Ulevi,  ujulikanao pia kama uraibu wa pombe, [1][2] ni ulemavu tegemevu wa kudhuru. Dalili zake ni unywaji pombe kupindukia bila udhibiti pombe licha ya madhara yake hasi kwa afya ya mnywaji,, mahusiano na hadhi yake machoni pa jamii. Kama matatizo mengine ya kiafya,  ulevi ni mojawapo ya magonjwa  yanayoweza kutibika.[3] neno " ulevi" limetumika kwa muda mrefu tangu kubuniwa mwaka wa 1849 na Magnus Huss, ila katika nyanja ya utabibu istilahi hii iligeuzwa kuwa "utumiaji pombe vibaya" na " utegemezi pombe" katika miaka ya 1980 DSM III.[4] Aidha mwaka wa 1979 kamati ya wataalamu ya Shirika la Afya Duniani haikupendelea kutumika kwa neno "ulevi" kama istilali ya kiafya, huku ikipendekeza dalili za "utegemezi pombe".[5]  Katika karne ya 19 na mapema karne ya 20, utegemezi pombe uliitwa dipsomania kabla ya kubatilishwa kuwa  ulevi".[6]
Hapana uhakika wa Sababu za kibayolojia zinzochangia ulevi, hata hivyo, hali hii yaweza kutokana na mazingira ya kijamii, mfadhaiko wa ubongo,[7] afya ya akili, maumbile, umri, kabila, na jinsia.[8][9] Matumizi mabaya ya pombe kwa muda mrefu huleta mabadiliko ya kimwili katika ubongo kama vile uhimili na utegemezi. Mabadiliko ya kemia katika ubongo hudumisha hali ya mlevi kutoweza kuacha kunywa pombe na huweza kusababisha dalili za mtegemea-pombe  pale aachapo kunywa.[10] Pombe huharibifu takribani kila kiungo katika mwili,kwa sababu ya athari jumulishi ya sumu dhurifu ya utegemezi pombe , mlevi hukumbwa na hatari nyingi za matatizo ya kimagonjwa na kiakili.[11]  ulevi una madhara makubwa ya kijamii kwa walevi na watu wanaohusika na maisha yao.[12][13]
ulevi ni athari inayodumu ya kuhimili na kutegemea matumizi ya pombe kupita kiasi; Ukosefu wa kudhibiti ulevi, licha ya kufahamu madhara kwa afya yake, hudhihirisha kwamba mtu anaweza kuwa mlevi.[14]  Uchunguzi kupitia hojaji ni njia ya kutambua mienendo ya unywaji hatari, ikiwemo utegemezi pombe.[15] Utoaji sumu ya pombe hufanywa ili kumwondoa mnywaji katika ulevi, kwa kawaida kwa dawa dawa msalaba, kama vile benzodiazepini ili kuepusha dalili za utegemea-pombe.[16] Utunzaji baada ya matibabu kama vile tiba ya kimakundi au katika vikundi vya kujisaidia kibinafsi, kwa kawaida huhitajika ili kudumisha ususiaji pombe.[17][18] Mara nyingi, walevi pia ni wategemezi wa mihadarati miingineyo, hasa benzodiazepini, ambayo inaweza kuhitaji matibabu ya ziada.[19] Mwanamke mlevi huathirika zaidi kimwili, kihisia, na kiakili na ongezeko la unyanyapaa wa kijamii, kutokana na hali ya ulevi.[20][21] Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa pana walevi milioni 140 duniani kote.[22][23]
Uainisho na istilahi
Utumiaji mbaya, utumiaji tatizi, utegemezi, na matumizi mazito hurejelea matumizi yasiyofaa ya pombe ambayo yanaweza kusababisha madhara ya kimwili, kijamii, au kimaadili kwa mnywaji.[24] Matumizi ya wastani yanaelezwa na Mwongozo wa  Lishekwa Wamarekani  kama yasiyozidi chupa mbili za vileo kwa siku kwa ajili ya watu na yasiyozidichupa moja kwa siku kwa wanawake.[25]
Neno " ulevi" hutumika kikawaida, lakini hufafanuliwa vibaya. WHO imefafanua  ulevi kama "neno lililotumika kwa muda mrefu kwa maana tofauti tofauti", na matumizi ya neno yalikataliwa na Kamati ya Wataalamu WHO 1979. Kitabu Kikuu  (kutoka Alcoholics Anonymous) kinaeleza kwamba, mara tu mtu awapo mlevi, yeye siku zote husalia hivyo, lakini hakielezi maana ya neno "ulevi" katika muktadha huu. Katika mwaka 1960, Bill  W. alisema:
Sisi kamwe hatujawahi kuuita  ulevi ugonjwa kwa sababu, kwa mising ya kitaalamu, sio namna ya ugonjwa. Kwa mfano, hakuna kitu kama ugonjwa wa moyo. Badala yake kuna aina tofauti ya kuugua moyo, au michanganyiko ya kuugua huko. Ni kitu kama hicho kwa ulevi. Ndiyo maana hatukutaka kuzua makosa na taaluma ya matibabu kwa kuchukulia taathira ya ulevi kuwa aina ya ugonjwa. Ndiyo maana sisi daima tukaiita kuugua, au maradhi  - istilahi bora zaidi na salama muda sasa kwa ajil kwetu kutumia.[26]
Katika miktadha ya kitaalamu na kiutafiti, neno " ulevi" wakati mwingine hujumuisha utumiaji mbaya na utegemezi wa pombe.[27] na wakati mwingine kuchukuliwa kisawe cha utegemezi pombe.
Katika saikolojia na tiba-akili, DSM ndicho kipimo wastani cha kimataifa, ilhali katika utabibu, kipimo ni ICD. Istilahi wanazopendekeza ni zinashabihiana lakini sio sawia:
(| class = "wikitable" | -! Shirika! Istilahi zinazokubalika  Ufafanuzi | - |  APA 's  DSM-IV | matumizi mabaya ya pombe "na" pombe  "| * matumizi mabaya ya pombe = unaorudiwa licha ya matokeo mabaya jina="kamusi _ya _ apa_ya_saikolojia"> [28] * utegemezi pombe  =matumizi mabaya ya pombe pamoja na  matumizi mabaya, [[] kujiondoa], na msukumo usiodhibitika wa kunywa. [29] Neno "ulevi" iligawanyika katika "matumizi mabaya ya pombe" na "utegemezi ya pombe" katika DSM-III ya mwaka wa 1980, na DSM-IIIR ya 1987 dalili za tabia zilihamishwa kutoka"matumizi mabaya " hadi " utegemezi ".[4] Imependekezwa kuwa DSM-V hujumuisha matumizi mabaya ya pombe na utegemezi wa pombe katika unakili mmoja mpya,[30] uitwao "tatizo la utumizi-pombe".[31]
| -
| WHO 's ICD-10
| "Matumizi dhurifu ya pombe" na "dalili za utegemezi pombe"
Maelezo ni sawa na yale ya DSM-IV. Shirika la Afya Duniani hutumia neno utegemezi pombe badala ya dalili za utegemezi pombe.[5] Dhana ya "matumizi hatari" (kinyume na "matumizi mabaya") ilianzishwa na ICD-10 ya 1992 ili kupunguza kutoripotiwa kikamilifu kwa uharibifu kutokana na kukosekana kwa utegemezi.[4] Neno ulevi "" liliondolewa kutoka ICD baina ya ICD-8/ICDA-8 na ICD-9. [32]
|)
Licha ya ukosefu wa hakika kuhusu neno hili, pamekuwa na majaribio ya kuelekeza jinsi neno "ulevi" linapaswa kufasiriwa wakati wowote. Katika 1992, ilifafanuliwa na NCADD na ASAM kama "msingi, ugonjwa sugu unaodhihirika kwa ukosefu wa kudhibiti unywaji, kujihusisha zaidi na ulevyaji wa pombe, matumizi ya pombe licha ya madhara mabaya, na kuvuga fikira".[33] MeSH imekuwa na mitajo ya "ulevi" tangu mwaka 1999, na marejeleo katika ufafanuzi wa 1992.[34]
Asili

Kihistoria, jina dipsomania lilibuniwa na daktari Mjerumani Dkt C W Hufeland mwaka 1819 kabla ya nafasi yake kutwaliwa na neno ulevi.[35][36] Neno"ulevi" lilitumika mara ya kwanza mwaka wa 1849 na ya daktari Mswidi, Magnus Huss kuelezea madhara ya kitaratibu ya pombe.[37]
AA inaeleza ulevi kama kuugua kunakohusu mzio wa kimwili[38]:p.28 na uzoefu wa kiakili.[38]:p.23[39] Zingatia kuwa ufafanuzi wa "mzio" utumikao katika muktadha huu si sawa na unavyotumika katika utabibu za kisasa.[40] Daktari na mtalamu wa uzoefu wa dawa za kulevya Dkt William D. Silkworth MD anaandika kwa niaba ya AA kwamba "Walevi hukumbwa na tamaa ya " (kimwili) inayoshinda udhibiti wa akili ".[38]:XXVI
Utafiti wa 1960 uliofanywa na E. Morton Jellinek unachukuliwa kuwa msingi wa nadharia ya kisasa ya ugonjwa wa ulevi.[41] ufafanuzi wa Jellinek uliwekea mipaka matumizi ya neno "ulevi" "kuwarejelea hasa walio na historia fulani asilia. ufafanuzi wa kitabibu wa kisasa wa ulevi umerekibishwa mara nyingi tangu wakati huo. Chama cha Matabibu wa Marekani kwa sasa hutumia neno ulevi kurejelea hasa ugonjwa sugu wa kimsingi.[42]
Maoni ya wachache katika nyanja hii, hususan yaliyotolewa na Herbert Fingarette na Stanton Peele, yanapinga kuwepo kwa ulevi kama ugonjwa. Wakosoaji wa mtazamo wa ugonjwa hupendelea kutumia neno "unywaji mzito" wanapojadili athari hasi za matumizi ya pombe.
Ishara na dalili
Dalili za matumizi mabaya ya pombe ya muda mrefu

Ulevi hudhihirisha ongezeko la ustahimilivu  na utegemezi kimwili katika pombe, na kuathiri uwezo wa mtu kudhibiti matumizi salama ya pombe. Dalili hizi ni huaminika kuchangia kushindwa kwa mlevi kuwa na uwezo wa kuacha kunywa.[10] Ulevi unaweza kuwa na madhara kwa afya ya akili, na kusababisha mvurugiko wa kiakili  pamoja na ongezeko la hatari ya kujiua.[43][44]
Dalili za kimwili

Matumizi ya mabaya ya muda mrefu yanaweza kuzua dalili kadhaa za kimwili, ikiwa ni pamoja na sairosisi ya ini, ugonjwa wa kongosho, kifafa, polineuropathi, usahaulivu wa pombe, maradhi ya moyo, ukosefu wa lishe, na kutosisimka katika ngono, na hatimaye yanaweza kuwa mbaya. Madhara mengine ya kimwili ni pamoja na ongezeko la hatari ya ugonjwa wa misipa ya moyo, kutofyonza lishe mwilini, ugonjwa wa pombe unaoathiri ini , na kansa.F Uharibifu wa mfumo mkuu wa neva na mfumo wa neva za pembeni huweza kutokea kwa matumizi endelevu ya pombe.[45][46]
Wanawake hukabiliwa na  matatizo ya muda mrefu ya utegemezi pombe kwa haraka zaidi kuliko wanaume. Zaidi ya hayo, wanawake hufa kwa kiwango cha juu zaidi kutokana na ulevi kuliko wanaume.[20] Mifano ya matatizo ya muda mrefu ni pamoja na uharibifu wa  ubongo, moyo, na ini [21] na pia ongezeko la hatari ya saratani ya matiti. Zaidi ya hayo, unywaji mzito wa muda mrefu umegunduliwa kuwa na athari hasi katika uwezo wa uzazi kwa wanawake. Hii husababisha mvurugiko wa uzazi kama vile kutozalisha yai, kupunguka kwakiwango cha molekuli ya ovari matatizo, au kukosa utaratibu  {2{/2} wa hedhi, na kufunga uzazi mapema.[20] Ketoasidisi za pombe zinaweza kutokea kwa watu ambao hutumia pombe vibaya mara nyingi na walio na historia ya hivi majuzi yaulevi kupindukia.[47]
Dalili za akili
Matumizi ya mabaya ya muda mrefu wa pombe unaweza kusababisha matatizo mbalimbali ya afya ya akili. Matatizo suguya ubongo sio nadra, takribani asilimia 10 ya matukio yote ya shida za akili ni huhusiana na matumizi ya pombe, na hivyo kuifanya sababu kuu ya shida ya akili.[48] Matumizi ya pombe kupita kiasi husababisha uharibifu wa kazi za ubongo, na afya ya kisaikolojia inaweza kuathirika baada ya muda.[49]
Mvurugiko wa akili ni jambo la kawaida katika walevi, na hadi asilimia 25 hutatizika kwa mvurugiko sugu wa akili. Dalili ya usumbuu wa akil inayodhihirika zaidi ni wasiwasi na matatizo ya na mfadhaiko wa akili. Dalili za usumbufu wa akili kwa kawaida huzidi awali wakati wa kuacha pombe, lakini hatimaye hupungua au kutoweka na kukoma baada ya mlevi kuacha pombe.[50] saikosi, kuchanganyikiwa, na dalili za ubongo  zinaweza kusababishwa na matumizi mabaya ya pombe, ambayo yanaweza kusababisha kudhanika kimakosa kuwa skizofrenia.[51] Vurugu ya hofu inaweza kuendelea au kuzidi kutokana na matumizi mabaya  ya  moja kwa moja ya pombe kwa muda mrefu.[52][53]
Kutokea-kuwili kwa mvurugiko wa mfadhaiko na ulevi umeshugulikiiwa kwa mapana.[54][55][56] Miongoni mwa walio na hali ya komobidi; tofauti hubainishwa kwa kawaida kati ya mfadhaiko wa akili unaotokana na kuacha pombe ("Kutokana na vileweshaji"), na matukio ya msongangamano wa akili ya kimsingi na yasiyoondoshwa na kuacha ulevi(matukio "huru").[57][58][59] Matumizi ya ziada ya dawa nyinginezo huweza kuzidisha hatari ya unyogovu. [60]
Ugonjwa wa akili hutofautiana kutegemea jinsia. Wanawake walio na matatizo ya kutumia pombe mara nyingi huwa na utambuzi-andamizi wa matatizo ya akili ambayo hutokea kama msukumo mkubwa, wasiwasi, mvurugiko wa hofu, bulimia,-kiwewe cha baada ya tukio (PTSD), au mvurugo wa hali ya kitabia. Wanaume walio na matatizo ya kutumia pombe aghalabu zaidi hukumbwa na utambuzi-andamivu watabia ya kujienzi au kukosa mlahaka na watu , undumakuwili wa kitabia skizofrenia, matatizo ya msukumo au mvurugano wa hisia / kuto .[61]
Wanawake wanaolewa sana huwa na uwezekano mkubwa wa kuwa na historia ya mashambulizi ya kingono, udhalilishwaji na unyanyaswaji wa kinyumbani kuliko wale wa kawaida,[61]ambayo yanaweza kusababisha matukio ya mengi ya kutatizika kiakili na utegemezi zaidi wa pombe.
Athari za kijamii

