Papai ni tunda la mpapai ("Carica papaya"), mti wa familia Caricaceae. Unaasili ya Amerika ya Kusini na ya Kati na unakuzwa huko Meksiko, karne kadhaa kabala ya kuibuka kwa tamaduni mpya za huko Amerika.
Ni mti mrefu wenye shina la urefu wa mita 5 mpaka 10, wenye majani yaliojipanga yaliojizungusha na kujishikiza juu kwenye shina la miti, shina kwa upande wa chini huwa na makovu mengi kuonesha sehemu ambayo majani yalikuwa majani ya mpapai ni makubwa sm 50 – 70 kwa upana, maua yake ni madogo na hutokea sehemu yalipochomoza majani, hutengeneza tunda papai lenye urefu wa sm 15- 45, na upana wa sm10 – 30. Tunda huiva pale linapokuwa laini ( kama vile parachichi au zaidi) na ngozi yake inapokuwa na ngozi yake inapo karibia rangi ya chungwa ladha ya chungwa hukamilana na ile kati ya nanasi na peasi, ingawa huwa ya utulivu bila ya uchungu wowote.
Wingi na matumizi ya papai
Kutoka asili yake ya Meksiko, Puerto Rico, Amerika ya Kati na kusini mwa Asia.
Papai lililoiva huliwa bila ya maganda wala mbegu zake papai bichi huliwa baada ya kuchemshwa na kupimwa pamoja na saladi ya michemsho mingine.
Papai bichi na mti wake huwa na utovu. Yenye kemikali inayoitwa papaini ambayo hutumika kulainisha nyama kwa kuvunjavunja protini iliyondani yake. Uwezo wake huu wa kulainisha nyama ngumu umetumiwa tangu enzi za zamani na watu wa kale.
Wanawake huko Uhindi, Pakistani na Sri Lanka walitumia sana papai kama njia ya kuzuia mimba na hata kutoa mimba wanawake waliokuwa utumwaniai pia walionekana sana wakitumia sana papai ili kuzuia wasishike mimba na kuwazaa watoto wao utumwani imegundulika hatambegu za papai nazo huweza kusababisha kuondoa uwezo wa kuzaa kwa wanaume.
Shina na matawi ya mipapai pia yanatumika kutengenezea kamba. Mbegu zaidi za mipapai huweza kuliwa na zina radha kali sana. Husagwa na wakati mwingine na kutumiwa kama mbadala wa pilipili. Sehemu fulani za Asia, majani machanga ya mpapai huchemshwa kwa mvuke na kuliwa kama spinachi. Sehemu fulani duniani majani ya mpapai hunyweshwa na chai kama dawa ya kutibu malaria, japo hakuna ushahidi wa kutosha juu ya matibabu haya.
Hatari ya matumizi ya papai na mazao yake
Tunda la papai, mbegu na utomvu wake, pia majani yake yana kiwango kikubwa cha carpaine’ kemikali inayoondoa minyoo kwenye mwili lakini matumizi ya kiasi kikubwa huweza kuwa hatari. Inafahamika kuwa mapapai mabichi yanaweza kusababisha kutoka kwa mimba kutokana na kiwango kikubwa cha kemikali ya  Latex ambayo husababisha kuta za uterasi kusinyaa japo haijathibitishwa bado.
Kula sana mapapai kama ilivyo kwa karoti, huweza kusababisha ugonjwa wa karotinemia ambapo nyayo na viganja huwa vya rangi ya njano japo hakuna madhara yoyote.
Jamii:Matunda


Yobes Ondieki  (mzaliwa 21 Februari 1961 katika katika wilaya ya Kisii, Nyanza) ni mwanariadha wa 5000m wa zamani wa Kenya aliyeshinda mashindano ya dunia mjini Tokyo 1991. Katika mwaka uo huo aliweka rekodi isiyokaa ya mita 5000 ya kenya ya dakika 13.02.82 huko mjini Zürich. Alishiriki katika fainali za Olimpiki za miaka ya 1988 na 1992 lakini  hakushinda medali.
Ondieki alijulikana kwa zoezi zake ngumu na uwezo wake wa kukimbia daima kwa mwendo wa kasi. Hata hivyo, alikosa nguvu za kutosha za kumaliza, udhaifu uliotumiwa na wapinzani wake kumshinda katika Olimpiki ya mwaka 1992 katika fainali ya 5,000 m hukoBarcelona. (Baadhi yenu mtakumbuka kuwa mwaka wa 1992 ulikuwa mara ya kwanza na ya pekee ambapo mtu mweupe (Dieter Baumann)  alishinda finali za mita 5000 katika Olimpiki tangu Said Aouita kushinda mwaka 1984.) Mwaka 1993, Ondieki alikuwa mwanariadha wa kwanza kuvunja kizuizi cha dakika 27 akikimbia mita 10000 katika michezo ya Bislett huko Oslo.
Ondieki alifunga ndoa na Lisa Martin, mwanariadha wa Australia. Mwaka 1990 walikuwa na mtoto msichana aitwaye Emma Ondieki. Sasa hivi, Ondieki na Martin wameachana.
Mnamo Septemba 1991 yeye na Martin walihudhuria AFL Grand Final ya mwaka wa 1991 kama sehemu ya burudani kabla ya michezo.
Marejeo
Vidokezo

Viungo vya nje
 at IAAF

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanariadha wa umbali wa kati
Jamii:Wanariadha wakenya wa umbali mrefu
Jamii:Wanariadha katika Olimpiki ya 2008
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki wa Kenya


Kofi Annan (8 Aprili 1938 - 18 Agosti 2018)  alikuwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa 1996 - 2006. Annan na Umoja wa Mataifa walipata Tuzo ya Amani ya Nobeli mwaka 2001. Alikuwa mwanzilishi na mwenyekiti wa Kofi Annan Foundation na pia mwenyekiti wa Elders, shirika la kimataifa lililoanzishwa na Nelson Mandela.
Maisha
Alizaliwa huko Kumasi, Ghana. Alipewa jina Kofi kuonyesha kuwa alizaliwa siku ya Ijumaa kuendana na utamaduni wa Ashanti. Jina Annan linamaanisha kuwa alikuwa ni mtoto wa nne kuzaliwa.
Elimu
Annan alienda shule ya Mfantsipim katika mji wa Cape Coast, Ghana (1954-1957). Baadaye, alienda Kumasi shule ya sayansi na teknolojia (sasa ni Kwame Nkruma Shule ya sayansi na teknolojia) kwa mwaka mmoja. Msaada kutoka Taasisi ya Ford ulimwezesha kusoma uchumi katika chuo kikuu cha Macalester, Saint Paul, Minnesota. Alipomaliza shahada ya kwanza mwaka 1961, alisoma mahusiano ya kimataifa katika chuo kikuu cha kimataifa masomo katika Geneva, Switzerland (1961-62). Alisoma katika chuo kikuu cha MIT, shule ya Sloan, na alipata shahada ya M.S.
Mtumishi wa Umoja wa Mataifa
Baada ya masomo ya uchumi alijiunga na huduma ya Umoja wa Mataifa mwaka 1962 katika WHO. 1974-1976 alifanya kazi Ghana halafu akarudi tena huduma ya UM. Akapanda ngazi kuwa Makamu wa Katibu Mkuu mhusika wa usalama aliwajibika kusimamia shughuli za wanajeshi walio chini ya UM.
Alihusika na vita ya Rwanda pia ya Yugoslavia ambako wanajeshi chini ya bendera ya UM walishirikiana.
Katibu Mkuu
Mwaka 1996 alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa UM, akarudishwa cheo mwaka 2001. Tangu 1 Januari alifuatwa ofisini na Ban Ki-moon.
Mpatanishi nchini Kenya
Mwaka 2008 Annan alirudi katika habari za kimataifa alipofika Kenya kwa shabaha ya kupatanisha viongozi wa kisiasa waliopigana juu ya matokeo ya uchaguzi wa rais wa Kenya 2007. Akisaidiana na Grace Machel na rais mstaafu wa Tanzania Benjamin Mkapa aliendesha majadiliano kati ya wawakilishi wa ODM na PNU kwa muda wa wiki 5. Akafaulu kuleta mapatano ya ushirikiano kati ya pande zote mbili.
Maisha ya binafsi
Kofi Annan ameoa mara ya pili. Mke wake Nane Maria Annan anatoka Uswidi. Ana watoto watatu.

Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Viongozi wa Afrika


ሃግሬ ኤርትራ
Hagärä Ertra

(Bendera ya Eritrea)(Coat of Arms of Eritrea) Kaulimbiu ya Taifa: Nie nieWimbo wa TaifaErtra, Ertra, ErtraLugha za TaifaTigrinya, Kiarabu
na KiingerezaMji MkuuAsmaraRaisIsaias AfwerkiEneo
- Total
- % MajiKadiriwa 101th
 117,600 km²
 AchaIdadi ya Watu
- Makadirio (2014)
- Jumla (2002)
- Chumo cha Umma kugawa na EneoKadiriwa 107th
 6,380,803
 4,298,269
 51.8/km² (154th)GDP (PPP)
- Jumla
- Kwa Kila Raia (Per capita)
2005 estimate
 4,250 (155th)
917 (177th)Uhuru
- Kadirifu
- BarabaraKutoka Ethiopia (Uhebeshi)
Mai 29, 1991
Mai 24, 1993FedhaNakfaSaa za EneoUTC +3Intaneti TLD.erKodi ya simu291
Eritrea ni nchi ya Afrika kaskazini-mashariki.
Upande wa Magharibi imepakana na Sudan, upande wa Kusini imepakana na Ethiopia, na Kusini-Mashariki kuna nchi ya Djibouti. Mashariki na Kusini-Mashariki Eritrea ina pwani ndefu ya Bahari ya Shamu. Eneo hili lote hujulikana pia kama Pembe ya Afrika.
Jina
Jina la nchi limetungwa mnamo mwaka 1890 na wakoloni wa Italia kutokana na neno la Kigiriki "erythraîa" linalomaanisha “bahari nyekundu”. Hii ni kwa sababu Bahari ya Shamu iliitwa "Sinus Erythraeus" na mabaharia Wagiriki au “Mare Erythraeum” kwa Kilatini na Waroma wa kale – maana yake ni "bahari nyekundu" – kwa Kiingereza “Red Sea”.
Jiografia

Eritrea iko katika eneo la Pembe la Afrika na ina Bahari ya Shamu upande wa kaskazini mashariki. Kwa mchanga wa pwani uliyo eneo kame pahali pa kutega samaki ni Funguvisiwa vya Dahlak.
Eneo ambalo liko kwa milima kusini si kame vile, lakini hali ya hewa ni poa. Mlima wa juu zaidi ni Soira, ambao uko kati ya Nchi Eritrea, mita 3018 juu ya bahari.
Miji
Mji mkuu wa Eritrea ni Asmara na miji mingine ni kama vile mji wa bandari Assab kusini mashariki, na pia miji kama Massawa na Keren.
Eneo

Eritrea imegawiwa katika maeneo 6:
Kati (Maekel)
Anseba
Kisini ziwa lekundu (Debubawi-Keih-Bahri)
Kaskazini ziwa lekundu (Semienawi-Keih-Bahri)
Kusini (Debub)
Gash-Barka
Historia

Hadi karne ya 19 maeneo ya Eritrea yalikuwa sehemu ya Ethiopia.
Pwani ilikaa karne nyingi chini ya utawala wa Uturuki au baadaye Misri kama nchi zenye nguvu kwenye Bahari ya Shamu.
Historia ya Eritrea kama eneo la pekee jinsi ilivyopata uhuru mwisho wa karne ya 20 ilianza na ukoloni wa Italia.
Mwanzo wa ukoloni wa Italia
Mnamo Novemba 1869 kampuni ya biashara ya Kiitalia ya Rubattino ilinunua bandari ya Assab kutoka kwa sultani wa Afar. Ilikuwa inatafuta kituo kwa meli zake zilizoanza kupita katika bahari ya Shamu baada ya kufunguliwa kwa Mfereji wa Suez mwaka uleule.
Serikali ya Misri ilipinga mapatano hayo kwa sababu ilidai eneo lilikuwa chini ya amri yake. Makubaliano hayakufikiwa hadi 1882, serikali ya Italia ilipochukua moja kwa moja mali ya kampuni kama koloni lake la kwanza katika Afrika.
Tangu kuporomoka kwa utawala wa Misri nchini Sudan, baada ya vita vya Al-Mahdi, Misri ilijiondoa pia katika pwani ya kusini mwa bahari ya Shamu. Italia ilitumia nafasi hiyo na tarehe 5 Februari 1885 ilipeleka wanajeshi mjini Massawa na kuitangaza kuwa koloni lake.
Waitalia waliendelea kuunganisha maeneo yao ya Assab na Massawa. Baadaye walijaribu kupanua utawala wao kutoka tambarare za pwani hadi nyanda za juu zilizokuwa chini ya Dola la Ethiopia.
Negus Yohanne IV hakufurahia kufika kwa Italia kwa sababu aliamini ya kwamba Massawa iliahidiwa kwake baada ya kuwasaidia Wamisri kujiokoa mbele ya jeshi la Al-Mahdi. Hivyo upanuzi wa Italia katika nyanda za juu ulikutana na upinzani.
Tarehe 26 Januari 1887 jeshi la Waitalia 587 walioelekea kaskazini lilishambuliwa karibu na Massawa kwenye kijiji cha Dogali na kushindwa na Ras Alula aliyekuwa mtemi chini ya Negus ya Ethiopia. Waitalia walipaswa kuongeza wanajeshi 13,000 ili kuhakikisha utawala wao.
Mkataba wa Wuchale na mapigano ya Adowa
Baada ya Yohanne IV kufariki katika mapigano na jeshi la Al-Mahdi, Waitalia walichukua nafasi hiyo ya kuziingia nyanda za juu za Tigray na kujenga vituo vyao huko.
Mfalme mpya Menelik II tarehe 2 Mei 1889 aliutia sahihi mkataba wa Wuchale uliokubali utawala wa Italia juu ya kanda ya pwani pamoja na maeneo kadhaa ya nyanda za juu za Tigray.
Waitalia walijaribu kumdanganya Negus katika mkataba huo kwa kuingiza maneno katika nakala ya Kiitalia yaliyosema "Ethiopia itakuwa chini ya ulinzi wa Italia". Menelik baada ya kuelewa haya alikana mkataba.
Italia ilijibu kwa kuvamia Ethiopia kwa jeshi kubwa. Jeshi hilo lilishindwa na Waethiopia katika mapigano ya Adowa tarehe 1 Machi 1896. Italia ilipaswa kukubali uhuru wa Ethiopia katika mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896. Ethiopia ilikubali mamlaka ya Italia juu ya koloni lake katika kaskazini.
Koloni la Eritrea
Baada ya kumaliza mashindano na Ethiopia, Italia tarehe 1 Januari 1890 iliunganisha maeneo yake yote katika koloni lililoitwa Eritrea kufuatana na jina la kale "Bahari ya Eritrea".
Katika kipindi hiki cha utawala wa kikoloni Eritrea ilitokea kama jamii na eneo la pekee. Koloni la Eritrea liliunganisha maeneo matatu yenye tabia za pekee:
kanda la pwani lililokuwa na historia ndefu ya biashara na mawasiliano na Uarabuni ng'ambo ya Bahari ya Shamu
kanda la Sahel katika kaskazini-magharibi lililowahi kuwa sehemu ya Sudan
kanda la nyanda za juu liliwahi kuwa sehemu ya utamaduni wa Watigray Wakristo
Italia ilianzisha miradi ya kufanya Eritrea chanzo cha malighafi kwa ajili ya uchumi wa Italia. Kijiji cha Asmara katika nyanda za juu kilikuwa mji mkuu wa koloni na kupanuliwa kuwa mji kwa ajili ya walowezi Waitalia. Asmara ilipambwa na majengo mazuri ya kisasa.
Katika miaka ya 1930 idadi ya motokaa zilizoendeshwa Asmara ilishinda idadi ya magari ya binafsi mjini Roma. Urithi huo wa majengo umekuwa sababu ya kuingiza Asmara katika orodha ya Urithi wa dunia ya UNESCO.
Waitalia walipanga na kujenga miji mingine kama vitovu vya biashara, mabandari, vituo vya kijeshi au vya kiuchumi.
Idadi ya wakazi wote ilikadiriwa kuwa takriban 200,000 mwaka 1890. Idadi hiyo iliongezeka haraka kufikia zaidi ya 600,000 mnamo 1939. Mabadiliko makubwa yalitokea hasa katika nyanda za juu ambako walowezi Waitalia walianzisha mashamba yao na miji mikubwa zaidi ilijengwa.
Idadi ya wasemaji wa Kitigrinya iliongezeka kutoka asilimia 35 mwaka 1905 kuwa asilimia 54 mwaka 1939.
Mwisho wa vita kati ya vikundi mbalimbali na kupatikana kwa huduma za kiafya pamoja na kuongezeka kwa upatikanaji wa chakula, vyote vilichangia katika kuongezeka kwa idadi ya watu.
Kati ya mabadiliko makubwa ulikuwa ujenzi wa barabara na reli kati ya Massawa, Asmara, Keren na Agordat. Viwanda kadhaa vilianzishwa, pia migodi ya kuchimba mawe au madini.
Sehemu za Waeritrea waliingia katika maisha ya ajira ya kibepari. Hivyo maarifa ya wakazi wa Eritrea hasa katika nyanda za juu yalikuwa tofauti na wenzao katika Ethiopia yenyewe walioendelea kuishi chini ya utaratibu wa kikabaila. Waeritrea walisukumwa katika maisha ya kisasa na uchumi wa fedha.

