రాళ్ళపల్లిగా ప్రసిద్ధి చెందిన రాళ్ళపల్లి నరసింహారావు ప్రముఖ తెలుగు సినిమా, రంగస్థల నటులు. నటనను వృత్తిగా, ప్రవృత్తిగా కాకుండా నటనే ప్రాణంగా ప్రేమించేవాళ్లలో అరుదైన నటుడే రాళ్లపల్లి. చిన్నతనం నుంచే నాటకాలు వేస్తూ వస్తున్న రాళ్లపల్లి ఇప్పటి వరకూ ఎనిమిది వేలకు పైగా నాటకాల్లో నటించాడు. ఇప్పటికీ నటిస్తూనే ఉన్నాడు. వీటిలో చాలా భాగం తను స్వయంగా రాసి డైరెక్ట్ చేసినవే కావడం విశేషం. ఇక తనికెళ్ల భరణి లాంటి రచయితలకు మార్గదర్శి కూడా రాళ్లపల్లే అంటే ఆశ్చర్యం కలగక మానదు.
జ్యోతిష్కుడు, హిజ్రా, యానాది, పోలీస్, నావికుడు... ఇలా ఏ పాత్రనైనా సరే అవలీలగా పోషించగలిగిన సహజ నటుడు రాళ్లపల్లి నరసింహారావు. నటనలో ఆయనకంటూ ఒక సొంత శైలి ఉంది. మూడు దశాబ్దాలలో ఆరొందల చిత్రాల్లో విభిన్నమైన పాత్రలు పోషించారు రాళ్లపల్లి.

నేపథ్యం
రాళ్ళపల్లి తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాచపల్లి లో 1955, అక్టోబర్ 10 న జన్మించాడు.[1]
నాటకరంగం
ఈయనకి బాగా పేరు తెచ్చిన నాటకం కన్యాశుల్కం. చదువుకునే రోజుల్లో కళాశాలలో జరిగిన పోటీల కోసం మారని సంసారం  అనే నాటిక రాశాడు. రచన, నటన రెండింటికీ అవార్డులు వచ్చాయి. ప్రముఖ నటి భానుమతి గారి చేతుల మీదుగా ఆ అవార్డులు అందుకున్నాడు[2].

సినిమా రంగం
కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు రాసిన హారతి అనే నవల ఆధారంగా సినిమా తీస్తున్నట్లు పత్రికలో ప్రకటన వచ్చింది. అది చూసిన రాళ్ళపల్లి భార్య సినిమాలపై ఆయనకున్న ఆసక్తిని గమనించి దరఖాస్తు చేయమంది. చూడ్డానికి అందగాడిని కాకపోయినా నాకు నాటకాల్లో అనుభవం ఉంది. పనికొస్తే చూడండి అంటూ దరఖాస్తు పెట్టాడు. వెంటనే రమ్మని టెలిగ్రాం వచ్చింది. ఇంటర్వ్యూకు వెళ్లినప్పుడు - ఆ సినిమాకు మాటల రచయిత రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి, పాటల రచయిత సినారె అక్కడికి వచ్చారు. ఏదో ఒక సీన్ కెమెరా ముందు నటించి చూపించమన్నారు వాళ్లు. ఇదివరకు ఇతడు రాసిన నాటకంలోని ఒక సన్నివేశాన్ని వారి ముందు ప్రదర్శించాడు. అలా ఇతడికి ఊరుమ్మడి బతుకులు చిత్రం లో అవకాశం వచ్చింది. జాతీయస్థాయిలో ఉత్తమ ప్రాంతీయ చిత్రంగా ఎంపికైంది.[2]
అలా నాటకాల్లో నటిస్తూనే 1973లో ‘స్త్రీ’ సినిమాతో వెండితెరకు పరిచయమయ్యారు. ‘ఊరుమ్మడి బతుకులు’ సినిమాతో కెరీర్ కు బ్రేక్ తో పాటు నంది పురస్కారం కూడా ఆయన సొంతమైంది. ఆ తర్వాత చిల్లరదేవుళ్లు, చలిచీమలు సినిమాలు రాళ్లపల్లికి తిరుగులేని గుర్తింపును తెచ్చాయి.
వీరు ఇప్పటి వరకు దాదాపుగా 500  [2]  చిత్రాలలో నటించారు. ఊరుమ్మడి బ్రతుకులు చిత్రం నటనతో గుర్తింపు పొందారు. హాస్య నటుడిగా గుర్తింపు పొందిన చిత్రం నాగమల్లి (దేవదాస్ కనకాల దర్శకుడు). జంధ్యాల దర్శకత్వం వహించిన ఎక్కువ భాగం చిత్రాలలో నటించారు. సీతాకోకచిలుక చిత్రంలో శరత్ బాబు వద్ద పాలేరు గా అమోఘంగా నటించి కారెక్టర్ నటునిగా కూడా గుర్తింపుపొందారు. వంశీ చిత్రాలలో తప్పనిసరి నటులలో ఒకరు. (అన్వేషణ, లేడీస్ టైలర్, ఏప్రిల్ ఒకటి విడుదల, జోకర్ వగైరా).
వంట[2]
సహజంగా వీరి  ఇళ్లలో మగవాళ్లకు వంట బాగా చేయడం వచ్చు. మంచి కళాకారుడు మంచి వంటవాడు అయ్యుండాలన్నది ఇతడి అభిప్రాయం. కమల్‌హాసన్, కె.విశ్వనాథ్, బాలకృష్ణ, కోదండరామిరెడ్డి వంటి వాళ్లందరూ వీరి చేతి వంట తిన్నవాళ్లే! వంశీ అయితే షూటింగ్‌లోకి వెళ్లి మేకప్ వేసుకున్న తరువాత కూడా  స్వామీ నీకు ఈ రోజు మధ్యాహ్నం వరకు షూటింగ్ లేదు. ఏం చేస్తావో ఏమో తెలీదు. వంట చేసుకురా  అని అడిగేవారు. మరోసారి - వైజాగ్ వద్ద ‘శుభసంకల్పం’ షూటింగ్ జరుగుతోంది. విశ్వనాథ్‌గారు కారులో నుంచి దిగుతూనే రాళ్ళపల్లి  నమస్కారం సార్  అన్నాడు. అప్పుడాయన  ఏమయ్యా, నీ గురించి గొల్లపూడి మారుతీరావు ఘనంగా చెప్పాడు  అన్నారాయన.  నేను నాన్ కంట్రవర్సియల్ కదా, నా గురించి ఏం చెప్పారబ్బా  అని రాళ్ళపల్లి ఆశ్చర్యపోయాడు. లోపలి నుంచి ఒక సంచి తీసుకొచ్చిన గొల్లపూడి మారుతీరావు నువ్వు వంట చాలా బాగా చేస్తావు కదా. ఆ మాటే విశ్వనాథ్‌గారు నీతో చెబుతున్నారు. ఈ రోజు నీకు షూటింగ్ లేదు. వంట చేసి పెడితే తింటాం  అంటూ నవ్వుతూ చెప్పుకొచ్చారు. రాళ్ళపల్లి అప్పటికప్పుడు గుత్తివంకాయ కూర, ములక్కాడల సాంబారు చేశాడు. కమల్‌హాసన్ సంతృప్తిగా భోంచేశారు. అక్కడే ఉన్న విశ్వనాథ్‌గారి దగ్గరికి వెళ్లిన ఆయన  సార్, నాకు గంట విశ్రాంతి కావాలి. దయచేసి షూటింగ్‌కు పిలవొద్దు. ఈ భోజనం అంత డిఫరెంట్‌గా ఉంది  అన్నారు. కమల్ సాయంత్రం రాళ్ళపల్లి  వద్దకు వచ్చి సార్, భగవంతుడి దయ వల్ల మీకు సినిమా అవకాశాలు చాలా రావాలని కోరుకుంటున్నాను. అయితే ఎప్పుడైనా మీరు సినిమాల నుంచి బయటికి వస్తే.. దయచేసి మద్రాసుకొచ్చి.. నాకు వంట చేసి పెడితే చాలు  అన్నాడు. దాంతో నాకు మరో వంట అవకాశం కూడా దొరికిందన్న మాట అనుకుని రాళ్ళపల్లి  నవ్వుకున్నాడు.
హాస్యనటుడిగా
దర్శకులు జంధ్యాల, వంశీల పరిచయం రాళ్లపల్లిలోని హాస్య నటుడిని చూపించాయి. ఈ ఇద్దరు దర్శకత్వం వహించిన దాదాపు అన్ని సినిమాల్లో రాళ్లపల్లి కోసం ఓ పాత్ర ప్రాణం పోసుకోవాల్సిందే. ముఖ్యంగా వంశీ ప్రతి సినిమాలోనూ ఈయన కోసం ప్రత్యేకమైన పాత్రలు ఉండాల్సిందే. సితార, కనకమహాలక్ష్మి రికార్డింగ్ డ్యాన్స్ ట్రూప్, అన్వేషణ, ఏప్రిల్ 1 విడుదల, జోకర్, ఆలాపన లాంటి వంశీ డైరెక్ట్ చేసిన ఎన్నో సినిమాల్లో రాళ్లపల్లికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.
విలక్షణ నటుడిగా
పరిశ్రమలోని అందరు పెద్ద నటులతోనూ నటించాడు రాళ్లపల్లి. మణిరత్నం ‘బొంబాయి’ సినిమాలో హిజ్రాగా నటించి ఔరా అనిపించాడు. మరోవైపు డబ్బింగ్ ఆర్టిస్ట్ గానూ ఆకట్టుకున్నాడు. నిజానికి సినిమా పరిశ్రమలోని నాటి తరం ఆర్టిస్టులంతా నాటక రంగం నుంచి వచ్చిన వారే. నటులుగా వారికి నటన దేవుడిచ్చిన వరమైతే, నటనంటే దైవం కంటే ఎక్కువగా భావించారు. కాబట్టే దాన్నో పవిత్రమైన వృత్తిగా ఫీలయ్యారు. 1958లోనే హైదరాబాద్ కు మకాం మార్చారు.  మరోవైపు తనకు ఇంత గుర్తింపు తెచ్చిన నాటకరంగం పై తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లో ఎం.ఫిల్ కూడా చేస్తూ తనకంటూ ఓ వ్యాపకాన్ని పెట్టుకున్నారు.
జ్ఞాపకాలు[2]
ఇతని  పెద్దమ్మాయి చనిపోవడం జీవితంలో ఒక చేదు జ్ఞాపకం. మెడిసిన్ చదవడానికి రష్యా వెళుతూ జ్వరంతో చనిపోయింది. ఏ ఫ్లయిట్‌లో ఆమెను ఆ దేశానికి పంపించాలనుకున్నాడో. అదే ఫ్లయిట్‌లో తిరిగి ఆమె మృతదేహం రావడం. ఆ దుర్ఘటన చూసి తట్టుకోలేకపోయాడు. ‘బాధ అనేది నీ లోపల దాచుకో. ఆనందాన్ని పదిమందికి పంచు’ అనేది ఇతడి తత్వం. అందుకే ఇతడి వ్యక్తిగత బాధలను ఎవరికీ చెప్పుకోవడం ఇష్టం ఉండదు. ‘స్త్రీ’ అనే చిత్రానికి ఇతడు తీసుకున్న రెమ్యునరేషన్ రూ.300.  'ఊరుమ్మడి బతుకులు ' చిత్రానికి తీసుకున్నది రూ.800. అప్పట్లో, అంటే 1970లోనే ఇతడికి రెండువేల రూపాయల జీతం వచ్చేది. ఆ రోజుల్లో అది పెద్ద జీతం. దాన్ని వదులుకుని సినిమాల్లోకి వచ్చాను. ఉద్యోగంలోనే ఉంటే రిటైర్ అయ్యాక కొంత డబ్బు వచ్చేది. పాతికవేలు పెన్షన్ వచ్చేది. కాని రాళ్లపల్లిని ఇంతమంది గుర్తు పెట్టుకునేవారు కాదు. సినిమాల్లోకి రాబట్టే నాకింత గుర్తింపు వచ్చింది. నేటి సినిమా ఫక్తు వ్యాపారం. కళాత్మకదృష్టి లేదు. ఇతర దేశాలకు వెళ్లినప్పుడు తెలుగు వాళ్ల ఇళ్లలో ‘మాయాబజార్’, ‘మిస్సమ్మ’, ‘దేవదాసు’, ‘నర్తనశాల’, ‘లవకుశ’ లేదంటే ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ వాల్యూస్ ఎక్కువగా ఉన్న జంధ్యాల, ముళ్లపూడి వంటి వాళ్ల సినిమాలే కనిపిస్తాయి. ఇప్పుడు రిలీజవుతున్న సినిమాలను భద్రపరుచుకునే వాళ్లే లేరు. థియేటర్‌లో సినిమా చూసి ఇంటికొచ్చిన తరువాత మననం చేసుకునే చిత్రాలు ఉండటం లేదు. అని అంటాడాయన. బుల్లితెరలో ‘జననీ జన్మభూమి’ అనే టెలిఫిల్మ్‌కు నంది అవార్డు వచ్చింది. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారి రచన ‘గణపతి’ సీరియల్‌లో ఒక పాత్రకు ఉత్తమ సహాయనటుడుగా నంది వచ్చింది. నాటకం, సినిమా, టీవీరంగం మూడు నాకు సమానమే. ఎక్కడైనా నటన నటనే! అని చెప్పే రాళ్ళపల్లికి ఎందుకో తనకు బుల్లితెర వారు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం లేదు అనే అభిప్రాయం ఉంది.
ఇతడు  ‘చలిచీమలు’లో ఒక పాట పాడాడు. ఆ రోజుల్లో ఎల్‌పీ రికార్డుగాను వచ్చింది. కోడిబాయలచ్చమ్మది పాటలాగే ఉంటుందా పాట. అది ‘‘భూమిబాయె బుట్రబాయె, నోటికాడ కూడుబాయె, అమ్మకుండ ఎడ్లుబాయె, బతుకే చిమ్మచీకటాయె..’’. ఈ పాటను  ఇతడు పాడటమే కాదు, ఆ పాత్రలో నటించాడు కూడా.
రాళ్లపల్లి రంగస్థల పురస్కారం
శ్రీమతి ఇందిరాదేవి - 2016
చిత్రమాలిక

ఇందిరాదేవి గారికి సన్మానం
ఇందిరాదేవి సన్మానానికి హాజరైన నాటక ప్రముఖులు
తనికెళ్ల భరణి

మూలాలు

బయటి లింకులు
 on IMDb

వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా హాస్యనటులు
వర్గం:నంది ఉత్తమ హాస్యనటులు
వర్గం:తెలుగు నాటక రచయితలు
వర్గం:1955 జననాలు

రాళ్ళపల్లి (నటుడు)

రాళ్ళపల్లి నరసింహారావు నటించిన తొలి చిత్రం ఏది?