Matatizo ya kijamii kutokana na ulevi ni sugu, husababishwa na mabadiliko kiafya katika ubongo na kuleweshwa na pombe.[48][62] Matumizi mabaya ya pombe huhusishwa na ongezeko la hatari ya kutenda makosa ya jinai, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa watoto, ukatili wa kinyumbani, ubakaji, uvunjaji na kushambuliaji.[63] Ulevi huhushwa na upotezaji ajira, [64] ambayo huweza kusababisha matatizo ya kifedha. Kunywa wakati usiofaa, na matendo yanayosababishwa na kupungua kwa uwezo wa kuamua, kunaweza kusababisha matatizo ya kisheria, kama vile mashtaka ya kuendesha gari mtu akiwa mlevi [13]au machafuko ya umma, au adhabu za kijamii kwa ukosefu wa nidhamu, na kunaweza kusababisha kuhukumiwa kwa uhalifu.
Tabia ya mlevi na kutatizika akili, akiwa mlevi, inaweza kuwaathiri sana walio karibu nao na kusababisha kutengwa na familia na marafiki. kutengwa huku kunaweza kusababisha migogoro ya ndoa na kutalikiana, au kuchangia vurugu za kinyumbani. Ulevi pia unaweza kusababisha kutelekezwa kwa watoto, na uharibifu wa kudumu wa ukuaji kihisia watoto wa mlevi.[12]
Kujitenga na Pombe

Sawa na katika vileweshaji vya aina hii vyenye uwezo wa kudumaza-kupagaza , kama babitureti na benzodiazepini, kujitenga na utegemezi wa pombe kunaweza kuleta madhara kusipotekelezwa vyema.[62][65] Athari ya kimsingi ya pombe ni kuzidisha msisimko wa vihisishi vyaGABA A , kuendeleza maudhiko ya mfumo mkuu wa neva. Kufutana na matumizi mazito ya pombe, vihisishi hivi hupoteza uwezo wa kuhisi na kupungua kwa idadi, na hivyo kusababisha uzoefu na utegemezi wa kimwili. Matumizi ya pombe yakisimamishwa kighafla mno, mfumo wa neva wa mtu huakumbwa na ukosefu wa udhibiti wa matukio ya kihisia. Hii inaweza kusababisha dalili kama vile wasiwasi, kutishika , kupagawa kudhania,, mitetemo wa mwili na kuugua moyo kutokea.[66][67] Mifumo mingine ya kimawasiliano ya neva pia hushirikishwa, hasa dopamini na NMDA.[10][68]
Dalili kali za kujitenga na pombe aghalabu hupunguka baada ya 1-3 wiki. Dalili zisizo kali (km kukosa usingizi na wasiwasi, anhedonia) huendelea kama sehemu ya dalili za baada ya kuacha pombe, na hatimaye hupungua angalau baada ya mwaka au zaidi.[69][70][71] Dalili za baada ya kuacha pombe huanza kupunguka jinsi mwili na mfumo mkuu wa neva hendelea kurejesha pombe udhibiti wa pombe na GABA kurejelea kazi kikawaida.[72][73]
Sababu
Mchanganyiko changamano wa maumbile na mazingira huchangia kuendelea kwa ulevi.[74] Jeni zinazoathiri metaboli ya pombe pia huchangia hatari ya kutumbukia ulevini, na huweza kuonekana kutokana na historia ya familia ya ulevi.[75] Chapisho moja liligundua kwamba matumizi ya pombe tokea umri mdogo unaweza kuendeleza ukuaji wa jeni ambayo huongeza hatari ya utegemezi wa pombe.[76] Watu walio na uwezekano / kimaumbile wa kutegemea ulevi pia huwa na uwezekano mkubwa wa kuanza kunywa katika umri mapema kuliko wastani.[77] Kuanza unywaji pombe katika umri mdogo pia huhusishwa na ongezeko la hatari ya kuzidisha ulevi,[77]na takribani asilimia 40 ya walevi hunywa kupita kiasi kufikia umri wa kubaleghe. Haijaeleweka wazi kabisa iwapo uhusiano huu ndiyo kiini cha ulevi, na watafiti wengine hawakubaliana na mtazamo huu.[78]
Kiwewe kikali cha utotoni pia huhusishwa na ongezeko la jumla katika hatari ya utegemezi wa dawa za kulevya.[74] Ukosefu wa usaidizi wa rika na familia huhusishwa na ongezeko la hatari ya kuendeleza ulevi.[74] Maumbile na ujana huhusishwa na ongezeko la athiri za madhara ya ya pombe kwa neva kutokana na matumizi ya pombe kupindukia. Kuzorota kwa gamba la ubongo kutokana na athari za ulevi kwa ubongo huongeza tabia ya kutotulia, ambayo yaweza kuchangia kukua, kudumu na usugu wa matatizo ya matumizi ya pombe. Kuna ushahidi kwamba kuacha pombe, husaidia kugeuza baadhi ya uharibifu ya pombe kwa mfumo mkuu wa neva .[79]
Maumbile tofauti

Tofauti za kimaumbile huwepo kati ya makundi mbalimbali ya kimbari nazo huchangia hatari ya kuanza utegemezi wa pombe. Kwa mfano, zipo tofauti kati ya Afrika Mashariki, Asia Mashariki na vikundi vya mbari za- Kihindi kuhusu jinsi ya uvunjaji kemikali za pombe. Hali hizi za kimaumbile huaminika, kwa kiasi, kueleza viwango tofauti vya utegemezi pombe miongoni mwa makundi ya kimbari.[80][81] Dehaidrojenesi ya pombe allele ADH1 B * 3 husababisha metaboliki ya haraka zaidi ya pombe. Allele ADH1 3 B * hupatikana tu kwa watu wa asili ya Afrika na baadhi ya makabila ya wenyeji asilia wa Marekani. Waafrika na Wamarekani asilia walio na allele huwa katika hatari ndogo ya kulemewa na ulevi.[82] Wenyeji asilia wa Marekani hata hivyo, huwa na kiwango cha juu sana cha ulevi kuliko wastani, sababu ya hali hii si wazi.[83] Hatari nyinginezo kutokana na mazingira ya kitamaduni kama vilekiwewe zimehusishwa na kiwango cha juu cha ulevi miongoni mwa Wamarekani Wenyeji ikilinganishwa na viwango vya ulevi miongoni mwa wazungu.[84][85]
Pathofisiolojia
Athari za msingi za pombe ya ni kuongezeka kwa msisimuo wa vipohisishi vya GABA A  , kuendeleza unyongovu wa  mfumo mkuu wa neva . Kwa matumizi maradufu ya pombe kwa wingi, vihisishi hivi hulemamazwa na kupungua kwa idadi, na hivyo kusababisha uzoelevu na utegemezi wa kimwili.[66] Kiasi cha pombe ambacho kinaweza kuhimilika pamoja na athari zake hutofautiana kati ya jinsia . Kiasi sawa vya pombe vinaponywewa na wanaume na wanawake, kwa ujumla husababisha wanawake kuwa na viwango vilivyokolea vya pombe katika damu (BACs).[61] Hali hii inaweza kuhusishwa na sababu nyingi, ya msingi ikiwa kwamba wanawake wana maji machache mwilini kuliko wanaume. Kiasi cha pombe hukolea zaidi katika mwili wa mwanamke. Kiasi fulani cha pombe husababisha mkubwa mkubwa kwa wanawake kutokana na homoni tofauti zinazosisimuliwa ikilinganishwa na wanaume.[21]
Utambuzi

Vikwazo vya kijamii
Mitazamo na imani za jamii zinaweza kusababisha vizuizi kwa utambuzi na tiba kwa utumiaji mbaya wa pombe. Hiki ni kikwazo zaidi kwa wanawake kuliko wanaume. Hofu ya unyanyapaa inaweza kusababisha wanawake kukana kuwa wanatatizika na ugonjwa huu wa ulevi, kujificha ili kunywa, na hata kunywa peke yao. Mazoea haya kwa upande wake,hupelekea familia, madaktari,na wengine kukosa uwezekano wa kushuku wa kuwa mwanamke wanayemjua ni mlevi chakari.[20] Kinyume na hivi, upungufu wa hofu ya unyanyapaa unaweza kusababisha watu wanaokabiliwa na matatizo ya kiafya  kuonyesha ulevi wao hadharani , na kunywa katika vikundi. Mazoea haya, kwa upande wake, hupelekea familia, madaktari na wengine kuwa uwezekano wa kumshuku kuwa mtu fulani wanayemjua ni mlevi chakari.[61]
Uchunguzi
Vifaa kadhaa vinaweza kutumika kugundua ukosefu wa udhibiti wa matumizi ya pombe. Vifaa hivi mara nyingi huwa ripoti na fomu za hojaji za mtu binafsi. Swala jingine la kawaida ni kipimo au ujumla wa ukali wa matumizi ya pombe.[15]
Hojaji za CAGE, zinzoitwa hivyo kufuatana na maswali yake manne, ni mfano mmoja unaoweza kutumika kwa kuchunguza wagonjwa kwa haraka katika ofisi ya daktari.
Two "yes" responses indicate that the respondent should be investigated further.
The questionnaire asks the following questions:
Have you ever felt you needed to Cut down on your drinking?
Have people Annoyed you by criticizing your drinking?
Have you ever felt Guilty about drinking?
Have you ever felt you needed a drink first thing in the morning (Eye-opener) to steady your nerves or to get rid of a hangover?[86][87]

Hojaji za CAGE zimedhihirisha ufanisi mkubwa katika kuchunguza matatizo kuhusiana na pombe, hata hivyo, huwa na pungufu zitumiwapo kwa watu wasio na matatizo sugu kuhusiana na pombe , wanawake wazungu na na wanafunzi wa chuo.[88]
Vipimo vingine wakati mwingine hutumika kwa uchunguzi wa utegemezi wa pombe, kama vile Hojaji ya Data ya Utegemezi wa Pombe, ambayo ni utambuzi changanuzi zaidi kuliko ile ya CAGE . Husaidia kutofautisha utambuzi kati ya utegemezi pombe na matumizi sugu ya pombe.[89] Kipimo  cha Michigan Alcohol Screening Test (MAST) ni chombo cha uchunguzi wa ulevi itumiwayo kwingi na  mahakama kuamua adhabu mwafaka kwa watu wapatikanao na makosa yanayohusiana na pombe,[90]ambapo uendeshaji gari baada ya kunywa ndilo la kawaida mno. Kipimo cha Utambuzi wa Matatizo ya Pombe (Audit),ambayo ni hojaji ya uchunguzi iliyovumbuliwa na Shirika la Afya Duniani, ina upekee kwa kuwa imeidhinishwa katika nchi sita na hutumiwa kimataifa. Kama vile hojaji za CAGE, matumizi yake ni hutegemea maswali rahisi - kipimo cha juu hupelekea uchunguzi wa kina.[91] Kipimo cha Paddington Alcohol Test (PAT) kiliundwa kuchunguzia matatizo kuhusiana na pombe miongoni mwa wale wanaohudhuria matibabu ya ajali na ya dharura s. Huwiana vyema na hojaji ya AUDIT lakini hutumiwa kwa kiwango cha moja kwa tano ya nyakati zote.[92]
Upimaji Hali ya Kimaumbile
Madaktari wa akili John I. Nurnberger, Jr, na Laura Jean Bierut wanadai kwamba ulevi hauna sababu moja mahususi-ikiwa ni pamoja na maumbile-lakini jeni huwa na jukumu muhimu "kwa kuathiri michakato ya ndani ya mwili na ubongo ambayo huingiliana na na tajriba ya mtu binafsi ya maisha na kusababisha kinga au kuugua ". Pia waliripoti kuwa chini ya dazeni-ya jeni zinazohusishwa na ulevi zimetambuliwa, lakini nyinginezo zaidi zangojea kugunduliwa.[93]
Angalau upo uchunguzi mmoja wa kimaumbile wa allele ambao huhusiana na ulevi na dawa za kulevya.[94] Vihisishi vya dopamini vya jeni huwa na tofauti bainifu zinazojulikana kama polimofi kama vile DRD2 TaqI. Wale walio na (aina hii ya )polimofimi ya A1 allele huwa na uzoefu wa kiwango kidogo lakini muhimu wa dawa za kulevya na vilewevu vya endofini-kutokana dawa kama pombe.[95] Ingawa allele hii hupatikana zaidi katika walevi na watumiaji wa dawa za kulevya, yenyewe sio ishara tosha ya mazoea ya ulevi, na baadhi ya watafiti wanasema kuwa ushahidi wa DRD2 ni tofauti.[93]
Utambuzi wa DSM
Utambuzi wa DSM-IV wa utegemezi pombe ni mojawapo ya mitazamo fafanuzi ya ulevi. Hii husaidia kukuza itifaki za kitafiti ambapo matokeo yanaweza kufananishwa na mengine. Kwa mujibu wa DSM-IV, ni utambuzi wa utegemezi pombe:[14]
...maladaptive alcohol use with clinically significant impairment as manifested by at least three of the following within any one-year period: tolerance; withdrawal; taken in greater amounts or over longer time course than intended; desire or unsuccessful attempts to cut down or control use; great deal of time spent obtaining, using, or recovering from use; social, occupational, or recreational activities given up or reduced; continued use despite knowledge of physical or psychological sequelae.

Mkojo na vipimo vya damu
Pana majaribio ya kuaminika ya matumizi hakika ya pombe, mojawapo ya majaribio ya  kawaida ni ya kiasi cha pombe katika damu (BAC).[96] Majaribio haya hayatofautishi walevi na wasiolewa; hata hivyo, unywaji mzito wa muda mrefu  una athari chache za kimwili zinazotambulika, ikiwa ni pamoja:[97]
Makrosaitosi (upanuzi MCV)
GGT iliyoinuka
Mwinuko wa wastani AST na Alt na AST: Alt uwiano wa 02:01
Upungufu wa juu wa ayoni kutokana na  kabohaidreti  (CDT)
Hata hivyo, hamna hata moja ya vipimo hivi vya damu vya kibiolojia iliyo bora kama hojaji za uchunguzi.
Kuzuia
Shirika la Afya Duniani, Umoja wa Ulaya na mashirika mengine ya kimaeneo, serikali za kitaifa na bunge zimeanzisha sera kuhusu pombe ili kupunguza madhara ya ulevi.[98][99] Kulenga wanaobaleghe na vijana kunachukuliwa kama hatua muhimu ya kupunguza madhara ya utumizi mbaya wa pombe. Kuongeza umri ambapo dawa halali lewevu kama vile pombe zinaweza kununuliwa; kupiga marufuku au kuzuia matangazo ya pombe kumependekezwa kama njia ya ziada ya kupunguza madhara na utegemezi wa pombe. Ushahidi wa kuaminika, unaojikita katika kampeni za kuelimisha kupitia vyombo vya habari kuhusu madhara ya utumizi mbaya wa pombe umependekezwa. Miongozo kwa wazazi kuzuia matumizi mabaya miongini mwa waliobaleghe, na kwa ajili ya kuwasaidia vijana wenye matatizo ya afya ya akili pia imependekezwa.[100]
Usimamizi
Matibabu ni ya aina mbalimbali kwa sababu pana mitazamo mbalimbali ya ulevi. Wale ambao huchukulia ulevi kama tatizo la kiafya au ugonjwa hupendekeza matibabu mbalimbali, kwa mfano, wale ambao hutazama hali hii kama moja uteuzi mojawapo ya kijamii. Matibabu mengi hulenga kuwasaidia watu kusitisha unywaji pombe, ikifuatiwa na mafunzo ya maisha  na / au msaada wa kijamii ili kuwasaidia kujiepusha na kurejelea matumizi ya pombe. kwa vile ulevi huhusisha mambo kadhaa ambayo husababisha mtu kuendelea kunywa, lazima zote kushughulikiwa ili kuzuia kurejelea ulevi. Mfano wa aina hii ya matibabu ni kusafisha ulewevu ukifuatiwa na mchanganyiko wa matibabu saidizi, kuhudhuria vikundi vya kujisaidia kibinafsi, na taratibu endelevu ya kuyakabili. Jumuiya-tiba kwa ulevi kwa kawaida huunga mkono mtazamo wa kutoruhusu pombekamwe, hata hivyo, wapo baadhi ya watu ambao huendeleza mtazamo wa kupunguza madhara pia.[101]
Usafishaji

