Jeraha sugu  ni jeraha ambalo haliponi katika utaratibu uliojipanga wa hatua na katika kiasi cha muda unaotabirika kama vile majeraha mengi yafanyavyo; majeraha ambayo hayaponi ndani ya miezi mitatu mara nyingi huchukuliwa kuwa sugu.[1]
Majeraha sugu  huonekana yamezuiliwa katika awamu moja au zaidi ya awamu za kupona jeraha. Kwa mfano, mara nyingi majeraha sugu hubaki katika hatua ya uvimbe kwa muda mrefu sana.[2][3]
Kwa majeraha ya papo hapo, kuna uwiano sahihi kati ya uzalishaji na uharibifu wa molekuli kama vile kolajeni; katika majeraha sugu mizani hii ni kupotea na uharibifu ina jukumu kubwa sana.[4][5]
Majeraha sugu hayawezi kupona au yanaweza kuchukua miaka ya kufanya hivyo. Majeraha haya huwasababishia wagonjwa dhiki kali za kimwili na kimawazo pamoja na kuwa mzigo mkubwa wa kifedha kwa wagonjwa na mfumo mzima wa huduma ya afya.[6]
Majeraha yaponayo ipasavyo na majeraha sugu huwa katika pembe tofauti ya wigo wa aina uponyaji jeraha kuwa maendeleo kuelekea kuponywa kwa viwango tofauti.[7]
Aina ya magonjwa
Idadi kubwa ya majeraha sugu huweza kugawanyishwa katika makundi matatu: vidonda vya vena, kisukari, na vidonda mvuke[7][8] Idadi ndogo ya majeraha ambayo hayapo katika makundi haya inaweza kuwa inatokana na sababu kama vile sumu ya mionzi au  shida ya damu kusafiri kwenda sehemu fulani ya mwili.[8]
Vidonda vya Vena na Ateri
Vidonda vya vena, ambavyo kwa kawaida hutokea miguuni, huchangia 70% hadi 90% ya majeraha sugu[2] na huathiri wazee zaidi. Wao walidhani kuwa kutokana na shinikizo la damu katika vena inayosababishwa na kutofanya kazi kwa vali ambazo zipo katika mshipa ya s na kuzuia damu kutoka inapita nyuma. Shida ya damu kusafiri kwenda sehemu fulani ya mwili hutokeo kwa sababu hiyo, pamoja na jeraha reperfusion, sababu ya uharibifu wa tishu inayoongoza kwa majeraha.
Vidonda vya mgonjwa wa kisukari
Sababu nyingine kubwa ya majeraha sugu ni, ugonjwa wa kisukari, ambao unazidi kuenea.[9] Wagonjwa wa kisukari wana hatari kubwa zaidi kwa 15% ya kukatwa sehemu ya mwili kuliko jamii kwa ujumla[2] kwa sababu ya vidonda sugu. Ugonjwa wa kisukari husababisha ugonjwa wa neuropathi, ambao huzuia utambuzi wa uchungu mwilini kwa neva na kuhisi maumivu.[2] Hivyo wagonjwa wanaweza kosa kuona majeraha madogo miguuni, na hivyo kushindwa kuzuia maambukizi au kujeruhiwa tena.[7] Aidha, ugonjwa wa kisukari husababisha kupungua kwa kinga na uharibifu wa mishipa midogo ya damu, kuzuia uwekaji oksijeni wa kutosha kwa tishu, ambayo inaweza kusababisha majeraha sugu.[7] Shinikizo pia huwa na jukumu katika ukuaji wa vidonda vya wagonjwa wa kisukari.[8]
Vidonda vya shinikizo
Aina nyingine inayoongoza ya majeraha sugu ni vidonda vya shinikizo,[10] ambavyo kwa kawaida hutokea kwa watu walio na hali kama vile kupooza ambako kunazuia kusonga kwa sehemu za mwili ambazo kwa kawaida huwa na shinikizo kama vile visigino, mtulinga, na sakramu.[11][12] Vidonda vya shinikizo husababishwa na kupungua kwa damu inayoingia kwenye sehemu ya mwili ambayo hutokea wakati shinikizo kwa tishu, ni nyingi kuliko shinikizo katika kapilari, na hivyo kuzuia damu kuingia katika eneo hilo.[10] Tishu za misuli, ambazo zinahitaji oksijeni na madini zaidi kuliko ngozi, huonyesha athari mbaya zaidi kutokana na shinikizo la muda mrefu.[12] Kama katika vidonda vingine sugu, kurejea kwa damu kwa tishu baada ya muda ya kutopata damu kutokana na jeraha husababisha uharibifu wa tishu.
Ishara na dalili.
Mara nyingi wagonjwa wa majeraha sugu huripoti maumivu kama sehemu kubwa katika maisha yao.[13]
Inapendekezwa kwamba watoa huduma za afya kukabiliana na maumivu yanayohusiana  na majeraha ya muda mrefu kama moja ya vipaumbele muhimu katika usimamizi wa majeraha sugu (pamoja na kushughulikia chanzo chake). Sita kati ya kumi ya wagonjwa wa vidonda vya vena vya mguu huwa na maumivu na vidonda vyao,[14] na mwelekeo sawa huonekana katika vidonda vingine sugu.
Maumivu yanayoendelea (usiku, wakati wa kutulia, na kwa shughuli) ni tatizo kubwa kwa wagonjwa na vidonda sugu[15]. Matatizo kuhusu vitoa maumivu visivyo na ufanisi na mipango ya huduma ambayo hawakuweza kuzingatia pia zilitambuliwa.
Chanzo
Mbali na mzunguko mbaya niuropathi, na ugumu wa kusonga, sababu zinazochangia vidonda sugu ni pamoja na magonjwa ya utaratibu, umri, na kiwewe kinachorudiwa. Uwepo wa zaidi ya moja ambayo yanaweza kuchangia katika kuku kwa vidonda sugu ni pamoja na uvimbechungu wa mshipa ya damu (uvimbe wa mishipa ya damu), kukandamizwa kwa kinga, piodema gangrenosamu, na magonjwa ambayo husababisha damu kutofika katika sehemu fulani ya mwili.[2] Kukandamizwa kwa Kinga kunaweza husababishwa na magonjwa au madawa ya matibabu yanayotumiwa kwa muda mrefu, kwa mfano steroidi.[2] Msongo wa hisia unaweza pia kuathiri vibaya uponaji wa kidonda, huenda kwa kuongeza shinikizo la damu na viwango vya kotisoli, ambayo hupunguza kinga.[6]
Kile kinachoonekana kuwa kidonda sugu pia kinaweza kuwa donda ndugu, kwa mfano, tishu zenye kansa zinaweza kukua hadi damu isiweze kufikia seli na kufanya tishu kuwa kidonda.[16] Kansa, hasa kasinoma ya seli gamba, pia inaweza kukua kutokana na vidonda sugu, pengine kutokana na uharibifu wa tishu unaorudiarudia unachangia kujaa kwa haraka kwa seli.[16]
Sababu nyingine ambayo inaweza kuchangia kwa vidonda sugu ni uzee.[8] Ngozi ya watu wazee uharibiwa kwa urahisi zaidi, na seli nzee zaidi hazikui kwa haraka na zinaweza kukosa jibu la kutosha kwa msongo katika suala la kuongeza vipokei vya jeni vya protini za msongo.[8] Katika seli nzee zaidi, jeni za kujibu msongo zimeelezewa kupita kiasi wakati seli haijasongwa, lakini wakati inaposongwa protini hizi haziongezewi vipokezi vya kutosha kama ilivyo katika seli changa zaidi.[8]
Magonjwa zaidi ya moja yanayoambatambatana ambayo yanaweza kusababisha damu kutofika katika sehemu fulani ya mwili hasa huchangia kwa uwezekano wa vidonda sugu. Mambo hayo ni pamoja na faibrosi sugu, atherosklerosi, uvimbegiligili, ugonjwa wa seli mundu, na ugonjwa wa kutofanya kazi vizuri  kwa ateri.[2]
Kiwewe cha mwili kinachorudiarudia huchangia katika ukuaji wa vidonda sugu kwa kuanzisha kila wakati mfululizo wa uvimbe. Kiwewe kinaweza kutokea kwa ajali, kwa mfano wakati mguu jigonga dhidi ya kipumziko cha kiti cha magurudumu, au inaweza kuwa kutokana na vitendo vya kimakusudi. Watumiaji wa heroini ambao hupoteza uwezo wa kufikia vena wanaweza kuanza 'kutoboa ngozi', au kujidunga madawa ya kulevya  chini ya ngozi, jambo ambalo uharibu sana tishu na mara kwa mara husababisha vidonda sugu.[17] Watoto ambao huonekana mara nyingi kwa sababu ya vidonda visivyopona wakati mwingine hupatikana kuwa wanaathiriwa na mzazi ambaye ni mgonjwa wa Dalili fiche za Munchausen, ni ugonjwa ambao mtesi humdhuru mtoto mara nyingi ili apate usikizi.[18]
==Pathofisiolojia
==
Vidonda sugu huathiri ngozi ya nje tu na ya ndani, au vinaweza kuathiru tishu yote hadi kwa faskia.[19] Hivyo huweza kutokana na sababu sawa na zile zinazosababisha vidonda vya muda mfupi, kama vile upasuaji au kiwewe kutokana na ajali, au vinaweza kutokana na matokeo ya maambukizi ya utaratibu, utomvu, kinga, au upungufu wa uwezo wa neva, au magonjwa yanayoambatana kama vile uvimbe mpya au matatizo ya kimetaboliki.[19] Sababu ya kidonda kuwa sugu ni kwamba  uwezo wa mwili wa kukabiliana na uharibifu huzidiwa na sababu kama vile kiwewe kinachorudiwarudiwa, shinikizo inayoendelea, damu kutoweza kufika katika sehemu fulani ya mwili, au maradhi.[7][19]
Ingawa maendeleo mengi yameafikiwa katika utafiti wa vidonda sugu katika siku za hivi karibuni, maendeleo katika utafiti wa uponyaji wao umekuwa chini ya matarajio. Hii kwa kiasi ni kwa sababu utafiti wa wanyama ni mgumu kwa sababu wanyama hawapati vidonda sugu, kwa kuwa kwa kawaida huwa na ngozi iliyolegea na hujivuta haraka, na wala hawazeeki vya kutosha au kupatwa na magonjwa ya kuchangia kama vile niuropathi au magonjwa sugu debilitating.[8] Hata hivyo, watafiti wa sasa wanaelewa baadhi ya mambo muhimu ambayo husababisha vidonda sugu, kati yao ambayo ni damu kutoweza kufika katika sehemu ya mwili ipasavyo, kurejea kwa damu kwa tishu ya jeraha baada ya muda, na ukoloni  wa bakteria.[8]
Damu kutoweza kufikia sehemu fulani ya mwili
Damu kutoweza kufika katika sehemu fulani ya mwili ni jambo muhimu katika ukuaji na kuendelea kuwepo kwa vidonda, hasa kunapotokea kwa kurudiarudia (kama ifanyavyo kwa kawaida) au wakati inaposhikana na umri mkubwa wa mgonjwa.[8] Damu kutofika katika sehemu fulani ya mwili husababisha tishu kuwa na uvimbe na seli kutoa vitu ambavyo huvutia neutrofili kama vile intaleukini , chemokini, leukotrieni, na sababu za kuchangia.[8]
Wakati zinapopambana na patholojeni, neutrofili pia hutoa sitokini zinazosababisha uvimbe na vimeng'enya ambavyo uharibu seli.[2][8] Moja ya kazi zao muhimu ni kuzalisha ROS yakuua bakteria, ambapo hutumia kimeng'enya kiitwacho mieloperoksidasi.[8] Vimeng'enya na ROS zilizotayarishwa na neutrofili na liukositi zingine husababisha uharibifu wa seli na kuzuia kuenea kwa seli na kufungwa jeraha la DNA kuharibu, s lipid, protini,[20] wa ECM, na cytokines kwamba kasi ya uponyaji.[8] Neutrofili hubaki katika vidonda sugu kwa muda mrefu kuliko inavyofanya katika vidonda viponavyo kwa muda mfupi, na kuchangia kwa vidonda sugu kuwa na viwango vya juu vya sitokini na ROS zinazosababisha uvimbe.[3][5] Kwa kuwa maji kutoka vidonda sugu ina ziada ya vimeng'enya vya protini na ROS, maji yenyewe yanaweza kuzuia uponaji kwa ukuaji wa seli na kuvunja vipengele vya  ukuaji na protini katika ECM.[2]
Ukoloni wa Bakteria
Kwa kuwa oksijeni zaidi katika mazingira ya kidonda inaruhusu chembechembe nyeupe za damu kuzalisha ROS kuua bakteria, wagonjwa wanapaopata oksijeni isiyo ya kutosha kwa tishu, kwa mfano wale ambao wameathiriwa na hipothamia wakati wa upasuaji, huwa katika hatari kubwa zaidi ya maambukizi.[8] Jibu la Kinga ya mwili la kukabiliana na uwepo wa bakteria kunarefusha uwepo wa uvimbe, kuchelewesha kupona, na kuharibu tishu.[8] Maambukizi yanaweza kusababisha sio tu vidonda sugu bali pia gangrini, kukatwa kiungo kilichoathiriwa, na hata kifo cha mgonjwa.
Kama kutoweza kwa damu kufika katika sehemu fulani ya mwili, ukoloni na maambukizi ya bakteria kunaharibifu tishu kwa kusababisha idadi kubwa ya neutrofiili kuingia sehemu ya kidonda.[2] Katika wagonjwa walio na vidonda sugu, bakteria yenye kustahimili viua vijasumu huweza kuwa na muda wa kukua.[21] Aidha, wagonjwa ambao hubeba bakteria zinazostahimili dawa kama vile Staphylococcus aureus (MRSA)  inayostahimili methisilini huwa na vidonda sugu zaidi.[21]
Vipengele vya ukuaji na vimeng'enya vya kupunguza protini
Vidonda sugu pia hutofautina na vidonda vya kupona kwa muda mfupi kwa viwango vyao vya vimengenya vya kupunguza protini kama vile elastase[4] na metalloproteinase Matrix (MMP) ni vya juu, wakati viwango vya vipengele vya ukuaji kama vile vipengele vinavyotokana na chembe za kugandisha damu na  vipengele vya kukua vya Keratinositi  ni vya chini.[5][19]
Kwa kuwa vipengele vya ukuaji(GF) ni muhimu katika kupona kwa jeraha kwa wakati mzuri, viwango vya chini vya GF vinaweza kuwa sababu muhimu katika ukuaji wa jeraha sugu.[19] Kwa majeraha sugu, ukuaji na uzalishaji wa vipengele vya ukuaji unaweza kuzuiwa, vipengele vinaweza kutengwa na kushindwa kutekeleza majukumu yao ya kimetaboliki, au kuharibiwa sana na seli za bakteria au bakteria ya protisi.[19]