కె. బాలగోపాల్ స్వస్థలం: అనంతపురం జిల్లాలోని కంబదూరు రాళ్ల అనంతపురం. మాతామహుడు: ప్రముఖ సాహితీవేత్త రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
ఈటీవీ2లో చాలాకాలం తెలుగువెలుగు కార్యక్రమానికి నిర్వాహకురాలిగా పనిచేసిన మృణాళిని ఈయన చెల్లెలు.
జీవితచరిత్ర
విద్యాభ్యాసం: ఒకటి నుంచి డిగ్రీ వరకు తిరుపతిలో. ఎస్వీ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తి, వరంగల్‌లోని ఆర్ఈసీ నుంచి గణితంలో పీహెచ్‌డీ, 1980లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడిగా ఉద్యోగంలో చేరిక, 1985లో ఉద్యోగానికి రాజీనామా, అప్పటినుంచి హక్కుల ఉద్యమానికే పూర్తిగా అంకితం అయ్యారు. మూడు దశాబ్దాలుగా అవిశ్రాంత కృషి సలిపిన ప్రముఖ హక్కుల నేత, న్యాయవాది, హేతువాది మేధావి. హైదరాబాద్‌లోని గుడిమల్కాపూర్ ప్రియాకాలనీలో నివసించారు. ఆయన భార్య వసంత లక్ష్మి ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలో పాత్రికేయురాలు. కుమారుడు ప్రభాత్. బాలగోపాల్ దీర్ఘకాలంగా అల్సర్‌తో బాధపడ్డారు. 8.10.2009 గురువారం రాత్రి గుండెపోటుతో హఠాన్మరణం చెందారు.
హక్కుల ఉద్యమ రంగం
పౌరహక్కుల ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టిన బాలగోపాల్ జీవితాంతం ఉద్యమంలో కొనసాగారు. గణితశాస్త్రవేత్తగా ఎదిగిన ఆయన మానవతా విలువలకోసం పోరాడారు. ఆదివాసీ ఉద్యమం నుంచి విప్లవోద్యమం వరకు, పౌరహక్కుల ఉద్యమం నుంచి మానవ హక్కులు ఉద్యమం వరకు, కూలీ పోరాటం నుంచి భూపోరాటం వరకు అన్నిరకాల ఉద్యమాలతో పెనవేసుకుపోయిన నాయకుడాయన. ఎక్కడ అన్యాయం, వివక్ష, అణిచివేత, అసమానతలు కనిపించినా నిష్కర్షగా, నిక్కచ్చిగా, నిర్భయంగా పోరాడారు. ఈ క్రమంలో వచ్చిన బెదిరింపుల్ని ఏనాడూ లెక్కచేయలేదు. ఆయనపై ఎన్నోసార్లు భౌతిక దాడులు జరిగినా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో పనిచేశారు. బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లను వెలుగులోకి తేవడంతో పోలీసులు ఆయనపై నక్సలైట్‌గా ముద్రవేశారు. కొత్తగూడెంలో ఓసారి ఆయనపై దాడికి పాల్పడిన పోలీసులు చనిపోయాడని భావించి మురికికాల్వలో పడేసి వెళ్లగా పీడీఎస్‌యూ కార్యకర్తలు ఆయన్ను కాపాడారు.
పౌరహక్కుల నుంచి మానవహక్కుల వైపు
రాజ్యహింసతోపాటు ప్రైవేటుహింసను ఆయన వ్యతిరేకించాడు. పౌరహక్కుల సంఘం నుంచి ఆయన 1996లో విభేదించి బయటకొచ్చి మానవ హక్కుల వేదిక (హెచ్ఆర్ఎఫ్) ను ఏర్పాటుచేశారు. ప్రజలు ఇబ్బంది పడతారని తెలిసీ నక్సలైట్లు రాజ్యహింసకు వ్యతిరేకంగా హింసా కార్యక్రమాలు చేపట్టడాన్ని ఆయన ఖండించారు. రాజ్యహింసతో పాటు ప్రజలపై గుండాలు, రాజకీయ నాయకులు, ఫ్యాక్షనిస్టులు చేసే హింసకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు నిర్మించారు. మార్క్సిజం నుంచి ఆయన పక్కకు పోవడంపై అప్పట్లో రచయిత్రి రంగనాయకమ్మ 'కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్లు' పుస్తకం రాశారు. నక్సల్బరీ ఉద్యమానికి ఎంతోమంది కార్యకర్తలను అందించిన ఆయన ఆ తర్వాత క్రమంలో విప్లవపార్టీల వైఖరిని తప్పుబట్టారు. ప్రజలకు చేరువకావడంలో ఎం.ఎల్ పార్టీలు విఫలమయ్యాయని విమర్శించారు. ఆయన రాసిన 'నక్సల్బరీ ఉద్యమం, గమ్యం, గమనం', 'చీకటి కోణం' పుస్తకాలు సంచలనం సృష్టించాయి.
ఎన్‌కౌంటర్లలో పాల్గొన్న పోలీసులపైన హత్యానేరం నమోదు చేయాలని ఆయన గట్టిగా వాదించి విజయం సాధించారు. ఈ రాష్ట్రంలో ఆయన అడుగుపెట్టని పల్లె లేదు, పట్టణం లేదు. అరణ్యాల నుంచి జనారణ్యాల వరకూ ఎక్కడ ఏ సమస్య తలెత్తినా ఆయనతప్పనిసరిగా ఆ ప్రాంతానికి వెళ్లి అధ్యయనం చేసేవారు. అందుకే మన భౌగోళిక, నైసర్గిక స్థితిగతులపై ఆయనకున్న జ్ఞానం అపారం. కాలుష్యం, విద్యా వ్యాపారం, సెజ్‌లు, నిర్వాసితులు, మురికివాడలు, కాశ్మీర్ సంక్షోభం, మైనారిటీ హక్కులు, మహిళా హక్కులు, విద్యార్థి హక్కులు, సంప్రదాయ వృత్తులు, అణుపరిజ్ఞానం, గిరిజనుల ఆనారోగ్యం.. ఇలా మన రాష్ట్రం, దేశం ఎదర్కొంటున్న ఏ సమస్యపైన అయినా ఆయన లోతైన అవగాహన కనబరుస్తూ మాట్లాడేవారు.
మేధోశక్తి, వ్యక్తిత్వం
26-27 సంవత్సరాలకే గణితశాస్త్రంలో పీహెచ్‌డీ పూర్తి చేసిన అసమాన ప్రతిభా సంపన్నుడు. చదివింది గణితశాస్త్రం అయినా.. సామాజిక శాస్త్రాలు, పౌరహక్కులు, చరిత్ర, సాహిత్యం, రాజ్యాంగం.. ఇలా భిన్నరంగాల్లో లోతైన అవగాహన గల మేథావి. నిరాడంబరుడు. సామాజిక పరిస్థితుల అధ్యయనంలో భాగంగా వందలాది కిలో మీటర్లు సైకిల్‌పై ప్రయాణించారు. విఖ్యాత రాజనీతిజ్ఞుడైన బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ దార్శనికత స్ఫూర్తిగా ప్రతి సామాజిక సంక్షోభంలోనూ ప్రజల తరఫున నిలబడటానికి ప్రయత్నించారు. ఎన్నో చరిత్ర గ్రంథాలను, డీడీ కోశాంబి వంటి తత్వవేత్తలను తెలుగు పాఠకులకు పరిచయం చేస్తూ పుస్తకాలు రాశారు. హైకోర్టులో పేదలు, కార్మికులు, నిర్వాసితుల వంటి బాధితుల పక్షానే వాదించారు. నేల, నీరు, అడవులు వంటి ప్రకృతి సంపదను కోట్లాది మంది జీవనోపాధికి ఉపయోగించాలి. సెజ్‌లు వంటి అభివృద్ధి పథకాల పేరుతో ప్రభుత్వం స్థానిక ప్రజలకు నిలువ నీడ లేకుండా చేస్తోందని, వారి జీవనోపాధికి విఘాతం కలిగిస్తోందని నిర్భయంగా చెప్పే వాడు. ఆయన కళ్లను ఎల్వీ ప్రసాద్ కంటి ఆసుపత్రికి దానం చేశారు.
రచనలు
దళిత
నిగాహ్
మతతత్వం పై బాలగొపాల్
రాజ్యం సంక్షేమం
సాహిత్యం పై బాలగొపాల్
హక్కుల ఉద్యమం
ముస్లిం ఐడెంటిటీ: హిందుత్వ రాజకీయాలు
కల్లొల లోయ
జల పాఠాలు
మూలాలు

వర్గం:సుప్రసిద్ధ ఆంధ్రులు
వర్గం:2009 మరణాలు
వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ప్రముఖులు
వర్గం:రాయలసీమ ప్రముఖులు

కె.బాలగోపాల్

కె. బాలగోపాల్ ఎప్పుడు జన్మించాడు?


మానవులకు, ఇతర జీవులకు హాని లేక ఇబ్బంది కలిగించు లేక ప్రకృతి సహజ పర్యావరణము (natural environment)ను కలుషితం చేయు రసాయనము (chemical)లు, నలుసు పదార్థము (particulate matter)లు, లేక జీవపదార్దము (biological material)లు వాతావరణము (atmosphere)లో కలియుట వాయు కాలుష్యము అనబడును.
వాతావరణం, ఒక సంక్లిష్టమైన, ఎల్లప్పుడు మారు సహజ వాయు సముదాయం గలది. ఇది భూమి (Earth )పై నున్న జీవరాశులకు అనుకూలమైనది. వాయు కాలుష్యం వలన స్ట్రాటో ఆవరణం (Stratospheric) లో ఓజోన్ తగ్గుదల (ozone depletion) మానవుల ఆరోగ్యానికే కాక భూమియొక్క సమతుల్య జీవావరణ క్రమమునకు (ecosystems) కూడా హాని కలిగించునని గతంలోనే గుర్తించారు.
కాలుష్య కారకాలు polluting elements
వాయువులో కలసియున్న మానవులకు మరియు పర్యావరణమునకు హాని కలిగించు ఏదైనా పదార్ధమును వాయు కాలుష్య కారకం అంటారు. కాలుష్య కారకాలు, ఘన, ద్రవ లేదా వాయు రూపములో ఉండవచ్చును.అంతేకాక అవి సహజముగా ఏర్పడవచ్చును లేక మానవ నిర్మితమై ఉండవచ్చును.[1]
కాలుష్య కారకాలు అవి ఉత్పన్నమగు విధానము ప్రకారము రెండు రకములుగా విభజింపవచ్చును - ప్రాథమిక లేదా ద్వితీయ రకాలు. సాధారణంగా ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు ఏదైనా ప్రక్రియ నుండి నేరుగా ఉత్పన్నమైయ్యే పదార్ధాలు. ఉదాహరణకి అగ్ని పర్వతముల నుండి వచ్చే బూడిద, మోటారు వాహనముల నుండి వచ్చే కార్బన్ మోనాక్సైడ్ లేక ఫ్యాక్టరీ ల నుండి వచ్చే సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ లాంటివి.
ద్వితీయ రకపు కాలుష్య కారకాలు నేరుగా ఉత్పన్నం కావు. ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు చర్యలకు లోనవ్వడం వల్ల లేక వాయువులో కలిసినందు వల్ల ద్వితీయ కాలుష్య కారకాలు ఏర్పడును. ద్వితీయ రకపు కాలుష్య కారకాలకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ -భూమిని అంటిపెట్టుకుని ఉండే ఓజోన్ - ఫోటోరసాయనిక స్మోగ్ ఏర్పడుటకు కారణమైన ఎన్నో ద్వితీయరకపు కాలుష్య కారకములలో ఒకటి.
కొన్ని కాలుష్య కారకాలు రెండు రకాలుగా ఉండవచ్చును. అనగా అవి సరాసరిగాను (ప్రాథమిక) మరియు ఇతర ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాల చర్యల వల్లనూ ఉత్పన్నమగును.
హార్వర్డ్ స్కూల్ ఆఫ్ పబ్లిక్ హెల్త్ వారి పర్యావరణ శాస్త్ర ఇంజినీరింగ్ ప్రోగ్రాం ప్రకారము యునెటెడ్ స్టేట్స్ లోని మరణాలలో 4 శాతం వరకు వాయు కాలుష్యం వల్లనే జరుగుచున్నవి.
ముఖ్యమెన ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు మానవ చర్యల కారణముగా ఏర్పడినట్టివి. వాటిలో:
సల్ఫర్ ఆక్సైడ్ (Sulfur oxide)లు (SOx) - ముఖ్యముగా సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్, SO2 ఫార్ములా కలిగిన ఒక రసాయనము మిశ్రమము.అగ్నిపర్వతాలు మరియు పెక్కు పారిశ్రామిక ప్రక్రియల వలన SO2 ఏర్పడుతుంది. బొగ్గు మరియు పెట్రోలియం లలో సల్ఫర్ మిశ్రమాలు కలిసి ఉండటంతో వాటిని మండించినప్పుడు సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ ఉత్పన్నమవుతుంది. SO2 ఇంకా ఆక్సీకరణ చెందినప్పుడు, మామూలుగా NO2 అనే ఉత్ప్రేరకము ఉన్నచో,సల్ఫ్యూరికామ్లం ( H2SO4 ) ఉద్భవించును, అనగా ఆమ్ల వర్షము కురియును. అందుకే ఈ ఇంధనములను శక్తి వనరులుగా వాడినచో పర్యావరణంపై దీని ప్రభావం ఏ విధముగా ఉండగలదో అని ఆలోచించుట ఎంతైనా అవసరము.
నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ (Nitrogen oxide)లు (NOx) - ముఖ్యంగా నైట్రోజన్ డై ఆక్సైడ్ (nitrogen dioxide) అధిక వేడిగల మంటలలో ఉద్భవించును.ఇవి పట్టణాలలో పైన బూదర రంగు కప్పులాగా లేదా కిందకు వీచు ప్ల్యూమ్ (plume) గాలిలాగాను కనిపించును. నైట్రోజెన్ డై ఆక్సైడ్ (NO2) ఫార్ములా కలిగిన రసాయనిక మిశ్రమము.పెక్కు విధములైన నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ లలో ఇదీ ఒకటి. ఈ ఎర్ర-గోధుమ రంగు విష వాయువు స్వాభావికమైన మిక్కిలి చెడు వాసన కలిగి ఉండును. NO2 అతి ముఖ్యమైన వాయు కాలుష్య కారకములలో ఒకటి.
కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (Carbon monoxide) - ఒక రంగు, వాసన రుచి లేని మిక్కిలి విషపూరితమైన వాయువు. సహజ వాయువు, బొగ్గు, చెక్క / కట్టెలు మొదలగు ఇంధన వనరులు అసంపూర్తిగా మండుటవలన ఇది తయారవుతుంది.వాహనాల వ్యర్థ వాయువులలో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ మిక్కిలి మెండుగా లభించును.
కార్బన్ డయాక్సైడ్ (Carbon dioxide) (CO2) - మండుట వలన ఏర్పడు ఒక గ్రీన్ హౌస్ వాయువు (greenhouse gas) కాని అది జీవ జాతుల (living organisms) మనుగడకు కూడా ఎంతో ముఖ్యము.ఇది వాతావరణంలో ఉండే సహజ వాయువు.
త్వరిత సేంద్రీయ మిశ్రమములు (Volatile organic compounds) - (VOC)లు ముఖ్యమైన బాహ్య వాయు కాలుష్య కారకములు.ఈ విభాగంలో వీటిని తరచుగా మిథేన్ (CH4) మరియు నాన్ మిథేన్ (NMVOC) లుగా విభజిస్తారు.అత్యంత వేడిని పంచే బహు సమర్థ గ్రీన్ హౌస్ వాయువు మిథేన్ వయువువాతావరణంలో ఓజోన్ సృష్టించడంలో మరియు దాని జీవనకాలమును పోడిగించుటలో ఇతర హైడ్రోకార్బన్ (VOC)లు ధరించే పాత్ర ద్వారా ఇవి కూడా ముఖ్యమైన గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు. ఏదిఏమైనను వీటి ప్రభావము ఆ పరిసరములలోని వాయు లక్షణాలపై ఆధారపడుతుంది.
(NMVOC)లకు చెందు ఆరోమ్యాతిక్ మిస్రమములైన బెంజీన్, తోలుఈన్ మరియు క్సైలీన్ అనునవి క్యాన్సర్ కారకాలని అనుమాన పడుచున్నారు. వీటి ప్రభావములో ఎక్కువ కాలము ఉన్నచో ల్యూకేమియా కలగవచ్చును. ఇండస్ట్రియల్ వాడకంలో ఉన్న మరొక అపాయకరమైన మిశ్రమము 1, 3- బ్యుతడైయిన్.
నలుసు పదార్ధము (Particulate matter) - నలుసులు / రేణువులు, లేక అతి సన్నని బిందువులు అని కూడా పిలువబడు నలుసు పదార్దములు గాలిలో చేరిన అతి చిన్న ఘన లేక జల నలుసులు.ఏరోసోల్ అనగా వాయువు మరియు అందులో మిళితమైన నలుసులు.లేసమాత్రమైన పదార్థము యొక్క మూలము మానవ నిర్మితము లేక సహజ సిద్ధము కావచ్చును.కొన్ని నలుసులు సహజ సిద్ధముగా అగ్నిపర్వతములు, గాలిడుమారములు, అడవి మరియు గడ్డి ప్రదేశముల మంటలు, చెట్లూ చేమల జీవక్రియలు మరియు సముద్రములలోనించి పైకి చెదిరే నీళ్ళ వలన ఏర్పడును.వాహనములలో మండే భూగర్భము నుండి తీసిన ఇంధనములు, పవర్ ప్లాంట్స్ మరియు పెక్కు పారిశ్రామిక విధానములు మున్నగు మానవ ప్రక్రియలు కూడా మెండుగా ఏరోసోల్ లను ఉద్భావింపచేయును.నేడు ప్రపంచం మొత్తం మీద, మొత్తము వాతావరణంలోని ఏరోసోల్ లలో 10 శాతం, అన్త్రోపోజేనిక్ ఏరోసోల్ లు - మానవ సంబంధిత ప్రక్రియల వలన ఏర్పడినవి. గాలిలో చిన్న రేణువుల కలయిక పెరుగుట గుండె జబ్బులు, మారిన శ్వాస కోస ప్రక్రియ మరియు ఉపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ మున్నగు పెక్కు ఆరోగ్య సమస్యలకు దరి తీయుచున్నది.
సీసము (lead), కాడ్మియం (cadmium) మరియు రాగి (copper) మున్నగు విషతుల్య లోహము (metal)లు.
క్లోరోఫ్లోరోకర్బనులు (Chlorofluorocarbons) (CFC)లు - ఓజోన్ పొరకు (ozone layer) హానికరములు. ఇవి ప్రస్తుతము బ్యాన్ చేయబడిన వస్తువుల నుండి వెలువడును.
అమ్మోనియా (Ammonia) (NH3) - వ్యావసాయిక ప్రక్రియలలో జనించును.అమ్మోనియా మిశ్రమము యొక్క ఫార్ములా NH3.ఇది సాధారణ స్థితిలో స్వాభావికమైన తీక్షణమైన వాసనా కలిగిన వాయువుగా లభ్యమగును.అమ్మోనియా ఆహార పదార్థములలోను ఎరువుల్లోనూ అగ్రగామిగా ఉంటూ, భూమి మీద ఉండే జీవులకు అవసరమైన పోషకాలను అందించుటలో గణనీయంగా సాయం చేస్తుంది. ప్రత్యక్షంగా గానీ లేదా పరోక్షంగా గానీ అమ్మోనియా ఎన్నో మందుల తయారీలో వాడబడుతుంది. ఇంతగా వాడబడుచున్న అమ్మోనియా క్షరము మరియు హానికలిగించునది కూడా.
చెత్త, మురుగు కాలువలు మరియు పారిశ్రామిక ప్రక్రియలలో వెలువడే వాసన (Odor)లు
రేడియోధార్మిక కాలుష్యాలు (Radioactive pollutants) - న్యూక్లియర్ విస్ఫోటాలు (nuclear explosions), యుద్ధ పేలుడు సామగ్రి (explosives) మరియు రాడాన్ (radon) రేడియోధార్మిక క్షయం (radioactive decay) మున్నగు సహజ ప్రక్రియల వల్ల ఏర్పడతాయి
రెండో రకపు కాలుష్యాలు:
నలుసు పదార్థము వాయు రోపంలోని ప్రాథమిక కాలుష్యాలు మరియు మిశ్రమాలచే ఫోటో రసాయనిక స్మోగ్ ల ను౦డి ఏర్పడును.స్మోగ్ అనేది ఒక విధమైన వాయు కాలుష్యము; స్మోగ్ అనే పదము ఆంగ్లంలోని స్మోక్ మరియు ఫాగ్ అను పదముల మొదటి ఆఖరి అక్షరముల కలయిక.ఒకే ప్రదేశంలో ఎక్కువ మొత్తాలలో బొగ్గు కాలుట వలన పొగ మరియు సల్ఫర్ దయాక్సైడ్ల మిశ్రమము ఏర్పడి క్లాస్సిక్ స్మోగ్ కు దారి తీయును. నేటి పరిస్థితులలో స్మోగ్ మాములుగా బొగ్గు నుండి కాక వాహన మరియు పారిశ్రామిక వ్యర్ధ వాయువుల పై వాతావరణంలో సూర్యరశ్మి ప్రభావంతో ఏర్పడే రెండో రకపు కాలుష్యాలు మరల మొదటి రకపు కాలుష్యములతో కలసి ఫోటోకెమికల్ స్మోగ్ తయారవుతుంది.
భూ మట్టపు ఓజోన్ (Ground level ozone) (O3), NOx మరియు (VOC)ల నుండి తయారగును..ఓజోన్ (O3) భూమిని ఆవరించి ఉన్న పొరలలో ఒకటైన త్రోపోస్ఫియర్ అతి ముఖ్యమైన పాత్రధారి. (అలాగే అది స్త్రాతోస్ఫియర్ లోని కొన్ని ఇతర పొరలలో ముఖ్య పాత్ర వహించును. అ పోరలన్నితిని కలిపి ఓజోన్ పొర అంటారు).పగలు, రాత్రి కూడా వాతావరణంలో జరిగే అనేక ఫోటో రసాయనిక మరియు రసాయనిక చర్యలలో ఓజోన్ ముఖ్య పాత్ర వహిస్తుంది.మానవ చర్యల వల్ల (ముఖ్యంగా రాతి ఇంధనం మండటం ద్వారా) ఎక్కువ నిష్పత్తిలో ఉన్నచో ఇది ఒక కాలుష్య కారకము కాగలదు మరియు స్మోగ్ తయారీలో భాగము పంచుకొంటుంది.
అదే విధంగా NOx మరియు (వోక్)ల నుండి పెరక్సి అసితిల్ నిత్రేట్ (Peroxyacetyl nitrate) (PAN) తయారవుతుంది.
స్వల్పమైన ప్రభావము కలిగిన వాయు కాలుష్యాలు
ఎక్కువ సంఖ్యలో స్వల్ప ప్రభావము కలిగిన హానికర వాయు కాలుష్యాలు.వీటిలో కొన్నిటిని యు ఎస్ ఎ లో శుద్ధమైన గాలి శాసనము నియంత్రిస్తుంది (Clean Air Act). అలాగే ఐరోపా లోని ఎయిర్ ఫ్రేంవర్క్ దైరేక్టివ్ నియంత్రిస్తున్నది.
నలుసులకు అటుక్కుపోవు కొన్ని రకములైన మొండి ఆర్గానిక్ కాలుష్యములు (persistent organic pollutant).
ఏ ఆర్గానిక్ మిశ్రమాలైతే పర్యావరణంలో జరుగు రసాయనిక, జీవ మరియు కాంతిమిళితమైన చర్యలకు లోబడవో వాటినే మొండి ఆర్గానిక్ కాలుష్యములు (POP)లు అంటారు. ఇందు మూలముగా అవి పర్యావరణములో ఎక్కువకాలము ఎట్టి మార్పులకు లోబడక, బహు దూరములకు చేరుటలోను, మానవ మరియు జంతు శరీరములో చేరుటకు, మరియు ఆహారం ద్వారా ఎక్కువవుటకు తగిన గుణములు కలిగి, మానవ ఆరోగ్యముపై మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతపై ఎంతో ప్రభావము చూపును.
వనరులు / మూలములు