Usafishaji wa ulewevu au 'usafishaji' kwa walevi ni kuacha pombe ghafla na kupata kibadala cha dawa lewevu, kama vile benzodiazepini, zilizo na athari sawa katika uzuiaji athari za kuacha pombe. Watu wanaokumbwa na hatari hafifu hadi wastani ya dalili za kuacha pombe wanaweza kusaidiwa kusafisha pombe bila ya kulazwa. Watu  wanaokumbwa na hatari ya dalili kali za kuacha pombe pamoja na walio na hali sugu ya komobidi, hutibiwa kwa jumla kama wagonjwa wa kulazwa. Usafishaji kwa kweli hautibu ulevi, na huhitaji kufuatiliwa na utaratibu mwafaka wa matibabu dhidi ya utegemezi wa pombe , ili kupunguza hatari ya kurejelea ulevi.[16]
Tiba ya vikundi na tiba-akili

Aina mbalimbali za tiba ya vikundi au tiba-akili  zinaweza kutumika kushughulikia masuala ya kimsingi ya kisaikolojia ambayo huhusiana na utegemezi pombe, na pia kutoa ujuzi wa kuzuia kurejelea pombe. Mtazamo wa-kusaidina kimashauri kwa makundi ni njia moja ya inayotumika zaidi kuwasaidia walevi kudumisha hali ya kutolewa.[17][18] Alcoholics Anonymous lilikuwa shirika mojawapo la kwanza kubuniwa ili kutoa ushauri usio wa kitaalamu wa kutegemeana, na ingali ndiyo kubwa. Mengine ni pamoja na LifeRing Secular Recovery, SMART Recovery, na Women For sobriety.
Mgao na usawazisho
Mgao na mipango ya usawazisho kama vile Mederation Management  na DrinkWise hazipendekezi kuacha pombe kabisa. Ingawa walevi wengi hawawezi kuzuia unywaji wao kwa njia hii, baadhi yao hurudia unywaji wa wastani. Utafiti wa Taasisi ya Kitaifa ya Marekani ya Matumizi Mabaya ya Pombe (NIAAA)ya 2002    ulionyesha kuwa asilimia 17.7 ya watu waliotambuliwa kama wategemezi pombe mwaka mmoja kabla ya kurejelea-hatari hafifu ya kunywa . Kundi hili, hata hivyo, ilionyesha dalili chache za awali za utegemezi.[102] Utafiti wa kufuatilia, kwa kutumia wahusika walioonekana kuwa katika hali ya kujirekebisha kutokana na pombe mnamo 2001-2002, ulichunguza kiwango chao cha kerejelea unywaji wa kutatiza 2004-2005. Utafiti uligndua kuwa kujitenga na pombe ndiyo iliyokuwa njia imara zaidi ya marerekebisho kwa walevi wanaorekebika.[103] Mfuatilio wa muda mrefu (miaka 60) wa makundi mawili ya wanaume walevi ilihitimisha kuwa "kurudia unywaji uliodhibitiwa hakuwezi kudumishwa kwa zaidi ya miaka kumi bila kurejelea ulevi au kuacha kabisa".[104]
Dawa
Aina ya tofauti za dawa zinaweza kuwa kupendekezwa kusaidia kutibu ulevi.
Dawa zinzotumika kwa sasa
Antabuse  (disulfiram) huzuia uondoaji wa asetaldehide, kemikali itokayo mwilini wakati wa kusagwa kwa ethanoli. Asetaldehidi yenyewe husababisha dalili nyingi za uchovu baada-ulevi  kutokana na pombe. Athari jumla ni usumbufu mkubwa wakati pombe inaponywewa: uchovu mbaya ushikao kwa haraka na kudumu kwa muda mrefu . Hii humkatisha mlevi tamaa ya kunywa pombe na unywaji wa kiasi kikubwa wanapotumia dawa hii. Utafiti wa miaka 9 ya hivi karibuni uligundua kwamba ujumuishaji wa disulfiram kwa mpango pamoja na kemikali husika ya  carbamide kwa mpangilio mpana wa tiba hupelekea kiwango cha asilimia 50 ya kuacha ya pombe.[105]
Temposil  (kalsiamu kabimidi) hufanya kazi kwa njia sawa na Antabuse; hata hivyo, ubora wake ni kuwa athari mbaya za mara kwa mara za disulfiram; kama vile sumu ya hepato na Kizunguzungu, hazitokei kama vile kwa kabimidi kalsiamu.[105][106]
Naltrexone  ni kemikalikinzani kwa vihisishi vya opioidi, ambayo huzuia kikamilifu madhara ya endofinina opiati. Naltrexone hutumika kupunguza utashi wa pombe na kuhimiza kuacha. Pombe husababisha mwili ya kutoa endofini ambayo nayo huamsha dopamini na kusisimua kuamsha pathways ya; kwa hivyo wakati naltrexone imo mwilini hupunguza madhara kutokana na unywaji pombe.[107] Naltrexone pia hutumika katika njia ya kutibu ulevi iitwayo Sinclair, ambayo hutibu wagonjwa kupitia mchanganyiko wa Naltrexone na unywaji pombe.[108]
Campral  (akamproseti) hudhibiti ya kemikali za ubongo ambazo hubadilishwa na utegemezi wa pombe kupitia matendo kinzani ya glutamati, kiungo wasilifu cha neuro ambacho ni sisimivu katika awamu ya kujitenga na ulevi.[109]
Dawa Jaribivu
Topamax  (topirameti) ni kizalia katika sukari za kawaida zinazopatikana katika monosakaraidi D fruktosi-zimegundulika kuwa na uwezo wa kumsaidia mlevi kuacha au kupunguza kiasi cha pombe wanachokunywa. Ushahidi unaonyesha kuwa topirameti hukinza visisimuzi vya glutameti eksitatori, hufisha utoaji wa dopamini na kuzidisha utendaji wa asidi ya gamma-aminobutirik fifishi. Tathmini ya mwaka 2008 ya ufanisi wa topirameti aliafiki kuwa matokeo ya majaribio yaliyochapishwa ni ya kutia matumaini, hata hivyo, kufikia 2008, takwimu hazikutosha kusaidia kutumika kwa topirameti pamoja na ushauri mfupi wa kila wiki kama njia ya kimsingi dhidi ya utegemezi pombe.[110] Tathmini ya 2010 iligundua kuwa topirameti inaweza kuwa na upevu kuliko njia nyinginezo zilizopo za kutibu unywaji pombe. Topirameti hupunguza kikamilifu tamaa ya pombe na ukali wa athari za kujitenga na unywaji mbali na kuboresha viwango vya hali ya maisha.[111]
Dawa zinazoweza kuvuruga matokeo
Benzodiazepini, licha ya kuwa muhimu katika utunzaji wa walioathirika vibaya na kuacha pombe, ikitumika kwa muda mrefu husababisha matokeo mabaya zaidi kwa mlevi. Walevi wanaotumia benzodiazepini sugu huwa na kiwango cha chini cha kufikia kuacha pombe kuliko wale wasiotumia benzodiazepini. Aina hii ya dawa aghalabu hupendekezwa kwa walevi katika kutibu ukosefu wa usingizi au kupunguza wasiwasi.[112] Kuanzisha matumizi ya benzodiazepini au vitulizi-hiponozi kwa watu wanaotibiwa hupelekea kiwango cha juu cha urejeleaji ulevi huku mwandishi mmoja akieleza kuwa zaidi ya robo ya watu hurejelea ulevi baada ya kupewa vitulizi-hiponozi . Mara nyingi wagonjwa hufikiria kimakosa kwamba wamelevuka licha ya kuendelea kutumia benzodiazepini. Wale ambao ni watumiaji wa muda mrefu wa benzodiazepini hawafai kuondolewa kwa haraka, kwa vile wasiwasi kali na hofu zinaweza kuibuka, nazo ni hatari bainifu zinazoweza kusababisha kurejelea pombe. Kanuni za Taper za miezi 6-12 zimepatikana kuwa zenye mafanikio zaidi, kwani ina viwangi vya chini zaidi vya athari za kuacha ulevi.[113][114]
Uzoelevu wa ndumakuwili
Walevi pia wanaweza kuhitaji matibabu kwa uzoelevu wa dawa nyinginezo za kulevya ubongo. Uzoelevu wa ndumakuwili ujulikanao zaidi wa utegemezi pombe ni utegemezi wa benzodiazepini huku tafiti zikionyesha asilimia 10-20 ya wategemezi wa pombe walikuwa na matatizo ya utegemezi au / na matatizo ya matumizi mabaya ya benzodiazepini. Benzodiazepines huongeza utashi wa pombe na kiasi cha pombe kinachnywewa na wanywaji-tatizi.[115] Utegemevu wa benzodiazepini unahitaji kupunguzwa wa kitaratibu kwa vipimo ili kuepuka dalili za athari za kujiondoa katika benzodiazepini na madhara mengine ya kiafya .
Utegemevu kwa vitulizi hiponozi kama vile zolpidemi na zopikloni pamoja na opiati na dawa za kulevya haramu ni kitu cha kawaida kwa walevi.
Pombe yenyewe ni kitulizi-hiponozi na huweza kuhimiliana na vitulizi-hiponozi nyingine kama vile babitureti, benzodiazepini na zisizo benzodiazepini . Utegemezi na kujiondoa kwa vitulizi-hiponozi kunaweza kuonyesha dalili kali za kiafya, sawa na, kama kujiondoa katika pombe, pana hatari ya kichaa au kutwalika kiakili isiposimamiwa vizuri.[19]
Epidemolojia

[[File:Alcohol by Country.png|thumb|300px|right|Jumla ya rekodi za matumizi ya pombe kila mwaka kwa kila mwananchi (15 +), kwa lita ya [116] Nchini Uingereza, idadi ya 'wanywaji wategemezi' imlikadiriwa kuwa zaidi ya 2,800,000 mwaka 2001.[117] Takribani asilimia 12% ya watu wazima Marekani wamekuwa na tatizo la utegemezi pombe kwa wakati fulani katika maisha yao.[118] Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa karibu watu 140,000,000 ulimwenguni wanakabiliwa na utegemezi wa pombe.[22][23] Nchini Marekani na Ulaya magharibi asilimia 10 hadi 20 ya wanaume na aslimia 5-10 ya wanawake kwa wakati mmoja katika maisha yao watafikia vigezo vya ulevi.[119]
Miongoni mwa jamii za wataalamu wa kimatibabu na kisayansi, pana makubaliano mapana kuhusu ulevi kuwa hali ya ugonjwa. Kwa mfano, Chama cha Matabibu wa Marekani huchukulia pombe kama mihadarati na kuongeza kwamba " utegemevu wa dawa za kulevya ni ugonjwa sugu wa ubongo unaorejearejea ambao una sifa zinazojumuisha utashi wa juu wa kutumia dawa za kulevya licha ya madhara makubwa. Hutokana na maingiliano tata za udhaifu wa kibayolojia, mfichuo wa kimazingira, na sababu za ukuaji (kwa mfano, hatua ya ukomavu ubongo)."[42]
Ulevi una kiwango cha juu cha kutatiza minogni mwa wanaume, ingawa katika miongo ya hivi karibuni, idadi ya walevi wa kike imeongezeka.[21] Ushahidi wa kisasa unaonyesha kwamba asilimia 50-60 ya sababu za ulevi miongoni mwa wanaume na wanawake ni kutokana na jeni , kwa hivyo, asilimia 40-50 iliyobakia ni kutokana na sababu za mazingira.[120] Walevi wengi huingilia ulevi wakati wa ujana au kabla utuzima.[74]
Prognosi
Utafiti wa 2002 wa Taasisi ya Taifa ya Madhara ya Pombe na Ulevi uliochunguza kundi la watu wazima 4,422walioafiki vigezo vya utegemezi pombe na kugundua kwamba baada ya mwaka mmoja, baadhi yao waliafiki vigezo vya mwandishi vya-hatari ya kiwango cha chini, ingawa asilimia 25.5 ya kundi hili hawakupata tiba yoyote, kwa viwango vifuatavyo: asilimia 25 walionekana wangali wategemezi, asilimia 27.3 walikuwa katika hali ya kujaribu kujiondoa (baadhi ya dalili zikiendelea), asilimia 11.8 ya wanywaji wenye dalili (huzidisha hatari ya kurejelea) na asilimia 35.9 walipona kikamilifu - kutokana na asilimia 17.7 walio katika hatari ndogo na asilimia 18.2 ya wanaojiepusha.[121]
Kinyume na hayo, hata hivyo, matokeo ya mfuatilio wa muda mrefu (miaka 60) wa makundi mawili ya walevi na George Vaillant katika Chuo cha Matibabu cha Harvard alieleza kuwa "ni nadra kwa warejeleaji ulevi wa kudhibitiwa kudumu zaidi ya miaka kumi bila kurejelea au kufikia kuacha".[122] Vaillant pia alibainisha kuwa "kurejelea-unywaji-wa kudhibitiwa, kama ilivyoripotiwa katika chunguzi za muda mfupi, mara kwa mara ni hazina za uhakika."
Sababu ya kawaida zaidi ya vifo kwa walevi hutokana na matatizo ya mishipa ya moyo.[123] Pana kiwango cha juu cha kujiua miongoni mwa walevi sugu, ambayo huongeza jinsi mnywaji anavyozidi kunywa. Hii huaminika kusababishwa na sababu kwamba pombe husababisha mvurugiko wa kemia za kimwili katika ubongo, na pia kutengwa kijamii. Kujiua pia ni jambo la kawaida sana miongoni mwa watumiaji pombe vijana, na asilimia 25 ya mauaji kwa vijana huhusiana na utumiaji pombe vibaya.[124] Takribani asilimia 18 ya walevi hujiua,[44] na utafiti umegundua kwamba zaidi ya asilimia 50 ya visa vyote vya kujiua huhusiana na pombe au utegemezi wa dawa. Takwimu hii ni kubwa kwa vijana, wanaokunywa pombe au kutumia vibaya dawa nayo huchangia asilimia 70 ya visa vya kujiua[125]
Historia
Pombe ina historia ndefu ya kutumika kwake na matumizi mabaya katika historia ya binadamu iliyorekodiwa. Vyanzo vya Kibiblia, Wamisri na Wababeli vina rekodi za historia ya ulewaji na utegemezi wa pombe. Katika baadhi ya tamaduni za kale pombe ilichiwa na nyinginezo zikishutumu ulevi. Matumizi mabaya ya pombe kupita kiasi na ulevi yalitambuliwa kama visababishi vya matatizo, maelfu ya miaka iliyopita. Hata hivyo, ufafanuzi wa ulevi wa kuzoeleka kama ilivyojulikana nyakati hizo na athari zake mbaya hazikueleweka vyema kwa misingi ya kiafya hadi miaka ya 1700. Katika mwaka 1647 mtawa wa Kigiriki alikuwa wa kwanza kurekodi kwamba matumizi mabaya sugu ya pombe yalihusiana na sumu ya pombe kwa mfumo wa neva na mwili ambao ulisababisha matatizo mbalimbali ya kimatibabu kama vile,mishtuko ya moyo , kupooza na kutokwa damu kwa ndani . Katika mwaka 1920 madhara ya kutumia pombe vibaya na ulevi sugu yalisababisha kufikirika kwa utekelezwaji wa marufuku ya pombe yaliyoshindikana na hatimaye kuzingatiwa nchini Marekanui kwa muda ufupi . Mwaka 2005 gharama ya utegemezi pombe na matumizi mabaya ilikadiriwa kugharimu uchumi wa Marekani takriban dola bilioni 220 kwa mwaka, kuliko matatizo ya kansa na unenepaji.[126]
Jamii na utamaduni

Matatizo mbalimbali ya kiafya yanayohusiana na matumizi ya pombe kwa muda mrefu huchukuliwa kijumla kama yenye kudhuru jamii, kwa mfano fedha kutokana kupoteza masaa-ya kazi gharama za kimatibabu, na gharama za upeo wa pili za kimatibabu. Matumizi ya pombe ni sababu kubwa inayochangia majeraha ya kichwa, ajali za magari, mvurugano, na mashambulizi. Mbali na fedha, pia pana gharama kubwa za kijamii kwa mlevi, familia yake na marafiki.[62] Kwa mfano, matumizi ya pombe yanaweza kusababisha dalili za ulevi kwa mimba ya mwanamke mja mzito,[127] ambayo ni hali haribifu na isiyotibika.[128]
Makadirio ya gharama za kiuchumi ya matumizi mabaya ya pombe, yaliyokusanywa na Shirika la Afya Duniani; hufikia baina ya asilimia mmoja hadi sita ya Pato la Taifa.[129] Ukadiriaji mmoja wa Australia ulikisia kuwa gharama ya pombe kwa jamii hufikia asilimia 24 ya gharama zote za dawa za kulevya, na utafiti kama huo kule Canada ulihitimisha kuwa gharama ya pombe ilifikia asilimia 41.[130] Utafiti mmoja uliafikia kuwa gharama ya aina zote za matumizi mabaya ya pombe nchini Uingereza  katika 2001 ulikuwa bilioni £ 18.5-20.[117][131]
Taasubi kuhusu walevi mara nyingi hupatikana katika tungo bunilizi na tamaduni maarufu. 'Mnywaji wa jijini' ni mhusika maarufu katika tamaduni maarufu za Kimagharibi. Taasubi za ulevi zinaweza kujikita kwa ubaguzi wa rangi au chuki dhidi ya wageni, kama vile kuwachukualia Waayalandikuwa walevi wakubwa.[132] Tafiti za wanasaikolojia wa kijamii Stivers na Greeley hujaribu kukusanya rekodi ya visa vingi vya matumizi mabaya ya pombe miongoni mwa Waayalandi nchini Marekani.[133]
Tazama pia
Ugonjwa wa mapafu wa vileo
Ulevi katika mifumo ya kifamilia
Ajali za trafiki kutokana na Pombe
Unywaji wa kilevi
Orodha ya mataifa kufuatana na unywaji pombe
Marejeleo

Usomaji ziada

Taasisi ya Taifa ya Matumizi Mabaya ya Pombe na Ulevi. "  ".