Hadi mwaka 1940 Eritrea ilikuwa tayari na tabaka la wafanyakazi wa viwandani na katika miji pia tabaka la wasomi wenye elimu ya kisasa.
Baada ya Mussolini kushika serikali, siasa ya Italia ilibadilika. Wafashisti walidharau Waafrika na kuanzisha siasa ya ubaguzi wa rangi. Wenyeji walipewa tu shughuli duni kabisa katika utumishi wa serikali.
Italia ya kifashisti ilifanya mipango ya kulipizia kisasi mapigano ya Adowa ikiandaa vita dhidi ya Ethiopia. Vita vilianza mwaka 1935 kutoka ardhi ya Eritrea. Silaha mpya za Italia (zikiwemo za kikemikali) zilishinda jeshi la Negus, hivyo Ethiopia yote ikawa koloni la Italia kwa miaka michache.
Waitalia walishindwa katika Vita Vikuu vya Pili ya Dunia mwaka 1941, ambapo Waingereza waliteka Ethiopia pamoja na Eritrea.
Baada ya vita vikuu vya pili
Waingereza walitawala Eritrea hadi 1952.
Mwaka huo Umoja wa Mataifa ulikabidhi Eritrea kwa Ethiopia kama eneo la pekee lenye serikali na bunge lake katika shirikisho.
Mfalme wa Ethiopia, Haile Selassie hakupendezwa na utaratibu huoː alilenga kuunganisha tena Eritrea na Ethiopia na kwa mbinu mbalimbali alipata kura ya bunge la Eritrea ya kujivunja na kuwa jimbo la Ethiopia (1962).
Vita vya kupigania uhuru
Baada ya tukio hilo vikundi vya wanamgambo walienda porini kupigania kwa silaha uhuru wa Eritrea.
Vita vya Uhuru wa Eritrea vilitambakaa mwaka 1974 baada ya ufalme kupinduliwa na Umakisti kuingia na rundo la Jeshi lililoitwa Derg kuchukuwa mamlaka, na baadaye kuvamia Eritrea. Ukorofi wa serikali ya Mengistu Haile Mariam ilifanya mengi kuongeza waliotumaini uhuru wa Eritrea katika miaka ya 1980.
Ukombozi wa Eritrea ulitegemea rundo la Eritrean Liberation Front (ELF), ambayo pia inaitwa "Jebha", na Eritrean People's Liberation Front (EPLF), ambaye pia inaitwa "Shaabia". ELF ilikuwa na Waislamu wengi wa pwani na wahifadhi wa tedo za wananchi, na EPLF wengi Wakristo kutoka nyanda za juu za Tigrayi waamini Makisti-ULenin. ELF ilisaidiwa na wafadhili Waarabu, na EPLF kutoka nchi za kikomunisti zilizokuwa upande wa Urusi, lakini badaye nchi hizo zikapinduka na kusaidia Derg ya Mengistu Haile Mariam. ELF na EPLF hazikuweza kufanya kazi pamoja na kwa hiyo EPLF ikaimaliza ELF na kuendelea kutafuta uhuru.
Vita vya uhuru viliisha mwaka 1991, Waeritrea na waasi Waethiopia kutoka Tigray walishinda jeshi la Ethiopia na kuteka Addis Ababa; serikali ya Derg ikaanguka miaka miwili baadaye.
Eritrea huru
Baada ya kura ya wakazi wa Eritrea kukubali karibu kwa kauli moja, uhuru wa nchi ulitangazwa tarehe 24 Mei 1993 na kukubaliwa kimataifa.
Tangu hapo nchi inaendeshwa na chama kimoja bila uchaguzi.
Awali uhusiano na serikali mpya ya Ethiopia ulikuwa mzuri, lakini baada ya miaka ya kwanza ulizorota.
Mwaka 1998 kulitokea vita kati ya Eritrea na Ethiopia vilivyokwisha na ushindi wa Ethiopia. Wanajeshi la kulinda amani la UM wanajaribu kutunza hali ya kutopigana.
Kiongozi wa EPLF, Isaias Afewerki, akawa Rais. Eritrea (EPLF or Shaebia), ikawa chama pekee kinachotawala Eritrea kwa sheria na kubadilisha jina People's Front for Democracy and Justice (PFDJ).
Mwaka 1998, vita vya mpaka na Ethiopia vilileta kifo kwa wanajeshi wengi kwa nchi zote mbili, na Eritrea uchumi wake ukafifia na wananchi wakahangaika sana. Umma wa nchi ukanza kuhama na uchumi kukosa maendeleo. Eritrea ni nchi moja ya Afrika ambapo kuna shida ya mabomu ya ardhi. Serikali ya Ethiopia iliwafukuza WaEritrea ambao waiishi Ethiopia ama watu waliokuwa na utamaduni wa Eritrea baada ya vita na Eritrea. Hii iliwaletea Waeritrea shida na uhamaji.
Hata baada ya kuonyesha maendeleo kidogo kwa uchumi na siasa, serikali ya Eritrea inanyanyasa magazeti na waandishi na pia watu kwa siasa. Serikali yenyewe hata haijaweza kuweka Katiba mpya na kuleta kura ya kidemokrasia.
Baadaye, serikali ya Eritrea imeweza kusisitiza desturi ya ukoloni wa Waitalia ambayo inadai Kanisa na Dini kujiandikisha kwa serikali na kupewa ruhusa wa kuhubiri. Dini zilizopewa ruhusa na serikali ni Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, Kanisa Katholiki, Kanisa la Mekane Yesus (Walutheri) na Uislamu. Nyingine zote, hasa zenye itikadi kali zimebanwa kote nchini.[1]
Vita vya Eritrea na Ethiopia viliisha mwaka 2000 kwa mashauriano yanayojulikana kama Mapatano ya Algiers. Mojawapo ya makubaliano lilikuwa kuanzisha Muungano wa kimataifa wa kuweka amani, ambao unajulikana kama Muungano wa Kimataifa wa misheni ya Eritrea na Ethiopia (UNMEE); Walinda amani 4,000 wa UM wamebaki kutoka mwezi Agosti 2004.
Makubaliano mengine ya Algiers yalikuwa kuanzisha usawazisho wa mwisho wa mpaka uliyobishaniwa kati ya Eritrea na Ethiopia. Komisheni iliyokuwa na madaraka kutoka kwa UM, iliyoitwa Komisheni ya Mpaka wa Ethiopia na Eritrea (EEBC), baada ya mashauriano mrefu, ilikata maamuzi ya mwisho mnamo Aprili 2002, lakini maamuzi yao yakakataliwa na Ethiopia.
Kutoka Oktoba 2005 bishano la mpaka bado limebaki kuwa swali, hata kama umakini na mkomo wa vita unaangaliwa kwa kazo.Wanajeshi wa kulinda amani wa UM wanajaribu kutunza hali ya kutopigana.
Siasa

Bunge la Taifa la viti 150, liliyotekezwa mwaka 1993 baada ya Uhuru, lilimchagua Rais wa sasa, Isaias Afewerki. Kura za nchi huwa zinapangwa na kupanguliwa.
Shina za taarifa madaraka za kutangaza habari kwa siasa za nyumbani Eritrea haziko; na Septemba 2001 serikali ilifunga vyombo vya habari vya binafsi, na watu wanaopinga serikali hufungwa bila kushtakiwa. Hii yote ni kutoka taarifa ya washufu wa ulimwengu, kama Waangalizi wa haki za Kibinadamu (Human Rights Watch) na Wakombozi wa Kimataifa (Amnesty International).
Mambo ya nje yanahusu vita na Ethiopia, Sudan na Jibuti. Baada ya wajumbe wa serikali ya Eritrea wa Idara ya mambo ya kigeni kuenda Sudan, ushirikiano umeanza kuwa wa kawaida. Bishano na Ethiopia bado ni wazo kubwa la chuki ambalo limemfanya Rais kuuambia Umoja wa Mataifa ichukue hatua. Uagizaji huu umeelezwa kwa barua kumi na moja za Rais[2].
Watu
Wakazi wa Eritrea walikadiriwa kuwa 6,380,803 mwaka 2014.
Makabila makubwa ni Watigrinya (55%) na Watigre (30%), ambao wote wawanazungumza lugha za Kiafrika-Kiasia.
Nchi haina lugha rasmi ili kuheshimu sawasawa lugha zote. Hata hivyo Kitigrinya, Kiarabu na Kiingereza vina nafasi za pekee.
Serikali inatambua rasmi Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri pamoja na Uislamu. Makadirio yanatofautiana: Wakristo kwa jumla ni 50-68%, Waislamu 36-48%.
Mwaka 2004 Idara ya taifa ya Marekani (U.S. State Department) iliamua kwamba Eritrea ni Nchi mahsusi ya kufuatiliwa (Country of Particular Concern, au CPC) kwa kufinya uhuru wa dini.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika
Uchumi wa Eritrea
Tanbihi

Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Bahari ya Shamu


Mkanda wa jeshi (au tutuko zosta, na hata zosta, kutoka Kiingereza herpes zoster) ni ugonjwa wa kuambukiza unaotokana na virusi vya hepesi, lakini ni kali kuliko tutuko la kawaida ("hepesi simpleksi").
Unajulikana kama ugonjwa wa vipele au pia kama zona, ni ugonjwa unaosababishwa na virusi vyenye sifa za upele unaoleta maumivu kwenye ngozi na malengelenge katika eneo dogo la upande mmoja wa mwili, mara nyingi katika mstari.
Awamu ya awali ya maambukizi ya virusi vya tetekuwanga (VZV) husababisha ugonjwa mkali wa tetekuwanga (wa muda mfupi) ambao kwa kawaida hutokea kwa watoto na vijana. Mara baada tu ya kusuluhishwa kwa tukio la tetekuwanga, kirusi hicho hakiondolewi kwenye mwili lakini kinaweza kusababisha vipele-ugonjwa wenye dalili tofauti kabisa - miaka mingi baada ya maambukizi ya awali.
Kirusi cha tetekuwanga kinaweza kutulia katika miili ya seli za neva na kwa nadra katika seli za satelaiti zisizo za niuroni za shina la uti wa mgongo, neva ya fuvu au ganglioni ya kujiongeza, [1] bila kuonyesha dalili zozote. [2] Miaka au miongo kadhaa baada ya kupata maambukizi ya tetekuwanga, virusi hivyo vinaweza kutoka nje ya miili ya seli za neva na kusafiri hadi kwenye mikongo ya neva na kusababisha maambukizi ya ngozi yanayotokana na virusi katika eneo la neva. Kirusi kinaweza kuenea kutoka kwenye ganglioni moja au zaidi katika neva za sehemu iliyoathiriwa na kuambukiza dematomi (eneo la ngozi linalogawiwa virutubishi na neva moja ya uti wa mgongo) na hivyo kusababisha vipele vyenye uchungu. [3] [4] Ingawa upele huu wa kawaida hupona katika muda wa wiki mbili hadi nne, baadhi ya wagonjwa huendelea kuhisi uchungu wa neva kwa miezi au miaka kadhaa, hali iitwayo maumivu ya neva ya baada ya kupona kwa vipele. Haieleweki vyema namna ambavyo kirusi hicho hubaki kikiwa kimejificha kwenye mwili, na hatimaye kujifufua. [1]
Katika ulimwengu mzima, kiwango cha matukio cha ugonjwa wa tutuko zosta kila mwaka huwa na safu ya kutoka visa 1.2 hadi 3.4 kwa watu 1,000 wenye afya, na kufikia hadi 3.9-11.8 kwa mwaka kwa watu 1,000 kati ya walio na umri zaidi ya miaka 65. [5] [6] [7]
Matibabu ya madawa ya kinzavirusi yanaweza kupunguza ukali na muda wa tutuko zosta ikiwa itatumiwa kwa mfululizo wa siku saba hadi kumi. Madawa haya yanapaswa kuanza kutumika kabla ya kupita kwa masaa 72 tangu kuonekana kwa dalili za vipele. [5] [8]
Ufafanuzi
Jina tutuko zosta hutokana na neno la Kigiriki zōstēr, lenye maana ya "mkanda" au "ukanda", kutokana na vipele kwenye ngozi vinavyofanana na ukanda. [9] Jina la kiingereza la shingles (ugonjwa wa vipele) linawakilisha jina la Kilatini cingulus, linalotokana na neno cingulum  lenye maana hiyohiyo ya "ukanda."
Licha ya usawa wa jina, tutuko zosta si ugonjwa sawa na manawa na wanaweza kupitisha, ingawa wote wa zoster varicella virusi vya UKIMWI na malengelenge yanayoleta vidonda mdomoni na kwenye sehemu za siri ingawa virusi vya tetekuwanga na vya malengelenge yanayoleta vidonda mdomoni na kwenye sehemu za siri zinatoka jamii moja ya virusi ya (Alfahapesvirina).
Ishara na dalili
Dalili za mapema zaidi za tutuko zosta, ambazo ni pamoja na kuumwa na kichwa, homa na hitilafu ya mwili, si mahususi, na huenda zikasababisha utambuzi usio sahihi. [5] [10] Dalili hizi kwa kawaida hufuatwa na hisia za maumivu na joto, kuwashwa, haiparesthesia (kiwango cha juu kupindukia cha hisi), au paresthesia (mwasho baada ya mwili kufa ganzi: Kuwashwa, kudungwa, au kufa ganzi). [11] Maumivu huweza kuwa madogo hadi makuu katika dematomi iliyoathiriwa, na hisia ambazo mara nyingi huelezwa kama ya kuumwa, ya msisimko, kuuma, kukufa ganzi au ya mpigo, na yanaweza kuchanganyika na michomo ya haraka ya maumivu makali. [12] Malengelenge ya Zoster katika watoto mara nyingi huwa hayana maumivu.
Wakati mwingi, baada ya siku 1 hadi 2 (lakini wakati mwingine muda wa hadi wiki 3) awamu ya kwanza hufuatwa na kujitokeza kwa vipele vya ngozi. Maumivu na vipele kwa wa kawaida hutokea katika kiwiliwili, lakini yanaweza kujitokeza kwenye uso, macho au sehemu zingine za mwili. Mara ya kwanza, vipele hivi huonekana kuwa sawa na mwonekano wa kwanza wa ugonjwa wa mabaka ngozini; hata hivyo, tofauti na ugonjwa wa mabaka ngozini, tutuko zosta husababisha mabadiliko kwenye ngozi yanayokoma kwenye dematomi, ambayo kwa kawaida husababisha mfano wa ukanda au mkanda unaojitokeza katika upande mmoja pekee wa mwili na usiovuka sehemu ya katikati ya mwili. [11]  Zoster sine hapete  inaeleza mgonjwa aliye na dalili zote za tutuko zosta isipokuwa sifa hii ya upele. [13]
Baadaye, vipele huwa ya lengelenge, na kuunda kutoa malengelenge madogo yaliyojazwa na rishai ya majimaji ya damu, huku homa na hitilafu ya mwili kwa ujumla ikiendelea. The vilengelenge vyenye uchungu hatimaye huwa na mavundevunde au hufifizwa baada ya kujazwa na damu na hupasuka baada ya siku 7 hadi 10, na kwa kawaida, magamba huanguka na ngozi hupona; lakini wakati mwingine, baada ya umalengelenge mkali, uundaji wa kovu na ngozi iliyogeuka rangi hubaki. [11]