శ్వివిధ ప్రాంతములు, చర్యలు లేక కారకములు వాయు కాలుష్యమునకు మూలములు. అవి
వాయు కాలుష్యపు మూలములు మనకు కాలుష్యకారకములు వాతావరణములో విడుదల అవ్వటానికి గల కారణాలను, చర్యలను, ప్రాంతాలను ఎత్తి చూపును.ఇట్టి మూలములను రెండు ముఖ్యమైన వర్గాలుగా విభజింపవచ్చును. అవి:
అన్త్రోపోగేనిక్ మూలములు (మానవ చర్యలు) ఎక్కువగా పెక్కు విధాలైన ఇంధనము (fuel)లను మందించుట.
"Stationary Sources" include smoke stacks of power plant (power plant)s, manufacturing facilities (factories) and waste incinerators, as well as furnaces and other types of fuel-burning heating devices
"కదిలే మూలముల" కోవకు మోటారు వాహనములు (motor vehicles), సముద్రపు ఓడలు, విమానములు మరియు శబ్ద ప్రభావము మొదలైనవి చెందుతాయి.
వ్యవసాయంలో మరియు అడవుల నియంత్రణలో రసాయనాలు (శివామణి), దుమ్ము మరియు నియంత్రించబడిన మంట (controlled burn) పద్ధతులు.నియంత్రణలో మందించుట అను పద్ధతిని కొన్నిసార్లు అడవుల నియంత్రణలోను, వ్యవసాయములోను, ప్రేఇరీలను పునరుద్దరించుతలోను లేక గ్రీన్ హౌస్ వాయువులను తగ్గించుటకు వాడతారు. అడవులు మరియు పచ్చిక భూముల పర్యావరణములో అగ్ని కూడా సహజమైన భాగమే. మరియు నియంత్రించబడిన అగ్ని ఫరేస్తర్లకు ఉపయుక్తము. మంటలను నియంత్రించడం ద్వారా కొన్ని అవసరమైన అడవి చెట్లను పెంచటానికి వీలవుతుంది. ఈ విధంగా అడవులను నవీకరించవచ్చును.
పెయింట్ (paint), హెయిర్ స్ప్రే (hair spray), వార్నిష్ (varnish), ఏరోసోల్ స్ప్రే (aerosol spray)లు మరియు ఇతర సాల్వెంట్ల నుండి వెలువడు ఆవిర్లు
చెత్తను ల్యాండ్ ఫిల్ (landfill) లలో చేరవేయుట వలన మితేన్ (methane) వాయువు జనింపచేనుమీథేన్ వాయువు విషతుల్యము కాదు కాని తేలికగా మండును కావున వాయువులతో కలిసి పేలే మిశ్రమాలను తయారు చేస్తుంది.అలాగే మితేన్ వాయువు మూసి ఉన్న ప్రదేశములలో ఆక్సిజన్ (ప్రాణ వాయువు) అందకుండా చేస్తుంది.గాలిలో ఆక్సిజన్ నిష్పత్తి 19.5 శాతంకన్నా తగ్గితే అస్ఫిక్సియ లేక ఊపిరి అందకపోవుట జరుగును.
న్యూక్లియర్ ఆయుధము (nuclear weapon)లు, విష వాయువు (toxic gas)లు, జేరం వార్ఫేర్ (germ warfare) మరియు రాకెట్ (rocket)లు మొదలగునవి మిలిటరీ.
సహజ వనరులు
సాధార్ణముగా ఎక్కువ విస్తీర్ణములో చెట్లు చేమ లేని ప్రదేశముల నుండి ధూళి (Dust) సహజముగా పుడుతుంది
జంతువుల (animal) (పశువుల (cattle)) ఆహార జీర్ణ క్రియ (digestion)లోమిథేన్ వాయువు (Methane) విడుదల (emitted) అవుతుంది
భూమి యొక్క పై పొరలలో రేడియోధార్మిక క్షయం వలన ఏర్పడే రాడాన్ (Radon) వాయువు.రేడియం యొక్క క్షయం వలన ఏర్పడే రంగు, రుచి, వాసన లేని సహజసిద్దముగా లభ్యమౌ రేడియోధార్మిక నోబుల్ వాయువు రాడాన్.దీనిని ఆరోగ్యానికి హాని చేయునదిగా చూస్తారు.రాడాన్ వాయువు సహజసిద్దముగా భవనాలలో, ముఖ్యముగా మూసిఉన్న ప్రదేశములలో (బేస్మెంట్) చేరును. సిగరెట్ల తరువాత ఇదే అతి ఎక్కువగా ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ కలిగించును.
అడవి మంటలు (wildfires) నుండి వచ్చే పొగ (Smoke) మరియు కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (carbon monoxide).
అగ్నిపర్వత (Volcanic) పేలుళ్లు గంధకము / సల్ఫర్ (sulfur), క్లోరిన్ (chlorine) మరియు బూడిద నలుసు (particulate)లని తయారు చేస్తాయి.
ఎమిషన్ ఫ్యాక్టర్లు / బాహ్య ప్రసరణ మూలములు

వాయు కాలుష్యపు (pollutant) బాహ్య ప్రసరణ మూలాలు - ఒక పని చేయటం వలన ఎంత ప్రమాణములో కాలుష్యము పరిసర వాతావరణంలో కలుస్తుందో తెలియ చెప్పేందుకు ప్రయత్నించే ప్రాతినిధ్య విలువలు.ఈ మూలాలను తరచుగా, కాలుష్యముని విడుదల చేసే పని యొక్క బరువు, పరిమాణము, దూరము లేక పని జరిగిన కాలము చే భాగింపబడిన ఆ పని వలన విడుదలైన కాలుష్యపు బరువుగా చూపుతారు (ఉదాహరణకు ఒక మెగాగ్రాము బొగ్గును కాల్చినచో వెలువడే నలుసులు కిలోగ్రాములలో).ఇట్టి మూలాలు వివిధ కార్యక్రమములలో విడుదలయ్యే కాలుష్య పరిమాణమును అంచనా వేయుటకు ఎంతో సహాయ పడును.ఎక్కువగా ఈ మూలాలు అందుబాటులో ఉన్న ఒక లక్షణం యొక్క విలువల సగటుగా చూపుతారు. మామూలుగా వీటిని దీర్ఘకాలపు సగటు ప్రాతినిధ్య విలువలుగా తీసుకొంటారు.
యునైటెడ్ స్టేట్స్ పర్యావరణం పరిరక్షించు ఏజన్సీ (United States Environmental Protection Agency) పెక్కు పరిశ్రమలకు సంబంధించిన వాయు కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణ కారణాల సంపుటిని ప్రచురించింది.[2]యునైటెడ్ కింగ్డం (United Kingdom), ఆస్ట్రేలియా (Australia), కెనడా (Canada) మరియు ఇతర దేశాలు యురోపియన్ పర్యావరణ ఏజన్సీ (European Environment Agency) ప్రచురించినటువంటి పుస్తకములను ప్రచురించినవి.[3][4][5][6][7]
గదిలోని గాలి నాణ్యత (IAQ)