Pence, Gregory, "Kant kuhusu Iwapo Ulevi ni Ugonjwa," Sura ya 2, Elementi za Adili za Kibayolojia ,  McGraw-Hill Books, 2007 ISBN 0-07-313277-2.

CS1 maint: multiple names: editors list (link)
Thompson, Warren, MD, FACP. " . " Emedicine.com, 6 Juni 2007. Ilinakiliwa 2007/09/02.

Viungo vya nje

 katika Mradi Wazi wa Kuelekeza


Teide ni mlima mrefu kuliko yote ya Hispania, ya visiwa vya bahari ya Atlantiki na volkeno kubwa ya tatu katika dunia na msingi wake. Uko katika kisiwa cha Tenerife (Visiwa vya Kanari, Hispania).
Ina urefu wa mita 3,718, iko ndani ya Hifadhi ya Taifa ya Teide iliyotangazwa na UNESCO kuwa Urithi wa Dunia mwaka 2007. Hii hifadhi ya taifa ni moja ya zile ambazo wengi zaidi wanazitembelea katika dunia, pia ni moja ya Hazina ya 12 ya Hispania.
Mjerumani Hans Meyer (Mzungu wa kwanza kupaa kilele cha Kilimanjaro, Tanzania) pia alitembelea Teide katika mwaka 1894, wakati mwingine safari ya Kilimanjaro ili kuchunguza hali ya barafu ya volkeno. Baada ya kupanda kwa Teide, inajulikana kama "wafalme wawili, mmoja kupanda katika bahari na wengine katika jangwa na nyika".[1]
Marejeo

Viungo ya nje

Tazama pia
Orodha ya milima
Orodha ya milima ya Afrika
Marejeo
Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Third Edition. Springfield, Massachusetts: Merriam-Webster, Incorporat]]ed, 1997. ISBN0-87779-546-0.
Jamii:Milima ya Hispania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Visiwa vya Kanari


Danubi ni mto mrefu wa pili katika Ulaya baada ya Volga.
Jina lina asili katika lugha za Kislanovi na kumaanisha kiasili "mto".
Mto huu unapita katika nchi nyingi na majina yake ni Donau (Kijerumani), Dunărea (Kiromania), Dunav (Kikroatia na Kiserbia), Duna (Kihungaria) na Dunaj kwa Kislovakia.
Chanzo na mwendo
Danubi inaanza Ujerumani ambako mito midogo ya  Brigach na Breg inakutana karibu na mji Donaueschingen katika eneo la Msitu Mweusi. Danubi inaishia Romania katika delta yake kwenye Bahari Nyeusi.
Mto wa nchi kumi
Danubi ni mto wa nchi kumi. Kwenye 1070km (37 %) za mwendo wake mto ni mpaka wa nchi fulani. Mto haupiti hata kidogo ndani ya Kroatia, Bulgaria, Ukraine na Moldova lakini ni mstari wa mpaka wa nchi hizi zinagusana na Danubi tu ukingoni wa mto upande mmoja. Inapita katika nchi zifuatazo au kugusa mipaka yao:

Nchi kwenye DanubiKilomita
za mto nchini
au mpakaniUkingo wa mto
upande wa kuliaKingo zote mbiliUkingo wa mto
upande wa kushotoNchi - jina la mto nchinikm%km%km%Ujerumani - Donau687,00658,623658,636687,024Austria - Donau357,50357,512321,518321,511Slovakia - Dunaj
tamka: dunay172,0622,5122,51172,16Hungaria - Duna417,20417,214275,215275,210Kroatia - Dunav137,50137,550,000,00Serbia - Дунав / Dunav587,35449,916220,512358,012Romania - Dunăre1075,00374,113319,6181020,535Bulgaria - Дунав (Dunav)471,55471,6160,000,00Moldova - Dunare0,570,000,000,60Ukraine - Дунай (Dunay)53,940,000,0053,92Namba za asilimia zinahusu urefu wa mto wote na sehemu ya kila nchi (Rejeo: Kamati ya kimatifa ya Danubi, Budapest, Januari 2000-Machi 2004)
Picha

Meli za mtoni kwenye Danubi
Mfereji kati ya Danubi na  Bahari Nyeusi
Danubi mjini Visegrád, Hungaria
Daraja la Danubi mjini Bratislava (Slovakia)

Jamii:Mito ya Ulaya
Jamii:Mito ya Ujerumani
Jamii:Mito ya Austria
Jamii:Mito ya Slovakia
Jamii:Mito ya Hungaria
Jamii:Mito ya Kroatia
Jamii:Mito ya Serbia
Jamii:Mito ya Romania
Jamii:Bahari Nyeusi


Moses Masika Wetangula  (amezaliwa 13 Septemba 1956) ni mwanasiasa wa Kenya na Mbunge anayewakilisha jimbo Sirisia. Yeye amekuwa Waziri wa Mambo ya Nje tangu Januari 2008.

Maisha Yake ya Utotoni
Wetangula alisoma katika Shule ya Msingi ya Nalondo, halafu akaenda katika Shule ya Upili ya Teremi na baadaye Shule ya Friends, Kamusinga kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Nairobi, ambapo alifuzu kwa shahada ya Sheria (LLB).
Siasa
Yeye aliteuliwa kuwa mbunge kwenye chema cha kisiasa cha Kanu baada ya uchaguzi mkuu mwaka 1992, na kuwahudumia Wakenya hadi 1997. Yeye amewahi kushika vyeo vingine kadhaa vya umma kama hakimu na mwenyekiti wa Electricity Regulatory Board. Wetangula alishiriki katika asasi kadha za kuleta fedha ili kuanzisha miradi ya kusaidia watu na amekuwa akitoa huduma za kisheria kwa wananchi. Yeye huhamasisha wanawake na vijana kuanzisha miradi ya kuzalisha kipato.
Wetangula alichaguliwa kwenye Bunge katika uchaguzi wa Desemba 2007. Rais Mwai Kibaki alimchagua Wetangula kuwa Waziri wa Mambo ya Nje mnamo [1] tarehe 8 Januari 2008, pindi kulipokuwa na migogoro kuhusu matokeo ya uchaguzi wa rais. Mwezi wa Januari, baada ya nchi ya Uingereza kulalamika kuhusu uchaguzi wa rais, Wetangula alimwita na kumlalamikia Kamishna wa Uingereza , Adam Wood, na alisema kwamba "uchaguzi wetu hauhitaji muhuri wa mamlaka kutoka House of Commons ".[2] Baada ya serikali ya mseto kukubaliwa kati ya Kibaki na Raila Odinga, wote ambao walidai ushindi katika uchaguzi wa rais, Wetangula bado alihifadhi cheo chake katika Serikali ya Mseto, iliyotangazwa tarehe 13 Aprili 2008.[3]
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wajumbe wa Bunge la Kenya

Moses Wetangula alijiunga na siasa mwaka upi?


Ubelgiji (België kwa Kiholanzi, Belgique kwa Kifaransa na Belgien kwa Kijerumani) ni ufalme wa Ulaya ya Magharibi. Ni kati ya nchi 6 zilizoanzisha Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya ambayo baadaye imekuwa Umoja wa Ulaya.
Imepakana na Ufaransa, Uholanzi, Ujerumani na Luxemburg.
Ina  kwenye Bahari ya Kaskazini.
Mji mkuu ni Brussels.
Wakazi wengi ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki, lakini 5% tu wanashiriki ibada za kila wiki.
Historia
Jina la "Belgii" lilikuwa jina la wakazi wa kale wa kaskazini mwa Gallia, na Gallia Belgica ilikuwa jimbo la Dola la Roma.
Wakati wa Zama za Kati maeneo yake yalikuwa chini ya Dola Takatifu la Kiroma na tangu mwaka 1477 yalitawaliwa na  ya Habsburg. Watawala hao walikuwa Wakatoliki, hivyo walizuia uenezaji wa Matengenezo ya Kiprotestanti.
Hata hivyo mikoa ya kaskazini ilifaulu kwa njia ya vita kujipatia uhuru na kuanzisha Jamhuri ya Nchi za Chini (Uholanzi) tangu mwaka . Mikoa iliyoendelea kuwa Ubelgiji ya baadaye ilibaki chini ya Habsburg hadi Mapinduzi ya Kifaransa na utawala wa Napoleon aliyeiingiza katika Ufaransa.
Baada ya Mkutano wa Vienna wa mwaka 1815 Ubelgiji iliunganishwa pamoja na Uholanzi kuwa sehemu ya Ufalme wa Muungano wa Nchi za Chini na hapo ilikuwa sehemu ya kusini ya ufalme huo. Tofauti na sehemu za kaskazini, zilizokuwa na Waprotestanti wengi, mikoa ya Ubelgiji ilikaliwa na Wakatoliki. Tena, wenyeji wa mikoa ya kusini kabisa waliongea Kifaransa, na pia katika sehemu nyingine, ambako watu waliongea Kiholanzi, lugha ya Kifaransa ilikuwa lugha iliyopendwa na tabaka za juu na wasomi.
Tofauti hizi za kiutamaduni zilichangia hisia ya kubaguliwa kati ya watu wa kusini na katika mapinduzi ya 1830 mikoa ya kusini ilijitenga na Ufalme wa Muungano wa Nchi za Chini na kuanzisha ufalme mpya wa Ubelgiji.
Jiografia
Majimbo
Ubelgiji ni shirikisho la majimbo matatu:
Flandria katika kaskazini penye Waflandria wanaotumia lugha ya Kiholanzi,
Wallonia katika kusini penye Wawallonia wanaotumia Kifaransa na
jimbo la mji mkuu wa Brussels penye lugha zote.[2]
Katika Wallonia kuna pia wilaya ambayo wakazi wanatumia hasa Kijerumani ambacho ni lugha ya tatu ya kitaifa.[3][4]
Ushindani kama si chuki kati ya makundi hayo ndilo tatizo kuu la nchi.[5][6]
Tazama pia
Orodha ya miji ya Ubelgiji
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Tanbihi

Marejeo

Katika wavuti

 Retrieved on 7 June 2007.

 Cite uses deprecated parameter |deadurl= (help)
 Cite uses deprecated parameter |deadurl= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: unrecognized language (link)
 Cite uses deprecated parameter |deadurl= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)—Reflections on nations and nation-state developments regarding Belgium

Vitabu

CS1 maint: multiple names: authors list (link)

[Also editions [1913], London, OCLC; (1921) D. Unwin and Co., New York OCLC also published (1921) as Belgium from the Roman invasion to the present day, The Story of the nations, 67, T. Fisher Unwin, London, OCLC]
 Facsimile reprint of a 1902 edition by the author, London
 Facsimile reprint of a 1909 edition by the author, London

CS1 maint: multiple names: authors list (link) (Several editions in English, incl. (1997) 7th ed.)

Viungo vya nje

Serikali

Taarifa za jumla

 at UCB Libraries GovPubs
 information from the United States Department of State
 at Curlie
 from the United States Library of Congress
 from the BBC News

Wikimedia Atlas of Belgium
 from International Futures

Jamii:Ufalme
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa

Je,rais wa kwanza wa Ubelgiji alikuwa nani?


Uislamu ulianza kushika hatamu katika bara la Ulaya mnamo mwaka wa 711 kutokana na ushindi wa Umayyad wa Hispania. Waliendelea hadi huko Ufaransa lakini mwaka 732, walishindwa na Wafranki katika Mapigano ya Tours.
Kadiri karne zilivyoenda Waumayyad walikuwa wanakimbizwa kusini polepole na mnamo 1492 Wamoor wa Imarati ya Granada walisalimu amri kwa Watawala Wakuu wa Kikatoliki - Ferdinando V na Isabella. Raia wa Kiislamu walifukuzwa nchini Hispania na ulipofika mwaka 1614 hakuna aliyesalia.[2]
Uislamu uliingia Mashariki na Kusinimashariki mwa Ulaya katika sehemu ambazo sasa ni Urusi na Bulgaria katika karne ya 13. Dola la Ottoman lilienea huko na kuchukua nafasi za Ufalme wa Byzanti katika karne ya 14 na 15.
Kadiri karne zilivyoenda, Milki ya Osmani nayo ilipoteza karibia maeneo yake yote ya Ulaya, hadi hapo ilipoanguka rasmi mnamo 1922. Hata hivyo, sehemu za Balkans (kama vile Albania, Kosovo, na Bosnia) ziliendelea kuwa na idadi kubwa ya Waislamu.
Mwisho mwa karne ya 20 na mwanzoni mwa karne ya 21 idadi kubwa ya Waislamu walihamia barani Ulaya. Kunako mwaka wa 2010 ilikadiriwa kuwa Waislamu wanaoishi Ulaya wamefikia milioni 44.
Historia
Tazama pia