Majeraha sugu kama vile ya vena pia vidonda vya wagonjwa wa kisukari husababishwa na kushindwa kwa fibroblasti kuzalisha protini za ECM za kutosha na kwa keratinositi kufunika jeraha kwa ngozi.[22] Kujieleza kwa jeni ya fibroblasti ni tofauti katika majeraha sugu kuliko majeraha yaponayo haraka.[22]
Ingawa majeraha yote yanahitaji kiwango fulani cha elastesi na protisi kwa ajili ya uponaji sahihi, viwango vya juu vya ukolezi vinadhuru.[4] Leukositi katika eneo la jeraha hutoa elastisi, ambayo huongeza uvimbe, uharibu tishu proteoglikani,, na kolajeni,[23] na uharibu vipengele vya ukuaji, fibronektini, na vipengele vinavyo zuia protisi.[4] Shughuli za elastisi huongezwa kwa albumini ya majimaji ya damu ya binadamu, ambayo ni protini inyopatikana kwa wingi zaidi katika majeraha sugu.[4] Hata hivyo, majeraha sugu yasiyo na viwango vya albumini vya kutosha havina uwezekano wa kupona, kwa hivyo kudhibiti viwango vya protini hiyo katika jeraha  inaweza kuja kusaidia katika uponaji wa majeraha sugu.[4]
Matriksi metaloproteinasi za ziada, ambazo zinatolewa na leukositi, huweza pia kusababisha majeraha kuwa sugu. MMP huvunja molekuli za ECM, vipengele vya ukuaji, na vizuia Protisi, na hivyo kuongeza uharibifu ikipunguza ujenzi, kupoteza mizani ya uwiano kati ya uzalishaji na uharibifu.[5][24]
Matibabu
Ingawa matibabu ya majeraha sugu ya aina mbalimbali  yanatofautiana kidogo, matibabu sahihi hutaka kushughulikia chanzo cha matatizo ya majeraha sugu, ikiwa ni pamoja na damu kutofikia sehemu fulani ya mwili, ujazo wa bakteria, na kutokuwa na usawa wa protisi.[8] Mbinu mbalimbali zipo ili kupunguza matatizo haya, ikiwa ni pamoja na matumizi kinza-bakteria na antibiotiki, kuondoa kwa upasuaji tishu iliyoathirika vibaya sana, umwagiliaji, kufungwa kwa kutumia uvungu, joto, uwekaji oksijeni, uponaji wa jeraha lenye unyevu, kuondoa mkazo kimaumbile, na kuongeza seli au vipengele vingine vya kuzaa au kuongeza viwango vya vipengele vya uponyaji.[9]
Kuzuia na kutibu maambukizi
Kupunguza hesabu ya bakteria katika jeraha, watabibu hutumia antibiotiki za kueneza juu ya ubapa, ambayo huua bakteria na pia husaidia kuweka mazingira ya jeraha kuwa nyevunyevu,[25][26]
ambayo ni muhimu kwa ajili ya kuharakisha kupona kwa majeraha sugu.[3][11] Baadhi ya watafiti wamefanya majaribio na matumizi ya mafuta ya mti wa chai, wakala kina-bakteria ambayo pia ina athari ya kupunguza uvimbe.[21] Vitoa uchafu havishauriwi kwa sababu uharibu tishu na kuchelewesha kupungua kwa jeraha.[26] Zaidi, hufanywa kukosa ufanisi na mata  ya kikaboni kama damu na majeraha rishai na hivyo si muhimu katika majeraha wazi.[26]
Kiasi kikubwa zaidi cha rishai na tishu iliokufa katika jeraha huongeza  uwezekano wa kuambukizwa kwa kuwa kama kitoa huduma kwa ukuaji wa bakteria mbali na kinga ya mwili.[8] Kwa kuwa bakteria hustawi kwenye tishu zilizokufa, majeraha mara nyingi huondolewa tishu kwa upasuaji ili kuondoa tishu iliyo dhoofishwa.[25] Kuondolewa tishu iliyokufa na kutoa maji ya jeraha ni sehemu muhimu ya matibabu ya vidonda vya wagonjwa wa kisukari, ambavyo vinaweza kulazimu kukatwa sehemu ya mwili kama maambukizi yatakithiri. Kuondolewa kimitambo kwa bakteria na tishu zilizodhoofika ndio wazo nyuma umwagiliaji wa jeraha , ambayo hutimizwa kwa kutumia umwagiliaji wa  kutumia mtambo.[8]
Kuondoa tishu iliokufa au tishu iliodhoofika pia ni lengo la tiba ya kutukia mabuu, kuwekwa kimakusudi kwa mabuu waliosafishwa na daktari wa afya,  kwa majeraha yasiyopona. Mabuu huyeyusha tishu zilizokufa tu, tishu zilizoambukizwa; husafisha jeraha kwa kuua bakteria na kuchochea kupona kwa jeraha. Tiba ya mabuu imeonekana kuharakisha kuondoa tishu iliyokufa ya majeraha na kupunguza kiwango cha bakteria cha jeraha, na hivyo kusababisha kupona mapema, kupunguza harufu jeraha na maumivu kidogo. Mchanganyiko na mwingiliano wa hatua hizi hufanya mabuu chombo chenye nguvu sana katika matibabu ya majeraha sugu.
Tiba ya shinikizo hasi (NPWT) ni matibabu ambayo yanaboresha damu kutofika katika sehemu fulani ya tishu na kuondosha giligili katika jeraha inayotumiwa na vimelea.[7][8] Tiba hii, pia inajulikana kama-kufunga kwa kutumia uvungo, hupunguza uvimbe katika tishu, ambayo huleta damu zaidi na virutubisho katika eneo hilo, kama ifanyavyo shinikizo hasi yenyewe.[7] Matibabu pia husongoa tishu na kubadilisha sura ya seli, inazisababisha kuonyesha mRNA tofauti na kuenea upesi na kuzalisha molekuli za ECM.[2][7]
Kutibu dhiki na majeraha yenye chungu
Maumivu sugu yanayoendelea kwa muda mrefu yanayohusiana na majeraha yasiyopona yanasababishwa na tishu (yanayosababisha maumivu) au uharibifu (niuropathia) wa neva na hushawishiwa na mabadiliko ya vazi na kuvimba kwa muda mrefu. majeraha sugu  huchukua muda mrefu kupona na wagonjwa wanaweza kuugua majeraha sugu kwa miaka mingi [27]. Kupona kwa majeraha sugu kunaweza kuathirika na hali zilizopo, kama vile damu kurudi nyuma katika vali za vena, ugonjwa wa mishipa ya pembeni, uvimbegiligili usiodhibitiwa na ugonjwa wa kisukari melitasi.
Kama maumivu ya jeraha  hayatathminiwa na kurekodiwa vizuri yanaweza kupuuzwa na / au kutoshughulikiwa vizuri. Ni muhimu kukumbuka kwamba kuongezeka kwa maumivu ya jeraha kunaweza kuwa ni kiashiria cha matatizo ya jeraha ambayo yanahitaji matibabu, na kwa hiyo ni lazima matabibu watathmini jeraha pamoja na maumivu ya yanayohusishwa.
Usimamizi wa majeraha bora kabisa unahitaji tathmini ya jumla. Rekodi ya maumivu ya mgonjwa aliopitia ni muhimu na inaweza kuwa kutoka kwa matumizi ya shajara na mgonjwa, (ambayo inaendeshwa na mgonjwa), hadi kurekodi maumivu na mtaalamu wa afya au Mlezi pekee[28]. Mawasiliano kati ya mgonjwa na timu ya huduma ya afya ni muhimu kwa mtizao hii ujumla. Uchungu unapopimwa kwa wingi na wataalamu wa afya, uwezekano wa kuanzisha au kubadilisha njia ya usimamizi wa maumivu unaongezeka.
Kwa sasa kuna mbinu chache za kinyumbani zinazoweza kutumika kwa ajili ya matibabu ya maumivu ya kudumu, huku ukidhibiti viwango vya giligili vilivyo katika majeraha mengi sugu. Sifa muhimu ya mbinu hizo za kinyumbani ni kwamba hutoa mazingira bora kabisa kwa jeraha kupona, huku ikitoa kiwango cha chini cha brufen ya kima kisichobadilika  wakati wa uchakavu.
Kama tiba za kinyumbani hazipunguzi maumivu vya kutosha, inaweza kulazimu wagonjwa wenye majeraha sugu yenye uchungu kuagiziwa matibabu ya utaratibu ya ziada  matibabu kwa sehemu ya mwili ya maumivu yao. Wanakliki wanatakiwa kushauriana na wenzao wenye kutoa maagizo kuangalia muongozo wa  wa uchaguzi wa utaratibu wa matibabu . Kwa kila hatua ya kuingilia kifamakolojia kuna uwezekano wa faida na matukio mabaya ambayo tabibu muagizi atahitaji kutafakari kwa kushirikiana na timu ya huduma ya matibabu ya jeraha .
Kutibu kupungua kwa damu inayoingia katika sehemu fulani ya mwili na haipoksia
VMishipa ya damu hujibana katika tishu ambayo inakuwa baridi na kupanuka katika tishu zenye joto , Kubadili viwango vya damu vinavyoingia katika eneo hilo. Hivyo kuweka tishu zikiwa na joto pengine ni muhimu katika kupambana na maambukizi na damu kutofika katika sehemu fulani ya mwili ipasavyo.[11] Baadhi ya wataalamu wa afya hutumia 'bendeji zenye kutoa joto' kuweka joto katika eneo hilo , na uangalifu lazima uwepo wakati wa upasuaji ili kuzuia kiwango cha chini kupindukia cha joto mwilini, ambayo huongeza viwango vya maambukizi baada ya upasuaji.[8]
Shida ya damu kutoweza kufikia sehemu fulani ya mwili ipasavyo pia inaweza kutibiwa kwa upasuaji wa ateri wa kurejesha mtiririko wa damu katika sehemu ya au kiungo chote, kwa mfano katika vidonda vya wagonjwa wa kisukari, na wagonjwa wa vidonda vya vena wanaweza kufanyiwa upasuaji ili kusahihisha mishipa isiyofanya kazi vizuri.
Wagonjwa wa kisukari ambao si wagombea wa upasuaji (na wengine) huenda pia wakapata oksijeni zaidi kwa tishu zao kwa Tiba ya kuwekewa Oksijeni katika shinikizo ya juu, au HBOT, ambayo inaweza kufidia upungufu wa ugavi wa damu  na haipoksia sahihi.[20][29][30] Mbali na kuua bakteria, kiasi kikubwa cha oksijeni katika tishu kina sababisha uzalishaji na ukuaji wa vipengele kama vile, fibroblasti, na uotajimishipa.[2][20] Hata hivyo, kuongezeka kwa kiwango cha oksijeni ina maana kuwa kuna kuongezeka kwa uzalishaji wa ROS.[20] Antioksidanti, molekuli ambazo zinaweza kupoteza elektroni kwenda kwa radikali huru bila yenyewe kuwa radikali, inaweza kupunguza viwango vya vioksidishaji katika mwili na vimetumiwa kwa mafanikio kiasi katika uponyaji wa jeraha.[5]
Viwango vya chini vya tiba ya leza imeonyeshwa mara nyingi kupunguza kwa kiasi kikubwa ukubwa na ukali wa vidonda vya wagonjwa wa kisukari pamoja na vidonda vingine vya shinikizo.
Vipengele vya ukuaji na homoni
Kwa kuwa majeraha sugu hayaonyeshi vizuri vipengele vya ukuaji muhimu kwa ajili ya uponaji wa tishu, kupona jeraha sugu kunaweza kuharakishwa kwa kuondoa au kuchochea vipengele hivyo na kwa kuzuia kuzalishwa kwa wingi sana kwa protisi kama elastesi inayozipunguza.[4][5]
Njia mojawapo ya kuongeza viwango vya vipegele vya ukuaji katika majeraha ni kwa kuweka vipengele vya ukuaji moja kwa moja, ingawa hii inahitaji marudio mengi na yanahitaji kiasi kikubwa cha vipengele.[5] Njia nyingine ni kueneza jeli yenye chembe za kugandisha damu  za mgonjwa mwenyewe, ambazo huzalisha vipengele vya ukuaji kama vile vipengele vya ukuaji utomvu wa endothelia (VEGF), vipengele vya ukuaji kama insulini 1-2 (IGF), PDGF,  kubadilisha vipengele vya ukuaji vya -β (TGF-β), na vipengele vya kukua ngozi ya juu (EGF).[19] matibabu mengine ni pamoja na kuweka keratinositi iliyostawishwa katika jeraha na kurudisha ngozi na kustawisha fibroblasti zinazowekwa katika majeraha.[9][25] Baadhi ya wagonjwa hutibiwa na ngozi ya kubadilshwa bandia ambazo zina fibroblasti na keratinositi katika matriki ya kolajeni kuiga vipengele vya ngozi na kutoa vipengele vya ukuaji.
Katika kesi nyingine, ngozi kutoka kwa maiti hutiwa kwenye majeraha, kutoa kinga ya kuzuia bakteria na kuzuia ukuaji wa  chembechembe katika tishu , ambayo inaweza kusababisha ukuaji wa makovu mengi. Ingawa kipandikizi toafauti cha (ngozi kupandwa kutoka mwanachama wa aina hiyo) kinabadilishwa kwa tishu ya kichembechembe na haingizwi katika jeraha linalopona, ina tia moyo ukuaji wa seli na hutoa utaratibu kwa seli za ngozi kuvukia .[2] Kwa majeraha sugu magumu sana , vipandikizi toafauti vinaweza kukosa kufanya kazi, inayohitaji vipande vya ngozi kutoka mahali pengine pa ngozi ya mgonjwa, ambayo inaweza kusababisha maumivu na dhiki zaidi kwa mfumo wa mgonjwa.[3]
Vivazi vya kolajeni ni njia nyingine ya kutoa Matriki kwa kueneza ukuaji wa seli na uhamiaji, wakati pia inaweka unyevu katika jeraha na kufyonza rishai.[5]
Kwa kuwa viwango vya vizuia protisi vimepunguzwa katika majeraha sugu, baadhi ya watafiti wanatafuta njia za kuponya tishu kwa kuondoa vizuia hii vilivyo ndani yao.[24] Kizuia uzalishaji wa protisi leukositi (SLPI), ambacho hakizuii protisi tu ila pia kuvimba na vidubini kama vile virusi, bakteria na fungi, inaweza kuthibitishwa kuwa tiba nzuri.[24]
Utafiti kuhusu homoni na kupona kwa majeraha  umeonyesha kuwa estrojeni inaharakisha kupona kwa majeraha  kwa binadamu wazee na katika wanyama ambao wameondolewa ovari, labda kwa sababu ya kuzuia neutrofili kuingia katika jeraha na kutoa elastesi.[23] Hivyo matumizi ya estrojeni inawezakuwa tiba ya baadaye ya majeraha sugu.
Epidemiolojia
Majeraha sugu  zaidi huathiri watu wenye umri wa miaka 60 au zaidi.[8]
Matukio ni 0.78% ya idadi ya watu na maambukizi ni kati ya 0.18 hadi 0.32%.[19] Kadri idadi ya inavyoongezeka, idadi ya majeraha sugu inatarajiwa kuongezeka.[10]
Marejeo (Kwa lugha ya Kingereza)