భావన్నంతర్భాగంలో సరి అయిన గాలి ప్రసరణ లేని చోట్ల ఎక్కువ మంది జనం ఎక్కువ సమయమ గడిపినచో వాయు కాలుష్యం గూడు కట్టును.క్యాన్సర్ కారకమైన (carcinogen) రాడాన్ వాయువు కొన్ని ప్రదేశాలలో భూమినుండి వెలువడి భవనాలలో ఇరుక్కుంటుంది.తివాచి (carpet)లు మరియు ప్లయ్ వుడ్ (plywood)మున్నగు నిర్మాణంలో వాడు వస్తువులు ఫార్మాల్డిహైడ్ (formaldehyde) (H2CO) వాయువును విడుదల చేస్తాయి.పెయింట్ మరియు సాల్వెంట్లు ఎండిపోవునపుడు త్వరిత సేంద్రీయ మిశ్రమము (volatile organic compounds)లను (VOC)లు విడుదల చేయును.సీసం (Lead) పెయింట్ ధూళి (dust)గా మారి ఊపిరితో లోపలకు చేరును.గాలి శుభ్రపరిచే పరికరం (air freshener)ల, సువాసన కలుగచేయు పదార్దము ఇంసేన్స్ (incense), మరియు ఇతర సువాసన కలిగించు వస్తువుల వాడుకతో ఉద్దేశ్య పూర్వక వాయు కాలుష్యాన్ని చేస్తాము.పోయ్యిలలోను, ఫైర్ ప్లేస్ (fireplace)ల లోను మండించే చెక్కల వలన ఎక్కువ మొత్తాలలో పొగ నలుసులు బయటి లోపలి గాలిలో కలుస్తాయి.సరియిన గాలి ప్రసరణ లేని చోట్ల భావనాన్తర్భాగాములలో క్రిమిసంహారకం (pesticide)లను మరియు ఇతర రసాయనిక స్ప్రే లను వాడటం వలన కాలుష్యపు ప్రమాదాలు సంభవించును.
రాక్షస బొగ్గు (charcoal)ను లోపల కాల్చడంతోను, పొగ గొట్టాలు, గాలి బయటకు పోవు మార్గము సరిగా లేకపోవటంవలన కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO) విషప్రయోగము, ప్రమాదాలు జరుగును.పైలట్ లైట్లు (pilot light) సరిగా లేకపోవుట వలన కూడా దీర్ఘ కాలము కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విష ప్రభావానికి లోను కావచ్చు.ఇంట్లోని పైపు (plumbing)లలో సివర్ గ్యాస్ అయిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైద్ (hydrogen sulfide)ను ఇంట్లోకి రానివ్వకుండా పట్టి బంధించు సాధనములను ఏర్పాటు చేస్తారు.డ్రై క్లీనింగ్ (dry cleaning) చేయబడిన చాలా రోజుల వరకు కూడా బట్టల నుండి టెట్రాక్లోరోఎతిలేన్ (tetrachloroethylene) లేక ఇతర డ్రై క్లీనింగ్ ద్రావకాలు వెలువడుతాయి.
ప్రస్తుతము చాలా దేశాలలో బ్యాన్ చేయబడినను, పూర్వము పారిశ్రామిక మరియు గృహ నిర్మాణ రంగములలో బహు విస్తారముగా వాడబడిన రాతి నార ఆస్బెస్టాస్ (asbestos) పెక్కు ప్రదేశములలో హానికరమైనది.అస్బెస్తాసిస్ (Asbestosis) అనేది దీర్ఘకాలము ఊపిరితిత్తు (lung)ల కణజాలంని ప్రభావితం చేస్తే వచ్చే ప్రదాహ (inflammatory) వైద్య స్థితి. ఈ స్థితి ఎక్కువ కాలం చాలా ఎక్కువగా ఆస్బెస్టాస్ ప్రభావానికి లోబడితే వస్తుంది. సామాన్యంగా రాతి నార ఆస్బెస్టాస్ తో నిర్మితమైన భవనాలు ఇతర వస్తువుల వాడకం దీనికి మూలం.రోగులు తీవ్ర స్థాయిలో డిస్ ప్నేయ (dyspnea) (ఊపిరి ఆడకపోవుట) అనుభవించుతారు మరియు వారికి పెక్కు విధముల ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ (lung cancer) సోకు ప్రమాదం ఎక్కువవుతుంది.సంబంధిత సాహిత్యములో స్పష్టమైన వివరణలు ఇవ్వనందున, వివిధ రకముల రోగములను గుర్తించుటలో జాగ్రత్తగా వ్యవహరించుట అవసరము. ప్రకారము అవి: ఆస్బెస్టాస్ఇస్ (asbestosis), ఊపిరి తిత్తుల క్యాన్సర్, మరియు మేసోతేలియోమ (mesothelioma) (మాములుగా చాల అరుదుగా కనిపించు క్యాన్సర్ రకము. దీని వ్యాప్తి ఎక్కువగా ఉన్నచో ఇది దీర్ఘకాలం ఆస్బెస్టాస్ ప్రభావంలో ఉండటం వలన కలుగుతుంది.
గాలిని కలుషితం చేసే వాయువులు మరియు గాలిలో కలసిన నలుసులు వలె జీవ మూలములు భావనాన్తర్భాగాలలోను దొరుకును.పెంపుడు జీవులు (Pet), మానవుల చర్మపు నలుసులు, ముక్కలైన జుట్టు, దుమ్ము, ధూళి, పక్క బట్టలలో, తివాచీలలో, ఫర్నిచర్లలో ఉండే తవుటి పురుగు (mite)లు ఎంజైములను మరియు మైక్రో మీటరు పరిమాణములో విసర్జనాలు, జీవులన్నీ మితెన్ని వదుల్తాయి, గోడలకు శిలీంధ్రాలు (mold) ఏర్పడి మైకో టాక్సిన్ల (mycotoxins)ను మరియు స్పోర్ లను తయారు చేస్తాయి, గాలిని నియంత్రించు (air conditioning) యంత్రములు లెగిఒన్నైరెస్ రోగము (Legionnaires' disease)నకు శిలీంద్ర ల ఉత్పత్తికి తగిన వాతావరణమును కల్పించి పెంచ గలవు. మరియు ఇంట్లో పెరిగే మొక్కలు (houseplant), మట్టి చుట్టుపక్కల ఉండే తోట (gardens)ల నుండి పుప్పొడి (pollen), దుమ్ము మరియు శిలీంధ్రాలు ఏర్పడును.భావనాన్తర్భాగాములలో, సరి అయిన గాలి ప్రసరణ లేనిచో ఇట్టి కాలుష్యములు సహజముగా ప్రకృతిలో ఉండే కంటే ఎక్కువ మోతాదులో పోగావుతాయి.
ఆరోగ్యముపై ప్రభావములు
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారము ప్రతి ఏటా వాయుకాలుష్యం వలన 2.4 మిలియన్ల జనం మరణిస్తున్నారు. అందులో 1.5 మిల్లియన్లు భవనాల లోపలి కాలుష్యం వలన.[8]"రోగాల పూర్వాపరాలను గురించి చెప్పే శాస్త్ర (Epidemiological) పరిధిలోని అధ్యయనాలు, ఏటా 5,00,000 కంటే ఎక్కువ మంది అమెరికన్లు కార్డియోపల్మోనరీ (cardiopulmonary) వ్యాధి బారిన మృతి చెందుతున్నారని తెలుపుతున్నాయి. ఈ వ్యాధి రేణువుల వాయు కాలుష్యం (fine particle air pollution) తో . . ."[9]బర్మింగ్ హాం యునివర్సిటీ (University of Birmingham) చేసిన ఒక అధ్యయనం ఊపిరితిత్తు ల వాపుతొ కూడిన వ్యాధి నిమోనియా (pneumonia) మృతులు మరియు మోటారు వాహన కాలుష్యం మధ్య ఉన్న దగ్గరి సంబంధాన్ని చూపిస్తుంది.[10]
ఏటా ప్రపంచం మొత్తం మీద మోటారు వాహనాల వలన సంభవించే మరణాల కంటే ఎక్కువ వాయు కాలుష్యం వలన జరుగుతున్నాయి. 2005 ప్రచురింపబడి ఏటా 310000 యూరోపియన్లు వాయు కాలుష్యం వలన మరణిస్తున్నారని చెబుతుంది.తీవ్రమైన ఉబ్బసం ఆస్తమా, రొమ్ము పడిశం బ్రోన్కైటిస్, ఏమ్ఫీసేమ, ఊపిరితిత్తుల మరియు గుండె సంబంధిత జబ్బులు మరియు ఊపిరి సంబంధిత అల్లెర్జీలు మొదలైనవి వాయు కాలుష్యం వలన ప్రత్యక్షంగా ఏర్పడే మ్రుత్యువులకు కారణాలు.యు ఎస్ పర్యావరణ పరిరక్షణ సంస్థ (US EPA) అంచనాల ప్రకారం డీసెల్ (diesel) ఇంజన్ టెక్నాలజీ లో (టైఏర్ - 2) ప్రకారము మార్పులను చేస్తే ఏటా అకాల మరణాలను 12000 తగ్గించవచ్చు, 15000 తక్కువ గుండె పోటు (heart attack)లు, 6000 వరకు పిల్లలు ఉబ్బసం (asthma) వలన తక్షణ చికిత్సా కక్ష్య (emergency room)కు చేరే కేసులను, మరియు 8900 వరకు ఊపిరికి సంబంధించి హాస్పిటల్లో చేరే కేసులను యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో తగ్గించవచ్చు.
ఇండియా (India) లో 1984 లో జరిగిన భోపాల్ అనుకోని ఆపద (Bhopal Disaster) తక్కువ కాలపు ప్రబ్చావం కలిగిన అతి భయంకరమైన పౌర సంబంధమైన కాలుష్య ప్రమాదం.[11] యూనియన్ కార్బైడ్ కం., యు ఎస్ ఎ, వారి యూనియన్ కార్బైడ్ ఫ్యాక్టరీ నుండి లీకైన పారిశ్రామిక వాయువులు తక్షణం 2000 మందిని పొట్టన పెట్టుకున్నవి, 150000 నుండి 600000 మంది క్షతగాత్రులయ్యారు. వీరిలో 6000 మంది తరువాత మృత్యువ బారిన పడ్డారు.యునైటెడ్ కింగ్డం చరిత్రలో అత్యంత భయంకరమైన కాలుష్య సంఘటనా లండన్ (London) పై డిసెంబరు 4 (December 4) 1952 న ఏర్పడిన మహా స్మోగ్ (Great Smog of 1952) రూపంలో జరిగింది.కేవలం 6 రోజులలో 4000 మంది చనిపోయారు మరియు తరువాతి మాసాలలో 8000 పోయారు.1979 లో యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ (USSR) లోని స్వేర్ద్ లోవ్స్క్ (Sverdlovsk) దగ్గరి ఒక బయలాజికల్ ఆయుధాలను (biological warfare) తయారు చేసే లాబొరేటరీలో జరిగిన ప్రమాదం లో లీక్ అయిన ఆంత్రాక్స్ (anthrax) స్పోర్ల వలన వందలమంది సామాన్య ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.యునైటెడ్ స్టేట్స్ అఫ్ అమెరికా (United States of America) లో నేటి వరకు అతి పెద్ద కాలుష్య ప్రమాదము 1948 సంవత్సరం అక్టోబరు చివర్లో దోనోర, పెన్న సిల్ వానియా (Donora, Pennsylvania) లో జరిగింది. దీనివలన మొత్తం 20 మంది మృతిచెందగా 7000 పైగా క్షతగాత్రులయ్యారు.[12]
గాలి లోని కాలుష్యాలు ఆరోగ్యం పై చూపెట్టు ప్రభావాలు కనిపించని జీవరసాయనిక మరియు శారీరక మార్పుల నుండి మొదలుకొని ఊపిరి ఆడకపోవుట, రోప్పుట, దగ్గుట, మరియు ఊపిరి, గుండె సంబంధిత అనారోగ్యాలను తీవ్రతరము చేయుట వరకు ఉంటాయి.వీటివలన మందుల వాడకం, డాక్టర్లను కలవటం లేక తక్షణ చికిత్స చేయించు కొనుట, హాస్పిటల్లలో చేరుట, మరియు అకాల మరణాలు పెరుగును.మానవ ఆరోగ్యం పై చెడు లక్షణాలు కల గాలి చూపే ప్రభావము చాలా రకాలు, కాని ఎక్కువగా అది శరీరంలోని ఊపిరితిత్తుల వ్యవస్థను మరియు రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయి.వాయు కాలుష్యం యొక్క వ్యక్తిగత ప్రభావాలు ఆ వ్యక్తి పై ఎటువంటి కాలుష్యం, ఎంత సమయము పనిచేసింది, ఆ వ్యక్తి యొక్క పూర్వారోగ్యము మరియు వంశ పారంపర్యము మొదలైన అంసములపై ఆధారపడతాయి.
సదరన్ కాలిఫోర్నియా లోని లాస్ ఏంజెల్స్ బేసిన్ (Los Angeles Basin) మరియు సాన్ జోఅక్విన్ లోయ (San Joaquin Valley) లోని వాయు కాలుష్యము, ఆరోగ్యము పై దాని ప్రభావము గురించి చేసిన ఒక ఎకనామిక్ అధ్యయనం ప్రకారం ఫెడరల్ ప్రమాణాలను అతిక్రమించే వాయు కాలుష్యముల వలన ప్రతి ఏడు 3800 మంది అకాల మరణం చెందుతున్నారు (మామూల కంటే సుమారు 14 ఏళ్ళు ముందుగా).ఈ ప్రదేశంలో ఏటా జరిగే అకాల మరణాల సంఖ్యా ఆటోమొబైల్ యక్సిదేంట్ల (ఏటా సరాసరి 2000 వరకు) వలన జరిగే వాటి కన్నా గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.[13]
సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ ప్రభావం పై

1999 నుండి 2000 వరకు యూనివర్సిటీ అఫ్ వాషింగ్టన్ (University of Washington) చేపట్టిన ఒక అధ్యయనంలో నలుసు పదార్థం వల్ల ఏర్పడే వాయు కాలుష్యానికి దగ్గరగా మసలుకోను రోగులలో పల్మోనరీ వ్యాధులు ప్రకోపించుట మరియు ఊపిరితిత్తులు సరిగా పనిచేయకపోవుట గమనించిరి.[14] అధ్యయనానికి ముందే రోగులను స్యూదోమోనాస్ ఏరుగినోస (Pseudomonas aeruginosa)లేక బుర్ఖోల్దేరియ సెనోసుపసియ (Burkholderia cenocepacia) వంటి కాలుష్యముల పరిమాణం ఎంత ఉన్నదో అనే కాక వారి సోషియో-ఎకనామిక్ స్థితి గురించి కూడా పరీక్షించితిరి. ఈ అధ్యయనంలో పాల్గొన్నవారు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఏదేని ఒక పర్యావరణం పరిరక్షించు సంస్థ (Environmental Protection Agency)కు దగ్గరగా నివసించిరి.ఈ అధ్యయన కాలంలో 117 మరణాలు వాయు కాలుష్యం వలన సంభవించినవి అని గుర్తించితిరి.ఎట్టి రోగులయితే సరైన వైద్య సహాయమందగలదని మహా నగరాలకు దగ్గరగా లేక మహా నగరాలలో నివసించిరో అట్టివారి శరీరములో కాలుష్యములు ఎక్కువ మోతాదులో ఉండినవి. పెద్ద నగరాలలోని వ్యర్ధ బాహ్య ప్రసరణలు ఎక్కువగా ఉండుటయే దీనికి కారణము.సిస్తిక్ ఫైబ్రోసిస్ వలన రోగులు పుట్టుకతోనే శ్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు తగ్గి వుంటుంది. ఆపై రోజువారీ కాలుష్యలైన వాహనాల నుండి వెలువడే పొగ, పొగాకు పొగ మరియు భవనాలలో ఉష్ణోగ్రత పెంచేందుకు వాడే సాధనాలను సరిగా వాడకపోవుట శ్వాసకోస పని తీరును ఇంకా తగ్గిస్తాయి.[15]
COPD పై ప్రభావములు

దీర్ఘకాలం ఊపిరితిత్తుల పనికి అడ్డు పడే రోగాల (Chronic obstructive pulmonary disease) (COPD) కోవకి దీర్ఘకాలపు రొమ్ముపడిశం (chronic bronchitis), ఏమ్ఫీసేమ (emphysema), మరియు కొన్ని రకముల ఉబ్బసం చెందుతాయి.[16]
1960-1961 లో గ్రేట్ స్మోగ్ అఫ్ 1952 (Great Smog of 1952) పర్యవసానాలపై చేపట్టిన ఒక అధ్యయనం, 293 మంది లండన్ వాసులను 477 మంది ఇతర పట్టణాల (ఏవైతే క్రానిక్ రొమ్ము పడిశం బారిన మృతిచెందిన వారి సంఖ్యా తక్కువగా చూపెట్టేనో)లో (గ్లౌసెస్తర, పీటర్ బరొహ్, మరియు నోర్విచ్) నివసించేవారితో పోల్చింది.ఈ అధ్యయనంలో పాల్గొన్న వారందరూ కుడా మగవారు, తపాలా శాఖలో పనిచేయు 40-59 వయస్కులు.ఇతర పట్టణముల వాసులతో పోలిస్తే లండన్ వాసులు ఎక్కువ తీవ్రమైన శ్వాసకోస సంబంధిత శోధనలు (దగ్గు, కఫం, మరియు దిస్ప్నేయ), తగ్గిన శ్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు (ఎఫ్ ఇ వి1 మరియు అత్యధిక ప్రవాహం నిష్పత్తి), మరియు కఫం తయారీ మరియు చీము చేరుట ఎక్కువని తేలినది.ఈ తేడాలు 50-59 వయస్కుల మధ్య ఎక్కువగా కనిపించినవి.ఈ అధ్యయనంలో వయసు మరియు పొగ తాగే అలవాట్లు నియంత్రించారు కావున ఆయా ప్రదేశముల లోని కాలుష్యములే గమనించిన తేడాలకు కారణాలని నిర్ధారించారు.[17]
సిస్తిక్ ఫైబ్రోసిస్ (cystic fibrosis) లాగానే ఎక్కువ పెద్దవైన పట్టణాలలో నివసించడం ద్వారా క్లిష్టమైన అనారోగ్యాలు ఎక్కువగా బయటపడతాయని భావిస్తారు.పట్టణ ప్రాంతాలలోని రోగులు మ్యూకస్ (mucus) ఎక్కువగా తయారవ్వటం, స్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు తగ్గుట, మరియు సొంతగానే క్రానిక్ బ్రోన్కైటిస్ మరియు ఏమ్ఫీసేమ ఉన్నవని కొన్ని అధ్యయనాలు తెలిపాయి.[18]
1952 లో మహా స్మోగ్

1952 డిసెంబరు మొదట్లో ఒక చల్లని పొగమంచు లండన్ పై పరుచుకొంది.చలి తట్టు కోవటానికి లండన్ వాసులు మామూల కంటే ఎక్కువగా బొగ్గును కాల్చడం మొదలు పట్టారు.దీని వలన తయారైన వాయు కాలుష్యం, ఫాగ్ లోని చల్ల గాలుల సాంద్రత వల్ల బంధింపబడింది.కాలుష్యాలు ఎక్కువగా పోగుపడినవి, ముఖ్యముగా బొగ్గు నుండి వెలువడిన పొగ నాటకీయముగా పెరిగిపోయింది.లండన్ లో గృహావసరాలకు తక్కువ నాణ్యత కలిగిన, సల్ఫర్ శాతం ఎక్కువగా ఉన్న బొగ్గును వాడటం సమస్యను ఇంకా తీవ్రపరిచింది. దేశంలోని యుద్ధానంతర ఆర్థిక మాన్ద్యతను ఎదుర్కొనుటకు, మంచి నాణ్యతగల బొగ్గును ఎగుమతి చేసేందుకు అనుమతులిచ్చారు.ఈ పొగమంచు, లేక స్మోగ్, ఎంత దట్టముగా ఉన్నదంటే డ్రైవింగ్ చాల కష్ట సాధ్యము లేక అసాధ్యమైనది.[19] ద్ర్స్యత్వము బాగా తగ్గిపోవడంతో నేరాలు పెరిగాయి అంతేకాక రవాణా ఆలస్యం కావడం మరియు పట్టణం మొత్తం స్తంభించిపోయింది.చలి వల్ల పొగమంచు ఆవరించుకొన్న 4 రోజులలో 4000 మంది మృత్యు వాత పడ్డారు.[20]
పిల్లలపై ప్రభావం
వాయు కాలుష్యములు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రపంచ పట్టణాలలోని పిల్లలు ఉబ్బసం, నిమోనియా మరియు ఇతర శ్వాసకోస సంబంధమైన జబ్బుల బారిన పడవచ్చును అలాగే ఆయ పట్టణాలలో జననాలు తక్కువగా ఉండవచ్చును.యువత ఆరోగ్య పరిరక్షణా చర్యలను న్యూ ఢిల్లీ, ఇండియా (New Delhi, India) వంటి పట్టణాలలో చేపట్టారు. ఇక్కడ ఇప్పుడు కంప్రెస్ చేయబడిన సహజ వాయువును బస్సులలో వాడుతున్నారు. దీని వలన పీ-సూప్ స్మోగ్ ఏర్పడదు.[21]ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (World Health Organization) చేసిన పరిశోధన ప్రకారం ఏ దేశాలలో బీదరికం మరియు జనాభా పెరుగుదల ఎక్కువగా వున్నాయో ఆ దేశాలలో నలుసు పదార్థము అత్యధికమైన నిష్పత్తిలో ఉంది.ఈ దేశాలకు ఉదాహరణ: ఈజిప్టు (Egypt), సూడాన్ (Sudan), మంగోలియా (Mongolia), మరియు ఇండోనేసియా (Indonesia).1970 లో శుద్ధమైన గాలి శాసనము (Clean Air Act) చేయబడింది. అయినాకాని 2002 లో కనీసం 146 మిలియన్ల అమెరికన్లు, 1997 లో జాతీయ పరిసర గాలి నాణ్యతా ప్రమాణాలు తెలిపిన కాలుష్యాలు ఒక్కటైనా ఉన్న ప్రదేశాలలో నివసించారు.[22] ఆ కాలుష్యాలు ఏవనగా: ఓజోన్, నలుసు పదార్థము, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్, నైట్రోజెన్ డయాక్సైడ్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, మరియు సీసం.పిల్లలు ఎక్కువ సమయమ బయట గడుపుట వలన పైగా చిన్నపాటి శ్వా సకోస వ్యవస్థ ఉండుట వలన, వాయు కాలుష్యపు ప్రభావానికి ఎక్కువగా లోనవుతారు.
మిగతా వాటితో పోల్చితే "శుద్దమైన" ప్రదేశాలు, వాటిలో ఆరోగ్యం పైన ప్రభావములు
తక్కువ కాలుష్యమున్న ప్రాంతాలలో కూడా ప్రజారోగ్యముపై ప్రభావములు బహు తీవ్రమైనవి మరియు ఖరీదైనవి కావచ్చును. ఇది ఎందుకంటే కాలుష్యము తక్కువగా ఉన్నను ప్రభావము కలిగించవచ్చు మరియు ఎక్కువ సంఖ్యలో ప్రజలు ఇట్టి గాలిని దానితో పాటు కాలుష్యములను పీల్చుకోనగలరు. బ్రిటిష్ కొలంబియా ఊపిరితిత్తుల అసోసియేషన్ వారి కోసం 2005 లో జరిపిన ఒక శాస్త్ర బద్దమైన అధ్యయనంలో పరిసరాలలోని నలుసు పదార్ధము 1% మరియు ఓజోన్ 2.5 రెట్లు తగ్గినచో ఏటా 29 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లను ఆ ప్రాంతంలో 2010లో అదా చేయవచ్చు[23].ఈ విషయము ప్రాణాంతకమైన మరియు వ్యాధిగ్రస్త పరుచు ప్రభావాల ఆరోగ్య విలువను తెలిసికొనుట పై ఆధారపడుతుంది.
తగ్గించేందుకు చర్యలు
వాయు కాలుష్యమును తగ్గించుటకు వివిధ రకములైన కాలుష్య నియంత్రణ టెక్నాలజీలు మరియు భూమిని వాడుటకు ప్రణాళిక (land use planning) స్త్రాటేజీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.అతి సామాన్య స్థాయిలో భూమి వాడుకా ప్రణాళికలో జోన్లను ఏర్పరుచుట మరియు రవాణా వ్యవస్థను ప్లాన్ చయుట ఇమిడి ఉంటాయి.ఎక్కువ భాగం అభివృద్ధి చెందినా దేశాలలో, భూమి వాడుకా ప్రణాళిక సోషల్ పాలసీలో ముఖ్యమైన భాగము. దీనివలన భూమిని సమర్ధవంతంగా దేశపు మరియు ప్రజల బాగు కోసమే కాక పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించుటకు వీలవుతుంది.
చలనం కలిగిన మూలాలనుండి వెలువడే కాలుష్యాన్ని తగ్గించటానికి చేసే ప్రయత్నాలు కొన్ని: ప్రాథమిక నిబంధన (చాలా అభివృద్ధి చెందినా దేశాలలో అనుమతులిచ్చే నిబంధనలున్నాయి), నిబంధన పరిధి పెంచి కొత్త మూలాలను కలుపుకొను, (విహారనౌక (cruise) మరియు రవాణా నౌకలు, వ్యవసాయ పనిముట్లు మరియు గ్యాస్ తో నడిచే లాన్ త్రిమ్మర్లు,చెయిను సాయముతో నడిచే రంపం (chainsaw) మరియు స్నో మొబైల్స్ (snowmobiles)) వంటి చిన్న పరికరాలు, ఇంధన వాడుకలో సమర్ధత పెరిగింది (ఉదాహరణకు హైబ్రీడ్ వాహనాలు (hybrid vehicle), ఎక్కువ శుద్ధమైన ఇంధనాలకు (బైయో ఇతనాల్ (bioethanol), బయో డీసెల్ (biodiesel) ఎలెక్ట్రి నిక్ వాహనాలుగా మార్పు మొదలైనవి) మార్పు చేసికొనుట.
నియంత్రించు సాధనాలు
ఈ కింద చెప్పబడిన వస్తువులను సామాన్యముగా పరిస్రమలలోను, రవాణా సాధనాలలోను కాలుష్య నివారణ యంత్రాలుగా వాడతారు.అవి కాలుష్యము (contaminant)లను నిర్మూలించగలవు లేక వాటిని వాతావరణంలోకి ప్రవేశించే లోపే వ్యర్థ ప్రవాహము నుండి తీసివేయగాలవు.