Islam by country
Africa
Algeria
Angola
Benin
Botswana
Burkina Faso
Burundi
Cameroon
Cape Verde
Central African Republic
Chad
Comoros
Congo Republic
Côte d'Ivoire
DR Congo
Djibouti
Egypt
Equatorial Guinea
Eritrea
Eswatini
Ethiopia
Gabon
Gambia
Ghana
Guinea
Guinea-Bissau
Kenya
Lesotho
Liberia
Libya
Madagascar
Malawi
Mali
Mauritania
Mauritius
Morocco
Mozambique
Namibia
Niger
Nigeria
Rwanda
São Tomé and Príncipe
Senegal
Seychelles
Sierra Leone
Somalia
Somaliland
South Africa
South Sudan
Sudan
Tanzania
Togo
Tunisia
Uganda
Western Sahara
Zambia
Zimbabwe
Asia
Afghanistan
Armenia
Bahrain
Bangladesh
Bhutan
Brunei
Cambodia
China
East Timor
Georgia
Hong Kong
India
Indonesia
Iran
Iraq
Israel
Japan
Jordan
Kazakhstan
Korea
Kyrgyzstan
Kuwait
Laos
Lebanon
Macau
Maldives
Malaysia
Mongolia
Myanmar
Nepal
Oman
Pakistan
Palestine
Philippines
Qatar
Saudi Arabia
Singapore
Sri Lanka
Syria
Taiwan
Tajikistan
Tibet
Thailand
Turkmenistan
United Arab Emirates
Uzbekistan
Vietnam
Yemen
Americas
Antigua and Barbuda
Argentina
Bahamas
Barbados
Belize
Bolivia
Brazil
Canada
Chile
Colombia
Costa Rica
Cuba
Dominica
Dominican Republic
Ecuador
El Salvador
French Guiana
Grenada
Guatemala
Guyana
Haiti
Honduras
Jamaica
Mexico
Nicaragua
Panama
Paraguay
Peru
Saint Kitts and Nevis
Saint Lucia
Saint Vincent
Suriname
Trinidad and Tobago
United States
Uruguay
Venezuela
Europe
Albania
Andorra
Austria
Azerbaijan
Belarus
Belgium
Bosnia and Herzegovina
Bulgaria
Croatia
Cyprus
Czechia
Denmark
Estonia
Finland
France
Georgia
Germany
Greece
Hungary
Iceland
Ireland
Italy
Kosovo
Latvia
Liechtenstein
Lithuania
Luxembourg
Malta
Moldova
Montenegro
Netherlands
North Macedonia
Norway
Poland
Portugal
Romania
Russia
Serbia
Slovakia
Slovenia
Spain
Sweden
Switzerland
Turkey
Ukraine
United Kingdom
England
Northern Ireland
Scotland
Wales
Soviet Union
Oceania
Australia
Cocos Islands
Fiji
Guam
Kiribati
Marshall Islands
Micronesia
Nauru
New Caledonia
New Zealand
Northern Mariana
Palau
Papua New Guinea
Samoa
Solomon Islands
Tonga
Tuvalu
Vanuatu
 Islamportalvt
Waislamu wa Ulaya
Jihad
Uislamu kwa nchi
Utamaduni wa Kiislamu
Marejeo

Soma zaidi

Viungo vya nje

Köchler, Hans, , 1996

Ulaya
Jamii:Uislamu kwa bara
Jamii:Uislamu barani Ulaya


Makala hii inaonyesha orodha ya Mawaziri Wakuu (kwa Kinorwei statsminister) wa Norwei.
Mawaziri Wakii tangu 1873 mpaka 1945

1940–1945: Vita Kuu ya Pili ya Dunia
Waziri Mkuu aliyefukuzwa: Johan Nygaardsvold
Waziri Mkuu: Vidkun Quisling (Nasjonal Samling) (tangu 5 Aprili mpaka 15 Aprili 1940)
Mktuano wa baraza ya utawala: Ingolf Elster Christensen (tangu 15 Aprili mpaka 25 Septemba 1940)
Mawaziri wa Naibu (tangu 1940 mpaka 1942)
Rais wa Mawaziri: Vidkun Quisling (Nasjonal Samling) (tangu 1942 mpaka 1945)
Mawaziri Wakuu tangu 1945

Marejeo

*
Norwei


Part of a series on theHistory of Tanzania
Timeline
History of Zanzibar
Colonial period
Scramble for Africa
German East Africa
Heligoland–Zanzibar Treaty
Maji Maji Rebellion
East African Campaign
British East Africa
Modern history
Zanzibar Revolution
Tanganyika
Ujamaa
Uganda–Tanzania War
 Tanzaniaportalvt
Tanganyika African National Union (TANU) kilikuwa chama kilichotawala Tanganyika na Tanzania hadi muungano wa chama hiki na Chama cha Afro-Shirazi cha Zanzibar ulipounda Chama cha Mapinduzi (CCM) mwaka 1977.
TANU ilianzishwa 7 Julai 1954 kutokana na Tanganyika African Association (TAA). TAA ilikuwa na mwelekeo wa kitamaduni zaidi ya siasa. Mwenyekiti wa kwanza wa TANU alikuwa Julius Kambarage Nyerere.
TANU ilishinda kila uchaguzi chini ya utawala wa kikoloni ikawa chama cha kuongoza Tanganyika hadi ilipopata uhuru wake mwaka 1961. Katiba ya Taifa ya mwaka 1962 ilifanya TANU kuwa chama cha pekee nchini ikifuata mfano wa nchi za kijamaa zenye muundo wa siasa ya chama kimoja.
Mtiririko wa upatikanaji uhuru

Mtiririko wa kupigania uhuru wa Tanganyika na mchango wa Mwalimu katika kupigania uhuru:
1929: TAA yaundwa ikiwa na wajumbe wafuatao:
Kleist Sykes
Mzee bin Sudi
Ibrahim Hamis
Zibe Kidasi
Ali Said Mpima
Suleiman Majisu
Raikes Kusi
Rawson Watts
Cecil Matola
1950: TAA yawasiliana na KAU; Abdulwahid alikwenda Nairobi kukutana na Jomo Kenyatta ili kujenga mawasiliano na chama cha Kenya African Union (KAU).
1951: Kuundwa kwa tawi la siasa la TAA; likiwa na wajumbe wafuatao:
Abdulwahid Sykes (Katibu)
Sheikh Hassan bin Amir
Hamza Kibwana Mwapachu
Said Chaurembo
Dk. Kyaruzi.
John Rupia
Stephen Mhando
1951: Kenyatta akutana tena na viongozi wa TAA. Safari hii mkutano huo ulifanyika Arusha. Wajumbe wa TAA walikuwa Abdulwahid Kleist Sykes, Dossa Aziz na Stephen Mhando.
1952: Abdulwahid alichaguliwa kuwa Rais wa TAA.
1952: Mwalimu Nyerere atambulishwa kwa Abdulwahid na Bwana Kasela Bantu. Baada ya utambulisho huo ikawa kila Jumamosi Mwalimu Nyerere akawa anakutana na akina Dossa Azizi, Bw. Ally Sykes, Abdulwahid Sykes, Dustan Omar na Mhando kujadili mustakbali wa nchi ya Tanganyika.
Mikutano hiyo ama ilikuwa ikifanyika nyumbani kwa Dossa Azizi mtaa wa Congo au mtaa wa Stanley nyumbani kwa Abdulwahid.
Alikuwa ni Dossa Azizi ambaye mara nyingi alikuwa akimrudisha Mwalimu Nyerere kwa gari lake Pugu (St. Francis College) baada ya mkutano.
1953: Mwalimu achaguliwa kuwa Rais wa TAA. Wazee waliompa nguvu ya kisiasa Mwalimu mara baada ya kuingia katika TAA/TANU.
Sheikh Hassan bin Amir, Sheikh Suleiman Takadir, Mzee Mohammed Jumbe Tambaza, Mshume Kiyate na Mwinjuma Mwinyikambi. Wengine walikuwa Rajab Diwani, Makisi Mbwana, Sheikh Haidar Mwinyimvua na Idd Faiz Mafongo. Aidha walikuwepo Idd Tosiri, Sheikh Mohamed Ramia na Mashado Ramadhani Plantan.
Oktoba 10, 1953 Mwalimu Nyerere, Abdulwahid Sykes, Ally Sykes, Dossa Aziz na John Rupia walikutana kujadili namna ya kuibadili TAA kuwa chama kamili cha siasa.
1954: TANU yaanzishwa. Wajumbe wa mkutano uliojadili kuibadili katiba ya TAA kuwa TANU walikuwa Abdulwahid Sykes, Julius Nyerere, Tewa Said Tewa, Dossa Aziz, Ally Sykes, Kasela Bantu, , Abubakar Ilanga na Saadan Abdu Kandoro. Wengine walikuwa S.M. Kitwana, C.O. Milinga, Patrick Kunambi, Gerimano Pacha, Japhet Kirilo na L.M. Makaranga. Walikuwa pia Joseph Kimalando na John Rupia.
Mkutano wa kuizindua rasmi TANU ulihudhuriwa na wajumbe wafuatao: Julius Nyerere, Abdulwahid Sykes, Ally Sykes, Dossa Aziz, John Rupia na Mshume Kiyate. Wengine walikuwa Makisi Mbwana, Jumbe Tambaza, Juma Waziri, Clement Mtamila, Rajab Diwani, Schneider Plantan na Marsha Bilali. Walikuwepo pia Rashid Ally Meli, Frederick Njiliwa, Idd Faiz Mafongo, Idd Tulio, Denis Phombeah na wengine.
Julius Nyerere alipewa kadi ya TANU Na. 1, kadi Na. 2 ikaenda kwa Ally Sykes na Abdulwahid akachukua kadi ya TANU Na. 3, Dossa Azizi alichukua kadi Na. 4, kadi Na. 5 ikaenda kwa Phombeah. Dome Okochi alipata kadi Na. 6, John Rupia Na. 7, Bibi Titi Mohamed kadi Na. 16 na Idd Tosiri kadi Na. 25.
Tazama pia
Kura Tatu


Kuhusu makao makuu, tazama Meru

Kaunti ya Meru ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010.
Jina lake limetokana na Wameru ambao ndio jamii kubwa zaidi katika kaunti hii.
Sehemu kubwa ya Meru ina ardhi ya rutuba na mvua ya kutosha. Ni kaunti inayojulikana kwa ukuzaji wa miraa, kama zao la biashara. Hata hivyo, ukulima wa ndizi, mahindi, majani ya chai na maharagwe hufanywa[1][2].
Makao makuu yako Meru.
Jiografia
Kaunti ya Meru inapakana na Kaunti za Nyeri, Laikipia, Tharaka Nithi, Isiolo na Kitui. Iko katika upande wa mashariki mwa Mlima Kenya. Sehemu ya Mbuga ya Kitaifa ya Mlima Kenya iko katika Meru. Mvua yenye kufaa pamoja na udongo wa volkano huwezesha ukulima. Sehemu za Imenti zilizo karibu na Mlima Kenya huwa ni baridi kidogo na zenye vilima. Sehemu za Tigania hazina hali zenye kufaa ukulima isipokuwa karibu na Vilima vya Nyambene, ambapo huwa baridi kidogo. Mbuga ya Kitaifa ya Meru iko katika sehemu za Igembe, kaskazini mashariki mwa kaunti[3].
Mito, k.v. Mto Kathita hutoka Mlima Kenya na Vilima vya Nyambene hutiririsha maji yake ndani ya Mto Tana[4].
Utawala
Kaunti ya Meru imegawanywa katika maeneo yafuatayo:

Meru ni sehemu ya kati ya uliokuwa Mkoa wa Mashariki nchini Kenya upende wa mashariki-kaskazini wa mlima Kenya.
Eneo la Meru lilijumlishwa hadi 1992 katika wilaya ya Meru iliyogawiwa baadaye kuwa wilaya zifuatazo:
Meru Kati (majimbo ya uchaguzi wa South Imenti, Central Imenti, North Imenti)
Meru Kaskazini iliyogawiwa tena kuwa wilaya za
Tigania
Nyambene (majimbo ya uchaguzi Tigania East, Igembe, Tigania West na Ntonyiri)
Meru Kusini (jimbo la uchaguzi laitwa Nithi)
Tharaka
Tazama pia
Orodha ya mito ya kaunti ya Meru
Marejeo

Jamii:Kaunti ya Meru
Jamii:Kaunti za Kenya

Je,gavana wa kwanza wa kaunti ya Meru ni nani?


Nancy Abraham Sumari alikuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005 na pia alikuwa Mrembo wa Dunia wa Afrika kwa mwaka 2005.
Nancy Sumari alizaliwa tar. 7 Agosti mwaka 1986 mkoani Arusha Tanzania, na kupata elimu yake ya msingi mjini Nairobi, Kenya katika shule ya msingi ya Blue Bells. Baadaye kuingia elimu ya Sekondari ya wanawake ya Maasai ya huko huko Nairobi’NBO’ na kuhitimu mwaka 2004 na baadae kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar Es Salaam akisomea masuala ya utawala wa biashara .
Maisha binafsi
Nancy ni mtoto wa tatu katika familia ya Mzee Abraham Simango Sumari, akiwa na dada yake Glory alyekuwa anampa hamasa na ushauri zaidi juu ya masuala ya urembo. Ndugu zake wengine katika ukoo wao ni Devis, Patra, Tumo na Nakaaya Sumari.
Taji Alichukua
Tarehe 2 Septemba mwaka 2005 Alichaguliwa kuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005.

Nancy Abraham Sumari alizaliwa mkoa gani?


Suruali ni vazi linaloshonwa na linalovaliwa kutoka kiunoni hadi miguuni chini na lenye nafasi mbili zinazotenganishwa kupenyezea miguu.
Kwa asili ni nguo ya wanaume, lakini inavaliwa na wanawake pia mradi yamefanyika mabadiliko kadhaa katika ushonaji.
Suruali ndefu
Suruali ndefu lianalojulika kwa kimombo kama trousers au pants ni vazi linalovaliwa kufunika mwili kutoka kwa kiuno kwenda chini hadi kwa miguu. Vazi hili lilikuwa la wanaume katika tamaduni nyingi. Kwa sasa, hata wanawake wamelikumbatia na kuanza kulivaa.
Vazi hili hutengenzwa kwa vitambaa mbalimbali kama vile pamba, polyester,denim na vingine.
Suruali fupi (Kaptula)
Katika jamii nyingi za Kiafrika, vazi la suruali ndefu huvwaliwa na wazee huku watoto wavulana wakivalia kaptula ambayo ni kama suruali ndefu lakini huwa ndogo na hufikia kwa magoti.
Suruali ndefu za kazini
Ugumu au uzito wa kitambaa kinachotengenezewa suruali ndefu hutegemea na kazi ambazo mtu anafanyia. Kwa mfano wanafanya kazi za ofisi watavalia suruali ndefu zilizo na kitambaa chepesi huku wanafanyia kazi kwa mijengo au katika kampuni za kutengenezea vitu watavalia suruali zenye kitambaa kizito. Kulingana na makala ya , unaponunua suruali za kazi za ujenzi wafaa ungalie kwamba vazi hilo laweza kukuruhusu kufanya kazi na vilevile kukaa kwa muda mrefu kabla ya kuharibika.
Historia ya suruali ndefu
Suruali ndefu ambayo yakadiriwa kuwa ndiyo ya kwanza kuwahi tengenezwa ilipatikana katika makaburi ya Yanghai, Turpan kule nchini China na yasemekana kwamba ilitengenezwa katika karne ya 10 kabla ya Kuzaliwa kwa Kristo.
Wanawake na uvaaji wa suruali

Hivi leo, ni jambo la kawaida kuona wanawake wakiwa wamevalia suruali ndefu. Kumekuwa pia na suruali zao za kwenda kazini na hata suti ambazo hujumuisha koti na suruali ndefu. Uvaaji huo haukuwepo katika karne ya 17. Kulikuwa hata na vikao ambavyo vilikataza wanawake kuvalia vazi hili katika miji mikuu ya Amerika katika karne ya 19.
Hata hivyo watu kama Paul Poiret walileta mabadiliko ya kuleta suruali ndefu inayojulikana kama  au sirwal ambayo huwa pana sana kwa katikati na kushikwa kwa nyonga za miguu.
Viungo vya nje

Jamii:mavazi

Je,nani wa kwanza kutengeneza vazi la kaptula?


Microsoft Corporation ni kampuni ya kimataifa ya teknolojia ya kompyuta. [7]
Kampuni ilianzishwa na William Henry Gates III, (inayojulikana kama Bill Gates) mwaka 1975[8]. Makao makuu yako Redmond, Washington, Marekani.
Tanbihi

Viungo vya nje
 - tovuti rasmi

Jamii:Kompyuta
Jamii:Makampuni ya Marekani

Je,nani mwanzilishi wa kampuni ya Microsoft?