Sehemu nyingine
 mtandao uko katika Chuo Kikuu cha California, Irvine, orodha ya matabibu wa tiba ya  mabuu
 wauzaji wa mabuu wa utabibu(mabuu waliosafishwa Phaenicia sericata  ), picha ya bakuli mabuu wa kimatibabu

Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
 elimu inayotolewa yenye kibali, maingiliano na huduma ya jeraha  inayotolewa bila gharama yoyote
 tovuti ya kampeni ya ufahamu ya Ushirika wa Australia wa Kudhibiti Majeraha
Marejeleo zaidi
Unknown parameter |unused_data= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: extra text: authors list (link)

Je,jeraha sugu ni hatari kwa mgonjwa wa kisukari?


Jiografia ni somo la Dunia na vipengele vyake, wakazi wake, na maajabu yake.[1]
Neno la Kiswahili jiografia linafuata matamshi ya Kiingereza ya neno la Kigiriki "γεωγραφία", geo-grafia kutoka gê "dunia" na graphein "kuandika". Lina maana ya "kuandika kuhusu Dunia". Neno hili lilianza kutumiwa kwa mara ya kwanza na mwanasayansi Eratosthenes (276-194 KK).
Sehemu za jiografia ni vitu kama mabara, bahari, mito na milima. Wakazi wake ni watu wote na wanyama waishio juu yake. Maajabu yake ni vitu vinavyotokea kama vile maji kujaa na kupwa, upepo, na tetemeko la ardhi.
Nchi za Afrika
Afrika ya Mashariki
Burundi
Eritrea
Jibuti
Kenya
Komoro
Rwanda
Shelisheli
Somalia
Tanzania
Uganda
Uhabeshi (Ethiopia)
Sudan Kusini
Afrika ya Kati
Gabon
Guinea ya Ikweta
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamhuri ya Kongo
Kamerun
Sao Tome na Principe
Afrika ya Kaskazini
Algeria
Libya
Misri
Moroko
Sahara ya Magharibi
Sudan
Tunisia
Afrika ya Kusini
Angola
Botswana
Lesotho
Malawi
Mauritius
Msumbiji (Mozambiki)
Namibia
Afrika Kusini
Uswazi (Swaziland)
Zambia
Zimbabwe
Afrika ya Magharibi
Benin
Burkina Faso
Chadi
Cabo Verde
Ivory Coast
Gambia
Ghana
Guinea
Guinea Bisau
Liberia
Mali
Mauritania
Niger
Nigeria
Senegal
Sierra Leone
Togo
Nchi za Amerika ya Kaskazini
Kanada
Marekani (Maungano wa Madola ya Amerika)
Meksiko (Maungano a Madola ya Mexiko)
Nchi za Amerika ya Kati
Nchi za barani
Belize
Guatemala
Honduras
El Salvador
Nikaragua
Kosta Rika
Panama
*(Meksiko mara nyingi huhesabiwa katika Amerika ya Kati kwa sababu za kiutamaduni)
Nchi za visiwa vya Karibi
Antigua na Barbuda
Bahamas
Barbados
Dominica
Jamhuri ya Dominika
Grenada
Haiti
Jamaika
Kuba
Saint Kitts na Nevis
Saint Lucia
Saint Vincent na Grenadini
Nchi za Amerika ya Kusini
Argentina
Bolivia
Brazil
Chile
Ekuador
Guyana
Guyana ya Kifaransa
Kolombia
Paraguay
Peru
Surinam
Uruguay
Venezuela
Nchi za Asia
Asia ya Kati
Afghanistan
Kazakhstan
Kirgizistan
Mongolia
Tajikistan
Turkmenistan
Usbekistan
Asia ya Kaskazini
Siberia (sehemu ya Urusi)
Asia ya Mashariki
Uchina (pamoja na Taiwan)
Japani
Korea Kaskazini
Korea Kusini
Asia ya Kusini-Mashariki
Brunei
Indonesia
Kamboja
Laos
Malaysia
Myanmar (zamani iliitwa Burma)
Philippines
Singapur
Thailand (zamani iliitwa Siam)
Timor Mashariki
Vietnam
Asia ya Kusini
Bangladesh
Bhutan
Uhindi (au India)
Maledivi
Nepal
Pakistan
Sri Lanka (zamani iliitwa Ceylon)
Asia ya Magharibi
Armenia
Azerbaijan
Georgia
Irak
Israel
Yordani
Libanon
Palestina
Shamu (au: Syria)
Uajemi (au Iran au Persia)
Uturuki
Bara Arabu
Bahrain
Kuwait
Muungano wa Falme za Kiarabu
Oman
Qatar
Saudia
Yemen
Nchi za Ulaya
Nchi za Oceania
Mfumo wa jua na sayari zake
Jua
Utaridi [2]
Zuhura (Ng'andu)
Dunia (Ardhi)
Mirihi (Meriki - Mars)
Mshtarii [3]
Zohari [4]
Uranus[5]
Neptun[6]
Tazama pia

Jamii:Nchi
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Tanbihi

Viungo vya nje

Jamii:Jiografia
Jamii:Sayansi

Je,mwanasayansi wa kwanza bara Afrika ni nani?


Biashara ya watumwa ni biashara inayohusu watumwa yaani watu wasio huru wakitazamwa kuwa mali ya binadamu wengine.
Historia
Katika historia ilitokea mara nyingi.
Uchumi wa Roma ya Kale ulitegemea watumwa waliokamatwa na kusafirishwa kutoka pande zote za mazingira ya Bahari Mediteranea.
Milki za makhalifa wa Uislamu ziliendelea kutegemea watumwa. Waosmani walichukua watoto wa Kikristo, hasa kutoka nchi za Balkani, na kuwapeleka kama watumwa katika sehemu za kusini za milki yao kama Misri walipofanya kazi kama wanajeshi.
Biashara ya Waarabu kuhusu watumwa ilidumu miaka 1,300, na kupeleka mamilioni ya Waafrika, hasa wanawake, upande wa Asia.
Mahitaji ya uchumi wa kimataifa tangu karne ya 15 yalisababisha kuongezeka kwa biashara ya watumwa hasa kutoka Afrika; mamilioni walikamatwa na watawala wa milki kwenye pwani za Afrika au Waarabu na kuuzwa kwa wafanyabiashara Wazungu waliowapeleka Amerika walipohitajika kwa kazi kwenye mashamba makubwa ya miwa na pamba.
Wareno na Wahispania waliunda utawala wao kule Amerika Kusini hasa katika karne ya 16. Walitafuta madini ya nchi hizo wakaanzisha mashamba makubwa. Lakini wakaona ugumu wa kutumia Wahindi wekundu kama wafanyakazi.
Watu hao waliishi miaka elfu kadhaa bila mawasiliano na watu wengine. Magonjwa yaliyokuwa kawaida Ulaya, Afrika na Asia (kwa sababu watu wa kule waliwahi kuambukizana tangu karne nyingi) yaliua wenyeji wengi wakiishi pamoja na Wazungu. Tena walowezi Wazungu walikuwa wakatili mno. Wahindi wekundu waliofanywa watumwa wakafa kwa mamilioni.
Hapo wazo jipya lilijitokeza: kuchukua watumwa kutoka Afrika ili wafanye kazi Amerika! Waliopendekeza wazo hili walisema Waafrika wana nguvu na afya kuliko wenyeji wa Amerika. Ndivyo ilivyotokea. Msingi wa maendeleo ya Ulaya uliwekwa kwa malighafi za Amerika zilizochimbwa na kulimwa na watumwa Waafrika.
Kwa karne tatu biashara ya watumwa ilikua na kuongezeka kwenye pwani za Afrika. Katika karne ya 16 Wareno walikuwa mstari wa mbele katika biashara hii ya aibu, halafu Waingereza wakashika nafasi ya kwanza kabisa wakauza watumwa popote.
Makanisa makubwa yalinyamaza au kufumba macho mbele ya maovu hayo. Wakristo wa madhehebu madogo ya Kiprotestanti katika Uingereza (kama "Makweka" au "Marafiki" na Wamethodisti, baadaye pia sehemu ya wafuasi wa makanisa makubwa) ndio walioanza kupinga utumwa hasa tangu mwisho wa karne ya 18. Walifaulu kupata hukumu ya mahakama iliyosema si halali kuwa na watumwa nchini Uingereza. Lakini bado utumwa uliendelea katika makoloni.
Wakristo walimtumia Mbunge Wilberforce pamoja na wahubiri kanisani kukaza kampeni kote nchini. Mwaka 1807 walifaulu kupata sheria bungeni iliyopiga marufuku biashara ya watumwa kwa Waingereza na katika makoloni ya Uingereza (lakini watumwa waliokuwepo walibaki hivihivi).
Waliendelea kudai matumizi ya meli za kijeshi za Uingereza dhidi ya biashara ya mataifa mengine kama vile Wafaransa, Wareno na Waarabu. Baada ya mapambano marefu walipata sheria iliyoweka huru watumwa wote katika makoloni yote ya Uingereza. Lakini bado nchi nyingine ziliendelea na utumwa wa ndani.
Mkutano wa Vienna (1814-1815) ulikuwa mapatano ya kwanza ya kimataifa yaliyolenga kukataza biashara ya watumwa kutoka Afrika.
Mskoti David Livingstone (1813-1873) ndiye aliyetumia nguvu zake zote kupeleleza habari za biashara ya utumwa na kuzipeleka Uingereza. Alikuwa mmisionari na daktari aliyezunguka nchi zote za Kusini mwa Afrika hadi Ujiji (leo katika Mkoa wa Kigoma) kwenye ziwa Tanganyika. Akafa mwaka 1873, moyo wake ukazikwa Chitambo (Zambia). Alifaulu kuamsha watu wengi dhidi ya biashara ya watumwa.
Hata hivyo biashara hiyo haramu iliendelea kwa miaka kadhaa hasa upande wa bahari Hindi ambako wanafayabiashara Waislamu kama Tippu Tip waliendelea kukamata watumwa na kuwapeleka pwani na Zanzibar kulikokuwa na soko la watumwa kubwa kuliko yote.
Afrika Mashariki biashara ya watumwa iliendelea hata baada ya Waingereza kumlazimisha Sultani wa Zanzibar kufunga soko la watumwa mjini mwaka 1874.
Biashara ilikomeshwa tu baada ya kuundwa kwa utawala wa kikoloni. Lakini watu walishikwa kama watumwa mpaka mwanzo wa karne ya 20, serikali za kikoloni zilipofanya taratibu za kuwaweka huru.
Kule Marekani suala hilo lilisababisha farakano la majimbo ya kusini na vita vya wenyewe kwa wenyewe (1861-1865). Majimbo ya kaskazini yalishinda na kuwaweka huru watumwa. Kule Brazil utumwa uliendelea karibu mpaka mwisho wa karne ya 19.
Katika kampeni hizo Wakristo ndio waliosukuma serikali zao na kuonyesha aibu kubwa juu ya mataifa ya Kikristo ya Ulaya kushiriki biashara ya watumwa katika karne zilizopita, karibu sawa na walivyofanya Waarabu Waislamu.
Ukoloni ulimaliza kwa kiasi kikubwa biashara hiyo Afrika pia, ingawa Mauritania ilifanya utumwa kuwa kosa la jinai mwaka 2007 tu.
Tangu karne ya 20 utumwa na pia biashara ya watumwa zimepigwa marufuku katika mapatano ya kimataifa chini ya usimamizi wa Umoja wa Mataifa.
Lakini miaka ya hivi karibuni imeona biashara mpya inayotumia nafasi za usairi wa kisasa; hata kama duniani hakuna utumwa kisheria tena, ni hasa wanawake na mabinti wanaouzwa kwa kazi haramu ya ukahaba kati ya nchi na nchi (53%).
Watumwa wamekadiriwa na ofisi za UM kuwa milioni 21 na kuzalisha $ 32,000,000,000 kwa mwaka.
Tazama pia
Biashara ya ng'ambo ya Sahara
Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki
Biashara ya masafa marefu ya Afrika Mashariki
Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi
Ukomeshaji wa Biashara ya Watumwa
Yosefina Bakhita
Jamii:Utumwa
Jamii:Biashara


Nancy Abraham Sumari alikuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005 na pia alikuwa Mrembo wa Dunia wa Afrika kwa mwaka 2005.
Nancy Sumari alizaliwa tar. 7 Agosti mwaka 1986 mkoani Arusha Tanzania, na kupata elimu yake ya msingi mjini Nairobi, Kenya katika shule ya msingi ya Blue Bells. Baadaye kuingia elimu ya Sekondari ya wanawake ya Maasai ya huko huko Nairobi’NBO’ na kuhitimu mwaka 2004 na baadae kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar Es Salaam akisomea masuala ya utawala wa biashara .
Maisha binafsi
Nancy ni mtoto wa tatu katika familia ya Mzee Abraham Simango Sumari, akiwa na dada yake Glory alyekuwa anampa hamasa na ushauri zaidi juu ya masuala ya urembo. Ndugu zake wengine katika ukoo wao ni Devis, Patra, Tumo na Nakaaya Sumari.
Taji Alichukua
Tarehe 2 Septemba mwaka 2005 Alichaguliwa kuwa Mrembo wa Tanzania kwa mwaka 2005.

Je,Nakaaya Abraham Sumari alizaliwa lini?


 Jericho Vivar Rosales (amezaliwa tar. 22 Septemba 1979 mjini Quezon, Ufilipino) ni mwigizaji wa kifilipino. Alianza kazi ya uigizaji baada ya kushinda katika mashindano ya Mr. Pogi (mashindano ya Urembo yanayohusisha wanaume) mwaka 1996. Echo, kama anavyojulikana na wengi, ameumbwa na vipaji vingi.Yeye ni muigizaji, muimbaji, mtunzi wa nyimbo, mchezaji(mnenguaji) na muongozaji(aliongoza video za nyimbo mbili na alishirikiana kuongoza na Gary Valenciano katika matamasha yake ya Music Music hapo 18 Oktoba mpaka 19, 2007).
Echo alijiunga Star Circle mnamo 1997. Katika maonesho madogo, Alishiriki katika tamthilia kama Maalaala Mo Kaya, Pangako sa Yo, Sana'y Wala Nang Wakas na Ang Panday. Tamthilia ya Pangako sa Yo ilimfanya kuwa maarufu mno sio tu Phillipines bali hata katika mataifa ya Kusini-Mashariki Mwa Asia kama vile Malaysia.
Rosales alishiriki kama nyota katika filamu mahiri za Tanging Yaman, Baging Buwan, Noon at Ngayon, Santa Santita na Nsaan Ka Man. Yeye pia alishirikishwa katika timu ya wapenzi pamoja na Kristine Hermosa katika filamu za Trip, Forevermore, na Ngayong Nandito Ka. Filamu yake ya hivi karibuni ililenga maisha halisi ya Mwanandondi maarufu wa Ufilipino, Manny Pacquiao.
Mnaomo mwezi Machi mwaka 2006, EMI Malaysia walisaini na Rosales na Bendi yake ya Jeans (yeye ni mwimbaji kiongozi na mtunzi wa karibu nyimbo zote za hiyo bendi) album yao ya kwanza iliitwa Loose Fit.
Filamu Alizocheza

JinaMwakaMtengenezajiPacquiao2006Star Cinema/FLT FilmsNasaan Ka Man2005Star CinemaSanta Santita2004Unitel ProductionsNoon at Ngayon2003Star CinemaNgayong Nandito Ka2003Star CinemaKailangan Kita2002Star CinemaForevermore2002Star CinemaBagong Buwan2001Star CinemaTrip2001Star CinemaTanging Yaman2000Star CinemaSuspek1999Star CinemaWansapanataym: The Movie1999Star CinemaMagandang Hatinggabi1998Star CinemaBiyudo si Daddy, Biyuda Si Mommy1997Star CinemaHanggang Kailan Kita Mamahalin?1997Star Cinema
Tamthilia Alizocheza

JinaMwakaPangarap Na Bituin2007Love Spell presents Ellay Enchanted2007Ang Panday (TV series)2005-2006Bora: Sons of the Beach2005-2006Sana'y Wala Nang Wakas2003-2004Pangako sa 'Yo2000-2002Richard Loves Lucy1998-2000Ang Munting Paraiso1999-2002Esperanza (TV series)1997-1999Okatokat1997-2000Kaybol1996-1998Nagmamahal Pa Rin Sa Iyo1995-1996
Tuzo

Filamu/TamthiliaKamaShirikaPacquaioMuigizaji BoraPASADO 2007PacquiaoMuigizaji Bora (akiwa na Piolo Pascual)23rd PMPC Star Awards for Movies 2007Timu ya wapenzi Maarufu zaidi (akiwa na Krisine Hermosa)Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation Awards 2002Kundi la Kutumainiwa zaidi (The Hunks akiwa na Piolo Pascual, Bernard Palanca, Carlos Agassi, na Diether Ocampo)Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation Awards 2002Prince of Philippine MoviesGuillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation Awards 2001Timu ya wapenzi Maarufu zaidi (akiwa na Kristine Hermosa)Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation Awards 2001Maalaala Mo Kaya "Pasa"Mchezaji Bora pasi na mwenza na Muigizaji KiongoziPMPC Star Awards for TV 2000Muigizaji Kijana bora wa kiumeGuillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation Awards 1999Maalaala Mo Kaya "Pampang"Mchezaji Bora pasi na mwenza na Muigizaji KiongoziPMPC Star Awards for TV 1998Muigizaji mpya bora wa TelevisheniParangal ng Bayan 1998Best New TV PersonalityPMPC Star Awards for TV 1998
Kuchaguliwa
Kuchaguliwa Kwenye Filamu

JinaKamaShirikaPacquiaoMuigizaji BoraFAMAS Awards 2007PacquiaoMuigizaji Bora(Hadithi)ENPRESS Golden Screen Awards 2007Nasaan Ka ManMuigizaji BoraFAMAS Awards 2006Santa SantitaMuigizaji BoraLUNA (formerly Film Academy of the Philippines) 2005Santa SantitaMuigizaji BoraPMPC Star Awards for Movies 2005Santa SantitaMuigizaji Bora(Hadithi)ENPRESS Golden Screen Awards 2005Noon at NgayonMuigizaji Bora MsaidiziGawad Urian 2004Tanging YamanMuigizaji Bora MsaidiziGawad Urian 2001Tanging YamanMuigizaji Bora MsaidiziFilm Academy of the Philippines 2001Tanging YamanMuigizaji Bora MsaidiziFAMAS Awards 2001Tanging YamanMuigizaji Bora MsaidiziPMPC Star Awards for Movies 2001Tanging YamanMuigizaji Bora MsaidiziMetro Manila Film Festival 2000
Kuchaguliwa Kwenye Televisheni

JinaKamaShirikaAng Panday (TV series)Muigizaji BoraPMPC Star Awards for TV 2006Sana'y Wala Nang WakasMuigizaji BoraPMPC Star Awards for TV 2004Sana'y Wala Nang WakasMuigizaji BoraENPRESS Golden Screen Entertainment TV Awards 2004Pangako Sa 'YoMuigizaji BoraPMPC Star Awards for TV 2001
Albamu

JinaKundiMwakaHunks LiveHunks2001Loose FitJeans2006
Viungo vya Nje

 katika Internet Movie Database
Jericho Rosales  katika MySpace
 at eradioportal.com

Jamii:Watu wa Ufilipino
Jamii:Waigizaji Filamu wa Ufilipino
Jamii:Telenovelas
Jamii:Tamthilia
Jamii:Waliozaliwa 1979

Diether Ocampo Pascual alianza uigizaji wa filamu mwaka upi?