నలుసులను నియంత్రించు (Particulate control)
మెకానికల్ పోగు చేయు సాధనాలు (దుమ్ము తుఫానులు (dust cyclones), మల్తిసైక్లోన్లు (multicyclones))
ఎలెక్ట్రోస్టాటిక్ ప్రెసిపిటేటార్లు (Electrostatic precipitator). ఒక ఎలెక్ట్రో స్టాటిక్ ప్రెసిపిటేటార్ (ఇ ఎస్ పి), లేక ఎలెక్ట్రోస్టాటిక్ ఎయిర్ క్లీనర్ అనబడేది ఒక నలుసులను పోగు చేయు సాధనము. ఇది పారుచున్న వాయువు నుండి (గాలి) ఎలెక్ట్రో-స్టాటిక్ చార్జి యొక్క ఫోర్సు సాయముతో నలుసులను పట్టుకోనును.ఎలెక్ట్రోస్టాటిక్ ప్రెసిపిటేటార్లు ఎంతో సమర్ధవంతమైన వడపట్టే సాధనాలు. ఇవి వాయుప్రవాహాన్ని చాలా తక్కువగా మారుస్తాయి లేదా అడ్డుకొంటాయి. అవి దుమ్ము పొగ వంటి నలుసు పదార్ధాలను వాయు ప్రవాహం నుండి బహు తేలికగా వేరుచేయగాలవు.
బ్యాగ్ హౌస్లు (Baghouses) పెద్ద పెద్ద మోతాదులలో దుమ్ము పట్టడానికి వీలుగా తయారుచేసారు. దుమ్ము పోగేసే సాధనంలో ఒక బ్లోయార్ (గాలిని వేగంగా పంపు సాధనము), దుమ్మును వడపోయు సాధనము, వడపోత సాధనాన్ని సుద్దిచేసే వ్యవస్థ, మరియు ఒక దుమ్ము తీసికొను పాత్ర లేక దుమ్మును తీసివేయు వ్యవస్థ (గాలి సుద్దిచేయు యంత్రములలో వడపోయు సాధనాలనే దుమ్ము తీసివేయుటకు వాడే వాటికంటే విభిన్నమైనది).
నలుసు స్క్రాబ్బర్లు (Particulate scrubbers)వెట్ స్క్రాబ్బార్ ఒక రకమైన కాలుష్యాన్ని నియంత్రించు టెక్నాలజీ.ఫర్నేస్లలో వాడే ఇంధన గ్యాస్ లేక ఇతర విధాలైన గ్యాస్ స్త్రీంస్ ల లో వెలువడే కాలుష్యములను వాడే కొన్ని సాధనాలను గూర్చి ఈ పద బంధం తెలియ చెప్పును.ఏదేని వెట్ స్క్రాబ్బార్లో కాలుష్యం చెందినా వాయువుని సుద్ది చేసే ద్రావకం లోకి ప్రసరింప చేస్తారు. ఇది కలుషితమైన గాలిలోకి సుద్దిసుసే ద్రావకాన్ని స్ప్రే చేయడం ద్వారా కాని, ద్రావకంలోనికి కలుషిత వాయువుని సరఫరా చేయడం ద్వారా కానీ మరి ఎ ఇతర ఒక దానితో మరొకటి కలిసే / తగిలే పద్ధతి ద్వారా కానీ కాలుష్యములను తీసివేయుటకు చేస్తారు.
సుద్ది చేసే ఉపకరణం / స్క్రాబ్బార్ (Scrubber)లు
బాఫ్ఫ్ల్ స్ప్రే స్క్రాబ్బార్ (Baffle spray scrubber)
సైక్లోనిక్ స్ప్రే స్క్రాబ్బార్ (Cyclonic spray scrubber)
ఎజేక్టార్ వెంతురి స్క్రాబ్బార్ (Ejector venturi scrubber)
మరల సాయముతో పనిచేసే స్క్రాబ్బార్ (Mechanically aided scrubber)
స్ప్రే టవర్ (Spray tower)
వెట్ స్క్రాబ్బార్ (Wet scrubber)
ఎన్ ఒ ఎక్స్ నియంత్రణ (NOx control)
తక్కువ ఎన్ ఒ ఎక్స్ బర్నర్లు (Low NOx burners)
ఎంచుకొన్న పదార్థములను ఉత్ప్రేరకము సాయముతో తగ్గించుట (Selective catalytic reduction) (ఎస్ సి ఆర్)
ఎంచుకొన్న పదార్థములను ఉత్ప్రేరకము లేకుండా తగ్గించుట (Selective non-catalytic reduction) (ఎస్ ఎన్ సి ఆర్)
ఎన్ ఒ ఎక్స్ స్క్రాబ్బర్లు (NOx scrubbers)
వ్యర్థ వాయువులను తిరిగి ప్రసరింపచేయుట (Exhaust gas recirculation)
మోటారు లో ఉత్ప్రేరకం సాయముతో వ్యర్ధ వాయువుల నుండి విష పదార్ధములను తొలగించు సాధనం / కాటలైటిక్ కన్వేర్టార్ (Catalytic converter) (అలాగే VOC నియంత్రణ కొరకు)
వి ఒ సి తగ్గించుట (VOC abatement)
చైతన్యవంతమైన కర్బనము (activated carbon) వంటి పీల్చుకోను / తెట్టేకట్టు వ్యవస్థలు (Adsorption systems)
దివిటీలు (Flares)
థెర్మల్ అక్సిడైజర్ (Thermal oxidizer)లు
కాటలైటిక్ అక్సిడైజర్ (Catalytic oxidizer)లు
బయో ఫిల్టర్ (Biofilter)లు
పీల్చుకొను ప్రక్రియ (తోము / రుద్దు / సుద్ది చేయు) (Absorption (scrubbing))
క్రయోజెనిక్ కండెన్సర్ (Cryogenic condenser)లు
ఆవిరి నుండి వెలికి తీయు వ్యవస్థలు (Vapor recovery systems)
ఆమ్ల వాయువు (Acid Gas)/ఎస్ ఒ<ఎస్ యు బి>2</ఎస్ యు బి> (SO2) ని నియంత్రించు
వెట్ స్క్రాబ్బార్ (Wet scrubber)లు
డ్రై స్క్రాబ్బర్లు (Dry scrubbers)
ఇంధన వాయువు నుండి గంధకము / సల్ఫర్ / ను తీసివేయు ప్రక్రియ (Flue gas desulfurization)
పాదరస (Mercury) నియంత్రణ
సర్బెంట్ ఇంజెక్షన్ టెక్నాలజీ (Sorbent Injection Technology)
ఎలెక్ట్రో-కాతల్య్తిక్ అక్సిదేషన్ (Electro-Catalytic Oxidation) (ఇ సి ఒ)
కే-ఇంధనం (K-Fuel)
డయోక్సిన్ (Dioxin) మరియు ఫ్యురాన్ (furan) నియంత్రణ
ఇతర సంబంధిత సాధనాలు / యంత్రములు
మూలముని పట్టుకొనే వ్యవస్థలు (Source capturing systems)
ఆపకుండా పని చేయు, వ్యర్థ వాయువులను నియంత్రించు, వ్యవస్థలు (Continuous emissions monitoring systems) (సి ఇ ఎమ్ ఎస్)

లీగల్ రెగ్యులేషన్స్ / చట్టబద్దమైన నిబంధనలు

మామూలుగా రెండు రకములైన గాలి నాణ్యతా ప్రమాణములు ఉన్నాయి.మొదటి రకపు ప్రమాణాలు (యు.ఎస్. జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యతా ప్రమాణాలు (National Ambient Air Quality Standards) వంటివి) కొన్ని ప్రత్యేకమయిన కాలుష్యములకు వాతావరణంలో అత్యధిక గాఢతలు కేటాయించాయి.పర్యావరణ ఏజన్సీలు ఇట్టి గాఢతలను చేరటానికి కావలసిన నిబంధనలను విధిస్తాయి.రెండో రకపు ప్రమాణాలు (నార్త్ అమెరికన్ వాయు నాణ్యతా సూచిక (Air Quality Index) వంటివి) కొలబద్దవలె కొన్ని గడపలను ఏర్పాటు చేసి వీటి ద్వారా జనాభాకు బాహ్య ప్రదేశములలో ఉండుటలోని అపాయమును తెలియచేస్తాయి.ఈ కొలబద్ద కాలుష్యముల మధ్య విభేదాలను పరిగణనలోకి తీసికొనవచ్చు లేక తీసికొనకపోవచ్చు.
కెనడా
కెనడాలో గాలి నాణ్యతను కెనడియన్ కౌన్సిల్ అఫ్ మినిస్టర్స్ అఫ్ ది ఎన్విరాన్మెంట్ (Canadian Council of Ministers of the Environment) (సి సి ఎమ్ ఇ), ఆమోదించిన ప్రమాణాల ప్రకారం కొలుస్తారు. సి సి ఎమ్ ఇ వాతావరణపు బాధ్యతలు కల ఫెడరల్, ప్రొవిన్సియల్ మరియు తెర్రిటోరియల్ మినిస్టర్ల తో కూడిన ప్రభుత్వ విభాగం.సి సి ఎమ్ ఇ కెనడా మొత్తానికి వర్తించే ప్రమాణాలు (Canada Wide Standards) తయారుచేసింది (సి డబల్యు ఎస్).[24][25] అవి ఏమిటంటే:
CWS న.ప.2.5 = 30&ఎన్ బి ఎస్ పి;పిజి/ఎమ్3 (24 గంటలు సగటు కాలం, 2010 వ సంవత్సరానికి, ప్రతి ఏటా పరిసరాల 98 వ పర్సెంతయిల్ కొలత, మూడు సరాసరి సంవత్సరాల సగటు ఆధారంగా).
సి డబల్యు ఎస్ ఓజోన్ = 65 ppb (8-గంటల సగటు కాలం, 2010 వ సంవత్సరానికల్లా, 4వ అత్యధిక కొలత యొక్క మూడు సరాసరి సంవత్సరాల విలువల సగటు ఆధారంగా దీనిని నిర్ధారిస్తారు.
గమనించవలసిందేమిటంటే యిట్టి ప్రమాణములను పాటించక పోయినచో ఎట్టి శిక్షలు లేవు.పైగా ఈ ప్రమాణాలు 100000 కంటే ఎక్కువ జనాభా కల ప్రాంతాలకే వర్తిస్తాయి.ఇంకా, ప్రావిన్సులు మరియు ప్రాంతాలు సి సి ఎమ్ ఇ స్థాపించిన ప్రమాణాలకంటే కఠినమైన ప్రమాణాలను పాటించవచ్చును.
యూరోపియన్ యూనియన్

యూరోపియన్ ఎన్విరాన్మెంట్ ఏజెన్సీ తయారు చేసిన ఒక రిపోర్ట్ ప్రకారము రోడ్డు రవాణా (road transport) అనేది యూరోప్ లో అన్నిటికంటే పెద్ద కాలుష్యకారి[26].
ఆదేశం 2001/81/EC (NECD) కొన్ని వాతావరణ కాలుష్యాల జాతీయ గరిష్ఠ పరిమితులను నియంత్రిస్తుంది.[27] ఎన్ ఇ సి డి రివిజన్ని సన్నద్ధం చేసే పనిలో యూరోపియన్ కమిషన్ (European Commission)కు ఎన్ ఇ సి పి ఐ వర్కింగ్ గ్రూప్ (జాతీయ కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణ పైని గరిష్ఠ పరిమితులు - పాలిసీ విధానాలు).[28]
యూరోపియన్ పార్లమెంటు మరియు 2008 మే 21 న జరిగిన పరిసర వాయు నాణ్యత మరియు యూరోపులో శుద్ధమైన గాలి పై జరిగిన కౌన్సిల్ జారీ చేసిన ఆదేశం 2008/50/EC (Directive 2008/50/EC)2008-06-11 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి. (న్యూ ఎయిర్ క్వాలిటీ దైరేక్టివ్ / క్రొత్త వాయు నాణ్యతా ఆదేశం)[29].
యూరోపియన్ న్యాయస్థానం (European Court of Justice) (ECJ) జూలై 2008 న ఇచ్చిన ముఖ్యమైన తీర్పు తో ప్రతి ఒక్క పౌరుడు తమ ప్రాంత కౌన్సిల్ను వాయు కాలుష్యంపై పోరాటానికి బలవంత పెట్టవచ్చు.మ్యూనిచ్ నివాసి దీటర్ జనేసుక్ (Dieter Janecek) వేసిన కేసు ఈ.యు కోర్టుకు వచ్చింది. దానిలో జనేసుక్ ప్రకారం 1996 గాలి నాణ్యతా ఆదేశం (1996 సెప్టెంబరు 27 నాటి కౌన్సిల్ ఆదేశం 96/62/EC (Council Directive 96/62/EC)
పరిసరాల గాలి నాణ్యతను అంచనా వేయటానికి మరియు నియంత్రించటానికి[30]) మ్యూనిచ్ (Munich) అధికారులు నిర్ణీత పరిమితులను మించిన కాలుష్యాలను ఆపుచేయ వలసి యున్నారు.వారు అట్టి కార్యక్రమములు చేపట్టక పోవుటతో జనేసుక్ కేసును యూరోపియన్ న్యాయస్థానంకి తీసుకువచ్చాడు. అక్కడి న్యాయాధికారులు యూరోపియన్ పౌరులు, ఎక్కడైతే గాలి నాణ్యత యూరోపియన్ యూనియన్ పరిమితులను దాటుతాయో అక్కడ తత్సంబంధమైన పనులు చేపట్టమని అధికారులను డిమాండ్ చేయగలరని తీర్పునిచ్చారు.[26]
యునైటెడ్ కింగ్డం
యు.కే. పర్యావరణ, ఆహార మరియు గ్రా మ వ్యవహారాల శాఖ (డి ఇ ఎఫ్ అర్ ఎ) (UK's Department for Environment, Food and Rural Affairs (DEFRA)) నిర్ణయించిన వాయు నాణ్యతా లక్ష్యాలు, ఎక్కడైతే అత్యవసరంగా గాలి నాణ్యత నియంత్రించాలో అట్టి పట్టణాలలో నాణ్యతను నియంత్రించే బాధ్యతను అప్పగించాయి.యు.కే ప్రభుత్వము ముఖ్యమైన గాలి కాలుష్యాల[31] నాణ్యతా స్థాయిలు గమనించి ప్రచురించే కేంద్రాలతో కూడిన గాలి నాణ్యతా నెట్వర్క్.[32] ముఖ్యంగా ఆక్స్ఫర్డ్ (Oxford), బాత్ (Bath), మరియు లండన్[33] లలోని గాలి నాణ్యత చాలా తక్కువగా యున్నది.కాలోర్ గాస్ కంపెనీ (Calor Gas company) నిర్వహించి ది గార్డియన్ దినపత్రిక (the Guardian newspaper)లో ప్రచురించిన ఒక వివాదాస్పద అధ్యయనం[34], ఆక్స్ఫర్డ్ లో ఒక సగటు రోజు నడకను 60 కంటే ఎక్కువ తేలిక (లైట్) సిగరెట్లను కాల్చటంతో పోల్చింది.
యు.కే వాయు నాణ్యతల ఆర్చివ్[35] నుండి మరిన్ని కచ్చితమైన విలువలను సంపాదించవచ్చు. దీనితో ఎవరైనా కూడా ఒక పట్టణపు కాలుష్య నియంత్రణను 2000 సంవత్సరంలో డి ఇ ఎఫ్ ఆర్ ఎ ఆమోదించిన నేషనల్ వాయు నాణ్యతా లక్ష్యాల[36] తో పోల్చి చూడవచ్చును.
తరచూ ప్రాంతీయంగా ఎక్కువైన విలువలను ఉదహరించటం మనము చూస్తాము,కాని సగటు విలువలు కూడా మానవ ఆరోగ్య రిత్యా ముఖ్యమైనవి.ది యుకె జాతీయ వాయు నాణ్యతా సమాచార ఆర్చివ్ దాదాపుగా వాస్తవ కాలంలో పెక్కు యుకె నగరాల మరియు పట్టణాల "ప్రస్తుత అత్యధిక" వాయు కాలుష్య కొలతలను పరీక్షించటానికి వీలు కల్పిస్తుంది.[37] ఈ మూలము నుండి తరచుగా నవీకరించబడు విస్తారమైన సమాచారము తెలిసికోనవచ్చును:
గంటగంటకూ ఓజోన్ సగటు (µg/m³)
గంటగంటకూ నైట్రోజెన్ డయాక్సైడ్ సగటు (µg/m³)
గడిచిన 15 నిమిషాలలో అత్యధిక సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ విలువల సగటు (µg/m³)
కార్బన్ మోనాక్సైడ్ 8-గంటల సగటు (mg/m³)
నలుసు పదార్థం 10 యొక్క 24-గంటల సగటు (µg/m³ గరుత్వ సమాన)
వాయు కాలుష్యము ఆరోగ్యముపై ప్రముఖమైన ప్రభావము కలిగియున్నా దని గుర్తించింది మరియు ఒక సామాన్యమైన పరిధులు సూచించే వ్యవస్థ[38] ను తయారు చేసింది. ఈ వ్యవస్థను వాడుకొని బిబిసీ (BBC) వాతావరణ సర్వీసు రోజూ విడుదల చేసే హెచ్చరిక వ్యవస్థ మనకు వాయు కాలుష్యముల స్థాయిలను సూచిస్తుంది.[39] ఊపిరితిత్తుల సమస్యల మరియు హృద్రోగ బాధితులు పాటించవలసిన నియమ నిబంధనలను డి ఇ ఎఫ్ ఆర్ ఎ ప్రచురించింది.[40]
యునైటెడ్ స్టేట్స్