Ukuaji wa ugonjwa wa vipele Siku ya 1Siku ya 2Siku ya 5Siku ya 6
Tutuko zosta zinaweza kuwa na dalili za ziada, ikitegemea dematomi inayohusika. Tutuko zosta za ophthalmikasi yanahusisha obiti ya macho na hutokea takriban katika 10% hadi 25% ya visa.  Hii inasababishwa na kirusi kinachoamsha kitengo cha macho cha neva ya trijemia. Kati ya wagonjwa wachache, dalili zinaweza kuwa ni pamoja na uvimbe wa macho, uvimbe wa konea, uvimbechungu wa uvea, na kupooza kwa neva za macho ambao wakati mwingine unaweza kusababisha uvimbe sugu wa macho, kupoteza uwezo wa kuona na maumivu yanayodhoofisha. [14] Tutuko zosta aina ya otikas,  ambazo pia zinajulikana kama ugonjwa wa Ramsay Hunt aina ya II, zinahusisha sikio. Yanadhaniwa kutokana na virusi vinavyoenea kutoka kwenye neva ya usoni hadi kwenye neva ya vestibulikomboli. Dalili ni pamoja na kupoteza uwezo wa kusikia na kisulisuli (kizunguzungu). [1]
Pathofisiolojia

Kisababishi cha tutuko zosta ni kirusi cha tetekuwanga (VZV), kirusi cha DNA chenye kamba mbili kinachohusiana na kikundi cha virusi vya malengelenge ya simpleksi. Watu wengi wameambukizwa na virusi hivi wakiwa wangali watoto, na hushikwa na ugonjwa wa tetekuwanga. Mfumo wa kinga hatimaye huondoa virusi hivi kutoka sehemu nyingi, lakini bado hubaki bwete (au fiche) katika ganglioni iliyo karibu na uti wa mgongo (unaoitwa ganglioni ya shina la uti wa mgongo) au semilunari ya ganglioni (Gaseri ya ganglioni) katika shina la fuvu. [15] Ni nadra kupata matukio yanayorudiwarudiwa ya tutuko zosta, [11] na ni nadra sana kwa wagonjwa kupata zaidi ya matukio matatu. [15]
Tutuko zosta hutokea tu kati ya watu ambao wamewahi kupata tetekuwanga, na ingawa inaweza kutokea katika umri wowote, wengi wagonjwa wana zaidi ya umri wa miaka 50. [16] Ugonjwa huo hutoka na kuamshwa kwa virusi katika ganglioni moja ya hisia. [4] Tofauti na virusi vya malengelenge ya simpleksi, utulivu wa VZV haueleweki vyema. Kirusi hiki hakijawahi kuondolewa kwenye seli za neva za binadamu kwa kutumia ufugaji vyembe na mahali na muundo wa DNA ya kirusi hiki hakifahamiki. Protini zenye virusi mahususi huendelea kutengenezwa na seli wakati wa kipindi cha utulivu, kwa hivyo utulivu wa kweli, kinyume na maambukizi 0}sugu ya kiwango cha chini hayajadhibitishwa. [2] [17] Ingawa VZV imetambuliwa katika uchunguzi wa tishu za neva katika maiti, [18] hakuna njia za kutambua virusi tulivu katika ganglioni ya watu wanaoishi.
Ila tu pale ambapo mfumo wa kinga umeathirika, mfumo huu hukandamiza ufufuaji wa kirusi na kuzuia tutuko zosta. Haifahamiki vyema ni kwa nini mara nyingine ukandamizaji huu haufanyiki ipasavyo, [6] lakini tutuko zosta yana uwezekano zaidi wa kujitokeza kati ya watu ambao mifumo yao ya kinga imeharibika kutokana na uzee, tiba ya kukandamiza mfumo wa kinga, dhiki ya kisaikolojia, au mambo mengine. [19] Baada ya uhaishaji, kirusi hicho hujirudufu katika seli za neva, na virioni humwaga kutoka kwenye seli na kubebwa hadi kwenye mikongo kwenye eneo la ngozi linaloshughulikiwa na ganglioni. Katika ngozi, kirusi hicho husababisha kuvimba na malengelenge. Maumivu ya muda mfupi na muda mrefu yanayosababishwa na tutuko zosta yanatokana na ukuaji mkubwa virusi hivo kwenye neva zilizoambukizwa, ambayo husababisha kuvimba. [20]
Dalili za tutuko zosta haziwezi kuambukizwa kwa mtu mwingine. [21] Hata hivyo, wakati wa awamu ya malengelenge, mgusano wa moja kwa moja na upele huo unaweza kueneza VZV kwa mtu asiye na kinga dhidi ya virusi hivo. Mtu huyu aliyepata maambukizi mapya kisha huweza kupata tetekuwanga, lakini hatapata vipele mara moja. Hadi pale ambapo vipele vinapata magamba, mgonjwa anaweza kuwaambukiza watu wengine kwa urahisi sana. Mtu pia hawezi kuambukizana kabla ya malengelenge kujitokeza, au wakati wa maumivu ya neva anayokuja baada ya malengelenge (baada ya upele huu kuisha). Mtu huyo hataweza kuambukiza mtu mwingine tena baada ya upele huu kuisha. [11]
Uaguzi

Ikiwa upele huu umejitokeza, kutambua ugonjwa huu (kufanya utambuzi wa kutofautisha) utahitaji uchunguzi wa kuangalia pekee, kwani ni magonjwa machache sana yanayosababisha kujitokeza kwa upele katika mfumo wa dermatomal mfano (tazama ramani). Hata hivyo, virusi vya malengelenge ya simpleksi/0} (HSV) yanaweza kuleta upele mara kwa mara katika mfumo wa namna hiyo. The sampuli ya Tsanck ni muhimu sana kwa utambuaji wa maambukizi sugu ya virusi vya papo hapo na malengelenge, lakini haitofautishi kati ya HSV na VZV. [22]
Wakati ambapo upele huu hauko (katika hatua za awali za ugonjwa au katika tukio la , au katika kesi ya malengelenge), tutuko zosta yanaweza kuwa vigumu kutambua. [23] Mbali na vipele, dalili nyingi hutokea pia katika hali nyingine.
Majaribio ya maabara zinapatikana kwa utambuzi wa tutuko zosta. Jaribio maarufu zaidi hutambua zindiko maalum ya VZV IgM katika damu; hii hujitokeza tu wakati wa tetekuwanga au tutuko zosta na wala sio wakati virusi vimetulia. [24] Katika maabara makubwa zaidi, limfu zilizokusanywa kutoka kwa malengelenge hupimwa na mmenyuko fululizi wa polimeresi kwa DNA ya VZV, au kuchunguzwa kwa darubini ua kielektroniki ili kutambua chembechembe za virusi. [25]
Katika utafiti wa hivi karibuni, sampuli za vidonda kwenye ngozi, macho, na mapafu kutoka kwa wagonjwa 182 waliodhaniwa kuwa na malengelenge ya simpleksi au tutuko zosta walifanyiwa majaribio kwa kutumia PCR halisi au kwa bakteria zenye virusi. Kwa kulinganisha hivi, bakteria zenye virusi zilitambua VZV kwa kiwango cha hisi cha 14.3% pekee, ingawa jaribio hilo lilikuwa na kiwango cha juu sana cha umaalum (umaalumu = 100%). Kwa kuzilinganisha, PCR halisi ilitoa matokeo ya 100% ya unyeti. Kwa ujumla majaribio ya malengelenge ya simpleksi na tutuko zosta kwa kutumia PCR yalionyesha uborekaji wa 60.4% wa bakteria zenye virusi. [26]
Uzuiaji
Chanjo hai ya VZV linapatikana, na linauzwa kwa jina la Zostavax. [27] Katika utafiti wa mwaka 2005 wa watu 38,000 wazima wenye umri wa kamamu zaidi, ilizuia nusu ya kesi za maumivu ya neva yanayokuja baada ya malengelenge kwa theluthi mbili. [28] Utafiti wa 2007 ulionyesha kuwa chanjo ya zoster ina uwezekano wa kuwa na gharama nafuu nchini Marekani, na kutabiri uokoaji wa $82 hadi $103,000,000 katika gharama za huduma za afya na uwiano wa gharama wa kuanzia $16,229 hadi $ 27,609 kwa kila mwaka uliopatwa wenye maisha yaliyoboreshwa. [29] Mnamo Oktoba 2007 chanjo hiyo ilipendekezwa rasmi nchini Marekani kwa watu wazima wenye afya wenye umri wa miaka 60 na zaidi. [27] [30] As of October2008 ,uchunguzi unaodhibitiwa unaendelea kufanywa ili kutathmini ya utendakazi kwa watu wenye umri wa miaka 50 hadi 59. [31] Watu wazima pia hupata kuongezewa kinga kwa kuwa wanagusana na watoto walioambukizwa tetekuwanga, njia ya kuongeza nguvu inayozuia kama robo ya matukio ya tutuko zosta kati ya watu wazima ambao hawajapata chanjo, lakini inaendelea kupoteza umaarufu wake nchini Marekani kwa kuwa sasa watoto hupewa chanjo dhidi ya tetekuwanga mara kwa mara. [8] [32]
Nchini Uingereza na katika sehemu zingine za Bara Ulaya, utoaji wa chanjo kwa raia halifanywi ipasavyo. Sababu ya msingi ni kwamba, hadi pale ambapo watu wote watapata chanjo, watu wazima ambao wamewahi kupata VZV wangefaidika kutokana na kuwa wazi kwa VZV (kutoka kwa watoto), ambayo huongeza kinga yao kwa kirusi hicho, na unaweza kupunguza hatari ya kupata ugonjwa wa upele baadaye. [33] Shirika la kukinga Afya ya Uingereza linasema kwamba, ingawa chanjo imeidhinishwa nchini Uingereza, hakuna mpango wa kuiingiza kwenye utaratibu wa chanjo kwa watoto, ingawa inaweza kutolewa kwa wafanyakazi wa afya wasio na kinga ya VZV. [34]
Utafiti wa mwaka wa 2006 wa kesi 243 na vidhibiti 483 vilivyolinganishwa vilionyesha kwamba matunda yanahusishwa na kupunguka kwa kiwango cha atari cha kuambukizwa vipele: watu waliokula kiasi kidogo cha matunda kwa siku walikuwa na hatari ya mara tatu zaidi ikilinganishwa na waliokula zaidi ya vipimo vitatu, baada ya kuangalia vipengele vingine kama vile ulaji wa nishati kwa jumla. Kwa watu wenye umri wa miaka 60 au zaidi, ulaji wa vitamini na mboga ulikuwa na uhusiano sawa. [35]
Matibabu

Malengo ya matibabu ni kukomesha ukali na muda wa maumivu, kufupisha muda wa vipele, na kupunguza matatizo. Matibabu ya dalili huhitajika mara kwa mara kwa ajili ya matatizo ya niuraljia ya baada ya malengelenge. [36]
Hata hivyo, uchunguzi kuhusu tutuko zosta unaonyesha kuwa ni nadra kwa watu wenye umri wa chini ya miaka 50 kupata maumivu baada ya kuisha kwa upele (niuraljia ya baada ya malengelenge) na huisha baada ya muda; kati ya watu wazeee zaidi, maumivu yalichukua muda mrefu zaidi kuisha, lakini hata kati ya watu wenye zaidi ya miaka 70, 85% walikuwa hawana maumivu mwaka mmoja baada ya kupata vipele. [37]
Vituliza maumivu
Wagonjwa wenye maumivu madogo hadi wastani wanaweza kutibiwa kwa kutumia vituliza maumivu vinavyouzwa kwenye maduka. Losheni za topiki zenye kalamini au mafuta ya nguruwe yanaweza kupakwa juu ya upele au malengelenge na yanaweza kutuliza maumivu. Mara kwa mara, maumivu makali yanaweza kuhitaji madawa ya afyuni, kama vile mofini. Mara baada ya vidonda kufunikwa na magamba, krimu ya kapsaisini (Zostrix) inaweza kutumika. Lidokeini ya topiki na bloku za neva pia zinaweza kupunguza maumivu. [38] Kutumia gabapentini pamoja na kinzavirusi kunaweza kuleta nafuu kwa niuraljia ya baada ya malengelenge. [36]
Kinzavirusi
Madawa ya kinzavirusi huzuia uigaji wa VZV na kupunguza ukali na muda wa tutuko zosta huku yakiwa na madhara madogo sana, lakini hayawezi kutegemewa kuzuia niuraljia ya baada ya malengelenge. Kati ya madawa haya, acyclovir imekuwa ndiyo tiba ya kawaida, lakini kwa madawa mapya valasikloviri na famsikloviri huonyesha utendakazi sawa au bora zaidi na usalama mzuri na ustahimilivu. [36] Dawa hizo hutumika kama profilaksisi (kwa mfano kuwatibu wagonjwa wa UKIMWI) na kama tiba wakati wa awamu kali. Matibabu ya kinzavirusi yanapendekezwa kwa watu wote wenye miili inayoweza kujikinga na maradhi, wanaougua tutuko zosta na wana zaidi ya miaka 50. Ikiwezekana, dawa hizi zinapaswa kutolewa katika muda wa masaa 72 baada ya kuonekana kwa vipele. [39] Matatizo kwa watu wenye tutuko zosta na miili isiyoweza kujikinga na maradhi yanaweza kupunguzwa kwa kutumia asaikloviri ya ndani ya vena. Kwa watu wenye hatari kuu ya kwa mashambulizi yanayorudiwarudiwa ya vipele, vipimo vya asaikloviri vya kumezwa kila siku kwa siku tano kwa kawaida huwa na ufanisi. [1]
Steroidi
Steroidi za bongo zinazomezwa hutumika mara nyingi kutibu maambukizi, licha ya kuwa majaribio ya kliniki ya matibabu haya hayashawishi. Hata hivyo, jaribio moja lililochunguza wagonjwa wenye zaidi ya miaka 50 ambao miili yao haiwezi kujikinga na maradhi na waliokuwa ma tutuko zosta, ulionyesha kuwa kutumia prednisoni wenye asikloviri uliboresha muda matibabuna kuboresha ubora wa maisha. [40] Baada ya tathmini kwa mwezi mmoja, asikloviri na prednisoni ziliongeza uwezekano wa ufunikaji na kupona kwa vidonda kwa  karibu mara mbili, ikilinganishwa na kipozaungo. Jaribio hili pia lilitathmini madhara ya mchanganyiko huu wa madawa kwa ubora wa maisha katika muda wa mwezi mmoja, na kuonyesha kwamba wagonjwa walikuwa na maumivu madogo zaidi, na walikuwa na uwezekano zaidi wa kuacha kutumia vikolezo vya vituliza maumivu, kurudi kwa shughuli zao za kawaida na kulala bila kukatizwa kwa usingizi. Hata hivyo, wakati wa kulinganisha kukomeshwa kwa maumivu yanayohusishwa na tutuko zosta au niuraljia ya baada ya malengelenge, hakukuwa na tofauti kati ya asikloviri plus prednisoni na asiklovir peke yake. Kutokana na hatari ya matibabu ya steroidi za bongo, inashauriwa kuwa mchanganyiko huu wa madawa utumike tu kwa watu wenye zaidi ya miaka 50, kutokana na hatari kubwa zaidi ya kupata niuraljia ya baada ya malengelenge. [40]
Ofthalmikasi ya tutuko zosta
Matibabu kwa ofthalmikasi ya malemgelenge ya zoster ni sawa na matibabu ya kawaida ya tutuko zosta katika maeneo mengine. Jaribio la hivi karibuni lililolinganisha asikloviri na dawa wawa nayo ya hapo awali, valasikloviri, lilionyesha utendakazi sawa katika matibabu ya aina hii ya ugonjwa huo. [41] Faida kubwa ya valsikloviri ikilinganishwa na asikloviri ni kipimo chake cha mara tatu tu kwa siku (ikilinganishwa na ile ya asikloviri ya kipimo cha mara 5 kwa siku), jambo ambalo linaweza kuwawezesha zaidi wagonjwa kuzingatia maagizo ya matibabu. [42]
Matatizo
Ingawa tutuko zosta kwa kawaida hupona katika muda wa wiki mbili, matatizo fulani yanaweza kutokea:
Maambukizi ya pili ya bakteria
Kuhusishwa kwa vitengo vya mwendo - ikiwa ni pamoja na udhaifu hasa katika "tutuko zosta ya vitengo vya mwendo"
Kuhusishwa kwa macho - kuhusishwa kwa neva ya trijemia (kama inavyoonekana katika ofthalmikasi ya malengelenge) inafaa kutibiwa mapema na kwa fujo kwa kuwa inaweza kusababisha upofu. Kuathiriwa kwa ncha ya pua kutokana na upele wa zoster upele ni kitabiri cha ofthalmikasi ya malengelenge. [43]
Niurlajia ya baada ya malengelenge - hali ya maumivu sugu yanayofuata tutuko zosta
Ubashiri
Upele na maumivu kwa kawaida hupunguka baada ya kati ya wiki tatu hadi tano, lakini takriban mgonjwa mmoja kati ya watano hupitia hali ya maumivu inayoitwa niuraljia ya baada ya malengelenge, ambayo mara nyingi ni ngumu kudhibiti. Kwa wagonjwa wengine, tutuko zosta yanaweza kufufuka tena na kujitokeza kama zoster sine herpete:  maumivu yanayotokan kwenye njia ya neva moja ya uti wa mgongo usambazaji wa chini ya ngozi),  lakini usioambatana na upele. Hali hii inaweza kuleta matatizo yanayoathiri viwango kadhaa vya mfumo wa neva na kusababisha niuropathia nyingi za fuvu, kuvimba kwa neva, mieliti, au ugonjwa uvimbe wa tando za uti wa mgongo na ubongo usio na bakteria. Madhara mengine makubwa yanayoweza kutokea katika baadhi ya matukio ni pamoja na kupooza usoni (kwa kawaida huwa ni kwa muda), uharibifu wa sikio, au uvimbe ubongo. [1] Wakati wa ujauzito, maambukizo ya kwanza ya VZV, yanayosababisha tetekuwanga, yanaweza kusababisha maambukizi ya kijusi na kuleta matatizo kwa mtoto mchanga, lakini maambukizi sugu au ufufuaji wa vipele hayahusishwi na maambukizi kwa kijusi. [44] [45]
Kuna hatari lililoongezeka kwa kiasi kidogo ya kupata kansa baada ya kuambukizwa na tutuko zosta. Hata hivyo, utaratibu huo si wazi na vifo vinavyotokana na kansa havikuonekana kuongezeka moja kwa moja kutokana na kuweko kwa virusi. [46] Badala yake, hatari iliyoongezeka inaweza kutokana na kukandamizwa kwa kinga ambayo inaruhusu ufufaji wa virusi. [47]
Epidemiolojia