Mbangi (spishi za jenasi Cannabis) ni mmea aina ya vichaka utumikao ili kutengeneza nyuzi au madawa ya kulevya (bangi), n.k.
Spishi
Cannabis indica Mbangi wa kihindi: hutoa bangi.
Cannabis ruderalis Mbangi-wanja: hutumika kwa kuchavusha.
Cannabis sativa Mbangi-mwitu: hutoa nyuzinyuzi hasa.
Matumizi ya Mbangi
Mmea wa bangi una matumizi mengi ya matibabu, ujenzi, kutengenezea dizeli oganiki na pia hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji. Utafiti kuhusu mbangi unaendelea kufumbua matumizi mengine zaidi. Shida yake kubwa ni kusababisha uraibu.[1][2][3][4]
Kinaganaga:
Majani ya mmea wa kike wa Mbangi hutumika kutengeneza bangi. Bangi hutumika katika dawa ya kulevya kwa sababu inasababisha namna ya ulevi.
Mbangi ni mmea wa nyuzinyuzi ambazo hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji wa vitu tofautitofauti.
Mbangi, hasa spishi ya Cannabis sativa, hupasuliwa mbao, fito na vikingi za ujenzi.
Mbegu za Mbangi, hasa Hemp iliyo katika spishi ya Mbangi-mwitu, hutumika kama chakula [5]
. Mbegu hizi zina proteini, madini, vitamini E na hata mafuta ya Omega-3 na Omega-6 yenye manufaa makubwa kwa mwili. Mbegu za Mbangi aina ya Hemp ni halali kwa matumizi ya chakula katika nchi nyingi ikiwemo Uingereza.[6]
Kimatibabu sehemu tofauti za Mbangi hutumika kwa shughuli tofauti za tiba. Mbegu za Hemp hutumika kupunguza ugonjwa wa moyo kwa vile hutoa nitriki oksidi inayopumzisha mishipa ya damu na kushusha shinikizo la damu. Mafuta yatokayo kwa mbegu hizi za mbangi hutumika kutibu magonjwa ya ngozi. Mbegu za Mbangi Hemp pia zina asidi aina ya GLA (Gamma-Linolenic Acid) inayotumika kupunguza athari za prolactini inayosababisha dalili za kabla ya hedhi (Premenstrual Syndrome) wakati wa kukatika uzazi (menopause).[7][6] Magonjwa mengine ambayo Mbangi una uwezo wa kutibu ni kama vile pumu, ugonjwa wa Parkinson, umbugiaji wa pombe kupindukia, woga wa kula (anoreksia nevosa), unyogovu, ugonjwa wa maungio ya mifupa (athritisi), gliomas, kifafa, shida ya kupumua usingizini (apnea) na glaukoma.[8] Mafuta ya CBD inayotolewa kutoka kwa mbangi yanauwezo wa kutibu wasi wasi (anxiety) na huzuni (depression).[9]
Mbegu za mbangi pia zaweza kutolewa mafuta au dizeli oganiki inayoweza kutumika kwa jenereta au kuendesha injini nyingine za dizeli.[10][11][12][13]
Utafiti unaendelea kuhusu uwezekano wa kutumia mbangi katika utengenezaji wa karatasi za kuandikia na kuhusu madhara yake kwa afya[14].
Picha

Majani
Maua dume
Maua jike

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

Jamii:Mwaridi na jamaa
Jamii:Mitishamba
Jamii:Madawa ya Kulevya

Je, matumizi ya  bangi ni halali katika nchi ngapi ulimwenguni?


Seko Shamte (alizaliwa tarehe 29 Oktoba 1981) ni Mtanzania anayejihusisha na kazi za kutengeneza filamu akiwa mwandishi na msimamizi wa kazi mbalimbali za filamu.
Maisha ya mapema
Seko Shamte alikua Dar es Salaam lakini alitumia baadhi ya miaka yake mapema nchini Marekani na barani Asia. Wazazi wake, Fulgence na Antonia Tingitana, baba mhandisi na mama, mtaalamu wa elimu alihimiza maendeleo ya ujuzi wake wa kuandika kwa kumpeleka kuandika makambi juu ya likizo za majira ya joto.
Wakati wa mashindano ya vipaji katika Shule ya Sekondari ya Zanaki, alikuwa mwigizaji na kutembelea Radio One. Akiwa na miaka 17 utendaji wake uliendelea kumpa kuingia katika sekta ya vyombo vya habari, pamoja na maonyesho yake juu ya Radio Afrika Mashariki.
Kazi
Baada ya kumaliza BSC yake katika fedha na mdogo katika vyombo vya habari katika Marymount College Manahattan College na mwaka 2005 alienda kufanya kazi katika Televisheni ya Afrika Mashariki kama Mkuu wa Programu  Wakati wa saa yake katika kituo cha televisheni aliona uumbaji na televisheni ya programu maarufu za televisheni Ze Comedy, Ijumaa Night Live, 5 Live! na Nirvana. Ze Comedy ni show ya juu ya mchezaji wa comedy juu ya televisheni ya Tanzania.
Seko Shamte alianzisha kampuni yake ya uzalishaji, Alkemist Media mwaka 2008.
Timu Tanzania
Seko Shamte alikwenda kuandika, kuzalisha na kuelekeza mfululizo unaoitwa 'Timu: Tanzania. Hadithi hii ilikazia usawa wa kijinsia nchini Tanzania wakitazamia kubadilisha kanuni za kijinsia za jamii.
Hadithi ina wasichana wawili  vijana, Upendo na Sophia, na mapambano yao ya utambulisho.
Nyumbani Kuja
Mwaka wa 2015, filamu yake ya kipengele  Home Coming  ilitolewa Dar es Salaam. Hadithi hii ni uchunguzi juu ya rushwa na jinsi inavyoendelea, kizazi baada ya kizazi. Kuja nyumbani kulipatikana vizuri na Sekta ya Filamu ya Tanzania.
Filamu hiyo ilichaguliwa ili kucheza kwenye Pan African Film Festival mwaka 2017.
Mradi wa pili wa Seko unapangwa kuwa waraka juu ya Julius Kambarage Nyerere, rais wa kwanza wa Tanzania.

Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Jamii:Watu wa Tanzania


Wilaya ya Lushoto ni kati ya wilaya kumi za Mkoa wa Tanga nchini Tanzania. Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 492,441 [1] walioishi katika kata 43 za wilaya hii.
Wilaya ya Lushoto ni sehemu ya milima ya Usambara. Inapakana na Wilaya ya Muheza na nchi ya Kenya upande wa kaskazini. Upande wa mashariki-kusini imepakana na Wilaya ya Korogwe. Upande wa magharibi imepakana na Wilaya ya Korogwe na Mkoa wa Kilimanjaro.
Wenyeji asilia ni Wasambaa na Wambugu.
Utawala
Wilaya imegawanyika katika tarafa nane za Lushoto, Soni , Bumbuli, Mgwashi, Mlola, Mlalo, Mtae na Umba na kata 44.
Viungo vya Nje

Marejeo na Viungo vya Nje

L


Chelsea Football Club ni klabu ya mpira wa miguu ya nchini Uingereza iliyo na maskani yake Fulham, London. Klabu hii ilianzishwa mwaka 1905, na kwa miaka mingi sana imekuwa ikishiriki ligi kuu ya Uingereza. Uwanja wao wa nyumbani ni Stamford Bridge ambao una uwezo wa kuingiza watazamaji 41,837, wameutumia uwanja huu tangu klabu ilivyoanzishwa.
Chelsea, kwa mara ya kwanza ilipata mafanikio makubwa mwaka 1955, ambapo walipata ubingwa wa ligi, na walishinda mataji kadhaa katika miaka ya 1960, 1970, 1990 na 2000. Klabu hii imefurahia zaidi mafanikio katika miongo miwili ilopita, kwa kushinda mataji makubwa 15 tangu mwaka 1997.
Kwa nyumbani, Chelsea imeshinda ubingwa wa ligi mara nne, kombe la FA mara saba, kombe la ligi mara nne, pamoja na ngao za jamii mara nne. Na kimataifa Chelsea imeshashinda UEFA Cup Winners' Cups mara mbili, UEFA Super Cup moja, UEFA Europa League moja na UEFA Champions League moja. Chelsea ndio klabu pekee kutoka London kushinda UEFA Champions League, na ni moja kati ya klabu nne kutoka Uingereza, kuchukua makombe yote makubwa matatu ya Ulaya.
Kwa kawaida Chelsea huvaa jezi ya blu, kaptula blu na soksi nyeupe. Nembo ya klabu imebadilishwa mara nyingi kulingana na wakati na kuboresha muonekano wa klabu. Nembo ya sasa inaonesha picha ya simba akiwa amebeba mkuki.
Tangu Julai 2003, Chelsea imekuwa ikimilikiwa na Bilionea wa Kirusi, Roman Abramovich.
Wachezaji

As of 7 January 2018.[1]
Note: Flags indicate national team as defined under FIFA eligibility rules. Players may hold more than one non-FIFA nationality.

No.PositionPlayer1GKKepa Arrizabalaga2DFAntonio rüdiger6{{{name}}}3DFMarcos Alonso30DFDavid Luiz7MFN'golo kantè8MFRoss Barkley29FWAlvaro morata11MFPedro (footballer born 1991)10MFEden Hazard

No.PositionPlayer18FWO. Giroud5MFJorginho22MFWillian23GKMark Schwarzer24DFGary Cahill26DFJohn Terry (captain)27DFNathan Aké28DFCésar Azpilicueta31FWAriri Charles33DFTomáš Kalas40GKHenrique Hilário46GKJamal Blackman
Tuzo
Ligi Kuu (6) 1954-1955, 2004-2005, 2005-2006, 2009-2010, 2011-2012, 2016-2017
FA Cup (7)	1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010, 2018
Kombe la Ligi	(4) 1965, 1998, 2005, 2007;
Ngao ya Jamii (4) 1955, 2000,2005, 2009
UEFA Cup Winners' Cup (2) 1971, 1998
UEFA Super Cup (1) 1998, 1999, 2003
Full Members Cup (2) 1986, 1990
FA Youth-cup (3) 1960, 1961, 2010
Jamii:Chelsea Football Club
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Jamii:Klabu za Ligi Kuu Uingereza
Jamii:Washindi wa Kombe la FA
Jamii:Washindi wa Kombe la Ligi kuu Uingereza

Klabu ya Soka ya Chelsea ilianzishwa mwaka upi?


Yohane Mbatizaji (7 K.K. - 29 B.K. hivi) alikuwa nabii wa Uyahudi aliyeishi wakati wa Yesu wa Nazareti na kumtangulia miezi tu kuzaliwa, kuanza utume na kuuawa.
Kufuatana na Injili ya Luka sura 1-2 Yohane na Yesu walikuwa ndugu na mama zao walikuwa wazito kwa wakati mmoja.
Habari zake zinapatikana katika Biblia ya Kikristo na katika vitabu vya mwanahistoria Yosefu Flavius.
Anaheshimiwa na Wakristo na Waislamu kama nabii na mtakatifu.
Pengine sikukuu yake muhimu zaidi ni ile ya kuzaliwa (inayoadhimishwa na Kanisa la magharibi tarehe 24 Juni, miezi sita kabla ya Krismasi), lakini ipo pia sikukuu ya kifodini chake.
Utoto
Kadiri ya Injili ya Luka, Yohane alizaliwa kimuujiza na kuhani mzee Zakaria na mke wake tasa Elizabeti[1].
Bado mtoto alikwenda kuishi jangwani, labda kutokana na kifo cha wazazi. Wataalamu mbalimbali wanadhani kwamba huko alikuwa akiishi kati ya Waeseni, wafuasi wa madhehebu ya Kiyahudi yenye msimamo mkali hata kuliko ule wa Mafarisayo.
Mhubiri katika jangwa
Alipofikia utu uzima alianza kuhubiri "mwaka wa kumi na tano wa utawala wa Kaisari Tiberio" (Luka 3,1) yaani mnamo 27/29 BK.
Yohane alikuwa mhubiri aliyewaonya kwa ukali wasikilizaji wake na kudai wajiandae kwa hukumu ya Mungu.
Akawakaribisha wapate ubatizo wa maji kama alama ya utakaso na mwanzo wa maisha mapya.
Injili ya Mathayo katika sura ya 3 inasimulia: "4 Yohane alivaa vazi lililoshonwa kwa manyoya ya ngamia, na ukanda wa ngozi kiunoni mwake. Chakula chake kilikuwa nzige na asali ya mwituni. 5 Basi, watu kutoka Yerusalemu, kutoka mkoa wote wa Yudea na sehemu zote za kandokando ya mto Yordani, walimwendea, 6 wakaziungama dhambi zao, naye akawabatiza katika mto Yordani."
Alimbatiza pia Yesu ambaye naye baadaye akaanza kuhubiri.
Hivyo katika Injili Yohane anatazamwa kama mtangulizi wa Yesu aliyetangaza ujio wake na kumtambulisha kama "Mwanakondoo wa Mungu aondoaye dhambi ya ulimwengu" na atakayebatiza kwa Roho Mtakatifu.
Kifo cha Yohane
Yohane katika mahubiri yake alipinga bila hofu matendo ya mfalme Herode Antipa hata akakamatwa naye.
Kufuatana na Injili ya Marko sura ya 6 aliuawa gerezani alivyotaka Herodia mke wa mfalme, akakatwa kichwa kilichopelekwa katika sinia au bakuli mbele ya mfalme na wageni wake wakiwa wanasherehekea sikukuu yake ya kuzaliwa.
Wafuasi wa Yohane
Yohane alikuwa pia na kundi la wafuasi walioendelea kama ushirika baada ya kifo chake.
Dini ya Wamandei inadai kuwa imetokana na ushirika huo: katika Kurani hao wanaitwa "sabiyuna" au wabatizaji.
Yahya katika Kurani
Yohane anatajwa kwa heshima katika Kurani pia, kwa jina la nabii Yahya (يحيى بن زكريا, Yahya ibn Zakariya).

Fuvu la kichwa
Kichwa cha Yohane kiliaminiwa kimeweza kutunzwa kikaheshimiwa kama salia takatifu.
Kuna vichwa mbalimbali vilivyotajwa kuwa kichwa cha Yohane.
Kaburi moja la kichwa kipo mjini Dameski kilipokuwa ndani ya kanisa kuu, na baada ya Waislamu kubomoa kanisa, kaburi lilitunzwa na liko sasa ndani ya msikiti wa Umawiya.
Kichwa kingine kinachoitwa ni cha Yohane chaonyeshwa katika kanisa la "San Silvestro in Capite" mjini Roma; kingine huko Amiens (Ufaransa).
Kuna pia mikono ya Yohane inayoonyeshwa mahali mbalimbali.
Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Tanbihi

Marejeo
Vitabu juu yake
Brooks Hansen (2009) John the Baptizer: A Novel. New York: W. W. Norton. ISBN 978-0-393-06947-1
Murphy, Catherine M. (2003) John the Baptist: Prophet of Purity for a New Age. Collegeville: Liturgical Press. ISBN 0-8146-5933-0
Taylor, Joan E. (1997) The Immerser: John the Baptist within Second Temple Judaism. Grand Rapids: Eerdmans. ISBN 0-8028-4236-4
W. Barnes Tatum (1994) John the Baptist and Jesus: A Report of the Jesus Seminar., Sonoma, California: Polebridge Press, 1994, ISBN 0-944344-42-9
Webb, Robert L. (1991) John the Baptizer and Prophet: a Socio-Historical Study. Wipf and Stock Publishers. ISBN 978-1-59752-986-0 (first published Sheffield: JSOT Press, 1991)
Taarifa zake katika vyanzo vya zamani
Josephus wrote that "...Herod slew him, who was a good man, and commanded the Jews to exercise virtue, both as to righteousness towards one another and piety towards God, and so to come to baptism; for that the washing would be acceptable to him, if they made use of it, not in order to the remission of some sins, but for the purification of the body; supposing still that the soul was thoroughly purified beforehand by righteousness." (Josephus, AJ, 18.5.2)
Mtazamo wa Kiislamu
CS1 maint: multiple names: editors list (link)
J.C.L Gibson, John the Baptist in Muslim writings, in MW, xlv (1955), 334-345
Madondoo kutoka Qur'an
Appraisals for Yahya: , , , , ,
Yahya's prophecy: , ,
Viungo vya nje

 in the light of Islamic tradition.

