy w sondażu ESS deklarowało aż 49 proc. ankietowanych. Miało to przełożenie na wynik wyborczy - przecież rok wcześniej SLD był o krok od samodzielnego utworzenia rządu, miał 210 mandatów w Sejmie.
Lewicowy przechył Polski widać było, gdy ankieterzy zadawali pytania dotyczące światopoglądu. Sondaż pokazał, że rośnie akceptacja dla homoseksualistów w naszym kraju. Na pytanie, czy geje i lesbijki mają prawo, by układać sobie życie według własnych przekonań, twierdząco odpowiedziało 45,4 proc. respondentów. Sporo poniżej europejskiej średniej, która wynosi prawie 67 proc. Ale widać postęp - w 2006 r. pozytywnie na takie pytanie odpowiadało 43,6 proc. ankietowanych.
- SLD nie powinien się łudzić, że może liczyć na powtórkę z tamtych czasów. Nad Sojuszem ciągle krąży widmo afery Rywina - zaznacza dr Jarosław Flis, socjolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wyścig o to, która partia skorzysta na lewicowym przechyle Polaków, dopiero się zaczyna.
Czytaj także:
* Piskorski: Praca rządu to partactwo, bo Donald Tusk stracił czujność
* Raś: Kubeł zimnej wody mamy za sobą. A Mucha? Proszę o inne pytanie
* "Policji nie było w Sejmie od 1926 roku. Dopiero Kopacz ją wprowadziła"
Prof. Domański, komentując wyniki sondażu, kładzie akcent na inny element. - Uderzające, że właściwie przy każdym pytaniu, jakie zadawaliśmy, widać tylko niewielkie zmiany w porównaniu z poprzednim badaniem. To wyraźny sygnał, że Polska jako państwo osiągnęła stabilizację - podkreśla socjolog.
Tę stabilizację widać najlepiej po tym, jak Polacy czynnie angażują się w życie publiczne. Z danych Europejskiego Sondażu Społecznego wynika, że zaledwie 2,1 proc. Polaków wzięło udział w ostatnim czasie w demonstracjach. Swój podpis pod petycją złożyło 11,1 proc. respondentów. Dane wyjątkowo mizerne na tle innych państw europejskich. Na kontynencie w protesty angażuje się średnio 5,6 proc. Europejczyków, ale w takich krajach jak Francja czy Hiszpania ten odsetek zbliża się do 20 proc. Podobnie jest z petycjami. Przeciętna europejska to 19,4 proc. W Norwegii i Szwecji swoje podpisy pod zbiorowymi listami składa ponad 36 proc. osób.
Jednak pierwsze tygodnie 2012 r. pokazują, że Polacy przestają być pasywni. Przez ulice miast przetoczyły się protesty strażaków i straży granicznej, później kierowcy blokowali stacje benzynowe, żądając obniżki cen paliw. Najwięcej szumu wywołali jednak demonstranci protestujący przeciw ACTA.
- Ciągle nie widać siły politycznej, która mogłaby zostać reprezentantem tych niezadowolonych. Na pewno nie będzie to Ruch Palikota, bo to nie jest partia lewicowa. Nie wykluczam, że powstanie jakieś nowe ugrupowanie, które narodzi się właśnie podczas tych manifestacji - uważa prof. Domański.
Wcale też nie ma gwarancji, że wzrost sympatii lewicowych wśród Polaków przełoży się na większe poparcie dla ugrupowań głoszących socjalistyczne hasła. Europejski Sondaż Społeczny to cykl badań, w ramach którego ankieterzy zadawali te same pytania w ponad 30 krajach europejskich. Analiza tych wyników przynosi zaskakujące rezultaty. Mieszkańcy dwóch najważniejszych państw kontynentu, Francji i Niemiec od początku prowadzenia badań ESS (czyli od 2002 r.) niezmiennie deklarują przywiązanie do lewicowych wartości.
Nie ma to jednak właściwie żadnego przełożenia na wybór polityczny. W Niemczech od 2005 r. rządzi koalicja partii konserwatywnych CDU/CSU z Angelą Merkel na czele. O ile pierwsze zwycięstwo w wyborach można było jeszcze uznać za formę odreagowania Niemców po ośmiu latach rządów socjalistycznej SDP, to już triumfu tej koalicji w wyborach w 2009 r. tak wytłumaczyć się nie dało.
Jeszcze dłuższą serię zwycięstw ma prawica we Francji. Odkąd prezydentem tego kraju w 1995 r. został Jacques Chirac, konserwatywne ugrupowania nie oddają steru władzy. Po Chiracu głową państwa w 2007 r. został Nicolas Sarkozy, szef prawicowego ugrupowania Unia na rzecz Ruchu Ludowego (UMP). Wprawdzie sondaże pokazują, że socjalista Francois Holland ma spore szanse na zwycięstwo w tegorocznych wyborach prezydenckich, ale eksperci zgodnie przestrzegają, że Sarkozy'ego ciągle nie można skreślać, gdyż w walce o wyborcze zwycięstwo będzie się liczył do końca.
Trudno się spodziewać, żeby Polacy skręcili na lewo tak mocno jak Francuzi czy Niemcy, także socjalistycznym partiom trudniej niż tam będzie przejąć ster rządów. Tym bardziej że lewicowe ugrupowania na całym kontynencie od dawna cierpią na brak przyciągających wyborców postulatów. Polska pod tym względem nie jest wyjątkiem.
Agaton Koziński
Czytaj także:
* Piskorski: Praca rządu to partactwo, bo Donald Tusk stracił czujność
* Raś: Kubeł zimnej wody mamy za sobą. A Mucha? Proszę o inne pytanie
* Raś: Kubeł zimnej wody mamy za sobą. A Mucha? Proszę o inne pytanie