Kirusi cha Zoster Varisela kina kiwango cha juu cha uambukizaji na kimeenea duniani kote, [48] na kina kiwango imara sana chha maambukizi kutoka kizazi kimoja hadi kingine. [49] VZV ni ugonjwa hafifu kwa mtoto mwenye afya nzuri katika nchi zilizoendelea. Hata hivyo, varisela inaweza kusababisha kifo kwa watu wanaoambukizwa baadaye maishani au walio na kiwango cha chini cha kinga. Idadi ya watu katika kundi hili la hatari kuu imeongezeka, kutokana na janga la VVU na ongezeko la matibabu ya kukandamiza kinga. [50] Maambukizi ya varisela katika taasisi kama vile hospitali pia ni tatizo kubwa, hasa katika hospitali zinazowahudumia watu hawa wenye hatari kuu. [51]
Kwa ujumla, tutuko zosta hayana matukio ya msimu na hayatokani na mikurupuko. [19] Katika kanda zenye hali wastani za joto, tetekuwanga ni ugonjwa wa watoto, na matukio mengi hutokea wakati wa majira ya baridi na majira ya kuchipua, uwezekano mkubwa ukiwa ni kutokana na kuenda shuleni; hakuna ushahidi kwa majanga ya mara kwa mara. Katika tropiki, tetekuwanga kwa kawaida hutokea kati ya watu wazee zaidi. [52] Matukio ni ya juu kabisa kati ya watu wenye zaidi ya miaka 55, pamoja na wagonjwa wenye hali ambapo mwili unapoteza uwezo wa kujikinga na maradhi bila kujali umri, na kati ya watu walio na msongo wa kisaikolojia. Watu wasio wazungu wanaweza kuwa na hatari ya chini zaidi; haieleweki ikiwa hatari hii imeongezeka kwa wanawake. Sababu zingine ambazo huenda ikaleta hatari ni pamoja na majeraha ya kimwili, sababu za kijenetiki, na uwazi kwa imunotoksinimfiduo. [19]
Kiwango cha matukio ya tutuko zosta ni kati ya 1.2 na 3.4 kwa kila miaka ya watu 1,000 kati ya watu wenye afya, na unaongezeka hadi 3.9-11.8 kwa kila miaka ya watu 1,000 kati ya watu wenye zaidi ya umri wa miaka 65. [5] Matukio sawa ya viwango yamerekodiwa duniani kote. [5] [7] Tutuko zosta hujitokeza kati ya takribani Waamerika 500,000 kila mwaka. [53] Tafiti mbalimbali na takwimu ya upelelezi, angalau wakati inapotazamwa kijuu juu, hazionyeshi mielekeo yoyote thabiti ya matukio nchini Marekani tangu kuanzishwa kwa mpango wa chanjo dhidi ya tetekuwanga mwaka wa 1995. [54] Hata hivyo, baada ya ukaguzi wa maikini, tafiti hizo mbili ambazo hazikuonyesha kuongezeka kwa matukio ya vipele zilifanywa katika maeneo ambapo chanjo ya varislea bado ilikuwa haijaenea. [55] [56] Utafiti wa hivi karibuni uliofanywa na Patel na wenzake ulihitimisha kuwa tangu kuanzishwa kwa chanjo dhidi ya tetekuwanga, gharama za hospitali kutokana na matatizo ya vipele imeongezeka kwa zaidi ya $ milioni 700 kila mwaka kwa watu wenye zaidi ya miaka 60. [57] Utafiti mwingine uliofanywa na Yih na wenzake uliripoti kuwa usambazaji wa chanjo ya varislea kati ya watoto uliongezeka, matukio ya varisela yalipungua na matukio ya vipele kati ya watu wazima yaliongezeka kwa 90%. [58] Matokeo ya utafiti zaidi uliofanywa na Yawn na wenzake yalionyesha kuongezeka kwa matukio ya vipele kwa 28% kati ya mwaka wa 1996 na 2001. [59] Zaidi ya hayo, kulikuwa na ongezeko la kitakwimu katika visa vya upele vilivyoripotiwa kwa watu wazima katika Mradi wa Uchunguzi wa Uhai wa Varisela wa Antelope Valley (VASP) kutoka mwaka wa 2000 hadi 2003. Ongezeko la 56.1% kutoka matukio 237 mwaka wa 2000 hadi matukio 370 mwaka wa 2002 unaleta uwiano wa kiwango cha 1.4 (95% CI 1.2-1.7). Ongezeko katika visa vya vipele lililoripotiwa na VASP ilitokea kati ya kila kategoria ya umri (isipokuwa 70 na zaidi) kutoka mwaka wa 2000 hadi 2001. VASP pia iliripoti kuwa visa vilivyohakikiwa vya upele kati ya watu wazima wenye umri wa miaka 50 na zaidi viliongezeka kwa 27.5% kutoka 2006 hadi 2007. (Muhtasari wa kila mwaka, 2001, 2002, 2003, 2006, 2007 Mradi wa Uchunguzi wa Uhai wa Varisela katika Antelope Valley, Idara ya Huduma za Afya katika Mkoa wa Los Angeles, Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC) Mkataba wa Ushirikiano No. U66/CCU911165-10; Mascola L, na wenzake.) Kuna uwezekano kuwa kiwango cha matukio kitabadilika katika siku za usoni kutokana na kuzeeka kwa watu, mabadiliko katika tiba dhidi ya magonjwa ya kudhuru na magonjwa ya kingamwilinafsi, na mabadiliko katika viwango vya chanjo dhidi ya tetekuwanga; kuongezeka kwa ukubalifu wa chanjo dhidi ya zoster kunaweza kupunguza matukio kwa kiwango kikubwa. [5]
Katika utafiti mmoja, ilikadiriwa kwamba 26% ya wagonjwa wanaoambukizwa tutuko zosta hatimaye hupata matatizo. Niuraljia ya baada ya malengelenge hujitokeza katika takriban 20% ya wagonjwa. [60] Utafiti wa 1994 wa data za California ulipata viwango vya kulazwa hospitalini vya 2.1 kwa kila miaka ya watu 100,000, na kupanda hadi 9.3 kwa kila miaka ya watu 100,000 kwa watu wenye miaka 60 na zaidi. [61] Uchunguzi wa awali mjini Connecticut uligundua kiwango cha juu zaidi cha kulaza watu hospitalini; tofauti hii inaweza kuwa imesababishwa na maambukizi ya virusi vya ukimwi katika utafiti wa awali, au kutokana na kuanzishwa kwa matumizi ya kinzavirusi mjini California kabla ya mwaka wa 1994. [62]
Utafiti wa mwaka wa 2008 ulionyesha kwamba watu wenye ndugu wa karibu waliokuwa na vipele walikuwa na uwezekano wa mara mbili wa kuipata wenyewe. Utafiti unakisia kwamba sababu za kimaumbile zinachangia pakubwa katika kubainisha kati ya watu walio na uwezekano mkubwa zaidi wa kupata VZV. [63]
Historia
Tutuko zosta yana historia ndefu iliyorekodiwa, ingawa rekodi za zimeshindwa kutofautisha kati ya malengelenge yanayosababishwa na VZV na yale yanayosababishwa na ndui, [16] hali ya erogoti na erisipela.  Ilikuwa ni mwishoni mwa karne ya kumi na nane ndipo William Heberden alibaini njia ya kutofautisha kati ya tutuko zosta na ndui, [64] na tutuko zosta haikuweza kutofautishwa na erisipela hadi mwisho wa karne ya kumi na tisa. Katika mwaka wa 1831, Richard Bright alitoa nadharia tete kuwa ugonjwa huo ulitoka kwenye ganglioni ya shina la uti wa mgongo, na jambo hili lilithibitishwa katika makala ya 1861 yaliyoandikwa na Felix von Bärunsprung. [65]
Dalili za kwanza zilizoonyesha kuwa tetekuwanga na tutuko zosta yalisababishwa na kirusi kile kile zilitambuliwa mwanzoni mwa karne ya 20. Madaktari walianza kuripoti kuwa visa vya tutuko zosta zilifuatiwa mara nyingi na tetekuwanga kati ya vijana walioishi na wagonjwa waliokuwa na vipele. Dhana la kuyahusisha magonjwa hayo mawili yalidhibitishwa zaidi wakati ambapo ilidhihirika ya kuwa limfu kutoka kwa mgonjwa wa tutuko zosta inaweza kuleta tetekuwanga kati ya vijana waliojitolea. Hatimaye jambo hili lilidhibitishwa na utengaji wa kwanza wa kirusi hiki katika vikuza viini, na Thomas Weller, aliyepata tuzo la Nobel katika mwka wa 1953. [66]
Hadi miaka ya 1940, ugonjwa huo ulichukuliwa kuwa hafifu, na matatizo makubwa yalidhaniwa kuwa nadra sana. [67] Hata hivyo, kufikia mwaka wa 1942, ilitambuliwa kwamba tutuko zosta ulikuwa ni ugonjwa hatari zaidi kati ya watu wazima kuliko kwa watoto, na kwamba matukio yake yaliongezeka jinsi umri wa mtu ulivyoendelea kuongezeka. Tafiti zaidi katika miaka ya 1950 kuhusu watu wenye kinga iliyokandamizwa ilionyesha kuwa ugonjwa huo haukuwa hafifu kama ilivyodhaniwa hapo awali, na utafutaji wa tiba na kinga mbalimbali ukaanza. [51] Kufikia miaka ya 1960, tafiti kadhaa zilitambua kupunguka polepole kwa kinga ya seli katika umri wa uzeeni, na kutambua kuwa katika kundi la watu 1,000 waliofikisha umri wa miaka 85, takribani watu 500 (yaani, 50%) wangepata kuambukizwa tutuko zosta angalau mara moja, na watu 10 (yaani, 1%) wangepata kuambukizwa angalau mara mbili. [68]
Katika masomo ya kihistoria ya vipele, matukio ya vipele kwa ujumla yaliongezeka kulingana na umri. Hata hivyo, katika karatasi yake ya 1965, Dkt Hope-Simpson alikuwa wa kwanza kupendekeza kuwa, "Usambazaji wa kipekee wa kiumri wa zoster unaweza kuonyesha kwa sehemu marudio ambayo kila kategoria ya umri tofauti hupata matukio ya varisela na kutokana na kuongezeka kwa kinga mwilini mwao, maambukizi yao ya zoster huahirishwa. "
Ili kuiunga mkono nadharia hii tete kuwa kuwagusa watoto wenye tetekuwanga huimarisha kinga ya kusaidiwa na chembechembe kati ya watu wazima na hivyo kusaidia kuhairisha au kukandamiza vipele, Thomas na wenzake walifanya utafiti ulioonyesha kuwa watu wazima katika nyumba zenye watoto walikuwa na viwango vya chini vya visa vya upele ikilinganishwa na nyumba zisizo na watoto. [69] Aidha, utafiti na Terada na wenzake ulionyesha kuwa  madaktari wa watotot walionyesha viwango vya matukio kutoka 1 / 2 hadi 1 / 8 kuliko vile vya watu wa kawaida wa umri wao. [70]
Tazama pia
Tutuko zosta zilizosambazwa
Vidonda vya ngozi vinavyotokana na uvimbe baada ya maambukizi ya zosta
Marejeo

Viungo vya nje
 , Taasisi ya Kiaifa kuhusu matatizo ya neva na kiharusi
 at Curlie
 Chuo Kikuu cha Iowa
 , Taasisi ya Kitaifa ya Macho

Jamii:Maradhi ya ngozi
Jamii:Maradhi ya kuambukiza


Makala hii inahusu Kisiwa cha Pemba. Jina linatumika pia kwa ajili ya Pemba katika Msumbiji na Pemba wilaya pamoja na mji huko Zambia.
Pemba ni kisiwa kilichopo takriban 50 km kaskazini ya Unguja katika Bahari Hindi. Visiwa vyote viwili ni sehemu za Jamhuri ya Watu wa Zanzibar katika Tanzania. Umbali na Tanganyika au Tanzania bara ni 50 km.
Pemba pamoja na visiwa vidogo karibu nayo ina wakazi 360,797 katika eneo la 980 km².
Miji muhimu ya Pemba ndiyo Chake Chake, Mkoani na Wete.
Pemba kuna miwili ya mikoa 26 za Tanzania ambayo ni
Mkoa wa Pemba Kaskazini yenye wilaya za Wete na Micheweni.
Mkoa wa Pemba Kusini  yenye wilaya za Mkoani na Chake Chake.
Uchumi wa Pemba ni hasa kilimo pamoja na uvuvi. Mazao ya sokoni hulimwa hasa karafuu.
Katika utamaduni wa Pemba kuna desturi ya kipekee katika Afrika ndiyo mchezo wa ng'ombe iliyorithiwa na Wareno walipokuwa na athari kisiwani karne zilizopita.
Viungo vya nje
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.
Wapicha