Jamii:Waliozaliwa 7 KK
Jamii:Waliofariki 29
Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Watu wa Kurani
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Jamii:Manabii wa Agano Jipya
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Manabii katika Uislamu

Je,mamake Yohane mbatizaji alikuwa anaitwa nani?


Kwa gari la kijeshi linalobeba silaha tazama hapa: Kifaru (jeshi)

Vifaru au faru ni wanyamapori wakubwa wa familia Rhinocerotidae. Spishi mbili zinapatikana Afrika na nyingine tatu huko Asia. Nchini Uhindi wanabaki faru 2700 tu na hata faru weupe nao wameadimika sana duniani.
Faru hufahamika sana kwa umbo lake kubwa (ni miongoni mwa wanyama walanyasi wakubwa sana ambao wanabakia); huku kila spishi ya faru ikikaribia kuwa na uzito wa tani moja na ngozi ngumu ya kujilinda, yenye unene wa sentimeta 1.5 – 5.0; ubongo mdogo wa mamalia (gramu 400 – 600) na pembe kubwa. Hula sana majani.
Faru wana uwezo mkubwa wa kusikia na kunusa, lakini uoni wao si mzuri sana. Weusi huishi kwa miaka 60 na zaidi.
Faru huthaminiwa sana kutokana na pembe zao. Pembe hizo zimetengenezwa kwa keratini, protini, sawa na ile inayopatikana kwenye nywele na kucha.[1]
Faru wa Afrika na Sumatra wana pembe mbili huku wale wa Uhindi na Java wakiwa na pembe moja tu. Faru wa Afrika hukosa meno ya mbele na kutegemea zaidi magego katika kusaga chakula.
Uainishaji
Kuna spishi tano zinazoweza kuwekwa katika makundi matatu. Spishi mbili za Afrika, faru mweupe (white rhinoceros) na faru mweusi (black rhinoceros) walitokea kama miaka milioni 5 iliyopita. Tofauti kubwa kati ya faru mweupe na faru mweusi ni muundo wa midomo yao. Faru mweupe ana mdomo mpana kwa ajili ya kula nyasi huku mdomo wa faru mweusi ikiwa imechongoka kiasi.
Faru mweupe

Faru weupe kwa muonekano ni wa kijivu. Maana ya neno weupe ilikosewa tu kutokana na neno la kiholanzi ‘wijd’ lenye maana ya upana ‘wide’ ambalo lilizoeleka kama ‘white’ ambalo sasa laeleweka hivyo kama mweupe. Aliitwa hivyo kwa maana ya upana, sababu wa mdomo wake mpana wenye umbo la mraba.
Faru mweupe ndiyo mnyama mkubwa wa ardhini baada ya tembo. Anakaribiana kidogo na faru wa India na kiboko. Faru weupe wana mwili uliojaa, na kichwa kikubwa, shingo fupi na kifua kipana. Faru anaweza kuzidi uzito wa kilogramu 3,500 na urefu wa mita 3.5 – 4.6 kuanzia kichwani na mabega ya urefu wa sentimeta 180 – 200. Uzito wa faru mweupe uliovunja rekodi ni ule wa kilogramu 4,500.[2]
Ana pembe mbili huku ile ya mbele ikiwa kubwa zaidi hata kufikia urefu wa sentimeta 90 – 150. Faru weupe pia wana nundu kubwa inayoshikilia vichwa vyao vizuri. Huwa na nywele kadhaa hasa kwenye masikio yao na mkiani, sehemu nyingine za mwili zikiwa zimesambaa kidogo tu.
Faru mweusi

Faru weusi wana mdomo uliochongoka. Wanafanana kwa rangi na faru weupe. Hii inachanganya sana, sababu majina yao ni tofauti lakini rangi zao ni sawa kabisa. Spishi hii ina spishi nyingine nne ndani yake. Faru mkubwa mweusi huwa na urefu wa sentimeta 132 – 180 mabegani mwake na urefu wa mita 2.8 – 3.8 kuanzia kichwani mwake.[3] Huwa na uzito wa kilogramu 850 mpaka 1600, na wachache mpaka kg 1800, huku faru jike wakiwa na umbo dogo kiasi kuliko wanaume. Pembe kubwa mbili zimetengenezwa kwa keratini huku ile kubwa ya mbele ikiwa ina urefu wa mpaka sentimeta 50, na mmoja aliwahi hata kufikia sentimeta 140. Wakati fulani hata pembe la tatu hujitokeza. Faru weusi ni wadogo kiasi kuliko faru weupe, na wana mdomo uliochongoka kwa ajili ya kukusanya majani kabla ya kula.
Kutokana na umuhimu wa wanyama hawa nchi ya Tanzania imeamua kuwatunza faru kwa kuwaweka sehemu isiyorasmi kwao kwa uangalizi mkubwa, maeneo kama grumeti na pia kwa kuwapa majina, kwa mfano Faru John.
Faru wa India

Faru wa India hasa wanapatikana sana huko Nepal na hasa kaskazini – mashariki mwa India. Sasa wanapatikana Pakistan mpaka Bama na wamefika hadi China. Lakini kutokana na mwingiliano wa binadamu, uwepo wao umeathirika na wameanza kupungua. Ngozi yao pana ya kahawia karibu na kijivu yenye mikunjo. Juu ya miguu yao na mabega yao kuna vijinundu, na wana nywele kidogo kwenye miili yao. Faru dume huwa wakubwa kiasi kuliko faru jike kufikia uzito wa kilogramu 2500 – 3200. Faru hawa wana urefu wa sentimeta 175 – 200 mabegani. Faru jike wa india hufikia mpaka uzito kilogramu 1900. Faru hawa hufikia mpaka urefu wa mita 3.0 – 4.0. Karibu theluthi mbili ya faru wote waliobaki duniani, wanapatikana katika mbuga ya Taifa Kaziranga huko India.
Faru wa Java
Hawa ndio mamalia wakubwa walio hatarini kutoweka.  Mpaka mwaka 2002, walikuwa wamebaki faru 60, huko Java Indonesia na Vietnam. Hii ndio spishi ndogo kuliko wote. Wanyama hawa wanapenda kukaa kwenye misitu ya mvua, nyasi ndefu na maeneo yenye mafuriko ya hapa na pale na matope.
Faru wa Java pia wana pembe moja. Pia ngozi yao ya kijivu ina mikunjo na wana nundu kama faru wa India, na hawana nywele. Urefu wa mwili wake ni mita 3.1 – 3.2, pamoja na kichwa na urefu wa mita 1.5 – 1.7. Faru wakubwa wanaripotiwa kufikia uzito wa kilogramu 900 – 1400 au 1360 – 2000, kwa chanzo tofauti.  Pembe za faru dume hufikia mpaka sentimeta 26 huku faru jike huwa na nundu tu, na wakati mwingine hawana kabisa.
Faru wa Sumatra

Hawa ndio faru wadogo kabisa katika spishi zote za faru na ndiye huyu pekee mwenye manyoya mengi na anayeweza kuishi katika sehemu za juu hasa za Borneo na Sumatra. Kutokana na kuharibika kwa makazi yao na ujangili, wameadimika sana na miongoni mwa mamalia walioadimika sana. Mpaka sasa inaaminika sana kwamba wamebaki faru 275 wa spishi hii.
Faru wa Sumatra wana kimo cha urefu wa sentimeta 130 mpaka mabegani, na mwili wake wa urefu sentimeta 240 – 315, na wana uzito wa kilogramu 700, japo baadhi yao wana uzito hata kufikia kilogramu 1000. Kama faru wa Afrika, hao wana pembe mbili zenye urefu mpaka sentimeta 25 – 27 na ile pembe ya pili ni ndogo na huwa ndogo kufikia sentimeta 10. Faru dume wana pembe kubwa kuliko faru jike. Nywele/manyoya ya miili yao hupungua kadiri wanavyoongezeka umri. Rangi ya faru hawa ni kahawia – nyekundu. Mwili wao ni mfupi na miguu yao pia na midomo yao ina nguvu sana.
Marejeo

Jamii:Faru na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Jamii:Wanyama wa Asia


Elizabeti (au Elisabeti, kwa Kiebrania אֱלִישֶׁבַע / אֱלִישָׁבַע, Elišévaʿ; kwa Kigiriki Ἐλισάβετ, Elisabet; kwa Kiarabu  أليصابات, Alyassabat; maana yake ni "Mungu ameapa") alikuwa mwanamke wa ukoo wa Haruni aliyeolewa na Zakaria, kuhani mwaminifu wa Israeli katika karne ya 1 KK.
Hawakupata mtoto hadi uzeeni kutokana na utasa wa Elizabeti, lakini hatimaye walijaliwa kumzaa Yohane Mbatizaji.
Wote wanaheshimiwa kama watakatifu. Sikukuu ya wazazi ni tarehe 5 au 23 Septemba, kadiri ya madhehebu. Pengine wanaheshimiwa pamoja na mtoto wao tarehe 24 Juni.
Katika Injili

Habari hizo zinapatikana hasa katika Injili ya Luka, sura ya 1 na ya 2. Humo inaelezwa Zakaria alivyopashwa na malaika Gabrieli kwamba atapata mtoto wa kiume ambaye atakakuwa nabii mkuu na kumtangulia Bwana[1].
Ingawa Zakaria hakusadiki mara, na kwa sababu hiyo aliadhibiwa kwa kufanywa bubu na kiziwi hadi ahadi itimie, siku ya kumtahiri mtoto alifungua tena kinywa chake na kutoa unabii.
Katikati ya matukio hayo, Elizabeti alitembelewa na jamaa yake, Bikira Maria, akiwa pia mja mzito[2]. Kabla ya kuongea lolote, salamu ya Maria ilimfanya Yohane aruke kwa shangwe tumboni mwa mamaye, na kusababisha Elizabeti atambue hali ya Maria na kumtolea kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu maneno ya sifa kwa imani yake na ujauzito wake wa pekee.
Katika Kurani
Hata Kurani inamzungumzia bila kumtaja kwa jina, ikieleza Mungu alivyoponya utasa wake aweze kumzaa nabii Yahya, hasa katika sura ya 21.
Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Tanbihi

Viungo vya nje

Jamii:Manabii wa Agano Jipya
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1 KK

Je, Zakaria na mkewe Elizabeti walikuwa na watoto?