Asidi amino ni molekyuli zilizo na kikundi cha amaini, kikundi cha asidi ya kaboksili na mnyororo wa upande ambao unatofautiana katika asidi amino mbalimbali. Molekyuli hizi zina vipengele muhimu vya kaboni, hidrojeni, oksijeni na nitrojeni. Molekyuli hizi ni muhimu sana hasa katika biokemia, ambapo neno hili kwa kawaida huashiria asidi amino alfa zilizo na fomula ya jumla H2NCHRCOOH, ambapo R ni kibadala cha kiogani.[1] Katika asidi amino alfa, kikundi cha amino kimeunganishwa na atomu ya kaboni kinachopakana na kikundi cha kaboksili (kaboni ya α), lakini kumbuka kwamba aina nyingine za asidi amino huwepo wakati kikundi cha amino kimeunganishwa kwa atomu nyingine ya kaboni (kwa mfano, katika asidi za amino za gama kama vile asidi amino butireti ya gama atomu ya kaboni ambapo kikundi cha amino hujiunga hujitenga kutoka kwa kikundi cha kaboksili na atomu zingine mbili). Amino asisi za alfa zinatofautiana katika upande ambao mnyororo (kikundi R) unapounganishwa na kaboni yao ya alfa na hizi zinaweza kutofautiana kwa ukubwa kutoka kwa atomu moja tu hidrojeni katika glaisini au kikundi cha methili katika alanini, hadi kwa kundi kubwa la heterosaikliki katika triptofani.
Asidi amino ni muhimu kwa uhai, na huwa na majukumu mengi katika umetaboli. Kazi muhimu hasa ni kutumika kama miundo msingi ya ujenzi wa protini, ambayo ni minyororo tu ya asidi amino. Kila protini hufafanuliwa kikemikali kwa mpangilio wa mabaki ya asidi amino, muundo msingi na hii, kwa upande wake, huamua muundo wao wa sekondari (kwa mfano sifa zilizoelezewa vizuri kama vile helisi alfa au karatasi beta za mkunjo), mfumo wa tatu (umbo la protini binafsi, kwa mfano umbo la tufe kama katika kimeng'enya au kama safu katika kolajeni) au muundo wa nne (sura jumla ya changamano ya protini iwapo monoma zimepangwa kwa pamoja, kama katika mchangamo wahimoglobini, ambayo inajumuisha monoma nne ambazo zimeshikiliwa pamoja na vifungo vya hidrojeni ambavyo vina uwezo wa  kuja pamoja wakati moja au zaidi yazo inapoifunga molekuli nyingine kwa mfano oksijeni ). Kama vile herufi za alfabeti zinaweza kuwekwa pamoja na kuunda orodha isyo  na mwisho ya maneno, asidi amino inaweza kuunganishwa pamoja kwa utaratibu tofauti na kuunda aina nyingi ya protini.[2] Asidi amino ni muhimu pia katika molekuli nyingine nyingi za bayolojia , kwa mfano huwa na majukumu muhimu katika vimeng'enya mwenza kama vile S adenosilmethionini. Kutokana na majukumu yao muhimu katika biokemi, asidi amino ni muhimu sana katika lishe na ni kawaida kutumiwa katika teknolojia ya chakula  na viwanda. Kwa mfano, monosodiamu glutamati ni kiimarisha ladha cha kawaida  ambacho hupatia vyakula ladha iitwayo umami.  Pia hutumika katika sekta ya viwanda ambapo matumizi ni pamoja na uzalishaji wa plastiki bayochungulika, madawa ya kulevya na vichocheo vya chirali.
Historia
Asidi amino za kwanza ziligunduliwa mapema miaka ya 1800. Katika 1806, na wanakemia wa Kifaransa Louis-Nicolas Vauquelin na Pierre Jean Robiquet waliutenga mchanganyiko katika asparaga ambayo ilipatikana kuwa asparagini, na kuwa asidi amino ya kwanza  kugunduliwa.[3][4] Asidi amino  nyingine iliyogunduliwa mapema karne ya 19 ilikuwa sistini, katika 1810,[5] ingawa monoma yake, sisteini, ilikuja kugunduliwa miaka mingi baadaye, katika 1884.[4][6] Leucine Glycine na pia ziligunduliwa katika wakati huu, katika 1820.[7] Matumizi ya neno "amino acid"  katika lugha ya Kiingereza ni kutoka 1898[8].
Muundo jumla

Katika muundo ulioonyeshwa katika sehemu ya juu ya ukurasa, R  inawakilisha upande wa mnyororo maalum kwa kila asidi amino. Atomu ya kaboni karibu na kikundi cha kabonili  inaitwa α-kaboni na asidi amino na mnyororo upande bonded na dioksidi hii inajulikana kama asidi amino alpha.  Hii ndio miundo inayopatikana sana katika maumbile. Katika asidi amino ya alfa, kaboni-α ni atomu ya kaboni chirali , isipokuwa ile ya glaisini.[9] Katika asidi amino ambazo zina mnyororo wa kaboni iliyoshikana na kaboni-α (kama vile laisini, imeonyesha kulia) kaboni zimepewa majina yafuatavyo α, β, γ; δ, na kadhalika.[10] Katika asidi amino fulani, kikundi cha amino kimeshikana na β au γ-kaboni, na hizi kwa hiyo zinajulikana kama asidi amino za beta  au gamma .
Asidi amino ni kwa kawaida zimegawanishwa kwa asili mnyororo yao ya upande katika makundi manne. Mnyororo wa upande unaweza kufanya asidi amino iwe asidi dhaifu au besi dhaifu, na iwe hidrofili kama mnyororo wa upande ni ncha au hidrofobi kama si ncha.[9] Mifumo ya kemikali ishirini na mbili za asidi amino za kawaida, pamoja na sifa zao za kemikali, zimeelezewa zaidi katika makala ya  asidi amino za proteinojeniki.
Maneno ya "asidi amino yenye matawi" au BCAA yanahusu asidi amino yenye  minyororo upande alifatiki usio kwenye laini , hizi ni liusini, isolusini, na valini. Prolini ni asidi amino ya proteinojeniki tu ambayo kundi lake la kando  limeungana na kikundi cha amino-α, hivyo, pia ni asidi amino ya proteinojeniki ambayo ina amino ya pili katika nafasi hii.[9] Kemikali, proline basi ni asidi imino kwani inakosa kikundi cha amino ya msingi,[11] ingawa bado inaorodhwashwa kama asidi amino utaratibu wa majina wa sasa, [12] na pia inaweza kuitwa "asidi amino alfa yenye alikali-N".[13]

Waisoma
Kwa asidi amino-α za kawaida, zote ila glaisini zinaweza kuwepo kwa aidha ya isoma zionekanazo mbili, ziitwazo asidi amino L au D , ambazo ni zinafanana kama shilingi kwa ya pili (tazama pia Chirality).  Wakati asidi L-amino zinawakilisha asidi amino zote zinazopatikana kwa protini ya wakati wa tafsiri ya ribosomu, asidi amino D ni protini ambazo hupatikana katika baadhi ya protini zilizotayarishwa na vimeng'enya wakati baada ya kutafsiriwa kimuundo baada ya kutafsiriwa na kuchukuliwa na hadi kwa endoplasmu retikulamu kama katika viumbe wa baharini wa kipekee kama vile konokono koni.[14] Pia ni sehemu nyingi za ukuta wa seli wa peptidoglikani za bakteria.[15] na serini-D huweza kutendakazi kama nyurotransmita katika ubongo.[16] Mpangilio wa L na D kwa muundo wa asidi amino hairejelei jinsi asidi inavyoonekana, bali kwa kuzunguka kwa macho kwa aisoma ya gliseralidehidi ambayo asidi amino ambayo inaweza kinadharia kutengezwa kutoka kwayo(gliseraldehidi-D ni deksitrorotari, L - glyceraldehidi ni levorotari).
Vinginevyo, viashiria vya (S)  na R) (hutumiwa  kuonyesha  stereokemia kamili. Takriban asidi amino zote  katika protini ni (S)  katika kaboni α, huku sistini ikiwa (R)  na glisini siyo chirali.[17] Sistini si ya kawaida kwani ina chembe ya sulfuri katika nafasi ya kwanza katika mnyororo wake wa upande, ambayo ina uzani mkubwa wa atomia  kuliko makundi yaliyoshikana na kaboni α katika asidi nyingine, hivyo (R)  badala ya (S ).

Zwiterioni
Asidi amino inaamaini naasidi ya kaboksili vikundi vya kazi na kwa hiyo wote ni asidi na besi  wakati huo huo.[9] Katika baadhi ya pH inayojulikana kama ncha ya isoelektriki na asidi kwa ujumla haina chaji, kwa vile idadi ya vikundi vya amonia vilivyo na protoni  (chaji chanya) na vikundi vya kaboksili zisizo na protoni(bila chaji chanya) ni sawa.[18] Asidi amino zote zina ncha tofauti za ki-isoelektriki. Ayoni zinazozalishwa katika ncha ya isoelektriki huwa na chaji chanya na  chaji hasi na hujulikana kama zwitterioni,  ambayo huja kutoka neno la Kijerumani Zwitter  maana "huntha" au "mchanganyiko".[19] Asidi amino inaweza kupatikana kama zwiterioni katika mango na ufumbuzi kama vile maji, lakini si katika awamu ya gesi.[20] Zwiterioni huwa na umumunyifu mdogo katika ncha yake ya kielektriki na  asidi amino na inawezakutengwa kwa kutumia kutuama kutoka kwa maji kwa kubadilisha PH yake hadi kwa ncha yake hasa ya elektriki.
Matukio na kazi katika bayokemia

Asidi amino za kawaida
Asidi amino ni viungo msingi vya kutengeneza protini. Hujiunga pamoja na kuunda minyororo mifupi ya polima ziitwazo  peptidi au minyororo mirefu iitwayo aidha polipeptidi au protini. Polima hizi ni zenye matawi na za mistari, na kila asidi amino ndani ya mnyororo imeshikana na asidi amino mbili jirani. Mchakato wa kutengeneza protini huitwa tafsiri  na unahusu kuongezwa hatua kwa hatua kwa aidha asidi amino kwa mnyororo unaokuwa wa protini  na ribozaimu iitwayo ribosomu.[21] Utaratibu ambao asidi amino zinaongezwa nao unasomwa kutoka kwa programu ya maumbile kutoka kwa programu ya jeni ya mRNA, ambayo ni nakala ya RNA ya jeni ya moja ya kiumbe.
Asidi amino ishirini na mbili kiasili zimejumuishwa katika polipeptidi na huitwa proteinojeniki au asidi amino za kawaida.[9] Kati ya hizi 22 ishirini, ishirini zimejumuishwa moja kwa moja na kanuni kuu ya maumbile. Zilizosalia mbili, selenosistini na pirolisini, hujumuishwa katika protini kwa utaratibu kusanisi wa kipekee. Selenosistini hujumuishwa wakati mRNA inapokuwa ikitafsiriwa ikiwa na kipengele SECIS, ambayo husababisha kodoni ya UGA kuweka Selenosistini badala ya kodoni ya kusimama.[22] Pirolisini hutumiwa na baadhi methanojeni echea katika vimeng'enya vinavyotumika kuzalisha methani. Imewekwa kwa kanuni pamoja na kodoni ya UAG, ambayo kwa kawaida huwa ni kodoni ya kusimama katika viumbe wengine.[23]

Asidi amino zisizo za kawaida
Mbali na asidi amino za msingi ishirini na mbili, kuna idadi kubwa ya "asidi amino zisizo za kawaida". Hizi asidi amino zisizo za kawaida zinazopatikana kwa protini huundwa kwa mabadiliko baada ya kutafsiriwa, ambayo ni kubadilishwa baada ya tafsiri katika protini ya awali. Mabadiliko haya mara nyingi ni muhimu kwa ajili ya utendajikazi au udhibiti wa protini, kwa mfano, ukabsilishaji wa glutamati unaruhusu kushikilia vizuri kwa kashoni za kalsiamu,[24] na hidroksilesheni ya prolini ni muhimu kwa ajili ya kudumisha tishu zilizoshikana.[25] Mfano mwingine ni uundaji wa hipusini katika kuanzishwa kwa kipengele tafsiri cha  EIF5A, kwa kubadilishwa kwa mabaki ya laisini.[26] Mabadiliko kama hayo yanaweza pia kuamua ujanibishaji wa protini, kwa mfano,  nyongeza ya makundi marefu ya kukwepamaji kunaweza kusababisha protini kujifunga kwa utando wa fosfolidi.[27]

Mifano ya asidi amino zisizo za kawaida na hazipatikani kwa protini ni pamoja na lanthionini,asidi-aminoisobutiri 2 , dehidroalanini na nyurotransmita asidi ya gama-aminobutiriki. Asidi amino zisizo za kawaida mara nyingi hutokea baina ya njia za metaboli kwa asidi amino za kawaida- kwa mfano orinithini na sitrulini hutokea katika mzunguko wa urea, sehemu ya ukataboli wa asidi amino  (angalia hapo chini).[28] Tofauti ya nadra kwa kutawala kwa asidi amino α katika biolojia ni asidi amino β beta alanini (asidi aminopropanu 3), ambayo hutumiwa na mimea na vidubini katika uundaji wa asidi pantotheni (vitamini B 5), sehemu ya kimeng'enya pacha A.[29]
Katika lishe ya binadamu
Baada ya kupelekwa katika mwili wa binadamu kutoka kwa chakula, aina 22 za asidi amino hutumiwa kutengeza protini na bayomolekuli nyingine au huoksidishwa na kuwa urea na kaboni dioksidi kama chanzo cha nishati.[30] Njia ya uoksidishaji huanza na kuondolewa kwa kikundi cha amino na transaminasi, kundi la amino basi huongezwa katika mzunguko wa urea. Bidhaa nyingine za transamidesheni ni asidi keto ambayo inaingia mzunguko wa asidi sitriki.[31] Asidi amino Glukojeniki pia inaweza kugeuzwa kuwa glukosi, kupitia glukoneojenesi.[32]
Pirolisini bainishi iko kwa vijiumbe maradhi kadhaa, na kiumbe kimoja tu kina  Pyl na Sec. Kati ya asidi amino ishirini na mbili, nane huitwa asidi amino muhimu kwa sababu mwili wa binadamu hauwezi kuzitengeza kutoka misombo mingine katika ngazi inayohitajika kwa ajili ya ukuaji wa kawaida, hivyo ni lazima zipatikane kutoka kwa vyakula.[33] Hata hivyo, hali ni ya kuchanganya kwani sistini, taurini, tirosini, histidini na arginini ni asidi amino muhimu kiasi kwa watoto, kwa sababu njia za metaboli za kutengeza asidi amino hizi hazijaumbika kikamilifu.[34][35] Kiasi kinachohitajika pia hutegemea umri na afya ya mtu binafsi, hivyo ni vigumu kutoa taarifa ya jumla kuhusu mahitaji ya malazi ya baadhi ya asidi amino.