View from Chake Chake town center over the mangroves towards the sea
Wharf at Mkoani
The Pemba offices of the Prime Minister of Zanzibar's Revolutionary Government in Chake Chake
Derelict amusement park on the outskirts of Chake-Chake
A family from Pemba
Aircraft at Karume airport Chake-Chake
A rainy day in central Chake Chake
Map of Pemba Island
Fish market, Mkoani
Market building in Wete
The jetty at Chake Chake, surrounded by mangroves
An office of the opposition party CUF (Civic United Front) in Chake Chake

Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Zanzibar
*
Jamii:Visiwa vya Afrika
Jamii:Waswahili


Franklin Delano Alexander Braithwaite, anafahamika zaidi kwa jina la Junior Braithwaite, (4 Aprili 1949 – 2 Juni 1999) alikuwa mwanamuziki wa reggae kutoka mjini Kingston huko nchini Jamaika. Yeye mwanachama mdogo zaidi kutoka katika kundi la  The Wailing Wailers. The Wailing Wailers lilikuwa kundi la sauti  ambalo Bob Marley na Bunny Wailer walilianzisha mnamo 1963,  pamoja wakiwa na Braithwaite, wakati muziki wa ska ulikuwa maarufu nchini Jamaika.
Braithwaite alikuwa na The Wailers kwa takriban miezi nane na alipata kuimba akiwa kama kiongozi katika nyimbo kama vile "Habits", "Straight and Narrow Way", "Don't Ever Leave Me", na "It Hurts To Be Alone". Alikuwa na sauti bomba sana kwenye The Wailers, kulingana na maelezo ya Coxsone Dodd wa Studio One, ambaye yeye ndiye aliyegundua kipaji cha bendi hiyo. Bob Marley baadaye alieleza ya kwamba, "Junior alikuwa akiimba sauti ya juu. Ambapo siku hizi nimeanza kutambua ya kwamba anaimba kama mmoja kati ya kina  Jackson Five. Alipoondoka imetubidi tutafute sauti ambayo ni Bunny, Peter na mimi tungeweza kumudu".
Braithwaite aliuawa mnamo tar. 2 Juni katika mwaka wa 1999 huko nyumbani kwa mwanamuziki mwenzake mjini Kingston, huku akiwaacha Bunny Wailer na Beverley Kelso wakiwa kama wanachama pekee halisi wa Wailers waliobakia.
Viungo vya Nje

Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Wanamuziki wa Jamaika

Bob Marley alianza kuimba akiwa na miaka mingapi?


Agano la Kale ni mkusanyo wa vitabu vya sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo inayotumiwa na waumini wa Ukristo duniani kote. Pengine mkusanyo huu unagawanywa katika makundi kadiri ya mada au mtindo: sheria, historia, ushairi na unabii, ambayo ni tofauti kiasi na kawaida ya Tanakh ya Uyahudi wa leo.
Vitabu vyote vya Agano la Kale viliandikwa kabla ya kuzaliwa kwa Yesu Kristo. Kwa mujibu wa wanahistoria wa Biblia, vitabu vya Agano la Kale viliandikwa kati ya karne ya 11 KK na karne ya 1 KK.
Orodha tofauti za vitabu vya Agano la Kale
Katika mapokeo ya Kikristo kuna orodha tofauti za vitabu vya Agano la Kale. Hasa kuna matoleo yenye vitabu 39 na kuna matoleo yenye vitabu 46.
Waprotestanti wengi hukubali vitabu 39 ambavyo ni sawa na Tanakh ya Wayahudi.
Wakatoliki hukubali vitabu 46 yaani hivyo 39 na 7 vingine (Deuterokanoni) ambavyo ni: Kitabu cha Yuditi, Kitabu cha Tobiti, Kitabu cha Yoshua bin Sira, Kitabu cha Hekima, Kitabu cha Wamakabayo I na Kitabu cha Wamakabayo II, halafu sehemu za nyongeza za vitabu vya Kitabu cha Danieli na Kitabu cha Esta.
Baadhi ya Waorthodoksi wana vitabu vingine pia kama vile Esra 1 (Esra ya Kiebrania huhesabiwa kama Esra 2), 3 Wamakabayo na zaburi 151; kama nyongeza 4 Wamakabayo; Ufunuo wa Esra na hata vingine.
Biblia ya Kiebrania au Biblia ya Kigiriki?
Asili ya mahesabu haya mawili ni hasa desturi tofauti ndani ya Uyahudi wakati wa Yesu na karne mbili za kwanza BK. Kanuni ya Biblia ilikuwa haijafungwa wakati ule. Hivyo palikuwa na mikusanyo tofauti kati ya Wayahudi wenye lugha ya Kiebrania au ya Kiaramu kwa upande mmoja na Wayahudi waliotumia lugha ya Kigiriki kwa upande mwingine.
Wayahudi wenye lugha ya Kigiriki (waliokaa nje ya Palestina, hasa katika nchi mbalimbali za Dola la Roma na kuzidi idadi ya Wayahudi katika Palestina Israeli yenyewe) walitumia toleo la Kigiriki la Septuaginta. Wakristo wa kwanza walizoea toleo hilo hasa kwa sababu lugha ya mawasiliano kati ya Wakristo ilikuwa Kigiriki kama lugha ya kimataifa. Ndiyo sababu Agano Jipya lote liliandikwa kwa Kigiriki.
Upande wa Uyahudi uamuzi kuhusu vitabu vinavyofaa kuhesabiwa kuwa sehemu za Biblia ya Kiebrania lilifanywa kati ya miaka 80 - 135 BK]] ambapo wataalamu Wayahudi waliamua kukubali vitabu vile tu vilivyotunzwa kwa Kiebrania. Hivyo maandiko kadhaa zisizoandikwa kwa Kiebrania vilifungwa nje. Sababu mojawapo ya uamuzi wao ilikuwa kubishana na Wakristo waliovitumia.
Jumuia za Kiyahudi zilipokea uamuzi huo lakini Wakristo waliendelea kutumia Septuaginta, iliyotafsiriwa baadaye kwa Kilatini na lugha nyingine za mataifa na za makabila yaliyopokea imani ya Kikristo.
Hivyo Biblia ya Wakristo ulikuwa na vitabu vya Septuaginta hadi matengenezo ya Kanisa katika karne ya 16.
Martin Luther alianza kutafsiri Biblia upya kutoka lugha asilia akaona achague vitabu vyake, akinyofoa 7 vya Agano la Kale pamoja na vichache vya Agano Jipya kadiri alivyoviona kuwa na mafundisho sahihi kiimani. Hivyo upande wa Agano la Kale alilingana na Wayahudi na kutofautiana na jinsi ilivyokuwa kawaida katika Kanisa Katoliki ambalo katika Mtaguso wa Trento (karne ya 16) lilithibitisha matumizi ya vitabu 46 katika Agano la Kale.
Tangu Luther matoleo mengi ya Kiprotestanti huonyesha vitabu vya Agano la Kale kuwa 39. Mara nyingine vitabu 7 vya Deuterokanoni vinaongezwa baada ya Agano la Kale kama sehemu ya pekee vikiitwa "Apokrifa".
Vitabu vya Agano la Kale
Orodha hii inafuata kawaida ya Wakristo walio wengi. Umbo la majina ni ule wa tafsiri ya "Biblia - Habari Njema kwa Watu Wote". Vitabu saba vinafuatwa na alama ya DK ni vile ambavyo huhesabiwa kando na Waprotestanti wengi kama "Apokrifa" lakini hutazamiwa kama vitabu kamili vya Biblia (Deuterokanoni) katika mapokeo ya Kanisa Katoliki na ya Waorthodoksi wengi.
Vitabu vya Kihistoria
1. Vitabu vitano vya Torati vinavyoitwa pia "vitabu vya Musa":
Mwanzo (Kitabu cha Kwanza cha Musa)

Kutoka (Kitabu cha Pili cha Musa)

Walawi (Kitabu cha Tatu cha Musa)

Hesabu (Kitabu cha Nne cha Musa)

Kumbukumbu la Sheria (Kumbukumbu la Torati; Kitabu cha Tano cha Musa)

2. Vitabu vingine vya kihistoria
Yoshua

Waamuzi

Ruthu (Kitabu cha Ruthi)

Samueli I

Samueli II

Wafalme I

Wafalme II

Mambo ya Nyakati I

Mambo ya Nyakati II

Ezra

Nehemia (Kitabu cha Pili cha Ezra)

Tobiti DK
Yudith DK
Esta

Wamakabayo I DK
Wamakabayo II DK
Vitabu vya Kishairi au vya hekima
Yobu (Kitabu cha Ayubu)

Zaburi

Methali

Mhubiri

Hekima DK
Yoshua bin Sira DK
Maombolezo (Maombolezo ya Yeremia)

Vitabu vya manabii
Isaya

Yeremia

Baruku DK
Ezekieli

Danieli

Hosea

Yoeli

Amosi

Obadia

Yona

Mika

Nahumu

Habakuki

Sefania

Hagai

Zekaria

Malaki

Viungo vya nje

Jamii:Biblia
Jamii:Vitabu vya Agano la Kale
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo

Je, falme ya wanyama imegawanyika kwa makundi mangapi?


Kieran Trippier (alizaliwa tarehe 19 Septemba mwaka 1990) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anachezea klabu ya  Ligi kuu ya Uingereza iitwayo Tottenham Hotspur na timu ya taifa ya Uingereza.
Trippier alianza kazi yake katika mfumo wa vijana huko Manchester City lakini alishindwa kufanikiwa na timu ya kwanza, akiwa na mikopo miwili katika klabu ya michuano ya Barnsley.
Burnley
Mwaka 2011, alijiunga na klabu ya michuano Burnley kwenye mkopo wa muda mrefu ambao ulifanyika kudumu hadi Januari 2012 kwa ada isiyojulikana. Alipewa jina katika timu ya PFA(wachezaji wa kulipwa) ya michuano ya mwaka kwa misimu miwili mfululizo mwaka 2012-13 na 2013-14. Mwaka mmoja baadaye, alijiunga na Tottenham kwa ada ya £ milioni 3.5.
Kazi ya kimataifa
Trippier pia aliwakilisha Uingereza katika ngazi zote kutoka chini ya 18 hadi chini ya miaka 21, akiwa na michuano ya UEFA ya chini ya 19 UEFA na 2009 kucheza Kombe la Dunia la FIFA chini ya miaka 20.
Alicheza mechi yake ya kwanza ya kimataifa mwezi Juni 2017 na ilikuwa ni timu ambayo ilifikia nusufainali za Kombe la Dunia la FIFA 2018.

Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uingereza

Je,Kieran Trippier alianza kucheza soka mwaka upi?


Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama hapa

Wilaya ya Mwanga ni wilaya moja ya Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 131,442. [1]
Marejeo

M


MV Liemba (MV kwa Kiing. motor vessel) ni meli ya Kitanzania inayohudumia pwani za Ziwa Tanganyika. Ni chombo cha usafiri kwa maji chenye umri mkubwa kipo tangu mwaka 1914. Meli inasukumwa na injini ya diseli na urefu wake ni mita 67, upana mita 10 na ukubwa unatajwa ama kuwa tani 1500 au 1200. Ina nafasi ya kubeba abiria hadi 600 pamoja na mzigo tani 200 kati ya mabandari ya Ziwa Tanganyika upande wa Tanzania na mabandari ya Mpulungu (Zambia), Kalemie (J.K. Kongo) na Bujumbura (Burundi).
Historia ya ujenzi wake

Liemba ilijengwa Ujerumani mwaka 1913 kwa jina la "Graf von Goetzen" kwenye kiwanda cha meli cha Meyer huko Papenburg ikikusudiwa kwa huduma ya mizigo na abiria kwenye Ziwa Tanganyika. Baada ya kukamilika meli iliondolewa tena na vipande vyote hadi ribiti zake 160,000 vilifungwa katika masanduku 5,000 na kubebwa kwa meli kubwa hadi Daressalaam. Ilifika mwaka 1914 muda kidogo kabla ya mwanzo wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Mafundi 3 kutoka Papenburg waliongozana na masanduku ya meli kwa njia ya reli hadi Kigoma. Hapa sehemu zote za meli ziliunganishwa tena kwa msaada wa wafanyakazi Waafrika 250 na Wahindi 20. Tar. 5 Februari 1915 "Graf von Goetzen" iliingizwa katika maji ya Ziwa Tanganyika.
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza
Kwa sababu ya vita iliongezwa mizinga kutoka manowari SMS Koenigsberg ikawa meli kubwa yenye silaha ziwani. Mwaka 1916 Waingereza na Wabelgiji walishambulia koloni ya Kijerumani kwa nguvu wakafaulu kuzunguka ziwa kwa njia ya nchi kavu na kukata njia ya reli kutoka Kigoma kwenda Tabora. Hapa Wajerumani waliamua kujiondoa ziwani na kuungana na jeshi lao ndani ya nchi.
Mafundi Wajerumani kutoka Papenburg waliopaswa kubaki Afrika shauri ya vita walipewa amri kuzamisha meli. Hao waliamua kwa hiari yao kutoharibu meli lakini kuizamisha kwa njia itakayowezesha kufufuka kwake. Hivyo walipaka mashine zote kwa mafuta mazito wakajaza vyumba vya mizigo kwa mchanga na kuzamisha meli polepole tar. 26 Julai 1916 kwenye sehemu ya ziwa isiyo na kina kubwa karibu na mdomo wa mto Malagarasi.
Kufufuka kama MV Liemba
Hivyo waliwawezesha Waingereza washindi wa vita kufufusha meli mwaka 1924 na kuitumia tena wakikuta mashine zote zilifanya kazi tena baada ya kusafishwa.
Meli ilipewa jina MV Liemba kutokana jina la kale la Kifipa kwa ajili ya ziwa [1] ikaendelea kufanya huduma ziwani.
Tangu 1961 ilikuwa meli ya Jamhuri ya Tanganyika na baadaye Tanzania.
Injini ya mvuke ya awali imebadilishwa mara kadhaa sasa ni injini ya diseli. Hadi leo imeendelea kutoa huduma bila ajali kutokana na uimara wake.
Viungo vya Nje


Moroko (pia Maroko, kwa Kiarabu المغرب), au kirefu Ufalme wa Moroko (المملكة المغربية al-mamlaka al-maghribiya yaani "ufalme wa magharibi") ni nchi ya Afrika ya Kaskazini-Magharibi.
Imepakana na bahari za Atlantiki na Mediteranea; upande wa bara imepakana na Algeria na Mauretania.
Maeneo ya Kihispania ya Ceuta na Melilla yamezungukwa na Moroko kwenye pwani ya Mediteranea.
Mpaka wa kusini haueleweki vizuri kwa sababu Moroko inadai ya kwamba Sahara ya Magharibi ni sehemu ya eneo lake, hali isiyokubaliwa na jumuiya ya kimataifa tangu Moroko ilipovamia Sahara ya Kusini mwaka 1975.
Jina
Jina la "Moroko" limetokana na mji mkuu wa kale Marakesh.
Jiografia

Eneo la Moroko ni km² 446,550. Sehemu kubwa ni jangwa la Sahara. Watu walio wengi huishi kwenye sehemu za rutuba karibu na pwani.
Kuna milima inayofunika maeneo makubwa. Milima ya Rif inaongozana na pwani ya Mediteranea yenye mwelekeo kutoka kaskazini-magharibi kwenda kaskazini-mashariki. Milima ya Atlas iko katikati ya nchi kutoka kusini-magharibi kwenda kaskazini-mashariki.
Miji mikubwa
Mji mkuu ni Rabat wenye wakazi milioni 1.2. Mji mkubwa ni Casablanca (kwa Kiarabu: الدار البيضاء dar al-baiDa = nyumba nyeupe). Miji yote miwili mikubwa ni miji ya bandari.