1960 వ, 70 వ, మరియు 90 వ, దశకాలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్స్ (United States Congress) వరుసగా శుద్ధమైన గాలిపై శాసనము (Clean Air Act)లు విడుదల చేసింది. వీటి వలన వాయు కాలుష్యమును నియంత్రించడము బలోపెతమైనది.కొన్ని యు.ఎస్. స్టేట్లు, కొన్ని యూరోపియన్ దేశాలు మరియు చివరకు యూరోపియన్ యూనియన్ (European Union) దీనిని అనుసరించాయి.శుద్ధమైన గాలి శాసనము ముఖ్యమైన వాయు కాలుష్యముల సమూహము యొక్క గాఢతల పై సంఖ్యాపరమైన పరిమితులను విధించి, వాటిని నివేదించు మరియు అమలుపరచు పద్ధతిని ప్రవేశ పెట్టింది.
1999లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క ఇ పి ఎ (EPA) కాలుష్య ప్రమాణాల సూచిక (పి ఎస్ ఐ) బదులుగా వాయు లక్షణాల సూచిక (Air Quality Index) ను క్రొత్త నలుసు పదార్థం 2.5 మరియు ఓజోన్ ప్రమాణాలను ఏకీకృతం చేయుటకు ప్రవేశ పెట్టింది.
ఈ చట్టాల ప్రభావాలు చాలా విశ్వసిన్చదగినవిగా యున్నవి.యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో 1970 మరియు 2006 ల మధ్య, పౌరులు, ప్రతి సంవత్సరం కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణలో ఈ క్రింది తగ్గుదలను అనుభవించారు:[41]
కార్బన్ మోనాక్సైడ్ బాహ్య ప్రసరణలు 197 మిలియన్ టన్నుల నుండి 89 మిలియన్ టన్నులకు పడిపోయినవి
నిత్రోజేన్ ఆక్సైడ్ బాహ్య ప్రసరణలు 27 మిలియన్ టన్నుల నుండి 19 మిలియన్ టన్నులకు పడిపోయినవి
సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ బాహ్య ప్రసరణలు 31 మిలియన్ టన్నుల నుండి 15 మిలియన్ టన్నులకు పడిపోయింది
నలుసు బాహ్య ప్రసరణలు 80% తగ్గినాయి
సీసం బాహ్య ప్రసరణలు 98% కంటే ఎక్కువ తగ్గాయి.
అక్టోబరు 2006లో ఇ పి ఎ (EPA)కు వ్రాసిన లేఖ లో ఏజెన్సీ యొక్క స్వతంత్ర వైజ్ఞానిక సలహాదారులు ఓజోన్ స్మోగ్ ప్రమాణాలను గణనీయంగా తగ్గించాలని మరియు ప్రస్తుతము వ్యాప్తిలోయున్న బలహీనమైన ప్రమాణానికి తగిన వైజ్ఞానిక కారణం లేదని హెచ్చరించారు.ఈ శాస్త్రజ్ఞులు అందుబాటులో సమాచారాన్ని ముక్తకంఠంతో స్మోగ్ పరిమితిని 60 నుండి 70 నలుసులు పర్ బిలియన్[42]
జూన్ 2007 లో, ఇ పి ఎ (EPA), 75 పి పి బి క్రొత్త పరిమితిని ప్రతిపాదించింది.ఇది వైజ్ఞానిక సలహాదారులు చెప్పినదానికంటే తక్కువ కఠినం, కానీ ప్రస్తుత ప్రమాణాని కంటే ఎక్కువ కఠినం.
కొన్ని పరిశ్రమలు ప్రస్తుత ప్రమాణాలనే మార్చకుండా ఉంచేందుకు పైరవీలు చేస్తున్నాయి.పర్యావరణ పరిరక్షకులు మరియు ప్రజారోగ్య పరిరక్షకులు శాస్త్రజ్ఞుల సలహాలను పాటింప చేసేందుకు తగిన విధంగా పావులు కదుపుతున్నారు.
జాతీయ పరిసర గాలి నాణ్యతా ప్రమాణములు (National Ambient Air Quality Standards) అనగా తప్పనిసరిగా కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు అవసరమైన రాష్ట్ర మరియు ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాల ప్రణాలికలను ఇపిఎ ఆధ్వర్యమ్లో అమలు చేయవలసిందిగా తెలిపే కాలుష్యపు పరిమితులు.
వాతావరణాన్ని మార్చి వేసేంతటి పరిమాణము కలిగిన పొగతో నిండిన గాలులు అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆసియా దేశాలనుండి పసిఫిక్ మహాసముద్రం (Pacific Ocean)ని దాటుకొని వస్తున్నాయి. ఈ గాలులు మానవ నిర్మిత సల్ఫేట్ లు, స్మోగ్, పారిశ్రామిక పొగలు, కర్బన నలుసులు మరియు నైత్రేట్లతో కూడిన దుమ్ముతో నిండినవి.లోస్ ఏంజెల్స్ మరియు సాన్ ఫ్రాన్సిస్కో (San Francisco)ల పైన ఉండే గాలిలో దాదాపుగా మూడింట ఒక వంతు సరాసరి ఆసియా (Asia) నుండి వచ్చినదని నిరూపించవచ్చు.దానితోటి మూడువంతుల నల్ల కార్బను నలుసుల కాలుష్యము పడమటి తీరాన్ని (West Coast) చేరుతుంది.[43]
లిబెర్టేరియను (Libertarian)లు సామాన్యముగా కాలుష్యాన్ని నివారించటానికి ప్రోపెర్తెరియన్ (propertarian) విధానాలను ప్రతిపాదిస్తారు.అవి, వేరొకరి పరిసరాలలోని గాలిని కలుషితం చేసే ఎ వ్యక్తీ చేతనైనా గాని సంజాయిషీ ఇప్పించెంతటి కచ్చితమైన బాధ్యతల (strict liability)కు మద్దతు నిస్తాయి.ఈ నేరాన్ని దురాక్రమనగా పరిగణించబడింది. న్యాయస్థానములో సామాన్య చట్ట (common law) ప్రకారము దీనికి వ్యతిరేకముగా దావా (class action) వేసి నష్ట పరిహారము కోరవచ్చును.[44] లిబెర్తెరియన్ సంఘంలో రహదారులన్నీ కూడా స్వతంత్ర వ్యాపార మార్గాల (free market roads) వ్యవస్థలో ప్రైవేటీకరణ చెందుతాయి కావున ఈ రహదారుల యాజమాన్యాలు కూడా తమ ఆస్తులైన రహదారులపై పయనించే వాహనాలనుండి వెలువడే కాలుష్యానికి బాధ్యులవుతారు. అతి హీనమైన కాలుష్యకారులను తమకు చెందినా రోడ్ల పైకి రానివ్వకుండా ఇది వారికి ఆర్థికంగా ప్రోత్సహిస్తుంది.
గణాంక శాస్త్రము

అత్యంత కాలుష్యం చెందినా పట్టణాలు
వాయు కాలుష్యం సామాన్యముగా జనసాంద్రత అధికంగా కలిగిన మహా నగరాలలో, ముఖ్యముగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో, ఎక్కడైతే పర్యావరణ నియమ నిబంధనలు అమలులో లేవో లేక నామమాత్రంగా వున్నాయో, అక్కడ కూడు కొంటుంది.ఏదేమైనా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో కూడా జన సాంద్రత అధికంగా కలిగిన ప్రదేశాలలో కాలుష్యం అనారోగ్యకరమైన స్థాయిలలో ఉంటుంది.
బొగ్గు పులుసు వాయువు / కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క బాహ్య ప్రసరణలు

మొత్తం CO2 బాహ్య ప్రసరణలు
106 టన్నుల CO2 (CO2) సంవత్సరానికి:[46]
యునైటెడ్ స్టేట్స్: 2,795
చైనా: 2,680
రష్యా: 661
ఇండియా: 583
జపాన్: 415
జర్మనీ: 356
ఆస్ట్రేలియా: 300
సౌత్ ఆఫ్రికా: 232
యునైటెడ్ కింగ్డం: 212
సౌత్ కొరియా: 185
తలసరి CO2 బాహ్య ప్రసరణలు
సంవత్సరానికి తలసరి CO2 టన్నులు:[46]
ఆస్ట్రేలియా: 10
యునైటెడ్ స్టేట్స్: 8.2
యునైటెడ్ కింగ్డం: 3.2
చైనా: 1.8
ఇండియా: 0.5
వాతావరణ వ్యాప్తి

వాయు కాలుష్యాన్ని పరిశీలించుటకు వాడే ముఖ్యమైన టెక్నాలజీ సంఖ్యా శాస్త్రపు నమూనా (mathematical model)ల ద్వారా వాయు కాలుష్యాలు క్రింది స్థాయి వాతావరణంలో ఏ విధంగా పయనిస్తాయో చెపుతుంది.ముఖ్యమైన విధానాలు ఈ కింద ఇవ్వబడినాయి:
ఒక నిర్దేశిత ప్రదేశంలో మూలం (Point source) ఎలా వ్యాప్తి చెందుతుందో అనేది పారిశ్రామిక మూలాలకు ఉపయోగపడుతుంది.
రేఖా మూలము (Line source) యొక్క వ్యాప్తి, విమానాశ్రయాల మరియు రహదారుల పైని వాయు వ్యాప్తి నమూనా (roadway air dispersion modeling) చేయుటకు ఉపయోగపడును.
అడవి మంట (forest fire)లతో లేక గాలి దుమారము (duststorm)లతో పోరాడుటలో ఆయా ప్రాంతములోని కాలుష్య వనరుల వ్యాప్తి (Area source) ఉపయోగపడును.
స్మోగ్ తయారవుటలో పాల్గొనే కాలుష్యముల గురించి తెలుసుకొనుటకు ఫోటో కెమికల్ (Photochemical) నమూనాలను వాడతారు.

ఒక ప్రాంతపు వనరు అనే సమస్యను, చాలా కాలంగా, దాదాపు 1900 సంవత్సరం నుండి అధ్యయనం చేయటం వలన మరియు అది తేలికైన సంఖ్యా శాస్త్రాన్ని కలిగి యుండుట మూలంగా, బాగుగా అర్ధం చేసికొన్నారు.అది తేలికైన కాలుష్య గాలుల వాయుకాలుష్య ఇసోప్లేత్లను (isopleths) ముందుగ చెప్పుటకు ఒక గుస్సియన్ (Gaussian) వ్యాప్తి నమూనాని వాడుతుంది. గాలి యొక్క చలన వేగమును, కుప్ప / పోగాగోత్తపు ఎత్తును, బాహ్య ప్రసరణ నిష్పత్తి, మరియు స్థిరత్వపు తరగతి (వాతావరణపు తర్బ్యులేన్స్ (turbulence) ని కొలిచే ప్రమాణము).[47][48] ఈ నమూనా చాల ఎక్కువగా వివిధ రకములైన వాతావరణపు సంబంధించిన ప్రయోగాత్మక సమాచారముతో వాలిడేట్ మరియు కాలిబ్రేట్ చేయబడింది.
జాతీయ పర్యావరణ విధానపు శాసనం (National Environmental Policy Act) మరియు యు. ఎస్. రవాణా శాఖ (U.S. Department of Transportation) (అప్పట్లో ఫెడరల్ రహదారుల పరిపాలనా వ్యవస్థ అనబడేది)ల అవసరాల మేరకు రహదారిపై గాలి వ్యాప్తి నమూనా (roadway air dispersion model)ని 1950వ దశకం ఆఖరుకి మరియు 1960వ దశకం మొదట్లో అభివృద్ధి పరిచారు. ఇది ప్రతిపాదించబడిన నూతన రహదారుల పైని వాయు నాణ్యత ప్రభావాలను, ముఖ్యముగా అర్బన్ ప్రాంతాలలో అర్థం చేసుకోవడానికి దోహద పడుతుంది.పెక్కు పరిశోధకుల సమూహాలు ఈ నమూనాని తయారు చేయటంలో పాలుపంచుకొన్నారు. వాటిలో కొన్ని: లెక్సింగ్టన్, మసాచుసేట్ట్స్ (Lexington, Massachusetts) లోని పర్యావరణ పరిశోధన మరియు టెక్నాలజీ (ERT) గ్రూపు, సన్నీవేల్, కాలిఫోర్నియా (Sunnyvale, California)లోని ESL Inc. గ్రూపు మరియు సక్రామెంతో, కాలిఫోర్నియా (Sacramento, California)లోని కాలిఫోర్నియా వాయు వనరుల బోర్డు (California Air Resources Board)గ్రూపు.యునైటెడ్ స్టేట్స్ పర్యావరణం పరిరక్సించు ఏజెన్సీ (United States Environmental Protection Agency) నుండి సల్ఫర్ హేక్సఫ్లోరైడ్ (sulfur hexafluoride)ను ట్రేసర్ వాయువుగా వాడుతూ ఒక రేఖా మూలము యొక్క నమూనాని పనిచేస్తుందని నిరూపించడానికి లభించిన కాంట్రాక్టు ESL గ్రూపుని ఉత్తేజపరిచింది.ఈ ప్రోగ్రాము, ESL inc. అభివ్రుద్దిపరిచిన రేఖా మూలా నమూనాను పనిచేయునని నిరూపించుటలో సఫలం చెందింది.ఈ నమూనా తయారైన కొత్తలో రహదారి వాయు కాలుశ్యాలకు సంబంధించిన కోర్టు దావాలో వాడబడింది. అలాగే అర్లింగ్టన్, విర్జినియా (Arlington, Virginia) లో విస్తరించిన ఇంటర్స్టేట్ 66 (Interstate 66) మరియు న్యూ జెర్సీ loni టర్న్ పైక్ (New Jersey Turnpike)ను ఈస్ట్ బృంస్విక్, న్యూ జెర్సీ (East Brunswick, New Jersey) వరకు వెడల్పు చేయటానికి చేపట్టిన ప్రాజెక్టులో కూడా.
ప్రాంతీయ మూలాల నమూనాలను 1971 నుండి 1974 వరకు ERT మరియు ESL గ్రూపులు అభివృద్ధి చేసినాయి, కాని అవి మొత్తం వాయు కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరనలలో చాల చిన్న భాగాన్ని మాత్రమే ఉపస్పరించగలిగినవి. దీనితో వీటి వాడుకగాని అవసరం గాని రేఖా మూల నమూనా అంతగా వ్యాప్తి చెందలేదు. రేఖా మూల నమూనా1970వ దశకం లోనే వందల కొద్దీ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడింది. అదేవిధంగా ఫోటో కెమికల్ నమూనాలు ప్రాథమికంగా 1960 లలో మరియు 1970 లలో అభివృద్ధి పరచబదినవి, కాని వాటి ఉపయోగం చాలా ప్రత్యేకత కలిగినది మరియు ప్రాంతీయ అవసరాలకు కావలసినది. ఉదాహరణకు లోస్ ఏంజెల్స్ (Los Angeles), కాలిఫోర్నియా (California) లలో స్మోగ్ ఏర్పడటాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి.
పర్యావరణం పై గ్రీన్ హౌస్ వాయువు లోని కాలుష్యాల ప్రభావాలు.