(*) Muhimu katika kesi fulani tu.[36][37]
Kazi zisizo za protini
Kwa binadamu, asidi amino zisizo protini pia zina majukumu muhimu kama viungo vya kati vya metaboli, kama vile katika biosanisi ya nyeurotransmita ya asidi gama aminobutiriki. Asidi amino nyingi hutumiwa katika usanisi wa molekuli nyingine, kwa mfano:
Triptofani ni mtangulizi wa nyeurotransmita serotonini.[38]
Glisini ni mtangulizi wa porifirini kama vile heme.[39]
Arginini ni mtangulizi wa oksidi nitriki.[40]
Ornithini na S-adenosilmethionini ni tangulizi kwa poliamini.[41]
Aspartate, glisini na glutamini ni tangulizi kwa nukleotidi.[42]
Fenilalanini ni mtangulizi wa Fenipropanoidi  mbalimbali ambayo ni muhimu katika metaboli ya mimea.
Hata hivyo, si kazi zote za asidi amino nyingi zisizo za kawaida zinajulikana, kwa mfano taurini ni asidi amino kubwa  katika misuli na tishu ya ubongo, lakini ingawa kazi nyingi zimependekezwa, wajibu wake hasa katika mwili bado haujatambuliwa.[43]
Baadhi ya asidi amino zisizo za kawaida hutumika katika mimea kama kinga dhidi ya wanyama walao mimea.[44] Kwa mfano kanavanini ni mfano wa argininiambayo hupatikana katika mimea ya jamii ya kunde,[45] na kwa kiasi kikubwa hasa katika Kanavalia gladiata  (maharage upanga ).[46] Hii asidi amino hulinda mimea kutoka waporaji kama vile wadudu na inaweza kusababisha ugonjwa kwa watu kama aina fulani ya kunde ni kuliwa bila ya usindikaji.[47] Asidi amino isiyo protini  mimosini hupatikana katika aina nyingine ya kunde, hasa Leucaena leucocephala. [48] Mchanganyiko huu ni mfano wa tairosini na inaweza kuwa sumu kwa wanyama wanaolishwa na mimea hiyo.
Matumizi katika teknolojia
Asidi amino hutumika kwa njia nyingi tofauti viwandani lakini matumizi yao makuu ni kama viziada vyachakula cha mifugo. Hii ni muhimu kwani sehemu kuu ya vyakula hivi, kama vile soya, aidha ina viwango vya chini au hukosa baadhi ya asidi amino muhimu: lisini, methionini, threonini, na triptofani ni muhimu katika uzalishaji wa vyakula hivi.[49] Sekta ya chakula pia ni mtumizi mkubwa wa asidi amino, hasa asidi glutamiki, ambayo hutumiwa kama kiongeza ladha,[50] na Aspartami (aspartili-fanilalanini-1-methili esta) kama kiongeza tamu bandia cha kalori kidogo.[51] Uzalishaji uliosalia wa asidi amino hutumika katika usanisi wa madawa na vipodozi.[49]

Maumbile jeni yaliyopanuliwa
Tangu mwaka wa 2001, asidi amino 40 zisizo za kiasili zimeongezwa kwa protini kwa kujenga kodoni ya kipekee (kubadilisha) na uhamisho unaombatana wa jozi ya RNA: aminoacyl - tRNA-sinthetesi jozi kwa usimbaji wa mwili na kemikali tofauti na tabia ya kibayolojia ili kutumika kama chombo cha kuchunguza mfumo wa protini na kazi au kutengeneza mkusanyiko wa protini zilzoimarishwa.[55][56]
Miundo msingi ya kemikali
Asidi amino ni muhimu kama viambajengo vya gharama ya chini. Misombo hii inatumika katika bwawa la chirali  husaidia kujenga miundo mbinu yenye molekuli zenye chirali.[57]
Asidi amino zimechunguzwa kama kitangulizi cha kichocheo chirali, kwa mfano kwa mrundikano wa atomu zisopacha katika hidrojenesheni, ingawa hakuna matumizi yaliyomo kwa sasa.[58]
Plastiki zinazoweza kuvundishwa
Asidi amino zinaundwa kama sehemu ya polima nyingi zinazoweza kuvundishwa. Vifaa na maombi kama zisizo na madhara ya ufungaji wa mazingira na madawa katika utoaji wa madawa na ujenzi wa uwekaji wa viungo bandia. Polima hizi ni pamoja na polipeptidi poliamidi, poliesta, polisulfuri na polietheni amabzo zina asidi asidi amino kama sehemu ya minyororo yao kuu au imeshikana kama minyororo ya upande. Mabadiliko haya hugeuza maumbile ya polima hizi pamoja na mrundikano wao wa atomu.[59] Mfano mzuri wa nyenzo hizi ni poliaspartati, polima ambayo inaweza kuyeyuka kwa maji na pia inaweza kuvundishwa na bakteria na inaweza kutumika  katika utengezaji wa nepi za kutupwa na kilimo.[60] Kutokana na umumunyifu wake na uwezo wa kushikana na molekuli zaidi ya moja za metali, poliaspartati pia hutumika kama ajenti  inayoweza kuvundishwa na ya kuzuia ubambuzi.[61][62] Aidha, asidi amino ya kunukia tirosini inaundwa kama iweze kuwa badala ya kwa fenoli zenye sumu kama vile bisfenoli A katika utengenezaji wa polikaboni.[63]
Miitikio
Kwa kuwa asidi amino ina kikundi cha msingi cha kaboksili na amino, hizi kemikali zinaweza kuwa na athari zinazohusiana na makundi hayo. Hizi ni pamoja na kuongeza nukleofiliki, kutengeza kiunganishi cha amaidi na kutengezwa kwa imini kwa kikundi cha amaini na uundaji wa esterasi, uundaji wa kiunganishi cha amaidi na udikaboksishaji kwa kikundi cha asidi ya kaboksili.[64] Minyororo mingi ya upande ya asidi amino inaweza pia kuwa na miitikio ya kemikali.[65] Aina ya hizi athari huamuliwa na kwa makundi haya kwenye minyororo ya upande na kwa hivyo ni tofauti kati ya aina mbalimbali za asidi amino.

Usanisi wa kemikali
Mbinu kadhaa zipo za kusanisi asidi amino. Moja ya mbinu kongwe, huanza na kuongezwa kwa bromidikatika kaboni-α ya asidi ya kaboksili. Kubadilisha niuklofili na amonia nayo hubadilisha alkili bromidi kuwa asidi amino.[66] Vinginevyo, usanisi wa asidi amino Strecker unahusisha matibabu ya alidehaidi na potasiamu sianidi na amonia, hii hutoa amino nitrili α kama cha kati. Hidrolisisi ya nitrili katika asidi hutoa asidi amino α.[67] Kutumia amonia au chumvi za amonia katika mmenyuko huu inatoa asidi amino ambazo hazikubadilishana, wakati kubadilisha amini za msingi na upili kutatoa asidi amino zilizobadilishwa.[68] Kadhalika, kutumia ketoni, badala ya aldehidi, inatoa α,  asidi amino α zilizobadilishwa.[69] Usanisi wa awali unatoa mchanganyiko rasimu wa asidi amino α kama mavuno, lakini taratibu kadhaa mbadala kwa kutumia mbinu saidizi zisopacha [70] au vichocheo visopacha [71][72]vimeundwa.[73]
Kwa sasa njia inayotumika sana ni usanisi kwa kutumia mashine iliyo na nguzo imara (km shanga za polistirini), kwa kutumia makundi ya kulinda  la (kwa mfano, t-Boc) na Fmoc na vikundi viamilishaji (mfano DCC na DIC).
Kuundwa kwa kiunganishi cha Peptidi

Kwa kuwa vikundi vyote viwili vya asidi ya kaboksili na amaini vya asidi amino vinaweza kuathiriwa na kuunda viunganishi vya amaidi, molekuli moja ya asidi amino inaweza kuathiriwa na nyingine na kujiunga nayo na kuunda muungano wa amaidi. Huu upolimishaji wa asidi amino ni ndio unaounda protini. Huu mtonesho wa kutonesha unazaa kiunganishi cha peptidi  na molekuli ya maji. Katika seli, mwitikio huu hautokei moja kwa moja, badala yake asidi amino kwanza  huchochewa kwa kufungiliwa kwa molekuli hamishi yaRNA   kupitia kwa kiunganishi cha esta. Hii aminoasili tRNA huzalishwa katika mwitikio unaotegemea ATP unaofanywa na asidi amino tRNA sanisifu.[74] Aminoasili-tRNA hii huwa tena ni sabstreti ya ribosomu, ambayo huchochea ya mashambulizi ya kundi la amino la kurefusha mnyororo wa protini kwa kiunganishi cha esta.[75] Kutokana na utaratibu huu, protini zote zinazotengezwa na ribosomu husanisiwa kuanzia kituo chao cha N na kusonga kuelekea kituo chao cha C.
Hata hivyo, si viunganishi vyote hutengenezwa kwa njia hii. Katika kesi chache, peptidi husanisiwa na vimeng'enya maalum. Kwa mfano, glutathioni tripeptidi ni sehemu muhimu ya ulinzi wa seli dhidi ya dhiki ya uoksidishaji. Peptidi huundwa kutoka katika asidi amino huru kwa hatua mbili.[76] Katika hatua ya kwanza gamma-glutamilisistini sinthetesi  hutonesha sistini na asidi ya glutamiki  kupitia kwa kiunganishi cha peptidi kilichoundwa kati ya mnyororo wa upande wa kaboksili wa glutameti(kaboni ya gama ya mnyororo huu) na kundi la amino la sistini. Dipeptidi hii basi hutoneshwa na glisini na sinthetesi glutathioni kuunda glutathioni.[77]
Katika kemia, peptidi husanisiwa kupitia m mbalimbali. Moja kati ya sanisi za peptidi  za awamu-mango zinazotumika sana, ambayo inatumia vitu vinavyotokana na oksime ya kunukia ya asidi amino kama vipande vilivyooamilishwa. Hizi huongezwa kwa mlolongo unaokua kwenye mnyororo wa peptidi, ambayo imeshikanishwa na utomvu imara.[78] Uwezo wa kusanisi idadi kubwa ya peptidi tofauti kwa kubadilisha aina tofauti na utaratibu wa asidi amino (kutumia kemia ya kuunganisha) imefanya usanisi wa peptidi kuwa muhimu katika kujenga maktaba ya peptidi kwa matumizi ya ugunduzi wa madawa kwa njia ya uchunguzi hali ya juu.[79]
Biosanisi na ukataboli
Katika mimea, nitrojeni kwanza hulishizwa kwenda kwa misombo ya kikaboni  katika mfumo wa glutemeti, hutengenezwa kutoka kwa alfa-ketoglutareti na amonia katika mitokondria. Ili kuunda asidi amino nyingine, mmea hutumia transaminasi kusongesha kikundi cha amino kwenda kwa asidi alfa-keto kaboksili nyingine. Kwa mfano, aminotransferasi aspartati hubadilisha glutameti na oksaloasetati kuwa alfa-ketoglutareti na asparteti.[80] Viumbe wengine hutumia transaminasi kwa usanisi wa asidi amino pia. Transaminasi pia hushiriki katika kuvunja asidi amino. Udhalilishaji wa asidi amino mara nyingi unahusisha kusongesha kundi lake la amino kwenda kwa alfa-ketoglutareti na kutengeneza glutameti. Katika wanyama wenye uti wa mgongo wengi, kikundi cha amino  kisha huondolewa kwa njia ya mzunguko wa urea na kisha kuondolewa mwlilini kwa fomu ya urea. Hata hivyo, uharibifu wa asidi amino unaweza kutoa asidi mkojo au amonia badala yake. Kwa mfano, kiondoa-oksijeni serini hubadilisha serini kuwa piruvati na amonia.[81]
Asidi amino zisizo za kawaida hutengenezwa kwa kubadilishwa kwa asidi amino za kawaida. Kwa mfano, homosisteini hutengezwa kwa kusongeshwa njia ya sulfuri kwa njia ya kutolewa kwa methili kutoka kwa methionini kupitia kwa kimetaboli kati S-adenosili methionini,[43] wakati hidroksiprolini hutengezwa na kubadilishwa kwa proline baada ya kutafsiriwa ya [82]
Vidubini na mimea inaweza kusanisi asidi amino nyingi zisizo za kawaida. Kwa mfano, baadhi ya vijiumbe maradhi hutengeza asidi amino sobutiriki-2  na lanthionini, ambayo imetokana na sulfidi ya alanini. Asidi amino hizi zote mbili zinapatikana katika lantibiotiki peptidi kama vile alamethisini.[83] Ilihali katika mimea, asidi amino saiklopropani-1-kaboksili ni asidi ndogo iliyobadilishwa ya asidi amino ya mzunguko, ambayo ni muhimu katika uzalishaji   homoni kati  ya mmea ya ethilini.[84]
Sifa za kemikali za asidi amino
Asidi amino 20 zinazopatikana kiasili zinaweza kugawanywa katika makundi mbalimbali kulingana na sifa zao. Sababu muhimu ni chaji, kiwango cha kupenda maji au kukwepa maji, ukubwa na vikundi vya kazi [9] . Hizi sifa ni muhimu kwa mfumo wa protini mwingiliano wa protini na  protini. Protini mumunyifu kwa maji zinaelekea kuwa na mabaki yao ya kukwepamaji (Leu, Ile, Val, Phe na Trp) kuzikwa katikati ya protini, ilhali minyororo ya kupendamaji hufunuliwa kwa kiyeyusho cha majimaji. Utando wa muhimu wa protini mara nyingi huwa na pete za asidi amino za kukwepamaji iliyoonyeshwa wazi ambazo huzitia nanga katika rusu mbili ya lipidi ya. Katika sehemu ya kesi kati ya njia mbili tofauti sana, baadhi ya tando za  protini za pembeni huwa na kiraka cha asidi amino za kukwepamaji juu ya uso wao ambacho hushikilia kwa utando. Vile vile, protini ambazo hufaa kushikilia kwa molekuli zenye chaji chanya huwa na asidi amino zenye chaji hasi kwenye nyuso zao kama vile glutameti na aspartati, wakati protini zinazofaa kushikilia kwa molekuli zenye chaji hasi huwa na nyuso zenye minyororo chaji chanya kama vile lisini na ajinini. Kuna mizani tofauti ya kukwepamaji ya mabaki ya asidi amino.[85]
Baadhi ya asidi amino huwa na sifa za kipekee kama vile seistini, ambayo huweza kutengeneza kiunganishi chenye kugawanyika cha sulfudi na mabaki mengine ya seistini, prolini ambayo inaunda mzunguko kwa uti wa mgongo wa polipeptidi, na glisini ambayo ni rahisi kubadilika zaidi kuliko asidi amino nyingine.
Protini nyingi hupitia mabadliko mengi ya muundo  baada ya kutafsiriwa, wakati makundi ya ziada ya kemikali yanaposhikanishwa na asidi amino katika protini. Baadhi ya mabadiliko yanaweza kuzalisha lipoprotini za kukwepamaji,[86] au glikoprotini za kupendamaji.[87] Mabadiliko ya aina hii yaruhusu kulenga kunakoweza kurejeshwa kwa protini kwa utando. Kwa mfano, kuongezwa na kuondolewa kwa asidi yenye mafuta ya asidi ya kiganja kwa mabaki ya seistini katika protini fulani za kuashiria husababisha protini kujiambatanisha na kisha kujitenga kutoka katika utando wa seli.[88]
Orodha ya vifupisho na sifa za asidi amino za kawaida

Zaidi ya hayo, kuna asidi amino mbili za ziada ambazo zinajumuishwa kwa kutotilia manaani kodoni za kuacha:

Mbali na mfumo maalum za asidi amino, vishikilia sehemu hutumika katika kesi ambapo uchambuzi wa kemikali au  wa chembechembe za peptidi au wa protini hauwezi kuamua kikamilifu utambulisho wa mabaki.