Miji mitano mikubwa ni kama ifuatavyo (namba za sensa ya mwaka 2004):
1. Casablanca: wakazi 2.933.684
2. Rabat: wakazi 1.622.860
3. Fes: wakazi 946.815
4. Marakesh: wakazi 823.154
5. Agadir: wakazi 678.596
Historia
Makala: Historia ya Moroko
Moroko ya Kale
Habari za kimaandishi za kwanza ni kutoka karne za kwanza KK. Wafinisia walijenga miji yao pwani lakini eneo la ndani lilibaki nchi ya Waberber waliounda ufalme wa Mauretania ya Kale (usiuchanganye na nchi ya kisasa Mauretania) uliounganisha sehemu kubwa ya Moroko ya kaskazini.
Wamauretania wa kale walishirikiana na Dola la Roma hadi kuwa jimbo la dola hili kwa jina la "Mauretania Tingitana".
Wakati wa kudhoofika kwa Dola la Roma kuanzia mwaka 400 BK kukawa na uvamizi wa Wavandali.
Uvamizi wa Kiarabu
Karne ya 7 BK ilileta uvamizi wa Waarabu walioteka nchi na kusababisha polepole Waberber (waliokuwa Wayahudi, Wakristo au wafuasi wa dini za jadi) kuwa Waislamu.
Mwanzoni Moroko ilikuwa sehemu ya milki ya khalifa ya Waomawiyya waliotawala Dameski (Siria). Baada ya kupinduliwa kwa Waomawiyya na Waabasiya wa Baghdad (Iraq) mkimbizi Mwarabu Idris ibn Abdallah (788-791) alikusanya makabila ya Waberber na kuunda milki ya kujitegemea. Hii ilikuwa mwanzo wa Moroko kuwa milki ya Kiislamu inayojitawala.
Watawala wa kienyeji
Vipindi vya historia husebabiwa kufuatana na familia zilizofuatana za wafalme Waarabu au Waberber.

Moroko ilitawaliwa na familia za (miaka BK)
Waidrisi (788-974)
Wamaghrawa (987-1070)
Wamurabitun (Almoravi)(1073-1147)
Wamuwahidun (Almohad) (1125-1269)
Wamarini (1258-1420)
Wawattasi (1420-1547)
Wasaadi (1509-1659)
Waalawi (1631 hadi leo)
Murabitun na Muwahidun
Wafalme wa Wamurabitun (Almoravi) (1073-1147) na wa Wamuwahidun (Almohad) (1147-1269) walieneza utawala wao hadi Afrika ya Magharibi (Mauretania, Senegal na Mali ya leo) na sehemu kubwa ya Andalusia (Hispania ya Kiislamu), tena hadi mipaka ya Misri.
Wamuwahidun waliendelea kupanuka kuelekea Misri lakini baadaye walidhoofika wakapaswa kuwaachia Wahispania Wakristo sehemu za Andalusia. Athira ya milki ya Moroko ilipungua baadaye hadi Hispania yote ikarudishwa kwa watawala Wakristo mwaka 1492; pia utawala kusini kwa Sahara haukuendelea.
Wareno wa Wahispania waliendelea kuteka miji kwenye pwani za Moroko. Utawala wa Hispania juu ya Ceuta na Melilla leo ni mabaki ya nyakati zile.
Sehemu za nchi zilianza kujitawala bila kukubali tena mamlaka wa juu, kwa mfano makabila ya Waberber milimani au miji ya Rabat na Sale iliyounda dola dogo la Jamhuri ya Bou Regreg katika karne ya 17 na kujishughulisha na uharamia.
Waalawi (1666 hadi leo)
Katika karne ya 17 familia ya Waalawi walishika mamlaka wakaendelea nayo hadi leo. Waliweza kutunza uhuru wa nchi hadi mwanzo wa karne ya 20. Lakini mwanzo wa karne ya 20 Ufaransa na Hispania walimlazimisha mfalme Mulay Abdelaziz kukubali mkataba uliofanya Moroko kuwa kama koloni chini ya nchi hizo mbili.
Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilidhoofisha Ufaransa pamoja na kuingia kwa wanajeshi Waamerika na Waingereza na ahadi zao za kuleta uhuru tokeo lililohamasisha wazalendo wa Maroko kupigania upya uhuru wa nchi.
Baada ya vita Wafaransa walijaribu kukandamiza mwendo huo wakamwondoa Sultani Mohammed V nchini 1953. Ghasia zikaongezeka, Sultani akarudi na nchi ikapewa uhuru mwaka 1956.
Utawala wa mwanae Hassan II kuanzia mwaka 1961 uliitwa "miaka ya risasi" kwa sababu mfalme alikataa kukubali utaratibu wa kidemokrasia. Chaguzi zilikuwa za uwongo, wapinzani wakatupwa jela au kuuawa. Hassan II alishinda majaribio mbalimbali ya kumpindua. Siasa ya kushikamana na Marekani ilimsaidia mfalme kimataifa lakini baada ya mwisho wa "vita baridi" alilazimishwa na Wamarekani kulegeza utawala wake.
Mtoto wake Muhamad VI akawa mfalme kijana mwaka 1999 akaanza mageuzi ya kisiasa ya wazi zaidi.
Watu
Mnamo 60 % (Januari 2005) za wakazi milioni 32.7 huishi mijini.
Kiasili wakazi wengi ni Waberber na Waarabu, pamoja na watu wa asili ya Andalusia (Hispania) na wa Afrika kusini kwa Sahara. Waberber ndio wenyeji asilia.
Kaskazini mwa nchi ambako kitovu chake ni Fes kuna zaidi tabia ya Kiarabu, wakatu kusini ambako kitovu chake ni Marakesh kuna tabia ya Kiberber zaidi.
Lugha
Lugha rasmi ya nchi ni Kiarabu na Kiberberi. Waberber wengi, hasa kaskazini, wameacha lugha yao na kutumia Kiarabu lakini walileta maneno yao katika lahaja ya Kiarabu cha Kimaroko. Hata Kifaransa kinatumika sana.
Dini
Uislamu ndio dini rasmi na ndio unaofuatwa na wakazi wengi sana (98.9%), hasa Wasunni. Wengine ni Wakristo (0.9%) na Wayahudi (0.2%). Wakristo karibu wote ni wa asili ya Ulaya. Wayahudi waliwahi kuwa wengi kidogo, lakini idadi yao imepungua katika miaka ya nyuma kutokana na uhamaji hata kama hali yao katika taifa ni nzuri kulingana na nchi nyingine za Kiarabu.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika
Viungo vya nje

 at Curlie
 from the BBC News

Wikimedia Atlas of Morocco

 from International Futures

Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Waberber
Jamii:Afrika ya Kaskazini


Mkoa wa Njombe ni mmojawapo kati ya mikoa mipya nchini Tanzania wenye postikodi namba 59000  [1], ukiwa umeanzishwa rasmi mwaka 2012[2]. Umepakana na mikoa ya Morogoro, Ruvuma, Mbeya na Iringa.
Kutokana na hadhi mpya, wilaya ya Njombe imegawanyika kati ya ile ya mjini na ile ya vijijini. Pia, mwezi wa Machi 2012, imeanzishwa wilaya ya Wanging'ombe.
Mwaka 2012 katika eneo hilo kulikuwa na wakazi 702,097 Cite uses deprecated parameter |deadurl= (help) katika wilaya sita zifuatazo: Njombe Mjini (wakazi 130,233), Njombe Vijijini (wakazi 85,747), Makambako (wakazi 93,827), Makete (wakazi 97,266), Ludewa (wakazi 133,218), Wanging'ombe (wakazi 161,816).
Makao makuu yako Njombe mjini.
Makabila makubwa ya wenyeji mkoani Njombe ni Wabena, Wakinga na Wapangwa, na uwiano wao ni 37:11:3.
Kabila la Wabena liko wilaya ya Njombe na eneo la Malangali likiwa linapakana na
wilaya ya Ulanga na wilaya ya Kilombero (Mkoa wa Morogoro), Wakinga wako wilaya ya Makete na Wapangwa wako katika wilaya ya Ludewa.
Yapo pia makabila madogo kama vile Wawanji, Wakisi, Wamanda, Wamagoma n.k. ambao kwa ujumla wao wanachukua asilimia 6 iliyosalia ya watu Mkoani Njombe.
Karibu wakazi wote wa mkoa ni Wakristo, hasa Walutheri na Wakatoliki.
Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Njombe Kaskazini	:	mbunge ni 	Joram Hongoli	(CCM)
Njombe Kusini	:	mbunge ni 	Edward Mwalongo	(CCM)
Makambako	:	mbunge ni 	Deo Kasenyenda Sanga	(CCM)
Wanging'ombe	:	mbunge ni 	Gerson Hosea Lwenge	(CCM)
Makete	:	mbunge ni 	Dk.  Norman Adamson Sigalla	(CCM)
Ludewa	:	mbunge ni
Tazama pia
Orodha ya milima ya mkoa wa Njombe
Orodha ya mito ya mkoa wa Njombe
Tanbihi

N

Mkuu wa mkoa wa Njombe mwaka 2019 anaitwa nani?


Dwayne Michael Carter, Jr. (amezaliwa tar. 27 Septemba 1982) ni mshindi wa Tuzo za Grammy - akiwa kama rapa wa muziki wa hip hop bora kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lil Wayne. Alijiunga na studio ya Cash Money Records akiwa bado yungali bwana mdogo na akabahatika kufanya rekodi kadhaa katika studio hiyo. Wayne alikuwa mmoja kati ya waliokuwa wanachama wa kikundi cha muziki wa rap cha Hot Boys.
Waasifu
Maisha ya awali
Alizaliwa kama Dwayne Michael Carter, Jr. na kukulia mjini Hollygrove karibu kidogo na mji wa New Orleans, Louisiana. Akiwa na umri wa miaka kumi na moja, akakutana na Bryan Williams, rapa na ndiyo mmiliki wa studio ya Cash Money Records.
Baada ya makutano hayo, Wayne akarekodi rap flani ya michano katika studio hiyo ya Williams kwa kutumia chombo maalum cha kuweza kukujibu wakati unachana. Na kwa bahati nzuri michano hiyo ilimwacha hoi mmiliki huyo wa studio na kuthubutu hata kumwingiza Wayne katika studio yake.
Wayne pia ana mtoto wa kike mmoja  aitwaye Reginae Carter, aliyezaa na Bi. Antonia "Toya" Johnson, demu wake wa kitambo toka shule. Wawili hao walikuja kuoana wakati ule wa Siku Kuu ya Wapendanao ya mwaka wa 2004, lakini wawili hao walikuja kutarikiana mnamo mwaka wa 2006.
Muziki
Albamu za Lil Wayne

1999: Tha Block Is Hot
2000: Lights Out
2002: 500 Degreez
2004: Tha Carter
2005: Tha Carter II
2008: Tha Carter III
EP albums
And
2007: The Leak
Filamu
Baller Blockin (2000)
Who's Your Caddy? (2007)
Fast and Furious (2009) (inakuja)
The Boondocks in the "Invasion of the Katrinians" sehemu ya [1] (2007)
"Access Granted" (2007) [2]
Hurricane Season (inakuja)[3]
Lil Wayne Documentary (2009) (inakuja)[4]
Marejeo

Viungo vya nje

 on IMDb

Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wanamuziki wa hip hop
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Washindi wa Tuzo za Grammy


Sibusiso Wiseman Zuma  (amezaliwa 23 Juni 1975 katika mji wa Durban, KwaZulu-Natal) ni mwanakandanda mtaalamu wa Afrika Kusini anayeichezea klabu ya kandanda ya Kideni Superliga inayoitwa FC Nordsjælland.
Wasifu
Zuma ilianza wasifi wake katika klabu za Afrika Kusini kama vile Mighty Pa, African Wanderers na Orlando Pirates.  Mwezi Juni mwaka wa 2000, alijiunga na klabu ya Kideni ya FC København, ambapo alijiendeleza kama mchezaji. Aliisaidia klabu yake kushinda taji la ligi ya Kideni kwa mara yake ya pili na aliteuliwa kuingia katika “hall of fame” ya klabu kutokana na jitihada zake bora katika msimu wa 2004-05, na mwaka wa 2001 Zuma aliteuliwa katika nafasi ya 29 katika tuzo la mwanakandanda bora wa FIFA wa mwaka wa 2001. Baada ya miaka 5 ½ katika klabu ya FC København, Sibusiso Zuma aliuzwa kwa klabu ya Bundesliga, ambayo ni ya ligi ya Kijerumani, Arminia Bielefeld kwa kitita cha yuro milioni moja mnamo Julai 2005.
Mamelodi Sundowns
Mnamo 21 Juni 2008 Sibusiso Zuma alisainiwa na klabu ya Afrika Kusini ya Mamelodi Sundowns.  Kisha aliachiliwa katika majira ya joto ya mwaka wa 2009 na mnamo Oktoba mwakwa wa 2009 alikuwa na kipindi cha majaribio na klabu ya FC Nordsjælland, [8] hatimaye kusainiwa na klabu hiyo.
FC Nordsjælland
Mnamo 16 Oktoba alisaini mkataba wa mwaka mmoja na klabu ya Kideni ya FC Nordsjælland.  Mnamo 8 Novemba 2009 Zuma alifunga bao lake la kwanza la FC Nordsjælland katika ushinid wa klabu wa 1-0 dhidi ya SønderjyskE.
Wasifu wa Kimataifa
Yeye ameiwakilisha Afrika Kusini katika mechi 67. Aliicheza nchi yake katika Kombe la Dunia la FIFA la mwaka wa 2002. Zuma alikuwa nahodha wa timu ya kitaifa ya Afrika Kusini katika mashindano ya Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka wa 2006.
Historia
Pia anajulikana kama "Zuma the Puma" kwa wafuasi wa klabu na "Puma" inaonekana kwa jesi lake badala ya "Zuma" katika mchezo wa komputa maarufu kama “video game” ijulikanayo kama Pro Evolution Soccer 2009 .
Tukio
Mnamo 25 Juni 2007 iliripotiwa kuwa Zuma alikuwa amehusika katika tukio katika nchi yake ya nyumba ya Afrika Kusini.  Baada ya ugomvi mkali kulikuwa na madai kwamba alitishia kuwapiga risasi kundi la watu katika sherehe katika sehemu ya Kokstad. Polisi wa mtaa walichunguza hali hiyo na Zuma alizuiwa kuondoka nchini kwa muda, lakini hakuna mashtaka yalitolewa.
Marejeo

Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa FC Copenhagen
Jamii:Wachezaji wa FC Nordsjælland
Jamii:Wachezaji wa Arminia Bielefeld
Jamii:Wachezaji Mpira wa Afrika Kusini
Jamii:Wachezaji wa Orlando Pirates
Jamii:Watu kutoka Durban

Mama ya  Sibusiso Wiseman Zuma anaitwa nani?