Ukomeshaji wa biashara ya watumwa ni mchakato au mlolongo wa matukio yaliyopelekea ufutaji au usitishaji wa biashara ya watumwa katika karne ya 19.
Biashara ya watumwa ilikuwa biashara iliyodhalilisha utu wa binadamu, hasa Waafrika ambao ndio waliotumika kwa kiasi kikubwa katika biashara hiyo. Basi, baadhi ya watu Ulaya waliweza kuona madhara mbalimbali yaliyotokana na biashara hiyo hatarishi, na kuamua kuanzisha tapo la kuikomesha. Wengi wao walikuwa watu wa dini waliosukumwa na sababu za ubinadamu.
Baadaye mataifa kama Uingereza yaliongeza bidii katika ukomeshaji wa biashara ya utumwa. Kwa kiasi fulani ukomeshaji wa biashara ya utumwa ulikuwa una manufaa ya kiuchumi kwao, hasa kufuatia matokeo ya mapinduzi ya viwanda yaliyotokea nchini mwao.
Uingereza ukiwa taifa kiongozi katika biashara hiyo, halafu katika zoezi hilo la kuikomesha, ulisaidia kwa kiasi kikubwa katika ukomeshaji wa biashara hii iliyopitia katika bahari ya Atlantiki na ile ya bahari ya Hindi. Si mataifa yote yalikubaliana na matakwa ya Uingereza ya kukomesha biashara ya utumwa, hivyo Uingereza ilipata upinzani kutoka kwa mataifa mengine yaliyokuwa bado yananufaika na biashara hii kama Ufaransa na Ureno.
Ukomeshaji
Kampeni ya ukomeshaji wa biashara ya watumwa haikutoka Afrika. Ilianzia huko Ulaya: kwa kiasi fulani kutokana na sababu za ubinadamu, na kwa kiasi fulani kutokana na kupungua kwa umaarufu wa biashara ya Atlantiki pamoja na upatikanaji wa uhuru wa Marekani; na pia kubadilika kwa mwelekeo wa Ulaya kutoka Amerika kwenda Mashariki ya Mbali na Afrika.
Msukumo wa Magharibi katika ukomeshaji wa watumwa
Mfalme Luis X wa Ufaransa Kaisari alifuta utumwa mwaka 1315, halafu Karolo V, akiwa pia mfalme wa Hispania, alitunga sheria mpya za kufikia hatua hiyo mwaka 1542, lakini hazikutekelezwa.
Mwishoni mwa karne ya 17, Kanisa Katoliki lililaani rasmi biashara hiyo, jambo lililosisitizwa kwa nguvu na Papa Gregori XVI mwaka 1839. Lakini tapo la harakati ya kufuta utumwa lilianza mwishoni mwa karne ya 18 katika madhehebu ya Quakers huko Uingereza na Marekani.[1]
Hapo mawazo ya Wazungu kuhusu Waafrika yalizidi kubadilika kwa kuanza kumwona Mwafrika kwa mwelekeo wa kibinadamu zaidi. Jambo hili lilileteleza kudai ukomeshaji wa biashara ya watumwa. Biashara ya watumwa ilianza kuonekana kama biashara ovu ambayo ilisababisha vifo kwa idadi kubwa ya watu, ilizuia upanuzi wa biashara za aina nyingine katika pwani za Afrika, na kuruhusu unyama kustawi barani.
Watetezi wa ukomeshaji walijitahidi kutumia Ukristo, teknolojia ya ustaarabu wa Magharibi, na biashara ya kawaida, hasa katika bidhaa za kilimo, katika kuizima biashara ya watumwa. Hata hivyo, kwanza walipaswa kuushawishi umma huko Ulaya na Marekani kukubali ukomeshaji wa utumwa, halikadhalika fikra za serikali kuhusu biashara ya watumwa zilitakiwa nazo kubadilishwa.
Kampeni ya ukomeshaji wa biashara ya watumwa huko Magharibi iliongozwa na Uingereza. Baada ya kushindwa kwa pendekezo la ukomeshaji wa biashara ya watumwa kwa pamoja katika mwaka wa 1787 na 1807, Uingereza ilibuni mpango wa utekelezaji wenye vipengele vitatu ili kutia kani shughuli hiyo.
Hatua ya kwanza ilikuwa kuyafanya mataifa mengine kutunga sheria ambazo zitaharamisha raia wao kujihusisha na biashara ya watumwa.
Hatua ya pili ni ile ya kutayarisha mikataba ya pande mbili ambayo wanamaji waruhusiwe kupekua meli na kukamata meli za biashara za taifa jingine endapo zitapatikana zikiendesha biashara ya watumwa.
Ya tatu ni ushirikiano kupitia tume za pamoja zenye uwezo wa kuhukumu meli za watumwa zinazokamatwa, na kuwaachilia huru watumwa wanaopatikana ndani ya meli hizo.
Ni jambo la kushangaza kuona kuwa mpango huu haukuanzishwa Afrika, kulikotoka watumwa wengi wakati huo, ulielekezwa zaidi huko Ulaya na Marekani kulikokuwa na wanunuzi wa watumwa hao.
Serikali zilizokuwa dhaifu zilisalimu amri kwa shinikizo la Waingereza la kukomesha biashara ya watumwa, lakini katika hali nyingine, mpango huu ulikubalika tu baada ya vitisho kutoka Uingereza, Denmark, Uholanzi na Sweden zilitia sahihi ya makubaliano ya kukomesha utumwa kwa pamoja na Uingereza, Hispania  na Ureno zilikubali kuizima biashara kwa fidia kutoka Uingereza mnamo mwaka 1817, ijapokuwa Ureno haikukomesha biashara hiyo moja kwa moja hadi ilipofikia mwaka 1842, baada ya tishio kutoka Uingereza. Brazil iliendelea na biashara hiyo hadi mwaka 1850, wakati Cuba haikukomesha biashara hiyo hadi ilipofikia mwaka 1866.
Nchi nyingine zilizokuwa na nguvu zaidi kisiasa kwa upande mwingine, zilitumia njia nyingine kujibu mapigo ya shinikizo la Waingereza ambalo waliliona kama uvamizi wa mamlaka yao. Ufaransa na Marekani ziliendelea na biashara hiyo kwa miaka kadhaa kabla ya kuikomesha kabisa. Ufaransa ilikubali kuikomesha biashara hiyo katika miaka ya 1830, wakati Marekani haikuikomesha hadi ilipofika nusu ya pili ya karne ya 19.
Wenye mashamba huko Marekani na katika visiwa vya Karibi walipinga ukomeshaji wa biashara ya watumwa kwa sababu mbalimbali. Hawakuona maana yoyote katika kukomesha biashara ya watumwa kwa kutumia hoja ya ubinadamu. Watu hao walikuwa wabaguzi wa rangi kiasi kwamba hawakuweza kuona ni kwa vipi ukomeshaji wa biashara ya watumwa utawasaidia watu weusi. Waling’ang’ania kwa muda mrefu faida nyingi za kiuchumi walizojikusanyia kutokana na umilikaji wa watumwa na nguvu-kazi za watumwa hao katika mashamba yao. Zaidi ya hayo, upinzani wao uliimarishwa na kuhitajika sana kwa bidhaa zilizozalishwa na watumwa huko Magharibi. Wakati huohuo, Magharibi, iliyokuwa inaongozwa na Uingereza, ilikuwa inashinikiza upigwaji marufuku wa uingizaji wa watumwa ambao wenye mashamba waliwaona ni muhimu katika kuongeza utoaji wa bidhaa hizo.
Mchakato wa ukomeshaji wa utumwa
Dhamana ya ukomeshaji wa biashara ya watumwa ilikabidhiwa kwa makamanda wa meli za kivita zilizoendesha shughuli zake, si tu katika pwani ya Afrika ya Magharibi, bali pia katika bahari ya Kati. Ufaransa iliongoza operesheni hizo katika hiyo bahari ya Mediterania kama moja ya mbinu zake za kuliwezesha jeshi lake la majini kuitawala bahari hiyo iliyozungukwa na nchi kavu.
Kwa muda, katika miaka ya 1830, Uingereza ilionekana kupoteza uongozi wake katika kukomesha biashara ya watumwa. Shughuli za meli za kivita zilikuwa na ushindi katika sehemu fulani tu. Meli za Waingereza zilikamata meli za watumwa za Wafaransa kati ya Mauritius na Bukini katika bahari ya Hindi. Lakini hakukuwepo kanuni za namna ya kuwashughulikia waliokamatwa.
Mara nyingine watumwa waliokuwa chomboni waliachiwa huru, na mara nyingine walisambazwa katika mashamba ya wenyeji. Meli za Wafaransa zilizokamatwa na Wafaransa wenyewe zilishtakiwa, na watumwa waliookolewa walipelekwa Kayenne. Hata hivyo zoezi zima la ukomeshaji wa biashara hii lilikuwa na ukosefu wa uwiano wa aina mbalimbali. Kwa mfano hukumu ilitolewa dhidi ya meli ya watumwa na si dhidi ya wafanyabiashara. Huko Marekani pia kuliwepo na tofauti kadhaa zilipingana kukamata meli za watumwa. Kwa sababu hiyo, ni meli chache sana zilizokamatwa, licha ya takribani meli sabini za kijeshi kutoka mataifa mbalimbali kushirikiana.
Wafanyabiashara ya watumwa pia waliyafanya majukumu ya kikundi cha merikebu na vita yawe magumu zaidi. Walitumia bendera bandia pamoja na njia nyingine za udanganyifu ili kuepuka kugundulika na kukamatwa. Hii ilichangia katika kuongezeka kwa vurugu. Makapteni wa vikundi vya merikebu na magavana wenyeji wa makazi ya Magharibi walianza safari za bara kuwaadhibu waliofanya biashara ya watumwa. Vituo vya biashara hatimaye navyo vilishambuliwa na kuangamizwa. Mifano ya vituo hivyo ni kama vile vilivyokuwa Cape Mount ambavyo vilishambuliwa kwa mabomu na gavana wa Liberia, mchungaji Jehudi Ashamum. Watumwa waliopatikana kutokana na safari hizo waliachiwa huru na kupelekwa Sierra Leone, Gambia na Mauritius.
Kutokana na jambo hilo, iligunduliwa kuwa muhimu kuwahusisha viongozi wa Kiafrika katika ukomeshaji wa biashara ya watumwa. Kufuatia uamuzi huo mbinu mbili mpya zilianzishwa na Uingereza na Ufaransa.
Ya kwanza ilikuwa kwamba mikataba ilianza kutiwa saini kati yao na viongozi wenyeji walioahidi kutumia njia za amani au za nguvu kuzima biashara ya watumwa katika maeneo yao.
Mbinu ya pili ilikuwa kuzingira vituo muhimu vya kusafirishia watumwa nje, ili kusitisha upelekaji wa watumwa. Uingiliano huu uliashiria mwanzo wa diplomasia ya mabavu. Hali hii ilijitokeza hasa pwani ya Afrika Magharibi kati ya miaka 1841 na 1850, mahali ambapo palikuwa ndio kitovu cha biashara ya watumwa waliovuka Atlantiki.
Kipindi cha miaka 1841 - 1850 kilikuwa pia maarufu kwa biashara ya watumwa ya kuvuka Sahara. Nchi za Magharibi hazikuwa na namna yoyote ya kukomesha biashara hiyo kwa sababu ilikuwa moja kwa moja mikononi mwa Waafrika na haikuenea nje ya mipaka ya Afrika. Kati ya 1841-1842, utawala wa muda wa Tunisia ulikomesha biashara ya watumwa, na Sultani wa Ottoman aliipiga marufuku biashara hiyo mnamo mwaka 1857. Hata hivyo majaribio hayakupunguza kwa kiwango kikubwa idadi ya watumwa waliokuwa bado wanasafirishwa nje, na jitihada za baadaye hazikuonyesha matunda yoyote.
Mwitikio wa Waafrika
Zaidi ya Waafrika milioni moja waliuzwa huko Amerika katika miongo miwili ya mwisho ya karne ya 18 kabla ya biashara ya watumwa kukomeshwa rasmi huko Magharibi. Kitendo cha kutunga sheria ya ukomeshaji wa biashara ya watumwa huko Ulaya hakikutosha kusitisha biashara hiyo mara moja. Vituo vya jadi vya biashara ya watumwa katika maeneo yaliyodhibitiwa na Wazungu kama vile Sierra Leone, Liberia na Gold Coast vilifungwa. Kutokana na udhaifu wa viongozi wa kisiasa wa jamii hizi, zoezi la kukomesha biashara ya watumwa halikuvuka mipaka yao.
Sehemu nyingine kama vile Dahomey, ambako mtawala wake alitegemea biashara ya utumwa, biashara ya kawaida ya watumwa iliendelea. Kulikuwa na uhakika wa upatikanaji wa watumwa kutoka Sudan ya Kati, na vita miongoni mwa Wayoruba vilifurisha soko la Whydah kwa watumwa. Viongozi wa jadi na wafanyabiashara ya watumwa wa pwani walitoa watumwa kwa wafanyabiashara wa Ureno na Brazil ambao walitajirika kwa biashara hii kabla ya kugeukia biashara ya bidhaa nyinginezo.
Kulikuwepo na taasisi za kienyeji pamoja na vikundi rasmi ambavyo vilihusika na sehemu kubwa ya biashara ya watumwa katika eneo la delta ya Niger na Kalabari Kongwe (Old Calabar). Miongoni mwao walikuwemo makuhani na waheshimiwa, waaguzi wa Arochukwu, na jumuiya ya Ekpe. Biashara iliratibiwa kwa kanuni zilizojulikana kwa muda mrefu, na watumwa walipatikana kutoka sehemu za mbali, kama vile Sokoto, Benue, Nupe na Kaskazini-Magharibi mwa Cameroon. Kulikuwa pia na sheria za jadi na desturi za jamii ambazo ziliruhusu watumwa kuchukuliwa kutoka karibu zaidi na nyumbani, kutoka maeneo ya ndani zaidi ya delta.
Hifadhi ya Watumwa
Sierra Leone
Mnamo mwaka 1788, Sierra Leone ilianzishwa kama makazi ya huruma na kama sehemu ya tapo la kupinga utumwa. Uhurishaji wa watumwa ulikuwa usaidiwe kwa kuwaingiza katika Ukristo na ustaarabu wa Magharibi. Walikuwa pia wapatiwe mwelekeo wa kibiashara.
Watumwa wengi zaidi walioachiwa huru waliletwa huko, na ilipofikia mwaka 1811, jumla ya watu hao ilishafikia 4,000. Ilipofikia mwaka 1838, tayari Waafrika 21,000 walikuwa wakiishi Freetown na vijiji kadhaa vilivyouzunguka mji huo. Ilipofika mwaka 1830 idadi ya watu ilishaongezeka karibu mara tatu.
Freetown ilikuwa si tu makao makuu ya utawala wa koloni la kifalme la Kiingereza na ya Makamu Mkuu wa Jeshi la Wanamaji, bali pia kituo rasmi cha ukombozi wa Tume ya Pamoja iliyokuwa ikihukumu meli za watumwa zilizokamatwa. Koloni lilifunguliwa kwa biashara ya nje mnamo mwaka 1831; kutokana na hili, ruzuku kutoka serikali ya Uingereza iliondolewa, na wakazi walitakiwa kuchukua madaraka juu ya masuala yao ya kujitegemea.
Hadi kipindi cha pili cha karne ya 19, tamaduni mbalimbali za Sierra Leone zilishaunganishwa pamoja kuunda jamii ya Krioli, kwa maendeleo yake peke yake ya ndani. Mwaka 1853, wananchi wa Sierra Leone walifanywa raia wa mfalme wa Uingereza.
Liberia
Liberia ilikuwa matokeo ya haja ya kusaidia na kustaarabisha Waafrika. Vuguvugu hizi zilianzishwa na chama cha ukoloni cha Marekani, na serikali ya shirikisho ya USA ilisaidia kwa kuiongezea idadi ya watu kwa kuwapeleka watumwa walioachiwa huru na merikebu za doria ili kuishi huko. Liberia pia ilikuwa matokeo ya nia ya kujaribu kupunguza athari za watu weusi waliopatiwa uhuru wao huko Marekani.
Tatizo la kwanza lililowakumba walowezi wa Liberia lilitokana na chuki ya viongozi wa nchi jirani za Kiafrika, ambao walichukia kuingiliwa na wageni katika nchi yao na kuwa tishio kwenye biashara ya watumwa ambayo ilikuwa shughuli yao kuu ya kibiashara ya kuvuka bahari. Pingamizi lao lilidhibitiwa na walowezi chini ya uongozi wa Jehudi Ashmum, na hivyo kutoa mwanya kwa koloni kuendelea kuwepo.
Koloni lilipewa jina la Liberia, na Monrovia ukawa ndio mji mkuu, na Ralph Randolph Gurley mnamo mwaka 1824. Liberia ilitawaliwa na Chama cha Ukoloni cha Marekani (American Colonization Society) kwa kumtumia kiongozi rasmi ambaye, kutokana na umbali, aliachiwa huru kwa kiasi fulani kutawala kulingana na ufafanuzi binafsi wa hati iliyoidhinisha makazi hayo.
Liberia iliundwa si tu na Waafrika walioachiwa huru; idadi kubwa ya walowezi wa mwanzo walikuwa watumwa waliotolewa utumwani huko kusini mwa Marekani kwa sharti la kuhama.
Biashara mbadala
Katika enzi za ukomeshaji wa utumwa, nchi za Magharibi kwa jumla zilijali zaidi kulinda biashara mpya za mazao ya kilimo kuliko kufanikisha ukomeshaji wa biashara ya watumwa. Biashara ya bidhaa nyingine haikushinda kwelikweli, na biashara ya watumwa iliendelea sambamba na biashara hiyo.
Mapinduzi ya Viwanda na Teknolojia huko Uingereza na Ufaransa yalizua soko kubwa la bidhaa za Kiafrika kama vile mafuta ya mawese, ambayo yalihitajika kulainisha mashine, na kama malighafi ya kutengeneza sabuni na mafuta ya taa.
Ufaransa pia iliingiza karanga na aina fulani ya njugu kutoka Senegal na Gambia kwa ajili ya kutengeneza sabuni za nyumbani. Ukuaji wa biashara hii uliwakilisha uanzishaji wa biashara ya kuchukua nafasi ya biashara ya watumwa. Mabadiliko hayo ya kiuchumi nayo yaliongezewa kasi na ueneaji wa Ukristo, elimu ya Magharibi na athari nyingine za kitamaduni kutoka Ulaya na Marekani.
Hitimisho
Kwa namna fulani biashara ya watumwa ilibadilishwa kwa ukoloni. Chini ya utawala wa kikoloni, mabaki ya biashara ya watumwa na utumwa kama asasi ya jamii vilikomeshwa. Kwa mfano kati ya miaka 1860-1870, wakati biashara ya watumwa ilikuwa inakufa huko Magharibi na Kusini, pwani ya Afrika Mashariki ilikuwa inashuhudia kuhuishwa kwa biashara hiyo. Jitihada za Uingereza za kuzima biashara hiyo kwa kutiliana mikataba na Sultani wa Zanzibar zilikuwa na athari ndogo tu. Ni pale tu kulipoanzishwa utawala wa kikoloni katika eneo hilo, ndipo biashara ya watumwa ilipofika mwisho wake.
Hata hivyo, baadhi ya aina mbaya zaidi za ukoloni, kama vile mfumo wa ubaguzi wa rangi huko Afrika ya Kusini, zilikaribiana sana na utumwa. Mapambano dhidi ya kudhalilishwa kwa utu wa binadamu yanapaswa kuendelezwa.
Utambuzi wa unyama wa biashara ya watumwa unazidi kuongezeka. Kadhalika, lipo tapo linalozidi kupamba moto la kutaka Afrika na Waafrika walioko uhamishoni kudai fidia kutokana na madhara yaliyosababishwa na biashara ya watumwa.
Angalia pia
Utumwa
Biashara ya watumwa
Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki
Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi
Karne ya Kumi na Tisa
Marejeo
Anstey, R. (1975). Atlantic Slave Trade and British abolition, 1760-1810, Cambridge University Press, London
Asiegbu, J. U. J. (1969). Slavery and the Politics of Liberation, 1787-1861: A Study of Liberated African Emigration and British Ant-Slavery Policy, Longmans Green, London
Austen, R. A. (1970) The Abolition of the overseas slave trade: a distorted theme in West African history', JHSN
Buxton, T. F. (1840). The African Slave Trade and its redemy, John Murray, London
Duignan, P. (1963). The United States and the African slave trade, 1619-1862, Revolution and Peace Hoover Institution on War, Stanford
Viungo vya nje

Jamii:Historia
Jamii:Utumwa
Jamii:Biashara

Je,chama kongwe kabisa cha kisiasa nchini Marekani ni ipi?