Unk wakati mwingine hutumiwa badala ya Xaa, lakini si kawaida.
Zaidi ya hayo, nyingi zisizo za kawa asidi amino kuwa na mfumo maalum. Kwa mfano, dawa kadhaa za peptidi, kama vile Bortezomibi au MG132 ni zimesanisiwa kibandia na uhifadhi vikundi vyao vya kulinda, ambavyo vina mfumo maalum. Bortezomibi ni Pyz-Phe-boroLeu na MG132 ni Z-Leu-Leu-Leu-al. Zaidi ya hayo, ili kusaidia katika uchambuzi wa mfumo wa protini, mifano ya kuunganisha kwa asidi amino inapatikana. Hizi ni pamoja na fotoleusini (pLeu) na fotomethionini (pMet). [92]
Tanbihi

Marejeo
Doolittle, RF (1989) Vitu visivyohitajika katika Utaratibu wa protini. Katika utabiri wa Muundo wa protini na Kanuni za kuwiana kwa protini  (Fasman, G.D ed) Plenum Press, New York, uk 599-623.
David L. Nelson na Michael M. Cox, Kanuni za Biokemia chake Lehninger ,  toleo la 3, 2000, Worth Publishers, ISBN 1-57259-153-6
Meierhenrich, UJ: Asidi amino na kutokuwa pacha kwa maisha,  Springer-Verlag, Berlin, New York, 2008. ISBN 978-3-540-76885-2
Morelli, Robert J. "Mafunzo ya kufyonzwa kwa asidi amino kutoka utumbo mdogo. " San Francisco: Morelli, 1952.
Viungo vya nje
 sifa za kimaumbile-kemia , miundo ya 3D, nk
 Orodha ya undani ya PDF ya asidi amino za kawaida (ikiwa ni pamoja na picha za 3D)
 IUPAC-IUB Tume ya Pamoja ya majina ya Bayokeia (JCBN)
 - Ina taarifa za kina na picha za darubini za asidi amino.
 - Sifa za asidi amino (chombo kinachowalenga wanasayansi wa jeni za molekuli wanaojaribu kuelewa maana ya mabadiliko)

Jamii:Kemia

Ni kifaa gani hugeuza masi kuwa nishati?


Wangari Muta Maathai (1 Aprili 1940 – 25 Septemba 2011) alikuwa mwanaharakati wa masuala ya mazingira na haki za wanawake kutoka nchini Kenya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.[1]  Yeye ni mwanamke Mwafrika wa kwanza kupokea tuzo hilo. Pia, aliwahi kuwa mbunge wa Kenya na waziri msaidizi katika serikali ya Mwai Kibaki kati ya Januari 2003 hadi Novemba 2005.
Katika maandalizi ya uchaguzi wa 2007 Maathai alisimama upande wa rais Kibaki lakini hakuteuliwa na chama cha PNU akagombea kwa chama cha Mazingira Green Party lakini hakurudi bungeni.
Elimu na Tuzo
Maathai alihudhuria shule ya msingi ya Ihithe, halafu shule ya upili ya Loreto Convent, Limuru. Baada ya kuhitimu sekondari, alienda ng’ambo kusoma bayologia nchini Ujerumani na Marekani. Mwaka wa 1967, alipata shahada ya kwanza ya bayologia kutoka Chuo Kikuu cha Benedictine, Marekani. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Pittsburg ambako alipata shahada ya pili. Halafu alirudi Nairobi na kupata shahada ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi katika somo la udaktari wa wanyama. Kuanzia mwaka wa 1977, Maathai alikuwa profesa msaidizi wa anatomia ya wanyama huko Nairobi akiwa mwanamke wa kwanza kupata uprofesa katika chuo kikuu cha Nairobi.
Baadhi ya tuzo zake ni Tuzo ya Mwanamke ya Dunia (1983), Tuzo ya Goldman kwa Mazingira (1991), Elder of the Burning spear (2003) kutoka serikali ya Kenya, Tuzo ya Nobel ya Amani (2004), na Legion D’Honneur (2006) kutoka serikali ya Ufaransa.
Shirika la GBM
Mwaka wa 1977, Maathai alianzisha shirika la Green Belt Movement ambalo linajihusisha hasa na mazingira, haki za raia na demokrasia.
Ndoa na familia
Mwaka wa 1969, Wangari Muta (jina lake la kuzaliwa) alifunga ndoa na Mwangi Maathai, mwanasiasa wa Kenya. Wana watoto watatu, Waweru, Wanjira na Muta, lakini walitengana baadaye.
Marejeo chini ya ukurasa

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani


{moyo kushindwa kusambaza damu kwa ghafla{/0} (ADHF) ni sababu ya kawaida na kubwa ya kusababisha kushindwa kupumua kwa ghafla.
visababishi
usugu wa kushindwa kwa uthabiti wa moyo unaweza kiulahisi kusababisha kushindwa kwa usambazaji wa damu. Hii kwa kawaida sana ni matokeo ya ugonjwa ulotokea karibuni (kama vile {)kichomi,{/0} uinifarakti wa maiokaridiali (mshtuko wa moyo), pumu, shinikizo la damu lisilozibitiwa, au mgonjwa kushindwa kudumisha udhibiti wa maji, chakula au dawa. [1] Sababu nyingine ambazo ni vizuri kutambuliwa na zinazochochea ni pamoja na upungufu wa damu na utoaji wa kiwango cha juu cha homoni za koromeo ambazo zinaleta maumivu ya ziada kwenye misuli ya moyo. Utumiaji mwingi wa vimiminika au ulaji wa chumvi, na dawa ambayo husababisha uwekaji wa maji kama vile NSAIDs na thiazolidinedione, pia inaweza kuchochea moyo kushindwa kusambaza damu . [2]
uinifarakti wa maiokardia uliomkali unaweza kuchochea moyo kushindwa kusambaza damu kwa ghafla na itapelekea kuibuka  kwa kurejea kwa mtiririko wa damu katika viungo na damu kushindwa kufunga, kupitisha damu bila kupitia korinari, au kipandikizi cha upenyo wa ariteri ya coronari.
Tiba
katika moyo kushindwa kusambaza damu kwa ghafla, lengo la mara moja ni kuanzisha tena uingizaji damu wa kutosha na upelekaji wa oksijeni kwa viungo vyote vya mwisho. Hii inahusu kuhakikisha kwamba njia ya hewa, upumuaji, na mzunguko wa damu ni wa kutosha.
Oksijeni
oksijeni ya ziada inaweza kutumiwa iwapo kama hypoxemia yaani uwepo wa oksijeni kidogo kwenye moyo upo asasi inayoshuhurikia,Kushindwa kwa moyo ya Marekani, hata hivyo, imependekeza kuwa njia hiyo isitumiwe mara kwa mara. [3]
matibabu ya dawa
Tiba ya awali ya moyo kushindwa kusambaza damu kwa kawaida inajumuisha baadhi ya muunganiko wa vipanuzi vya mishipa ya damu kama vile nitrogiliserine yaani dawa ya maji ya kuzibua mishipa ya damu, au dawa ya kuongeza mkojo kama vile furosemide, na upenyeshaji wa msukumo hasi usioonekana  (NIPPV).o;
Hata kama dalili ya kushindwa kwa Moyohaionekani kwa sasa, dawa inaweza kutumika kwa kutibu dalili ambazo zimezoeleka. Dawa hizo zinakazi ya kudhibiti dalili hizi ikiwa ni pamoja na kutibu matatizo mengine ya afya  ambayo yanaweza kuwepo sasa. Yanaweza kufanya kazi ya kuboresha ubora wa maisha,kushusha  chini  kuendelea kwa kushindwa kwa moyo na kupunguza hatari ya matatizo mengine ambayo yanaweza kutokea kutokana na kushindwa kwa moyo. Ni muhimu sana kutumia madawa sahihi hasa kama yalivyoagizwa na daktari.
Idadi kubwa ya dawa mbalimbali zinahitajika kwa ajili ya watu ambao wanapatwa na hali ya kushindwa kwa moyo. aina ya kawaida ya dawa ambazo zinaagizwa kwa wagonjwa wa kushindwa kwa moyo ni pamoja na dawa za kuzuia ACE, dawa za kupanua mishipa ya damu, dawa za kusaidia mwenendo wa moyo,dawa ya kuyeyusha damu, dawa ya kuvunja mpito wa kalisi, na dawa ya kupunguza kolesto. Kulingana na aina ya uharibifu ambao mgonjwa ameteseka nao na kusababisha msingi wa kushindwa kwa moyo, yeyote ya madaraja ya madawa hayo au mchanganyiko wake unaweza kutumika. Wagonjwa wenye matatizo ya moyo kusukuma damu watatumia mjumuisho wa dawa tofauti na zile wanazotumia wale ambao wanakabiliwa na matatizo ya moyo kujaa. Uwezekano wa hatari ya mwingiliano wa dawa unaweza kutokea wakati dawa tofauti zinapochanganywa pamoja na kufanyakazi dhidi ya kila mmoja. [4] dawa zote zina madhara yake. Nyingi juu-ya-zinazotumika kama dawa zinaweza kusababisha hali ya kushindwa kwa moyo kuwa mbaya zaidi.
Vitanuzi
Nitreti kama vile nitrogiliserini mara nyingi hutumika kama sehemu ya matibabu ya awali kwa ajili ya ADHF.
chaguo jingine ni nesiritidi, ingawa ni lazima tu kuchukuliwa kama matibabu ya kawaida yamekuwa hayana mafanikio au imeonekana kama ni ghali zaidi kuliko nitrogiliserini na haijawahi kuonesha kuwa na faida yoyote ya ziada.
Dawa ya kuongeza mkojo
Kushindwa kwa moyo kwa kawaida kunahusishwa na hali ya  ujazo mkubwa wa kupitiliza. Basi wale walio na ushahidi wa maji kuwa mengi wanatakiwa wapatiwe matibabu ya awali ya kitanzi cha kuzuia kuongezeka mkojo. Kutokana na kukosekana kwa dalili za kiwango cha chini cha msukumo wa damu ndani ya mishipa baruti kari mara nyingi hutumika pamoja na tiba ya kuongeza mkojo kuboresha dalili msongamano. [3]
Hali ya ujazo inatakiwa iendelee kufanyiwa tathmini ya kutosha. Baadhi ya wagonjwa wa ugonjwa wa kushindwa kwa moyo wenye usugu wa dawa ya kuongeza mkojo wanaweza kuwa na ongezeko la mkojo zaidi. Katika matukio ya mtanuko wa moyo pale moyo unapopokea damu kushindwa kufanya kazi yake vizuri pasipo kusinyaa kwa moyo pale unapopeleka damu kwenye mishipa kushindwa kufanya kazi yake vizuri,kimiminika kikirejeshwa katika hali njema inaweza kwa kweli kuboresha mzunguko na kupunguza kiwango cha moyo, ambacho kitawezesha vyumba vya chini vya moyo kuwa na muda zaidi wa kujaza. Hata kama mgonjwa anajawa na maji mengi katikati ya seli za tishu, kimiminika kikilejeshwa katika hali njema inaweza kuwa njia ya kwanza ya matibabu kama mgonjwa ana msukumo mdogo wa damu. mgonjwa huweza kwa ukweli kutumia usambazaji uliopo wa ujazo kutokea ndani ya mishipa ya damu, ingawa endapo msukumo mdogo wa damu ni kutokana na mshtuko au ugonjwa wa moyo, maji ya ziada yanaweza kufanya hali kuwa mbaya. Endapo mgonjwa anamzunguko wa ujazo wa kutosha, lakini kuna mwendelezo wa ushahidi wa kutotosha uingizaji wakimiminika kwenye mwisho wa mishipa ya fahamu, athari ya msinyao wa misuli unaweza kuonekana. Katika hali fulani, kifaa cha kusaidia chumba cha moyo cha kushoto (LVAD) huwa ni lazima.
Mara baada ya mgonjwa kutulia, tahadhari zinaweza kugeuka nakuwa kutibu uvimbe wa mapafu na kuboresha hewa. dawa ya kuchochea mkojo inayowekwa ndani ya mishipa kwa ujumla ni njia ya awali. Hata hivyo, wagonjwa walio kwenye matumizi ya muda mrefu ya mfumo wa dawa za kuongeza mkojo wanaweza kuwa wavumilivu, na lazima dozi kuendelea kuongezeka. Kama viwango vya juu vya dawa inayotumika kuchochea mkojo ni duni,njia ya kuingiza dawa kwa kutumia sindano ndani ya mishipa au kuendelea kuongeza dawa kupunguza majimaji ndani ya mishipa inaweza kuwa sahihi. kitanzi cha dawa ya kuongeza mkojo hizi huweza kuwa pamoja na dawa za kuongeza mkojo zinazochochea mtiririko mkubwa wa maji kama vile metolazone ya kumeza au klorothiazide ya kuweka kwenye mishipa kwa ajili ya athari ya dawa kwenye mishipa. maandalizi ya kuweka dawa ndani ya mishipa yanapendelewa zaidi kwa sababu ya  nanma nyingi za kuchagua zinazotabirika. Wakati mgonjwa amezidiwa sana na maji, yanaweza kuendeleza uvimbe kwenye utumbo pia, ambao unaweza kuathiri ufyonzwaji wa dawa wa ndani.
Matibabu mengine
ACE inayozuia madhara ya kemikali na ARBs
Ufanisi na usalama wa ACE inayozuia madhara ya kemikali na vivunjivu vya kithibiti vipokezi haraka katika ADHF haijawahi kuwa masomo lakini kinadharia zinadhuru. mtu anapaswa kuwa amedhibitiwa kabla ya tiba aidha ya  haya makundi ya dawa kuanza. [5]
vizuizi vya -B
Vizuizi vya-B vikisimamishwa au vikipunguzwa kwa watu wenye shinikizo la chini la damu yaani BP. Hata hivyo muendelezo wa vizuizi vya-B kama shinikizo la damu ni la kutosha vinaweza kuwa sahihi. [6]
Mawakala wa kuathiri misuli
kuathirika kwa misuli inatokea kama msukumo mdogo wa damu (BP <90) upo.
dawa za usingizi
Dawa za usingizi kijadi zinatumiwa katika matibabu ya uvimbe wa mapafu wa ghafla unaotokana na kushindwa kwa moyo kwa ghafla. Mapitio  ya 2006 hata hivyo yalipata  ushahidi kidogo kusaidia hili zoezi. [7]
Uingizaji hewa
Mwendelezo chanya wa msukumo wa njia za hewa unaweza kutumika kwa kutumia barakoa ya uso; hii imeonekana kuboresha dalili kwa haraka zaidi kuliko tiba ya oksijeni peke yake, [8] na ina katika baadhi ya masomo imeonyeshwa kupunguza hatari ya kifo. [9] [10] Hali mbaya yakushindwa kupumua inahitaji matibabu na kuweka neli ndani ya koo na uingizaji hewa kwa kutumia mitambo.{
uchujaji wa hali ya juu
Uchujaji wa hali ya juu unaweza kutumika kuondoa maji maji kwa watu wenye ADHF yanayohusiana na kushindwa kwa figo. Mafunzo yamegundua kuwa huduma za afya zitapungua matumizi kwa siku ya tisini. [11]
Upasuaji
Baadhi ya matukio itahitaji ushauri unaoibuka na upasuaji wa kifua na moyo. Kushindwa kwa moyo kutokana na urudishaji damu ukiwa wa ghafla unatakiwa upasuaji wa dharura uanaohusiana na vifo kwa wingi. Kushindwa kwa Moyo huweza kutokea baada ya kupasuka kwa aneurisimu ya chumba cha moyo[[]]. Hayo huweza kutengenezwa baada ya uinifarakti wa maiokaridiali,utakuwa umesababisha kizuizi cha damu inayoathiri moyo,kama mpasuko katika ukuta huru. Kama mpasuko uko kwenye septamu ya ndani ya chumba cha moyo, inaweza kuunda ulemavu wa septali ya chumba cha moyo. Sababu nyingine za kuzuia damu inayoathiri moyo pia zinahitaji kuingilia kati kwa kutumia upasuaji, ingawa matibabu ya haraka pembeni mwa kitanda yanaweza kutosha. Ni lazima pia kuamua kama mgonjwa alikuwa na historia ya ugonjwa wa moyo tangu kuzaliwa kwa jinsi mara kwa mara anavyopata matatizo ya kuathiriwa kwa ndani kwa umbo la moyo pamoja na tishu hai za bandia na sehemu zinazopitisha damu nje ya mfumo wake ili kuendeleza uharibifu, na hivyo kusababisha  moyo kushindwa kusambaza damu kwa ghafla.
Katika baadhi ya matukio, madaktari hupendekeza upasuaji kutibu tatizo la msingi linalo pelekea kushindwa kwa moyo. [12] Taratibu tofauti zinapatikana kulingana na kiwango cha ulazima na ni pamoja na upasuaji wa ariteri ya kolonali ili kurejesha mfumo wa damu  kutengeneza valvu za moyo  au uingizwaji, au upandikizwaji wa moyo. Wakati wa taratibu hizi, vifaa kama vile pampu za moyo, kiratibisha mapigo ya moyo, au mashine ya kustua moyo inaweza kupandwa. Matibabu ya maradhi ya moyo yanabadilika kwa kasi na hivyo Matibabu mapya kwa ajili ya matibabu ya kushindwa kwa moyo kwa ghafla matibabu yameanzishwa kuokoa maisha zaidi kutokana na mashambulizi hayo mkubwa. [13]
upasuaji wa kurejesha njia ya damu  unafanywa kwa kuondoa mshipa kutoka kwenye mkono, mguu, au kifua na kubadilisha mshipa ulokuwa umefungwa katika moyo. Hii inaruhusu damu kutiririka kwa uhuru zaidi kwa kupitia moyo. Kukarabati valvu ni pale valvu inayosababisha  kushindwa kwa moyo inapofanyiwa matengenezo kwa kuondoa tishu zilizozidi ambazo zinasababisha msongamano mkubwa. Katika baadhi ya matukio, anuloplasiti inatakiwa kuchukua nafasi ya pete inayozunguka valvu. Kama ya marekebisho ya valvu hayawezekani,inabadilishwa na kuweka valvu ya bandia. Hatua ya mwisho ni moyo mbadala. Iwapo hali mbaya sana ya kushindwa kwa  moyo inakuwepo na madawa au taratibu zingine za kutibu moyo si za ufanisi, moyo wenye ugonjwa  unahitaji kubadilishwa.
Utaratibu mwingine wa kawaida unaotumiwa kutibu wagonjwa wa kushindwa kwa moyo ni angioplasiti. Ni utaratibu unaotumika kuboresha dalili za ugonjwa wa ariteri za koronari (CAD), kupunguza uharibifu wa misuli ya moyo baada  ya moyo kushambuliwa, na kupunguza hatari ya kifo kwa wagonjwa wengine. [14] utaratibu huu unafanywa kwa kuweka puto katika moyo ili kufungua ariteri ambayo imefungwa na atherosklerosisi yaani ugonjwa wa ariteri au ujenzi wa plaque juu ya kuta za ariteri. Wagonjwa ambao wanauzoefu wa kushindwa kwa moyo kwa sababu ya CAD au mashambulizi ya hivi karibuni ya moyo, wanaweza kufaidika kutoka utaratibu huu.
kiratibisha mapigo ya moyo   yaani pacemaker ni kifaa kidogo ambacho huwekwa ndani ya kifua au tumbo kusaidia kudhibiti mapigo ya moyo yasiyo sahihi. [15] Vinafanya kazi kwa kupeleka mapigo ya umeme kwenda kwenye moyo kwa kuharakisha moyo kupiga kwa kiwango kitakachoonekana kuwa cha kawaida na zinatumika kutibu wagonjwa wa mapigo ya moyo kutokuwa mazuri yaani arrhythmias. Zinaweza kutumika kutibu moyo ambao uko kwenye kundi la tachikaridia ambao unapiga kwa haraka, au bradikaridia ambao unapiga polepole mno.
Tazama Pia