Umoja wa Afrika (UA) (kwa Kiingereza: African Union (AU); Kifaransa: Union Africaine (UA); Kihispania: Unión Africana (UA) ; Kireno: União Africana (UA) ) [1] ni muungano wa nchi 55 za Afrika ulioanzishwa mnamo Julai 2002.
Umoja huu unaendeleza kazi za Umoja wa Muungano wa Afrika (kwa Kiingereza: Organisation of African Union - OAU) uliokuwepo 1963 hadi 2002.
Nia ya umoja huu ni kujenga muundo na mfumo wa kisiasa, wa kiuchumi, na wa kijamii ili kufikia wakati ambapo bara la Afrika litakuwa na bunge moja, benki moja, jeshi moja, rais mmoja, sarafu moja, n.k.
Dhumuni kubwa la umoja huu ni kuunganisha nguvu za mataifa ya Afrika ili kuweza kutatua matatizo yanayokabili bara hili kama vile vita, njaa, Ukimwi, n.k.
Nchi wanachama
Umoja wa Afrika ina nchi wanachama 55, yaani nchi zote za bara la Afrika (baada ya kurudi kwa Moroko, iliyokuwa imejiondoa mwaka 1985 kwa sababu UA ilitambua Sahara ya Magharibi kuwa nchi ya kujitegemea wakati Moroko inadai ya kwamba ni eneo la majimbo yake ya kusini).
[2]Hata hivyo mwaka 2016 Moroko ilionyesha nia ya kujiunga tena na UA.[3]
Mkutano wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika ulifanyika mwaka 2004 huko Afrika Kusini.
Mikutano mikuu ya UA
Durban (Afrika Kusini): 9-11 Jul. 2002.
Maputo (Msumbiji): 10-11 Jul. 2003.
Sirte (Libya), mkutano wa dharura: Feb. 2004.
Addis Ababa (Ethiopia): 6-8 Jul. 2004.
Abuja (Nigeria): 24-31 Jan. 2005.
Sirte (Libya): 28 Jun. - 5 Jul. 2005.
Khartoum (Sudan): 16-24 Jan. 2006.
Viongozi
Thabo Mbeki 	9 July 2002 	10 July 2003 	 South Africa
Joaquim Chissano 	10 July 2003 	6 July 2004 	 Mozambique
Olusegun Obasanjo 	6 July 2004 	24 January 2006 	 Nigeria
Denis Sassou-Nguesso 	24 January 2006 	24 January 2007 	 Jamhuri ya Kongo
John Kufuor 	30 January 2007 	31 January 2008 	 Ghana
Jakaya Kikwete 	31 January 2008 	2 February 2009 	 Tanzania
Muammar al-Gaddafi    2 February 2009 	31 January 2010 	 Libyan Arab Jamahiriya
Bingu wa Mutharika	   31 January 2010 	31 January 2011 	 Malawi
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo	31 January 2011     29 January 2012 	 Equatorial Guinea
Yayi Boni 	29 January 2012 	27 January 2013 	 Benin
Hailemariam Desalegn 	27 January 2013 	30 January 2014 	 Ethiopia
Mohamed Ould Abdel Aziz   30 January 2014 	   30 January 2015 	 Mauritania
Robert Mugabe   30 January 2015   30 January 2016    Zimbabwe
Idriss Déby   30 January 2016   madarakani    Chad
Mwenyekiti wa Kamati Kuu ya UA ni N. Dlamini-Zuma.
Spika wa Bunge la Umoja wa Afrika ni Roger Nkodo Dang.
Tanbihi

Viungo vya nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.

Jamii:Afrika
Jamii:Mashirika ya kimataifa

Je, Moroko ni mwanachama wa muungano wa Afrika?


Sarah Wayne Callies (Sarah Anne Callies amezaliwa tar. 1 Juni 1977 huko La Grange Illinois) ni mwigizaji filamu na tamthiliya wa Kimarekani, anayejulikana vizuri baada ya kuigiza kama Dr. Sara Tancredi katika misimu miwili ya kwanza ya tamthilia ya Kimarekani Prison Break.
Wasifu
Miasha ya Awali
Callies na familia yake walihamia Honolulu, Hawaii. Kipindi hicho alikuwa na umri wa mwaka mmoja. Alianza kujionyesha mapema kuwa mapenzi yake ni kuigiza kwa kushiriki katika maigizo kadha wa kadha ya shuleni hapo Punahou School.
Wazazi wake wakiwa ni maprofesakatika chuo cha Hawaii kilichopo Manoa, Callies hakufuata nyayo zao kabisa. Badala yake, alichagua kujiingiza moja kwa moja kwenye Uigizaji. Alipohitimu elimu ya sekondari, alijiunga na chuo cha Dartmouth kilichopo Hanover, New Hampshire. Pamoja na kuwa na masomo, aliendelea kujihusisha kwenye maigizo.[1] Aliendeleza elimu yake hapo Denver's National Theatre Conservatory alipojipatia Shahada ya Sanaa ya Maigizo hapo 2002.[1]
Sanaa
Callies's alionekana mara ya kwanza kwenye luninga kama Kate O'Malley, uhusika wa mara kwa mara kwenye Queens Supreme. Aliigiza nafasi ya nyota kwa mara ya kwanza kama Jane Porter kwenye tamthiliya ya Tarzan, iliyorushwa na Warner Bros.
Baada ya kushirikishwa kwenye Law & Order. Special Victim Unit, Dragnet na NUMB3RS, Callies alikamata nafasi ya nyota kwenye Prison Break ya FOX kama Dr. Sara Tancredi. Pia aliigiza kama nyota kwenye filamu za Universal Picture za Whisper na The Celestine Prophecy.
Maisha Binafsi
Mnamo Juni 21, 2002, Callies alifunga ndoa na Josh Winterhalt, aliyekutana nae katika chuo cha Dartmouth. Winterhalt ni mwalimu wa sanaa. Ilipofika Januari 23, 2007, msemaje wake alitangaza kuwa wawili hao walikuwa wanatarajia kupata mtoto wao wa kwanza. Julai 2007, Callies na mume wake walimkaribisha mtoto wao wa kike, Keala Winterhalt(Kay-AH-lah).[2][3]
Maigizo
Filamu

Tamthilia

Marejeo

Viungo Vya Nje

Please use a more specific IMDb template. See the documentation for available templates.

 at Prison Break's official site

Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani


Redio (au rungoya) ni chombo (kifaa) kinachopokea mawasiliano kutoka katika kituo cha redio na kuyabadilisha kuwa sauti.
Kwa kawaida rungoya inapokea kwa njia ya antena yake mawimbi sumakuumeme yanayosambazwa na antena ya kituo cha rungoya. Kuna pia aina za rungoya ambako mawasiliano hufika kwa umbo la alama za umeme katika waya. Mawasiliano ya sumakuumeme yanasambazwa pia kwa njia ya chomboanga au satelaiti lakini njia hii inahitaji vyombo maalumu na antena ya kawaida haitoshi.
Historia
Mwaka 1886 Mjerumani Heinrich Hertz alitambua mawimbi ya sumakuumeme. Wataalamu na muhandisi mbalimbali walifanya majaribio katika miaka iliyofuata kutumia mawimbi haya kwa mawasiliano, kati yao Mwitalia Guglielmo Marconi, Mmarekani Nikola Tesla na Mrusi Alexander Popov. Kila mmoja ametajwa kama "mtu wa kwanza aliyegundua rungoya".
Kituo cha kwanza cha rungoya kilianzishwa na Mholanzi Hanso Schotanus à Steringa Idzerda tarehe 6 Novemba 1919 aliposambaza muziki kutoka nyumba yake. Kituo cha kwanza cha kibiashara kilianza kazi mwaka 1920 Marekani mjini Pittsburgh.
Katika miaka iliyofuata redio ilisambaa kote duniani. Ni njia muhimu ya kusambaza habari pamoja na utamaduni, hasa muziki.
Matumizi ya redio
Hapo zamani, redio zilitumika na mabaharia kwa kutuma jumbe toka chombo majini hadi nchi kavu kwa kutumia kodi za Morsi (Morse code). Wakati chombo kilichojulikana kama Titanic kilikuwa kinazama mwaka 1912, jumbe zilitumwa kutoka kwa mabaharia waliokuwa kwenye chombo hicho kwa vyombo vilivyokuwa karibu.
Wanajeshi pia walitumia redio kutuma jumbe na kuwasiliana na makao yao makuu.
Leo, redio hutumika kwa mawasiliano, matangazo na muziki. Kabla ya uvumbuzi wa televisheni, redio zilitumika kwa uigizaji na vichekesho. Redio za leo zinatumia wavu za dijitali na huweza kushika wavu kwa urahisi zaidi.
Pia kuna redio za kushikwa kwa mikono [1].
Maendeleo ya Redio nchini Tanzania
Tanzania ni miongoni mwa nchi za Afrika Mashariki inayokua kwa kasi katika teknolojia ya mawasiliano na uchumi pamoja na Uganda na Kenya. Unapozungumzia teknolojia ya mawasiliano ina upana wake lakini hapa tutaegemea katika redio.
Tanzania imegawanyika katika mikoa, wilaya, kata, vijiji, vitongoji na mitaa. Hivyo katika ukuaji wa mawasiliano ya tasnia ya habari, redio imekuwa ikiaminiwa zaidi kwa utoaji wake wa taarifa kwa haraka ikifuatiwa na magazeti na runinga (televisheni).
Redio nchini hapa zimekuwa zikiongezeka kwa kadri mabadiliko ya sayansi na teknolojia yanavyokuwa na sera mbalimbali za nchi katika uhuru wa utoaji wa habari.
Pia zinaongezeka kutokana na Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika Ibara ya 18 kutoa uhuru wa kila raia kutoa mawazo yako.
Katika Katiba ya mwaka 1977 kifungu kidogo cha kwanza (1) na cha pili (2): "(1) Bila ya kuathiri sheria za nchi, kila mtu yuko huru kuwa na maoni yoyote na kutoa nje mawazo yake, na kutafuta, kupokea na kutoa habari na dhana zozote kupitia chombo chochote bila ya kujali mipaka ya nchi, na pia ana uhuru wa mawasiliano yake kutoingiliwa kati. (2) Kila raia anayo haki ya kupewa taarifa wakati wote kuhusu matukio mbalimbali nchini na duniani kote ambayo ni muhimu kwa maisha na shughuli za wananchi, na pia juu ya masuala muhimu kwa jamii.”
Redio Tanzania Dar es Salaam (RTD), ndiyo redio ya kwanza ya taifa hilo, ambayo sasa inajulikana kama TBC (Tanzania Broadcasting Coorporation) baada ya kufanyiwa mabadiliko kadhaa. Ilianzishwa mwanzoni mwa miaka ya 1970.
Kuna redio binafsi kubwa zinazosikika nchi nzima katika mikoa takribani thelathini (30), kama vile Radio Free Africa (RFA), Kiss FM, Radio One Stereo na Clouds FM.
Kuanguka kwa Umoja wa Kisoshalisti wa Kisovyeti (USSR) mwishoni mwa miaka ya 1990, uliokuwa ukiabudu ujamaa, kulifanya mabadiliko makubwa ya maisha kwa Watanzania baada ya dola la Moscow kuanguka utamaduni wake hivyo kuupa nafasi utamaduni wa Kimagharibi kuchukua nafasi yake.
Redio zilizo nyingi zimepata kuinuka zaidi mwanzoni mwa karne ya 21 na rika la vijana likichukua hatamu katika kuongoza vipindi mbalimbali katika redio hizo.
Hilo tu halitoshi kusema teknolojia pekee imezifanya kusikika nchi nzima bali uwepo wa sera mahsusi za kibiashara ndizo zimekuwa chachu ya kukua kwa redio hizo.
Aidha redio nyingine zinasikika katika kanda fulani tu, au mkoa au wilaya husika; kutokana na kutokuwa na uwezo wa kiuchumi kufika mbali kama nyingine.
Hata hivyo redio za mikoani na wilayani zimekuwa zikitoa changamoto kubwa kwa zinazosikika nchi nzima.
Mkoa mmoja unaweza kuwa na redio zisizopungua mbili, hivyo unaweza kuona ni kwa kiasi gani redio za nchi nzima zinavyopata changamoto katika matangazo yake. Kwa mfano, mkoa wa Mbeya (Nyanda za Juu za Kusini) una redio kama vile Mbeya FM, Bomba FM, Generation, Southern Highlands, Rock FM, Baraka FM na Ushindi FM.
Mkoa wa Dar es Salaam ambao unasifika kwa umahiri wake wa kibiashara ndio wenye redio nyingine kubwa na ndogo zikiwamo TBC Taifa, TBC FM, Radio One Stereo, Capital Radio, E-FM, Clouds FM na City FM.
Pia hata zilizoko nje ya mkoa wa Dar es Salaam zinapambana kila kukicha kuhakikisha zinakuwa na studio nyingine kwenye jiji hilo lenye idadi kubwa ya watu nchini Tanzania. Kwa mfano RFA na Kiss FM zinarusha matangazo yake kutoka jijini Mwanza (Kanda ya Ziwa Viktoria), lakini kutokana na ushindani uliopo zimejikuta zikiweka studio nyingine jijini Dar es Salaam ili kupambana na ushindani huo.
Kwa upande mwingine ushindani unatoka kwa wanaofanya kazi ambao ni watangazaji, ambao kila mmoja anatafuta namna ya kupata wasikilizaji wa vipindi vyake.
Tanbihi

Stesheni ya televisheni ya kwanza Marekani ni ipi?


Bombomu (au: bunduki ya mtombo; bunduki ya rashasha; kwa Kiingereza Machine gun) ni silaha ya moto kubwa kiasi inayofyatulia haraka risasi nyingi za mfululizo kutoka kwenye mkanda wa risasi muda wote kiwashio cha silaha inashikwa hadi akiba ya ramia imekwisha, kwa kawaida kwa kiwango cha raundi 300 kwa dakika au zaidi.
Akiba ya ramia imo ama katika chemba yake au ramia zimepangwa katika ukanda unaopita kwenye bombomu. Bombomu ndogu hubebwa na askari mmoja lakini modeli nzito kiasi huhitaji watu wawili hadi watatu.
Bombomu ndogo zaidi huitwa bunduki ya nusu mtombo, hutumiwa kama silaha ya kawaida ya askari, lakini hutumia ramia za bastola. Ni nyepesi, hailengi mbali sana na kusudi lake ni mapigano dhidi adui aliye karibu.
Bombomu kubwa zaidi hubebwa tena wa watu, hufungwa juu ya gari au magurudumu huitwa mzinga wa bombomu. Hutumiwa pia kwenye manowari na boti za kijeshi, halafu kwenye ndege za kijeshi.
Tofauti na hizo, bunduki za  shambulio, silaha za risasi, bastola au vidogo vinaweza kuwa na uwezo wa moto wa moja kwa moja, lakini si kwa ajili ya moto unaoendelea.
Kama darasa la bunduki za haraka za kijeshi, bunduki za silaha ni silaha za moja kwa moja zilizopangwa kutumiwa kama silaha za usaidizi na zinazotumiwa kwa ujumla wakati zilizounganishwa na mlima-au kufukuzwa kutoka chini kwenye bipod au safari.
Modeli za kwanza
Mitrailleuse na Gatling
Mtangulizi wa bombomu ya kwanza ilikuwa "Mitrailleuse" iliyobuniwa huko Ubelgiji mnamo 1850. Ilikuwa na kasiba nyingi na kuzungukwa kwa mkono.
"Gatling" ya Marekani ilikuwa bombomu ya kwanza: ilikuwa na kasiba sita na kuzungukuwa pia kwa kombo ya mkono. Wakati wa kuzunguka kasiba ya juu ilifyatulia risasi na mtambo ulijaza kasiba nyingine. Muundo huu uliachwa baadaye kwa sababu haikulenga vizuri. Lakini umerudi tena kwa bombomu zinazotumiwa katika ndege za kivita kwa sababu kasiba nyingi zinaruhusu kufyatulia risasi nyingi bila silaha kushika joto mno kwa sababu kila kasiba inapata nafasi ya kupoa tena.
Maxim
Bombomu nyingi zilifuata muundo wa Maxim iliyopatikana tangu 1885 na iliyotumia nishati ya marejeo nyuma baada ya kila pigo kuondoa ganda la ramia na kuweka ramia mpya katika silaha. Ilikuwa na kasiba moja tu. Ramia zilipangwa kwa ukanda uliopita katika silaha. Silaha ya Maxim ilikuwa bombomu ya kwanza iliyofaulu kijeshi ikawa chombo muhimu katika upanuzi wa ukoloni wa mataifa ya Ulaya huko Afrika na Asia pasipokuwa na teknolojia hiyo. Wakati wa vita ya Matebele nchini Zimbabwe (1893-1894) kikosi cha Waingereza 50 kilishinda askari 5,000 Wamatabele kwa kutumia bombomu za Maxim 4. Mshairi Mwingereza Hilaire Belloc alitunga shairi kuhusu vita za kikoloni akisema:
"Whatever happens, we have got
The Maxim gun, and they have not"
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia
Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia iliona majeshi makubwa yaliyzopigana yakitumia bombomu kila upande. Kuwepo kwa silaha hizi kulilazimisha mabadiliko katika mbinu za vita. Hadi wakati ule mashambulio yalitekelezwa na askari wengi walioshambulia maadui kwa mbio moja kwa moja. Mbinu hii ilisababisha vifo vingi kwa sababu bombomu zilipungua mno idadi ya washambuliaji kabla hawajafikia mahali walipoelekea. Kwa hiyo vita hii iliona mbinu mpya askari wakiambiwa kuchimba mifereji na kusubiri hadi risasi za mizinga ziliponda kwa mifereji ya maadui kwa siku na wiki mfululizo hadi kujaribu shambulio mpya.
Hata kubuniwa kwa vifaru ilikuwa tokeo moja la hatari la bombomu kwa sababu Waingereza walitafuta njia ya kushambulia mifereji ya Wajerumani kwa kumaliza bombomu kwanza bila kupoteza askari wengi mno.
Vita Kuu ya Pili ya Dunia
Vita hii iliona bombomu nyepesi zaidi zilizohitaji askari wawili, mmoja wa kulenga na kupiga, mwenzake wa kushughulikia ramia. Iliona pia modeli za kwanza za bunduki ya nusu mtombo.
Vilevile modeli nzito zilipatikana kwa wingi katika ndege za kijeshi kwa kushambulia ndege za adui na pia watu ardhini.
Tatizo la silaha hizi ni joto linalojitokeza wakati wa kufyatulia risasi nyingi katika muda mdogo. Palikuwa na modeli zilizotumia mtambo wa maji ya kupoza kasiba lakini hii iliongeza uzito tena.
Mitambo ya kisasa
Teknolojia imeendelea na kuunda bombomu nyepesi zinazobebwa na askari mmoja tu zikiwa na uwezo wa kufyatulia risasi nyingi kushinda zamani bila kukwama.
Katika matumizi ya kijeshi bunduki za askari wa kawaida zimepokea sifa za bombomu yaani uwezo wa kufyatulia mfululizo.
Modeli kubwa zinazohesabiwa kati ya mizinga iko kwa matumizi juu ya vifaru, kwenye manowari na ndege.
Teknolojia ya vita ya wakati ujao utaona mabadiliko zaidi. Mitambo kama miwani ya kuona usiku inaonyesha bombomu haraka kutokana na joto la kasiba. Hadi sasa ni nchi chache zinazotumia mitambo hii lakini kadiri inavyosambaa silaha inayong'aa kwenye mitambo hii itakuwa hasara.
Viungo vya nje