గ్రీన్హౌస్ ప్రభావం (greenhouse effect) అనేది గ్రీన్హౌస్ వాయువు (greenhouse gas)లు వాతావరణపు పై పొరలలో పోగయ్యి భూమి లోని వేడి (heat)ని పట్టి ఉంచటం వలన లోపలి పొరలు - భూ ఉపరితలము వద్ద వేడి ఎక్కువావుటా, ట్రోపోస్ఫియర్ (tropospheric) పొరలు వేడి తగ్గుట వలన ఉత్పన్నమయ్యే ఒకానొక స్థితి.రాతి ఇంధనము (fossil fuel)లను మందించుటతో విడుదలైన బొగ్గు పులుసు వాయువు పెద్ద సమస్య అయినది.ఇతర గ్రీన్హౌస్ వాయువులు: మితెన్, హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్ (hydrofluorocarbon)లు, పెర్ ఫ్లోరోకార్బన్ (perfluorocarbon)లు, క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ (chlorofluorocarbon) లు, నైట్రోజెన్ అక్సైడ్లు (nitrogen oxides) మరియు ఓజోన్ (ozone).
శాస్త్రజ్ఞులు సుమారు ఒక శ్తాబ్ధం క్రిందటే ఈ ప్రభావం గురించి అర్ధం చేసుకొన్నారు. ఈ కాలంలో జరిగిన అభివృద్ధి యీ స్థితిని గురించి ఇంకా విస్తృతముగా లోతుగా వివరములు సేకరించుటలో సహాయపడినవి.ప్రస్తుతము శాస్త్రజ్ఞులు, సహజ మరియు మానవ నిర్మిత మూలముల నుండి వెలువడు గ్రీన్హౌస్ వాయువుల మార్పులు, ఆయా ప్రదేశముల శీతోష్ణ స్థితిలో మార్పు (climate change), వాటి పాత్ర గురించి అధ్యయనం చేస్తున్నారు.
ఎన్నో అధ్యయనములు వాతావరణంలో దీర్ఘకాలముగా పెరుగుచున్న బొగ్గుపులుసు వాయువు నిష్పత్తి, దీని కారణంగా సముద్ర జలాలలో ఆమ్లాల శాతం పెరుగుట (increases in the acidity of ocean waters) మరియు సముద్రపు జీవావరణాలు వాటి పై రాగల ప్రభావములు గురించి సోధించారు.
ఇది కూడా చూడుము

ఆమ్ల వర్షం (Acid rain)
బ్రిటిష్ కొలంబియా లో వాయు కాలుష్యం (Air pollution in British Columbia)
గాలి లక్షణాల సూచిక (Air Quality Index)
మార్పులేని గాలి (Air stagnation)
AP 42 వాయు కాలుష్యపు బాహ్య ప్రసరణ మూలాల సంపుటి (AP 42 Compilation of Air Pollutant Emission Factors)
సరిహద్దులలోని పొగమంచు కాలుష్యం గురించిన ఆసియాన్ దేశాల ఒప్పందం (ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution)
ఆసియా గోధుమ రంగు మబ్బు (Asian brown cloud)
వాతావరణ రసాయన శాస్త్రం (Atmospheric chemistry)
వాతావరణ వ్యాప్తి నమూనా చేయుట (Atmospheric dispersion modeling)
బీహైవ్ బర్నర్ (Beehive burner)
అందుబాటులో ఉన్న అత్యుత్తమ నియంత్రణ టెక్నాలజీ (Best Available Control Technology)
వాతావరణ వ్యాప్తి నమూనాల గురించిన వ్యాసాల, గ్రంథాల పట్టిక (Bibliography of atmospheric dispersion modeling)
జీవశాస్త్ర నిర్మాణము (Building biology)
వాతావరణ వ్యాప్తి నమూనాల జాబితా (List of atmospheric dispersion models)
సందిగ్ధ పరిమాణము (Critical load)
విహార యాత్రా నౌక యొక్క కాలుష్యం (Cruise ship pollution)
బాహ్య ప్రసరణ ప్రమాణము (Emission standard)
బాహ్య ప్రసరణలు మరియు కారణభూత వనరులతో సమకూడిన సమాచార ఖని (eGRID) (Emissions & Generation Resource Integrated Database (eGRID))
పర్యావరణ ఒప్పందం (Environmental agreement)

పర్యావరణ సిద్దాంతము (Environmentalism)
ఇంధన వాయువు నుండి గంధకము / సల్ఫర్ / ను తీసివేయు ప్రక్రియ (Flue gas desulfurization)
రాతి ఇంధనములను మండించుట వలన బాహ్య ప్రసరణ చెందు ఇంధన వాయువులు (Flue gas emissions from fossil fuel combustion)
ప్రపంచ వాతావరణ పరిశీలన / రక్షణ (Global Atmosphere Watch)
ప్రపంచం మొత్తం మీద కాంతి ప్రసరణ తగ్గుట (Global dimming)
ప్రపంచవ్యాప్తిగా వేడి పెరుగుట (Global warming)
గ్రీన్ హౌస్ ప్రభావము (Greenhouse effect)
పొగమంచు (Haze)
ఆరోగ్యం పైన ప్రభావములను అధ్యయనం చేసే చోటు (Health Effects Institute) (HEI)
సూచిక విలువ (Indicator value)
అంతర్జాతీయ క్యాన్సర్ పరిశోధనా సంస్థ (International Agency for Research on Cancer)
క్యోటో నియమావళి (Kyoto Protocol)
మృతుల సంఖ్య ఆధారంగా తయ్యారు చేసిన ప్రకృతి విపత్తుల జాబితా#స్మోగ్ (List of natural disasters by death toll#Smog)
సాధించదగ్గ అత్యల్ప ప్రసరణల నిష్పత్తి (Lowest Achievable Emissions Rate)
జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యతా ప్రమాణములు (National Ambient Air Quality Standards) (USA EPA)
నాసా వారి శుభ్రమైన గాలి/వాయువు ఆధ్యయనం (NASA Clean Air Study)
నలుసు సంబంధిత (Particulate)
కాలుష్యం చేసే వాడే మూల్యం చేల్లిస్తాడు అనే సూత్రము (Polluter pays principle)
నౌక కాలుష్యం (Ship pollution)
స్మోగ్ (Smog) మరియు పొగమంచు (Haze)
గాలిని ఇచ్చే కర్యక్రమం (Spare the Air program) (కాలిఫోర్నియా)

సూచికలు

బాహ్య లింకులు

గాలి నాణ్యత శాస్త్రము మరియు సమాచారము
.

.

గాలి నాణ్యత నమూనా చేయుట
 పారిశ్రామిక మూలాల కొరకు ప్రమాణముగా వుండే గాలి నాణ్యత నమునా
.అంతర్జాతీయ ప్రజలనుద్దేసించి వాతావరణ విక్షేపణ నమూనాలు తయారు చేసేవారు ప్రాథమికంగా పరిశోధకులు, కాని నమూనాల వినియోగదారులు కూడా. విక్షేపణ నమూనాలను తయారు చేసేవారి పని లోని అనుభవములను క్రోదీకరించుట చేయుట దీని యొక్క ముఖ్య వుద్దేశ్యము.
 ఆరింట ఒక సాంకేతిక పరిశోధనా పత్రము గాలి నాణ్యత మరియు గాలి కాలుష్యపు విక్షేపణ నమునా గురించి ఉంటున్నది.
మానవ ఆరోగ్యం మీద ప్రభావములు

.
వర్గం:వాయు కాలుష్యం
వర్గం:కాలుష్యం

వాయు కాలుష్యం

సహజ వాయువుని కొలిచే ప్రమాణం ఏమిటి ?


సోలమన్ దీవులు /ˈsɒləmən ˈaɪləndz/ [3]) అనేది పాపువా న్యూ గినియాకు తూర్పున ఉన్న ఓషనియాకి చెందిన దేశం. ఇది దాదాపు వెయ్యి దీవులతో కూడి ఉంటుంది. ఇవి 28,400 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో విస్తరించి ఉన్నాయి (10,965 చదరపు మైళ్లు). ఈ దీవుల రాజధాని హోనియరా, ఇది గ్వాడల్‌కెనాల్ అనే దీవిలో ఉంది.
సోలమన్ దీవులలో వేలాది సంవత్సరాలుగా మెలనేసియా ప్రజలు నివాసం ఏర్పర్చుకున్నట్లు భావిస్తున్నారు. 1893లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ సోలమన్ దీవులలో ఒక సంరక్షిత రాజ్యాన్ని నెలకొల్పింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో, బ్యాటిల్ ఆఫ్ గ్వాడల్‌కెనాల్‌తో పాటుగా, 1942-45 నాటి సోలమన్ దీవుల క్యాంపెయిన్‌లో భాగంగా అమెరికా మరియు జపాన్ సేనల మధ్య భీకరమైన పోరు జరిగింది. ఈ క్రమంలో 1976వ సంవత్సరంలో స్వంత ప్రభుత్వాన్ని మరియు రెండు సంవత్సరాల అనంతరం ప్రజాస్వామ్యాన్ని సాధించుకున్నాయి. సోలమన్ దీవుల రాణితో రాజ్యాంగబద్ధ రాజరికం సోలమన్ దీవులలో అమలులో ఉంది, ప్రస్తుతం ఎలిజబెత్ II దేశాధినేతగా ఉన్నారు.
1998 నుండి జాతి హింస, ప్రభుత్వ అసమర్థత మరియు నేరాలు వంటివి ఇక్కడి సుస్థిరతను, సమాజాన్ని బలహీనపర్చాయి. శాంతిని నెలకొల్పి, జాతి వైషమ్యాలతో రగులుతున్న మిలిటెంట్లను నిరాయుధులుగా చేసి, పౌరపాలనను మెరుగుపర్చడం కోసం ఆస్ట్రేలియా నాయకత్వంలోని మల్టీనేషనల్ బలగం రీజినల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలాండ్స్ (RAMSI), 2003 జూన్‌లో ఈ దీవులకు చేరుకుంది.
పేరు
సోలమన్ దీవుల రాజ్యాంగం [3] చే పొందుపర్చబడి, ప్రభుత్వం[4][5] మరియు దేశ ప్రెస్[6][7] ద్వారా ఉపయోగించబడుతున్న విధంగా దేశ అధికారిక పేరు "సోలమన్ ఐలాండ్స్", దీనికి నిర్దిష్ట అధికరణం లేదు. కాబట్టి రీజినల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలాండ్స్[8] వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఈ పేరునే వాడుతున్నాయి. ఇంగ్లీష్ మాట్లాడే ఇతర దేశాల్లో, నిర్దిష్టమైన అధికరణం తరచుగా జోడించబడుతూ ఉంటుంది[9]
చరిత్ర

క్రీస్తు పూర్వం సుమారు 30,000 సంవత్సరాల క్రితం పాపువాన్ మాట్లాడే వలస ప్రజలు ఈ ప్రాంతంలో ప్రవేశించినట్లు నమ్ముతున్నారు. అలాగే క్రీస్తు పూర్వం సుమారు 4,000 సంవత్సరాల క్రితం సిర్కా ప్రాంతానికి చేరుకున్న ఆస్ట్రోనేషియన్ మాట్లాడే ప్రజలు సోలమన్ అవుట్‌రిగ్గర్ కానో వంటి తమదైన సాంస్కృతిక అంశాలను ఈ దీవుల్లోకి తీసుకువచ్చారు. క్రీస్తు పూర్వం 1200 మరియు 800 మధ్య పోలినేసియ‌న్ల పూర్వీకులైన లపిటా ప్రజలు బిస్మార్క్ ఆర్చిపెలాగో నుండి వారి సెరామిక్‍స్ లక్షణాలతో ఇక్కడికి వచ్చారు. 1568లో పెరూకు చెందిన అల్వారో డే మెన్‌డనా డే నైరా అనే స్పానిష్ నావిగేటర్ ఈ సోలమన్ దీవులను సందర్శించిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్‌గా చెప్పవచ్చు. యూరోపియన్లు రాకముందు సోలమన్ దీవుల ప్రజలు తమ తలల వేట మరియి నరమాంసభక్షణకు పేరుమోశారు.
19వ శతాబ్దం మధ్య కాలం నుంచి సోలమన్ దీవులను మిషనరీలు సందర్శించటం ప్రారంభించారు. మొదట్లో వాళ్లు కాస్త పురోగతి సాధించారు, "బ్లాక్‌బర్డింగ్" (క్వీన్స్‌లాండ్ మరియు ఫిజీ దీవులలోని చెరకు తోటల కోసం పాశవికంగా కూలీలను నియమించుకోవడం) కారణంగా వరుసగా అణచివేతలు, ఊచకోతలకు దారితీసింది. కూలీల వ్యాపారంలోని క్రూరత్వం వల్ల యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 1893 జూన్‌లో దక్షిణ సోలమన్‌ని సంరక్షితరాజ్యంగా ప్రకటించింది. ఇది బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల సంరక్షకరాజ్యం కి పునాది. 1898 మరియు 1899లో పొరుగున ఉన్న మరికొన్ని దీవులు సంరక్షకరాజ్యంలో చేర్చబడ్డాయి; 1900లో అంతకుముందు జర్మన్ విచారణ పరిధిలోని ద్వీపాల సమూహంలో మిగిలిన భాగం బుకా మరియు బౌగైన్‌విల్లే దీవులతో పాటు బ్రిటిష్ పాలనలోకి మార్చబడింది, ఇవి (ప్రథమ ప్రపంచ యుద్ధం మొదలైన తర్వాత (ఆస్ట్రేలియాచే ఆక్రమించబడేంతవరకు) జర్మన్ న్యూగినియాలో భాగంగా జర్మన్ పాలనలో ఉండేవి. అయితే, మోనో మరియు అలూ (ది షార్ట్‌లాండ్స్) పశ్చిమ సోలమన్ దీవులకు, బౌగైన్‌విల్లే దక్షిణ ప్రాంతంలోని సాంప్రదాయిక సమాజాలకు మధ్య సాంప్రదాయిక వ్యాపారం మరియు సామాజిక సంబంధాలు ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా కొనసాగేవి. సంరక్షకరాజ్యంలో మిషనరీలు సోలమన్ దీవుల్లో నివాసమేర్పర్చుకుని, జనాభాలో అధికభాగాన్ని క్రిస్టియానిటీ లోకి మార్చివేశారు. 20 శతాబ్ది మొదట్లో, పలు బ్రిటిష్ మరియు ఆస్ట్రేలియన్ సంస్థలు భారీ స్థాయిలో కొబ్బరి తోటల పెంపకాన్ని ప్రారంభించాయి. అయితే ఆర్థిక పురోగతి మందగించింది, దీవివాసులకు పెద్దగా ప్రయోజనం కలగలేదు.
ద్వితీయ ప్రపంచయుద్ధం

ద్వితీయ ప్రపంచయుద్ధం ఆకస్మికంగా చెలరేగడంతో, చాలామంది తోటల యజమానులు మరియు వ్యాపారులు ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లిపోయారు, దీంతో తోటల పెంపకం నిలిచిపోయింది. ద్వితీయ ప్రపంచయుద్ధంలోకెల్లా అత్యంత తీవ్రమైన పోరాటాల్లో కొన్ని సోలమన్ దీవుల్లోనే జరిగాయి. జపాన్ సామ్రాజ్యవాద శక్తులపై మిత్రరాజ్యాల సైనిక చర్యల్లో అతి ప్రధానమైనది 1942 ఆగస్టు 7న ప్రారంభించబడింది, ఫ్లోరిడా దీవుల లోని టులాగి[10] వద్ద మరియు గ్వాడల్‌కెనాల్ వద్ద ఏకకాలంలో నౌకా దాడులు, పెద్ద ఎత్తున సైనికుల మోహరింపు జరిగాయి. మిత్రరాజ్యాలు జపాన్ విస్తరణను తిప్పికొట్టడం ప్రారంభించినందున గ్వాడల్‌కెనాల్ యుద్ధం పసిఫిక్ యుద్ధంలో అతిముఖ్యమైన, తీవ్రమైన కేంపెయిన్‌గా మారింది. యుద్ధకాలంలో వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత జపాన్ నియంత్రణలోని దీవుల్లోని మారుమూల ప్రాంతాల్లో పనిచేసిన కోస్ట్‌వాచర్లకు దక్కింది, వీరు కేంపెయిన్ పొడవునా జపాన్ నావికా, సైనిక, వాయుసేన కదలికలపై ముందస్తు హెచ్చరిక, నిఘా సమాచారాన్ని అందించారు.[11] సార్జెంట్-మేజర్ జాకబ్ వౌజా సుప్రసిద్ధ కోస్ట్‌వాచర్, ఇతను పట్టుబడి జపాన్ సామ్రాజ్యవాద సేనలచేత తీవ్ర చిత్రహింసలకు గురయినప్పటికీ మిత్రరాజ్యాల సమాచారాన్ని బయటపెట్టలేదు. ఇతడు అమెరికన్ల నుంచి సిల్వర్ స్టార్ అవార్డు పొందాడు. బైకు గాసా మరియు ఎరోని కుమనా దీవి వాసుల గురించి నేషనల్ జ్యాగ్రపీ ప్రముఖంగా పేర్కొంది, వీరు జాన్ ఎఫ్. కెన్నడీ మరియు అతడి సిబ్బందికి చెందిన ధ్వంసమైన PT-109 ఓడను మొట్టమొదటిసారి కనుగొన్నారు. డగౌట్ కేనోయ్ ద్వారా పంపిణీ చేయడం కోసం ప్రమాద సందేశాన్ని రాయడానికి కొబ్బరికాయను ఉపయోగించవలసిందిగా వారు సూచించారు, దీన్ని కెన్నడీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడైన తర్వాత తన డెస్క్‌పై అలంకరించుకున్నాడు.