Ugonjwa wa mshtuko wa moyo
Utaratibu wa Dori
Urudiaji wa undaji wa ventriko
Kuzidiwa kwa kimiminika

Marejeo

Moyo kushindwa kusambaza damu kwa ghafla


Lugha ya kwanza ni lugha ambayo mtu anaiongea kama lugha yake ya kwanza tangu utotoni, umri ambamo ni rahisi zaidi kuathiriwa na mazingira na hivyo pia kujifunza kusema kama watu wa kandokando.
Pia lugha hiyo huitwa lugha mama (kwa Kiingereza "mother tongue") kwa vile watu wengi hujifunza lugha yao ya kwanza kutoka kwa mama mzazi. Lakini hiyo si lazima: mara nyingine mtoto halelewi na mama, au kama analelewa, anatumia muda mrefu zaidi na watoto wenzake (hasa shuleni), hivyo anazoea lugha yao kuliko ile ya nyumbani, hata kama ni tofauti kabisa.
Kwa sababu hiyohiyo wapo watu wenye lugha mama zaidi ya moja.

Jamii:Lugha

Je, kadi ya kwanza  ya simu almaarufu kama


Kamoya Kimeu,  ( alizaliwa mnamo mwaka wa 1940) ni mmoja wa wachuma wa wa mabakaki ya kitambo (yaani fossil kwa lugha ya kimombo) waliofanikiwa sana duniani , pamoja na ushirikiano wake na wapaleontologia Meave Leakey na Richard Leakey walivumbua baadhi ya Akolojia muhimu zaidi. Kimeu alipata fuvu la homo habilis  fuvu lililokuwa linajulikana kama KNM ER 1813, na ni karibu mifupa kamili ya homo erectu]  iitwayo KNM-WT 15000 au Turkana Boy (pia inajulikana kama Nariokotome boy). Ana mabakai ya mamalia mbili za aina ya "Primates" kwa lugha ya Kiingereza ambazo zimatajwa baada yake: Kamoyapithecus hamiltoni  na Cercopithecoides kimeui.
Kimeu alianza kazi katika paleoanthropologia kama mfanyakazi wa Louis Leakey na Mary Leakey katika miaka ya 1950. Mwaka wa 1963 alijiunga na kundi la Richard Leakey, huku akiandamana naye hadi Mto Omo na Ziwa Rudolf (sasa Ziwa Turkana) mwaka wa 1967. Akawa kwa haraka msaidizi wa Richard Leakey's right-hand man, na alichukua udhibiti wa shughuli katika shamba ya Leakey wakati ambao alikuwa hayupo. Mwaka wa 1977 Msimamizi wa Majumba ya makumbuso au museums ukipenda wa Taifa la Kenya maeneo yote ya kabla ya historia (prehistoric) nchini Kenya.
Marejeo

Tazama Pia
Orodha ya fossila sites (na zilizounganishwa directory)
Orodha ya hominina (hominid) fossils (na picha)

Jamii:Waakolojia nchini Kenya
Jamii:Wapalentologia nchini Kenya
Jamii:Paleoanthropologists
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Watu walio hai


Irene Sanga ni mmojawapo kati ya wasanii wa muziki nchini Tanzania aliyefahamika kwa utunzi wa wimbo wake uiitwao "Salamu kwa Mjomba" uliyoimbwa na Mrisho Mpoto[1]
Maisha yake ya sanaa
Amekuwa na vipaji mbalimbali katika saanaa kama uchezaji, uandishi , uimbaji, mwandishi wa maishairi,na msimuliaji wa hadithi .Amewahi kutengeneza filamu ambayo inaeleza asili ya mlima unayopatika Mkoa wa Morogoro, mlima huo unaitwa Kolelo hivyo basi aliipatia jina ya hiyo filamu kama Kolelo. Pia anakipaji cha uandishi ameandika kipindi maalumu cha watoto katika runinga kiitwacho kilimani Sesame pia katika uandishi wa filamu kuna filamu iitwayo Chaguo ambayo ndiye yeye aliyeiandika: ilikuwa inahusu kuchagua mpenzi mmoja katika mahusiano kwa kujikinga katika maambukizo ya virusi vya ugonjwa wa UKIMWI.[2]
Mafunzo
Amekuwa akihudhuria mafunzo ya muziki ndani na nje ya Tanzania kama KIFF (KENYA)’’ na ZIFF (ZANZIBAR)’’[3].
Marejeo

jamii: Wasanii wa Tanzania


Kalenda ya Juliasi ni kalenda iliyoanzishwa kwa amri ya Julius Caesar mnamo mwaka 46 KK katika Dola la Roma. Ilichukua nafasi ya kalenda ya Kirumi iliyotangulia. Kalenda ya Juliasi ilibadilishwa na kalenda ya Gregori kuanzia karne ya 16 BK lakini ilikuwa kalenda rasmi katika nchi mbalimbali kama Urusi hadi karne ya 20. Mpaka leo ni kalenda ya liturgia katika kanisa la Kiorthodoksi.
Matengenezo ya mwaka 46 KK
Kaisari Juliusi alikuwa mtawala wa Kirumi aliyeamua kubadilisha kalenda ya kale iliyokuwa kalenda ya mbalamwezi. Majira yalikosa tarehe kamili katika kalenda hiyo hali iliyosababisha matatizo ya kiutawala.
Hivyo Caesar alimwajiri mtaalamu Mmisri Sosigenes atunge kalenda mpya inayofuata mzunguko wa jua. Kalenda hii iliitwa kwa heshima yake Kalenda ya Juliasi. Ilikuwa na miezi 12 yenye siku 30 au 31 na kipindi kimoja kifupi chenye siku 28 ambacho ni mwezi wa Februari ili kukamilisha siku 365 za mzunguko wa jua. Vipindi hivi viliendela kuitwa "mwezi/miezi" ingawa havikufuata tena mwendo wa mwezi mwenyewe. Kwa sababu muda wa mwaka wa jua ilijulikana kuwa na siku 365 1/4 kila mwaka wa nne siku ya nyongeza iliingizwa kama siku ya 29 ya mwezi wa Februari.
Mwaka 46 KK mwenyewe ilirefushwa kwa ajili ya sahihisho lile likawa na siku 445 ikiwa Warumi waliikumbuka kama "mwaka uliochanganyikiwa".
Majina na hesabu ya miezi
Sosigenes alitumia majina ya miezi ya kalenda ya kale yanayoendela kutumikwa hadi leo. Isipokuwa mwaka 44 KK baada ya kifo cha Caesar mwezi wa "Quintilis" ilipewa jina la marehemu ikaitwa "Julius" ndiyo Julai kwa Kiswahili. Mtwala mkubwa aliyefuata baada ya Julius Caesar alikuwa Augusto (anayehesabiwa kuwa Kaisari wa kwanza wa Kirumi) na mwezi wa Sextilis ulipewa jina lake kwa heshima yake ni mwezi wa Agosti kwa Kiswahili. Hata watawala wengine walijaribu kupachika majina yao kwenye mwezi fulani lakini ni majina ya Kaisari Juliusi na Augusto pekee yaliyodumu.
Miezi ya Septemba hadi Desemba inatunza kumbukumbu ya kwamba ilikuwa miezi ya saba hadi kumi katika kalenda ya kale ya kirumi.
Jina la mwezi - Neno la nambari la Kilatini
Septemba - septem (7)
Oktoba - octo (8)
Novemba - novem (9)
Desemba - decem (10)
Lakini hapakuwa na mapatano kuhusu mwanzo wa mwaka ni mwezi gani. Maeneo mbalimbali yalitumia mwanzo tofauti. Ni tangu karne ya 13 BK tu ya kwamba 1 Januari ilianza polepole kukubaliwa kuwa mwanzo wa mwaka katika nchi za Ulaya.
Kasoro za Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Juliasi ilikuwa na kasoro ambayo haikujulikana mwanzoni. Muda wa mwaka wa jua si siku 365 1/4 kamili. Hivyo mwaka wa kalenda ya Juliasi ulipita muda kamili ya mwaka wa jua kwa dakika 11 na sekunde 14.
Hadi karne ya 14 BK tofauti hii ilikuwa imefikia tayari jumla ya siku 7. Haya yalionekana hasa wakati wa Pasaka ambayo haikufuata tena utaratibu uliowekwa na Mtaguso wa kwanza wa Nisea.
Kwa sababu hiyo Mtaguso wa Trento wa Kanisa Katoliki uliamua kusahihisha kalenda. Ni Papa Gregori XIII aliyeita wataalamu waliofanya makadirio mapya.
Tangu mwaka 1582 kalenda ya Gregori ilipoanzishwa ikawa leo kalenda ya kimataifa.
Jamii:Kalenda


Wabusinenge (pia: kiholanzi: Bosneger (weusi wa porini), Maroon) ni neno katika kikreoli cha Surinam kwa ajili ya wakazi wenye asili ya Kiafrika ambao mababu yao walipelekwa Surinam kama watumwa lakini walikimbia na kuanza maisha huru porini mbali na mashamba ya mabawana wa zamani.
Kuanzia mwaka 1651 Waingereza walileta watumwa katika eneo la Surinam kama wafanyakazi kwenye mashamba ya miwa. Waholanzi walipochukua utawala wa sehemu hii ya "Guyana" waliendelea kujenga uchumi wa mashamba makubwa na kuingiza watumwa kutoka Afrika. Waafrika haya walitokea hasa kutoka Afrika ya Magharibi (Ghana, Togo, Benin, Dahomey) hadi Angola.
Waafrika wengine walifaulu kutoroka na kukimbia porini. Hapa porini walijenga makazi yao na kuishi maisha huru. Walianzisha makabila mapya na kuchagua viongozi wao. Makabila haya kwa kawaida yalitokana na ukoo wa mama aliyekumbukwa kuwa ametoka Afrika na kuzaa Amerika. Vikundi vikubwa ni: Wandyuka (pia: Aukani) na Wasaamaka. Wengine huitwa Paramaccani, Matawai, Aluku, Boni na Kwinti. Katika sensa ya Surinam ya mwaka 2004 wakazi 72,553 walijitaja katika kundi fulani ya Wabusinenge.
Historia yao ilianza baada ya Waingereza kuanzisha mashamba ya kwanza walipotumia kazi ya watumwa. Kuna taarifa ya 1690 ya kuwa kikosi cha weusi wa porini walishambulia shamba la mmoja Imanuel Machato kwenye mto Cassewijne, kumwua mwenyewe na kuondoka na watumwa wake. Waholanzi na pia Waingereza walijaribu mbinu mbalimbali kuwashinda wale weusi wa porini walioonekana na tishio kwa utaratibu wa utumwa na uchumi wa koloni. Lakini kuanzia mwaka 1749 Waholanzi walijaribu kupatana na Wabusinenge na 1760 ikawa na mkataba wa kwanza wa amani ambamo serikali ya koloni ilikubali uhuru wa kabila moja la Wabusinenge. Wale waliahidi kutopokea watumwa wapya wakimizi bali kuwarudisha kwa Waholanzi.
Katika koloni jirani ya Kiholanzi ya Berbice (leo: Guyana) kulitokea uasi mkubwa wa watumwa dhidi ya mabwana wao kuanzia tarehe 23 Februari 1763. Wazungu wote waliacha mashamba yao na kukimbilia mjini walipoweza kujitetea. Watumwa wengi waliondoka na kujificha porini baada ya kufika kwa wanajeshi Waholanzi waliokuja kukandamiza ghasia hii.
Kwa jumla Wabusinenge walifaulu kujipatia uhuri zaidi ya miaka 100 kabla ya Waholanzi kutangaza mwisho wa utumwa. Kutokana na maisha yao ya pori wameendeleza utamaduni tofauti na weusi walioendelea kuishi kwenye mashamba na mjini na kupewa uhuru tangu 1863. Hadi leo wanaonekana kama kikundi cha pekee katika Surinam. Utamaduni huu wa pekee ulikuwa pia tabia muhimu katika vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Surinam mnamo mwaka 1985/1987 ambako Wabusinenge walikuwa na jeshi lao la pekee.
Viungo vya Nje