Jamii:Silaha


Baseball (mara chache pia: besibol) ni aina ya michezo ya timu yenye asili na wafuasi wengi Marekani lakini inapendwa pia na watu wengi huko Amerika Kusini na Asia ya Mashariki.
Timu mbili zinashindana kwa shabaha ya kupata ponti zaidi kuliko wengine. Asili ya baseball ni michezo iliyopelekwa Marekani na wahamiaji kutoka Ulaya. Kwa tabia kadhaa mchezo unafanana na kriketi.
Kila timu huwa na wachezaji 9. Timu zinabadilishana kwa zamu kushambulia na kutetea.
Shabaha ya mchezo ni kuzunguka ("run") uwanja mwenye vituo ("base") nne. Kwa kila mafanikio ya kuzunguka uwanja timu inashika pointi moja.  Timu ya wapinzani wanajaribu kuchelewesha na kuzuia wachezaji wa upande mwingine. Timu yenye pointi zaidi inashinda.
Timu ya kutetea inanza na mtupaji (pitcher) ndani ya eneo la kutupa anayetupa mpira. Analenga kwa mwenzake mshika mpira (catcher) aliye nyuma ya mpiganaji wa kinyume katika sehemu ya kupiga (strike zone) anapaswa kufikisha mpira si chini mno wala juu mno. Mpiganaji anajaribu kugonga mpira kuelekea sehemu fulani ndani ya uwanja.  Kama anafaulu kugonga mpira anaanza kukimbia kuelekea kituo cha kwanza.
Kama mshika mpira aliukamata atalenga kwa mpiganaji anayekimbia ili amwondoe katika uwanja au kuiupa mpira kwa wenzaka katika uwanja watakaomlenga mchezaji anayekimbia kutoka kituo kimoja hadi kingine. Huyu akifika kituo yuko salama.
Badala yake mchezaji mwingine wa timu ya shambulio anaingia kama mpiganaji. Mchezo unarudiwa na baada ya kila pigo "hit" mpiganaji wa kwanza aajaribu kuendelea hadi kituo kinachofuata na mpiganaji wa pili anamfuata. Wakati chezaji wa kwanza wa kushambulia amefika kituo cha nne ametimiza mbio (home run) na ameshika pointi.
Kuna kanuni mbalimbali zinazoleta azimio kama mkimbiaji anaweza kuendelea au kama anatoka katika nafasi yake.
Kujisomea

Bradbury, J.C. The Baseball Economist: The Real Game Exposed (Dutton, 2007). ISBN 0-525-94993-3
Dickson, Paul. The Dickson Baseball Dictionary, 3d ed. (W. W. Norton, 2009). ISBN 0-393-06681-9
Elias, Robert (2010) The Empire Strikes Out: How Baseball Sold U.S. Foreign Policy and Promoted the American Way Abroad. New York: The New Press. ISBN 978-1-59558-195-2
Elliott, Bob. The Northern Game: Baseball the Canadian Way (Sport Classic, 2005). ISBN 1-894963-40-7
Euchner, Charles. The Last Nine Innings: Inside the Real Game Fans Never See (Sourcebooks, 2007). ISBN 1-4022-0579-1
Fitts, Robert K. Remembering Japanese Baseball: An Oral History of the Game (Southern Illinois University Press, 2005). ISBN 0-8093-2629-9
Gutkind, Lee. The Best Seat in Baseball, But You Have to Stand: The Game as Umpires See It (Southern Illinois University Press, 1999). ISBN 978-0-8093-2195-7
Gillette, Gary, and Pete Palmer (eds.). The ESPN Baseball Encyclopedia, 5th ed. (Sterling, 2008). ISBN 1-4027-6051-5
James, Bill. The New Bill James Historical Baseball Abstract, rev. ed. (Simon and Schuster, 2003). ISBN 0-7432-2722-0
James, Bill. The Bill James Handbook 2009 (ACTA, 2008). ISBN 0-87946-367-8
Mahony, Phillip,  (McFarland Books, 2014) ISBN 978-0-7864-7964-1.
Peterson, Robert. Only the Ball was White: A History of Legendary Black Players and All-Black Professional Teams (Oxford University Press, 1992 [1970]). ISBN 0-19-507637-0
Posnanski, Joe (2007) The Soul of Baseball New York: Harper Collins. ISBN 978-0-06-085403-4
Reaves, Joseph A. Taking in a Game: A History of Baseball in Asia (Bison, 2004). ISBN 0-8032-3943-2
Ritter, Lawrence S. The Glory of Their Times: The Story of the Early Days of Baseball Told by the Men Who Played It, enlarged ed. (Harper, 1992). ISBN 0-688-11273-0
Tango, Tom, Mitchel G. Lichtman, and Andrew E. Dolphin, The Book: Playing the Percentages in Baseball (Potomac, 2007). ISBN 1-59797-129-4
Sexton, John (2013) Baseball as a Road to God: Seeing Beyond the Game New York: Gotham Books. ISBN 978-1-59240-754-5.
Ward, Geoffrey C., and Ken Burns. Baseball: An Illustrated History (Alfred A. Knopf, 1996). ISBN 0-679-40459-7
Online
Cite uses deprecated parameter |deadurl= (help)

Viungo vya Nje

Ligi

Takwimu za mchezo

Hanari za baseball

 PBS documentary directed by Ken Burns
 European baseball news

jamii:michezo


Asbel Kiprop  (amezaliwa mnamo 30 Juni 1989 wilayani Uasin Gishu) ni mkimbiaji kutoka Kenya ambaye mtaalamu katika mbio za mita 1,500.  Kiprop alishinda medali ya dhahabu katika Michezo ya Olimpiki ya mwaka wa 2008 katika mbio za mita 1500, baada ya Rashid Ramzi kupimwa na kupatikana kuwa alikuwa ametumia madawa ya kulevya. [
Maisha ya Kibinafsi
Kiprop anatoka katika kijiji cha Kaptinga, karibu Eldoret.  Yeye ni mwana wa David na Julia Kebenei.  Babake David Kebenei pia alikuwa mwanariadha, ambaye alishiriki katika Michezo ya All-Africa mwaka wa 1987 nchini Kenya na kumaliza katika nafasi ya nne katika mbio za mita 1500. Kiprop alianza kukimbia akiwa na umri wa miaka 13, wakati alikuwa katika shule ya Simat. Baadaye aliacha masomo ya sekondari ili azingatie mafunzo na mazoezi.
Kiprop alikuwa anafanya mazoezi katika Kipchoge Keino High Performance Training Centre  mjini Eldoret.  Hata hivyo, alifukuzwa kutoka kambi mwaka wa 2009 kwa kuvunja sheria kwa kuleta mchumba wake kwa kituo hicho.  Kakake mdogo Victor Kipchirchir Kebenei pia ni mkimbiaji wa mbio za mita 1500.
Ana urefu wa mita 1.88 na uzito wa kilogramu 62.  Yeye kufanyishwa mazoezi na Jimmy Beauttah.
Alishinda tuzo la mwanaspoti anayeahidi wa mwaka, Mwaka wa 2007 katika tuzo za mwaka za Kenya Sports Personality.
Kiprop amesema jina lake la kwanza, Asbel, linamaanisha aliye na dhamiria.
Wasifu
Mwaka wa 2007 ndio uliyokuwa mwaka uliyoanzisha mambo mazuri, kwani alishinda medali ya dhahabu katika mashindano ya dunia ya kuvuka nchi (mbio za vijana) [18] na katika Michezo ya All-Africa (mbio za mita 1500).  Alikimbia kwa wakati wake bora kibinafsi kwa kumaliza katika nafasi ya nne katika mbio za mita 1500 katika mashindano ya dunia ya mwaka 2007 katika mji mkuu wa Osaka.
Katika Michezo ya Olimpiki ya mwaka wa 2008, Kiprop alishindwa kidogo tu na mwanariadha kutoka Bahraini Rashid Ramzi na kukosa medali ya dhahabu.  ] Hata hivyo, Kiprop alipewa medali hiyo ya dhahabu baada ya Ramzi kupimwa na kupatikana kuwa alikuwa ametumia madawa ya kulevya ya aina ya CERA, Dutu lililokuwa limepigwa marufuku ambalo ni toleo mpya la linalojulikana kama EPO.  Kiprop amesema kuwa hajafurahishwa na jinsi alibvyoshinda medali hiyo ya dhahabu.
Katika mashindano ya dunia ya riadha ya mwaka wa 2009 katika mji mkuu wa Berlin, Kiprop hakuwasisimua wengi wakati alimaliza katika nafasi ya nne kwa mara ya pili katika mbio za mita 1500 (miaka miwili awali katika mashindano ya dunia ya mwaka 2007 pia alimaliza katika nafasi ya nne). Kiprop pia alishiriki katika mbio za mita 800 lakini alibanduliwa katika nusu-fainali.
Majalio

Ubora wa kibinafsi - Ya nje

Taarifa yote iliyochukuliwa kutoka IAAF profile. [1]
Marejeo

Viungo vya nje
 at IAAF

Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanariadha wa umbali wa katikati wa Kenya
Jamii:Wanariadha katika Olimpiki ya 2008
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki wa Kenya
Jamii:Wanariadha wenye medali za dhahabu wa Kenya

Je mwanariadha Asbel Kiprop alizaliwa wapi?


Baisikeli (kwa kawaida baiskeli; pia basikeli; kutoka Kilatini "bis", "mara mbili" na Kigiriki "κύκλος", kyuklos, "duara" kupitia Kifaransa/Kiingereza "bicycle") ni chombo cha usafiri kinachoendeshwa kwa nguvu ya misuli ya binadamu.
Baisikeli huwa na magurudumu mawili yanayoshikwa na fremu, kiti kimoja, kanyagio, breki na usukani. Tabia nyingine za kawaida ni kuwa na taa mbele na nyuma. Baisikeli bora huwa pia na gia zinazorahisisha kazi ya kukanyaga kanyagio.
Kwa kawaida nguvu hupelekwa kwa nyororo kutoka kanyagio kwenda gurudumu la nyuma. Magurudumu huwa na matairi yaliyojaa hewa.
Katika nchi nyingi baisikeli ni chombo muhimu cha usafiri. Zamani baisikeli ilikuwa usafiri wa maskini lakini pia katika nchi kadhaa zilizoendelea watu hutumia baisikeli ama kwa usafiri wa mjini au kwa burudani.
Sayansi imegundua ya kwamba baisikeli ni usafiri wa haraka mjini katika umbali wa kilomita chache. Katika nchi nyingi kuna njia za pekee kwa ajili ya baisikeli kando ya barabara ya magari.
Baisikeli ni usafiri unaotumia nishati kidogo na hivyo kuwa nafuu kwa hifadhi ya mazingira.
Mashindano ya baisikeli ni tawi muhimu la michezo ya kimataifa.
Baisikeli ya magurudumu matatu
Aina ya pekee ya baiskeli hutengenezwa kwa magurudumu matatu (kwa Kiingereza tricycle). Mara nyingi kuna gurudumu moja mbele sawa na baisikeli ya kawaida na magurudumu mawili nyuma, lakini muundo wa kinyume hutumiwa pia.
baisikeli za watoto na watu wenye matatizo (kama wazee) ya kuendesha baisikeli ya kawaida huwa na magurudumu matatu kwa sababu si rahisi kuanguka.
baisikeli za kubeba mizigo au abiria hutengenezwa mara nyingi kwa magurudumu matatu maana ni thabiti zaidi.
Hivyo magari ya kubeba abiria aina ya riksha yaliendelezwa kuwa riksha ya baisikeli iliyoendelea kuwa mtangulizi wa bajaji.
Picha

Usalama kwa watoto
Mwuza magazeti
Kubeba nguruwe sokoni
Taxi

Tazama pia
Boda boda
Viungo vya nje

Jamii:Usafiri
Jamii:Teknolojia

Baisikeli ya kwanza ilikuwa na gurudumu ngapi?


Wade Andrew William (amezaliwa tar. 24 Desemba 1961) ni mwigizaji wa filamu na tamthiliya kutoka nchini Marekani. Kkwa sasa amevaa uhusika wa nyota kwenye tamthiliya ya Prison Break ya Fox akiwa kama Captain Brad Bellick.
Wasifu
Maisha yake binafsi
Williams na dada zake watatu walizaliwa Georgia, na baadae wakahamia Tulsa, Oklahoma. Kama kijana, Williams alijihusisha sana na maigizo na muziki, akianzia kanisani lakini hakuipa kipaumbele sanaa ya uigizaji kama ndio msingi wa maisha yake. Baada ya kumaliza elimu ya juu, Williams alipanga kufanya maandalizi ya kujiunga na masomo ya uganga katika chuo cha Tulsa (Tulsa University). Mapenzi yake kwenye uigizaji na muziki kamwe hayakufifia na akabadilisha masomo. Williams alipata shahada katika sanaa ya maonesho na baadae akapata shahada ya pili katika sanaa ya uigizaji kutoka chuo cha Rutgers (Mason Gross School of the Arts) alipokuwa akisoma chini ya William Esper. Williams anaishi Texas akiwa na mkewe pamoja na binti yao. Kipindi akiwa chuo cha alikuwa nyota kwenye igizo Sweet Todd.
Sanaa yake
Williams alianzia maisha yake ya uigizaji Delacorte Theatre, Central Park kwenye The Taming of the Shrew akiwa na Morgan Freeman pamoja na Tracy Ulman. Pia Williams aliigiza na Denzel Washington kwenye Richard III. Williams aliendelea na shughuli zake za uigizaji mpaka ngazi ya taifa katika kazi kama vile Guys and Dolls, Les Miserables, Kiss of Spiderwoman, Ragtime na Sowboat.
Filamu zake ikiwa pamoja na Flicka, Jarhead, Colateral, Ali, na Erin Brockovich. Pia Williams ameonekana kwenye tamthilia kama Over There, Six Feet Under, Prison Break, 24, NYPD Blue, Crime Scene Investigation(CSI) na ameigiza kama Father Cronin kwenye The Bernie Mac Show.
Filamu alizocheza

Viungo vya nje
 on IMDb

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Watu walio hai