 (Organisatie van Marrons in de Nederlandse samenleving)

Jamii:Surinam
Jamii:Utumwa


Amani James Pausen Temba au "Mheshimiwa Temba" (kifupi Mh Temba) ni Mwanamuziki wa Rap na Hip Hop Kutoka Jijini Dar es Salaam Tanzania, Na pia ni Mwanachama Kiongozi wa Tmk Wanaume Family yenye makazi yao huko Temeke Jijini Dar es Salaam Tanzania,
Mh Temba alizaliwa mwaka 1980 na kupata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Temeke na baadaye kujiunga na shule ya sekondari ya Nuru Yakini ambako alisoma kwa miaka miwili kabla ya kuhamia sekondari ya Makongo, alisoma Makongo kwa mda wiki moja tu na kwenda kujiunga na sekondari nyingine inayomilikiwa na Jeshi ya Jigetemee baada ya kupata ofa ya kusomeshwa bure na uongozi wa shule hiyo enzi hizo ukiwa chini ya Luteni kanali Fabian Massawe ambaye sasa ni Mkuu wa wilaya ya kinondoni.
Maisha ya Muziki
Mwanzoni alitokea kwenye kundi flani liitwalo "Manduli Mobb" walifanya nyimbo kadha wa kadha ikiwemo ile ya 'Maskini Jeuri' walishirikiana na 'Juma Nature' hiyo ilikuwa mwaka 2000 baadae kundi lika tawanyika na kila mtu kuanza kufanya kazi za muziki akiwa peke yake na sio na kundi tena, alio anza kutoa nyimbo yake peke alikuwa "Bwana Mkubwa" baadae Mh Temba nae akatoa nyimbo yake ya kwanza ilioitwa "Nakumaindi" ilikuwa mwaka 2001 Mwishoni ambayo ilitayarishwa na Muuandaaji Papa Lavu maarufu kama Bonny Lavu.
miaka iliyo fuatia akajiunga na Tmk Wanaume enzi hizo 'Juma Nature ajatoka kwenye kundi la Tmk Wanaume Mh Temba akatoa nyimbo nyingine iliyoitwa "Nampenda Yeye" ambayo aliimba na Dully Sykes nayo ilivuma sana na kumpa heshima kubwa katika medani ya Muziki Tanzania baadae akawa anapata ushirika mwingi tu na wasanii mbali mbali.
temba ametengeneza tovuti
tovuti ya temba ni:
temba's official website:

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Bongo Flava
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa Kizazi Kipya
Jamii:Hip Hop ya Bongo
Jamii:Watu walio hai


Mume wa  Nancy Abraham Sumari anaitwa nani?


Kratom (jina la Kilatini: Mitragyna speciosa) ni mti wa kijani wa kitropiki katika familia ya kahawa (Rubiaceae) wenye asili ya kusini mashariki mwa Asia. Mti huu unapatikana kwa wingi nchi za Thailand, Indonesia, Malaysia, Myanmar, na Papua New Guinea ambako umetumika kama dawa ya asili tangu karne ya 19.
Hadi mwaka wa 2018, hakuna majaribio ya kisayansi yaliyofanywa ili kuelewa madhara ya kratom kwa afya.[1] Baadhi ya watu hutumia mti huu kama dawa ya kupunguza maumivu ya muda mrefu, kwa kutibu madhara ya kuacha matumizi ya madawa ya kulevya kama heroini, opioidi au kwa ajili ya burudani.
Madhara madogo ya kawaida yanayotokana na mti huu ni pamoja na kichefuchefu, kutapika, na kuvimbiwa. Madhara makubwa ni pamoja na shinikizo la damu, kuwa mteja wa kudumu wa dawa hii, shida ya kulala, sumu ya ini. Mti huu huweza pia kusababisha kifo. Nchini Marekani, kulikuwa na vifo kumi na tano kutokana na matumizi ya kratom kati ya mwaka 2014 na 2016. Matumizi yake ni kinyume cha sheria kwenye nchi mbalimbali za Ulaya kama vile Uingereza na Ufaransa. Nchini Marekani majimbo yake yana sheria zinazotofautiana kidogo kuhusu matumizi yake.
Kwenye jamii ambako mti huu unapatikana, Kratom imekuwa ikitumika kama dawa ya asili au mitishamba. Majani yake hutafunwa kupunguza maumivu ya mifupa na kuongeza nguvu, hamu ya chakula na matamanio ya kujamiiana kama vile miraa na kokaini. Majani yake hutumika kutibu majeraha. Hutumika pia kutibu kikohozi, kuharisha na matatizo ya tumbo. Majani yake hutumiwa pia na wafanyakazi wa kazi ngumu ili kuondoa uchovu. Tofauti za matumizi yake hutegemea pia aina za mti wenyewe maana kuna aina mbalimbali zinazotofautiana kati ya nchi na nchi.[2] Huko Thailand Kratom ilitumika kama kitafunio cha kukaribisha wageni na pia ilitumika kwenye ibada za miungu ya jadi.[3]

Marejeo

Viungo vya nje

Jamii:Rubiaceae
Jamii:Madawa asilia
Jamii:Madawa ya Kulevya

Je,jina ya kisayansi ya mti wa Kratom ni?


Hekaya za Abunuwasi ni mkusanyo wa hadithi fupi zinazosimulia habari za Abunuwas. Hadithi hizi hazina uhusiano na Abu Nuwas, mshairi Mwarabu aliyeishi Baghdad mnamo mwaka 800 BK.
Abunuwasi wa hekaya ni mjanja anayeshindana mara kwa mara na tabia mbaya za watu wenzake kama vile walafi, matajiri wasio na huruma, akiwadanganya kwa kutumia mbinu zao wenyewe. Mara nyingi hadithi zilezile zinasimuliwa pia katika nchi nyingine za Waislamu kwa majina kama hekaya za Nasreddin, Guha au "hekaya za Mullah".[1]
Mchoraji Mtanzania Godfrey Mwampembwa (anayejulikana kwa jina la Gado) alitunga kitabu cha vibonzo kwa jina la Abunuwasi kinachosimulia tatu za hekaya zake.[2] The book was published by Sasa Sema Publications in 1996.[3]
Mfano 1
Kuna wakati, Abunuwasi aliamua kuwa mfuga mbuzi. Alinunua mbuzi wa kufuga huku  akiwa na lengo la kujiongezea kipato chake pindi mbuzi huyo atapoanza kuzaa, ili awafuge ndama wawe wengi na kumuwezesha kuwa tajiri kuliko wote waliokuwepo katika mji ule..
Siku moja Abunuwasi akipokuwa anampeleka mbuzi wake malishoni, alikuta kiatu kimoja kizuri sana katikati ya njia. Alisimama na kukiangalia. Kiatu kilipendeza machoni mwake ila akasema "kiatu hiki ni kizuri lakini mbona kipo kimoja tu?" Alitafuta kiatu cha pili pembezoni mwa njia ila hakukiona. Alipoona hawezi kuvaa kiatu kimoja, aliamua kukiacha palepale. .
Abunuasi akachukuwa mbuzi wake na mbele kidogo akaona kile kiatu cha mguu wa pili. Abunuwas alishangaa na akaona bora angelikichukua kile cha mwanzo kwa sababu cha pili kimepatikana.
Aliporudi pale mwanzo kukitafuta alichokiacha awali lakini hakukikuta tena, alijaribu kukitafuta lakini hakukiona. Basi akadhani kuna mtu amekiokota. Akarudi haraka alipomfunga mbuzi wake nako pia hakumkuta mbuzi wala kile kiatu kimoja. Mwisho akawa amemkosa mbuzi na viatu, Ndoto zote za Abunuwasi kupata utajiri zikaruka na akabaki na umasikini wake kwa sababu ya tamaa yake.
Marejeo

Je, Abunwasi na mwandishi Abu Nuwas wana sifa zipi zinazo fanana?


2030 ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Roma Mkatoliki. Wimbo ulirekodiwa mnamo mwaka wa 2012 kupitia studio ya Tongwe Records chini ya utayarishaji wake Jay Rider. Kama jinsi ilivyo kawaida ya Roma, wimbo unalenga masuala ya kijamii zaidi kuliko habari za starehe. Maelezo ya ndani yanabashiri au kutazamia namna Tanzania ya 2030 jinsi itakavyo kuwa. Hasa anaponda sera za serikali ya CCM namna inavyoendesha nchi na huu mmong'onyoko wa udini unaoendelea kuikumba Tanzania kwa kipindi hiki.
Katika wimbo, ametaja mauaji ya Mapadri na Masheikhe. Hina haja ya kutukana Quran wala Biblia. Anaimba kwa amani zote kuhakikisha ya kwamba haiegemei upande wa mtu yeyote ndani yake.
Viungo vya Nje
 on YouTube

Jamii:Nyimbo za Roma
Jamii:Nyimbo za 2012
Jamii:Nyimbo za 2013


Vito Mannone (alizaliwa 2 Machi 1988) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Italia ambaye anacheza katika nafasi ya golikipa katika Ligi Kuu ya Uingereza.
Wasifu wa Klabu
Wasifu wa hapo awali
Mannone alitia saini mkataba na Arsene Wenger katika mwaka wa 2005, akiungana na Arsenal kutoka timu ya Atalanta katika mkataba wa miaka tatu na kulipa ada ya £ 350.000 ya fidia, kwa kuwa hakuwa ameunda mkataba na timu hiyo ya Uitalia. Yeye alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya Arsenal katika mechi ya kirafiki dhidi ya Barnet mnamo 16 Julai 2005.Arsenal ilishinda mechi hiyo 4-1.
Muda wa mkopo akiwa Barnsley
18 Agosti 2006, Mannone alihamia timu ya Barnsley kwa muda wa miezi mitatu katika mpango wa mkopo, alitarajiwa ,kung'ang'ania nafasi ya golikipa na Nick Colgan. Mannone ,alipokuwa Barnsley, hakufurahia - katika mechi yake ya kwanza dhidi ya Preston North End mnamo 22 Septemba 2006, aliingia mechi kama mchezaji mbadala baada ya Colgan kuonyeshwa kadi nyekundu. Alikuwa na bahati mbaya alipofanya Preston kushinda kwa kupiga mpira na ukagonga kichwa cha Patrick Agyemang na kuwa bao. Katika mechi iliyofuata dhidi ya Luton Town, alianza katika mechi hiyo badala ya Colgan,akafanya kosa na akafungwa na Ahmet Brkovic,wakashindwa.
Kurudi Arsenal
Aliumia katika goti lake,hili jeraha likakatiza muda wake wa mkopo na akarudi Arsenal kwa matibabu.
Kulikuwa na uvumi kuwa alikuwa anaenda Ligi Kuu ya Scotland kucheza katika timu ya Inverness CT hapo Januari 2007. Mpango huo haukufaulu walipokosa kumthibitishia kuwa atacheza katika timu ya kwanza. Alihusishwa na mpango wa mkopo kuenda kucheza katika timu ya Gretna katika Ligi Kuu ya Scotland katika mwaka wa 2007.Mpango huo haukufaulu pia.
Mannone alicheza mara kwa mara chini ya Lukasz Fabianski katika kampeni ya Arsenal katika Shindano la Kombe la League ya mwaka wa 2007-08. Hata hivyo,hakucheza hata mechi moja katika mechi tano ya klabu hiyo katika shindano hilo.Walitolewa kutoka kwenye shindano na timu ya Tottenham Hotspurs. Mnamo 19 Desemba 2007, Arsenal ilitangaza kuwa Mannone alikuwa ametiaa saini mkataba mpya wa muda mrefu. [12] Hapo 19 Aprili 2008, yeye alikuwa mmoja wa wachezaji waliochaguliwa katika mechi yake ya kwanza dhidi ya Reading katika Uwanja wa Emirates lakini hakucheza mechi hiyo.Jens Lehmann ndiye aliyelinda lango.
Kufuatia kuondoka kwa Jens Lehmann katika mwaka wa 2008, Mannone akawa chaguo la tatu katika nafasi ya golikipa , akifuata MAnuel Almunia na Lukasz Fabianski. Mannone alibadilisha nambari yake ya jezi kutoka #40 kuwa #24 katika mwanzo wa msimu wa 2008-09 baada ya aliyekuwa #24 ,Almunia, kupewa jezi #1. 19 Julai 2008, yeye alicheza nusu ya pili ya mechi ya kabla ya msimu ya kirafiki dhidi ya Barnet huko Underhill huku akikosa kufungwa bao. Kabla ya msimu kuanza , alicheza katika mechi 4 katika timu ya kwnza ya Arsenal akiingia kama mchezaji mbadala wakati wote katika nusu ya mechi.
Alicheza mechi yake ya kwanza muhimu akiwa Arsenal katika mechi ya mwisho ya msimu wa 2008-09,dhidi ya Stoke City mnamo 24 Mei 2009.~ Arsenal ilishinda mechi hiyo 4-1. [14]
Msimu wa 2009/10
Manuel Almunia na Lukasz Fabianski walipokuwa wameumia, Vito alicheza katika mechi yake ya kwanza katika Shindano la Mabingwa la UEFA dhidi ya Standard Liege, mechi ya Arsenal ya kwanza katika mkondo wa vikundi mnamo 16 Septemba 2009. Mechi hiyo ilianza vibaya sana,huku akifungwa mabao mawili katika dakika tano za kwanza,bao moja likiwa mkwaju mkali wa Mangala ambao ulimshinda Vito na kuingia.Bao la pili lilikuwa mkwaju wa penalti baada ya Jovanovic kutendewa maovu na William Gallas. Hata hivyo, Arsenal ilifanya juhudi na kushinda mechi hiyo 3-2 kwa mabao ya Nicklas Bendtner,Thomas Vermaleen na Eduardo da SIlva.
Manuel Almunia alpokuwa bado nje, Mannone alicheza katika mechi yake ya pili ya Ligi Kuu ya Uingereza dhidi ya Wigan mnamo 19 Septemba 2009. Mannone hakufungwa bao lolote katika mechi hiyo walioshinda 4-0. Mannone pia hakufungwa bao lolote katika mechi dhidi ya Fulham katika uga wa Craven Cottage mnamo 26 Septemba. Katika mechi hiyo,aliokoa Arsenal kwa kulinda lango kwa umahiri mkubwa na akashinda tuzo la Mchezaji Bora Katika Mechi,Arsenal walishinda 1-0. Mannone alisema kuwa mechi hiyo ndiyo iliyokuwa bora kabisa katika kazi yake ya kuwa golikipa. Hakufungwa bao lolote katika ushindi wa 2-0 dhidi ya Olympiakos katika Shindano la Mabingwa la UEFA mnamo 29 Septemba.
Tarehe 17 Oktoba 2009,Mannone aliteuliwa kama golikipa katika timu ya kwanza badala ya yule wa hapo awali,Manuel Almunia, aliyekuwa akiugua maradhi fulani.Hii ilionekana kuwa kuonyesha imani katika Mannone na kuuliza maswali juu ya nafasi ya golikipa ilikuwa ya nani.
Wasifu wa Kimataifa
Tarehe 13 Novemba 2009, Vito alicheza kwa mara ya kwanza timu ya Uitalia ya vijana walio chini ya umri wa miaka 21 katka mechi dhidi ya Hungaria.
Takwimu ya Wasifu

Marejeo
^ - , BBC Sport,
^ -  Espn,
^ . BBC Sport. .
^ : Mannone misfortune gifts Preston the points". The Independent. .
^ . BBC Sport.
^ .
^  icScotland. .
^  Arsenal.com.
^ BBC. 24 Mei 2009. . .
^
^. ESPN.
Viungo vya nje
 at Soccerbase

Jamii:Wachezaji mpira wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai

Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?