దక్షిణ పసిఫిక్ యొక్క ప్రధాన స్టేజింగ్ కేంద్రాలలో సోలమన్ దీవులు ఒకటి మరియు మేజర్ గ్రెగ్ "పప్పీ" బోయింగ్టన్ నేతృత్వం వహించిన సుప్రసిద్ధ VMF-214 "బ్లాక్ షీప్" స్క్వాడ్రన్కు ఇది ఆశ్రయం. గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని జపనీస్ సైనిక స్థావరానికి సరఫరాల కోసం టోక్యో ఎక్స్‌ప్రెస్ దానిని ఉపయోగించుకున్నప్పుడు ఈ ప్రదేశం కి న్యూ జార్జియా సౌండ్ అని పేరు ఉండేది. గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని 36,000కు పైగా జపనీస్ సైనికులలో 15,000 మంది చంపబడ్డారు లేదా తప్పిపోయారు, 9,000 మంది వ్యాధుల బారిన పడ్డారు మరియు 1,000 మంది పట్టుబడ్డారు.[12]
ఉద్రిక్తతలు
సాధారణంగా ఉద్రిక్తతలు లేదా జాతి ఉద్రిక్తత</i>గా పేర్కొనబడుతున్న ప్రారంభ పౌర అశాంతి ప్రధానంగా ఇసాటాబు ఫ్రీడమ్ మూవ్‌మెంట్ (గ్వాడల్‌కెనాల్ రివల్యూషనరీ ఆర్మీగా సుపరిచితం) మరియు మలైటా ఈగిల్ ఫోర్స్ (మరావు ఈగిల్ ఫోర్స్‌గా కూడా పేరొందినది) మధ్య పోరాటం ద్వారా వర్గీకరించబడింది. ఘర్షణలో చాలా భాగం గ్వాలెస్ మరియు మలైటాన్స్, 'జాతి ఘర్షణ' ముద్ర మరీ సాధారణీకరించినట్లుగా ఉందని  మరియు డిన్నెన్ (2002) వాదించారు. ఉద్రిక్తతల గురించిన సమగ్ర చర్చల కోసం, ఫ్రేంకెల్ (2004) మరియు మోర్ (2004) ని కూడా చూడండి.)
1998 చివర్లో గ్వాడన్‌కెనాల్ దీవిలోని మిలిటెంట్లు మలైటన్ సెటిలర్లకు వ్యతిరేకంగా బెదిరించి, హింసకు పాల్పడే కేంపెయిన్ ప్రారంభించారు. మరుసటి సంవత్సరంలో, వేలాదిమంది మలైటన్లు మలైటా లేక రాజధాని, హోనియారాకు పారిపోయారు (ఇది గ్వాడన్‌కెనాల్‌లోనే ఉన్నప్పటికీ, ప్రధానంగా మలైటిన్లు, ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన సోలమన్ దీవుల ప్రజలే ఎక్కువగా ఉండేవారు). దీనికి ప్రతిస్పందనగా 1999లో, మలైటా ఈగిల్ ఫోర్స్ (MEF) ఏర్పర్చబడింది.
తలెత్తిన ఈ ఘర్షణల సంక్లిష్టతలతో వ్యవహరించడానికి భార్తోలోమ్యు ఉలుఫాలు సంస్కరణ ప్రభుత్వం తీవ్రంగా ప్రయత్నించింది. 1999 చివరలో ప్రభుత్వం నాలుగు నెలల అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది. సత్సంబంధాల పునరుద్ధరణ సమావేశాలలో రాజీకోసం పలు ప్రయత్నాలు జరిగాయి కాని ఫలించలేదు. అతడు 1999లో ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లను సాయం చేయమని అభ్యర్థించాడు కాని అవి తిరస్కరించాయి.
ఉలుఫాలు మలైటన్ జాతీయుడే అయినప్పటికే తమ ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి తాను చేసిందేమీ లేదని భావించిన MEF మిలీషియా సభ్యులు 2000 జూన్‌లో అతడిని అపహరించారు. మిలీషియా నిర్బంధం నుంచి విడుదలైన ఉలుఫాలు వెనువెంటనే రాజీనామా చేశారు. మొదట్లో ఉలుఫాలు ప్రభుత్వంలో ఆర్థికమంత్రిగా పనిచేసి తర్వాత ప్రతిపక్షంలో చేరిన మనస్సేహ్ సొగవరే, రెవరెండ్ లెస్‌లైల్ బొసెటోపై పోటీలో 23-21తో నెగ్గి ప్రధానమంత్రి పదవికి ఎన్నికయ్యాడు. అయితే ఆరుగురు ఎంపీలు (బొసెటో మద్దతుదారులే అయినప్పటికీ) కీలకమైన ఓటింగ్ సమయంలో పార్లమెంట్‌కు హాజరు కాలేకపోవడంతో సొగెవర్ ఎన్నిక తక్షణమే వివాదాస్పదమైంది. (మూర్ 2004, ఎన్.5 పుట. 174).
2000 అక్టోబరులో, మిలిషియా ఈగిల్ ఫోర్స్, IFM శక్తులు మరియు సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం మధ్య టౌన్స్‌విల్లె శాంతి ఒప్పందం, [13] పై సంతకాలు జరిగాయి. దీనితర్వాత 2001 ఫిబ్రవరిలో మరావు శాంతి ఒప్పందం కుదిరి, మరావు ఈగిల్ ఫోర్స్, ఇసాటబు ఫ్రీడమ్ మూవ్‌మెంట్, గ్వాడల్‌కెనలాల్ ప్రాదేశిక ప్రభుత్వం మరియు సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం సంతకాలు చేశాయి. అయితే కీలకమైన గ్వాల్ మిలిటెంట్ నేత హరోల్డ్ కెకె, ఒప్పందంపై సంతకం పెట్టడానికి నిరాకరించడంతో గ్వాల్ గ్రూపులలో చీలికలు వచ్చాయి. వెనువెంటనే, ఒప్పందంపై సంతకాలు పెట్టిన గ్వాల్ జాతీయులు ఆండ్రూ టెరె నేతృత్వంలో జాయింట్ ఆపరేషన్స్ ఫోర్స్‌ని ఏర్పర్చడంకోసం మలైటన్ ఆధిపత్యంలోని పోలీసు బలగాల్లో చేరిపోయారు. కేకే అతడి గ్రూపును పట్టుకోవడంలో జాయింట్ ఆపరేషన్‌ల ప్రయత్నాలు విఫలం కావడంతో తదుపరి రెండు సంవత్సరాల కాలంలో ఘర్షణ గ్వాడల్‌కెనాల్ వెదర్‌కోస్ట్ ప్రాంతానికి తరలింది..
2001 డిసెంబరులో జరిగిన నూతన ఎన్నికల్లో సర్ అల్లాన్ కెమకెజా తన పీపుల్స్ అలయెన్స్ పార్టీతో పాటు, ఇండిపెండెంట్ మెంబర్స్ అసోసియేషన్ మద్ధతుతో ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. ఘర్షణ వెదర్‌కోస్ట్ ప్రాంతానికి తరలిపెళ్లినందున నిరంతరాయ హింసతో శాంతిభద్రతలు క్షీణించాయి, దీన్ని సావకాశంగా తీసుకున్న హొనియరా మిలిటెంట్లు క్రమంగా నేర, దోపిడీ చర్యలకు దిగారు. ఆర్థిక శాఖకు నిధులు వచ్చే సమయంలో ఆ శాఖ భవనాన్ని సాయుధులు చుట్టుముట్టేవారు. 2002 డిసెంబరులో, మిలిటెంట్లు తుపాకి గురిపెట్టి చెక్కుపై సంతకం చేయవలసిందిగా బెదిరించడంతో ఆర్థిక మంత్రి లౌరీ చాన్ రాజీనామా చేశాడు. పశ్చిమ ప్రాంతంలో స్థానికులు, మలైటన్ సెటిలర్లకు మధ్య ఘర్షణ బద్దలైంది. బౌగైన్‌విల్లే రివల్యూషనరీ ఆర్మీ (BRA) రెనగేడ్లను సంరక్షక బలగంగా చేరమని ఆహ్వానించారు కాని, వారి వల్ల మరిన్ని సమస్యలు తలెత్తడంతో వారిని పక్కకు నెట్టారు.
చట్టరాహిత్యం, విచ్చలవిడి దోపిడీలు, అసమర్థ పోలీసుల కారణంగా సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం బయటివారి సహాయాన్ని అభ్యర్థించింది. దేశం దివాళా తీసి, రాజధాని కల్లోలభరితంగా మారడంతో పార్లమెంట్ ఈ అభ్యర్థనను ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది.
2003 జూలైలో ఆస్ట్రేలియన్, పసిఫిక్ ఐలండ్ పోలీసుల మరియు బలగాలు ఆస్ట్రేలియన్ రీజనల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలండ్స్ (RAMSI) నేతృత్వంలో సోలమన్ దీవులను చేరుకున్నాయి. ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజిలాండ్ మరియు 20 ఇతర పసిఫిక్ దేశాలకు చెందిన ప్రతినిధులతో పాటు దాదాపు 2,200 మంది పోలీసులు, బలగాలతో కూడిన అంతర్జాతీయ భద్రతా బలగాలు, ఆపరేషన్ హెల్పెమ్ ఫ్రెన్ పేరిట చేరుకోవడం ప్రారంభించాయి. అప్పటినుంచి కొంతమంది వ్యాఖ్యాతలు దేశాన్ని విఫల రాజ్యం.[14]గా గుర్తిస్తూ వచ్చారు.
2006 ఏప్రిల్‌లో కొత్తగా ఎన్నికయిన ప్రధానమంత్రి స్నిడర్ రిని పార్లమెంట్ సభ్యులను కొనివేయడానికి చైనా వ్యాపారినుంచి ముడుపులు తీసుకున్నాడని ఆరోపణలు రావడంతో రాజధానిహొనియరాలో ప్రజా తిరుగుబాటు చెలరేగింది. మైనారిటీకి చెందిన చైనా వాణిజ్య కమ్యూనిటీపై తీవ్ర అసమ్మతి చెలరేగడంతో నగరంలోని చైనాటౌన్ దాదాపుగా ధ్వంసమైపోయింది దీంతోపాటు చైనా నుండి భారీ ఎత్తున డబ్బు దేశంలోని తరలించబడిందని పుకార్లు వ్యాపించడంతో ఉద్రిక్తతలు మరింత తీవ్రస్థాయికి చేరుకున్నాయి. దాడులను తప్పించుకోవడానికి పారిపోతున్న వందలాది చైనీయులను తరలించడం కోసం చైనా చార్టర్డ్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ పంపించింది. ఆస్ట్రేలియన్ మరియు బ్రిటిష్ పౌరుల తరలింపు తక్కువ స్థాయిలో మాత్రమే జరిగింది. అశాంతిని పారదోలడానికి మరిన్ని ఆస్ట్రేలియన్, న్యూజిలాండ్ మరియు ఫిజియన్ పోలీసులు, సైనిక బలగాలను పంపారు. పార్లమెంట్‌లో అవిశ్వాస తీర్మానం ఎదుర్కొనక ముందే రిని పదవికి రాజీనామా చేశాడు, పార్లమెంట్ మనాస్సేహ్ సొగవరెని ప్రధానిగా ఎన్నుకుంది.
మరింత చదవడానికి
రాండెల్, ఎన్ (2003) ది వైట్ హెడ్‌కౌంటర్ కరోల్ & క్రాఫ్ పబ్లిషర్స్, న్యూయార్క్
డిన్నెన్ (2002), విన్నర్స్ అండ్ లూజర్స్ పాలిటిక్స్ అండ్ డిసార్డర్ ఇన్ ది సోలమన్ ఐలండ్స్ 2000-2002’, ది జర్నల్ ఆఫ్ పసిఫిక్ హిస్టరీ, సంపుటి.37, సంచిక.3, పుట. 285–98.
ఫ్రాంకెల్, J. (2004) ది మానిప్యులేషన్ ఆఫ్ కస్టమ్: ప్రమ్ అప్‌రైసింద్ టు ఇంటర్‌వెన్షన్ ఇన్ ది సోలమన్ ఐలండ్స్, పాండనుస్ బుక్స్, సిడ్నీ,, పాండనుస్ బుక్స్, సిడ్నీ
మూర్, C. (2004) హ్యాపీ ఐసెల్స్ ఇన్ క్రైసిస్: ది హిస్టారికల్ కాజెస్ ఫర్ ఎ ఫెయిలింగ్ స్టేట్ ఇన్ సోలమన్ ఐలండ్స్ , 1998–2004, ఆసియా పసిఫిక్ ప్రెస్ కాన్‌బెర్రా
కబుటౌలక, T (2001) , SSGM వర్కింగ్ పేపర్ 01/1
2007 భూకంపం మరియు సునామీ
2007 ఏప్రిల్‌లో, సోలమన్ దీవులు భారీ భూకంపం బారినపడ్డాయి దాంతో పాటు అతి పెద్ద సునామీ వచ్చింది చిన్న దీవి గిజోను తాకిన సునామి కారణంగా అనేక మీటర్ల ఎత్తున నీళ్లు పైకి ఎగిశాయని ప్రారంభ నివేదికలు సూచించాయి (కొన్ని నివేదికల ప్రకారం 10 మీటర్లు (33 అడుగులు) ఎత్తుకు నీరు ఎగిసింది, ఫారిన్ ఆఫీస్ ప్రకారం 5 మీటర్లు (16 1/3 అడుగుల) వరకు నీరు ఎగిసింది. సునామీ కారణంగా 8.1 తీవ్రతతో భూకంపం వచ్చింది. ఇది దీవుల రాజధాని హోనియరాకు వాయవ్య దిశలో 217 మైళ్లు (349 కిమీ.) పరిధిలో భూకంప కేంద్రం ఏర్పడింది, లాట్ -8.453 పొడవు 156.957 మరియు 10 కిలోమీటర్లు (6.2 మైళ్లు).[15] లోతులో ఇది విస్తరించింది.
యునైటెడ్ స్టేట్స్ జాగ్రఫీ సర్వే ప్రకారం 2007 ఏప్రిల్ 1 ఆదివారం 20:39:56 UTC సమయంలో భూకంపం చెలరేగింది. ప్రారంభ ఘటన తరువాత 2007 ఏప్రిల్ 4 బుధవారం 22:00:00 UTC సమయానికి 5.0 కంటే ఎక్కువ మాగ్నిట్యూడ్‌తో కూడిన 44 ప్రకంపనలు ఈ ప్రాంతంలో నమోదయ్యాయి.
సునామి తాకిడికి కనీసం 52 మంది చనిపోయారు, 900 పైగా గృహాలను సునామీ ధ్వంసం చేసింది, వేలాదిమంది నిరాశ్రయులైపోయారు.
భూకంపం వల్ల భూమిపై కలిగిన ఒత్తిడి రనోన్‌గ్గా అనే దీవి తీరప్రాంతం నుంచి దాదావు 70 మీటర్లు (230 అడుగులు) వరకు విస్తరించింది. దీంతో ఒకప్పుటి పురాతన పగడపు దిబ్బల స్థానంలో కొత్తగా అనేక బీచ్‌లు నెలకొన్నాయి.
రాజకీయాలు

సోలమన్ దీవులలో రాజ్యాంగబద్ధ రాచరికం ఉంది మరియు పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ ప్రభుత్వాన్ని కలిగి ఉంది. క్వీన్ ఎలిజబెత్ II ప్రస్తుతం సోలమన్ దీవుల రాణి మరియు ప్రభుత్వాధినేతగా ఉన్నారు. ఇక్కడ 50 మందితో కూడిన ఏకైక పార్లమెంట్ ఉంది, దీన్ని నాలుగేళ్లకోసారి ఎన్నుకుంటారు. అయితే, వ్యవధి పూర్తి కాకముందే మెజారిటీ సభ్యుల ఓటు ద్వారా పార్లమెంటును రద్దు చేయవచ్చు. ఏక సభ్య నియోజకవర్గాల ప్రాతిపదికన పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్యం ఉంటుంది. 21 ఏళ్లు నిండిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఓటు హక్కు ఉంటుంది.[16] ప్రధానమంత్రి ఇక్కడ ప్రభుత్వాధినేతగా ఉంటున్నారు, ఇతడు పార్లమెంటుచే ఎన్నికై, మంత్రిమండలిలోని ఇతర సభ్యులను ఎంపిక చేసుకుంటారు. ప్రతి మంత్రిత్వ శాఖ మంత్రిమండలి సభ్యుడి నేతృత్వంలో పనిచేస్తుంది, ఇతడికి శాశ్వత కార్యదర్శి సహకరిస్తారు, మంత్రిత్వశాఖలోని సిబ్బందిపై ప్రభుత్వోద్యోగి ఒకరు ఆజమాయిషీ చేస్తారు.
సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వాలు బలహీనమైన రాజకీయ పక్షాలచే కూడి ఉంటున్నాయి (చూడండి సోలమన్ దీవులలోని రాజకీయ పార్టీల జాబితా) మరియు ఇక్కడ సుస్థిరత ఏమాత్రం లేని పార్లమెంటరీ సంకీర్ణాలు ఉంటున్నాయి. తరచుగా ఇవి అవిశ్వాస తీర్మానాలకు గురవుతుంటాయి, దీని ఫలితంగా ప్రభుత్వ నాయకత్వం తరచుగా మారుతుంటుంది. మంత్రిమండలిలో మార్పులు సహజంగా జరుగుతాయి.
భూయాజమాన్యం సోలమన్ దీవుల ప్రజలకు మాత్రమే కేటాయించబడింది. నివాస స్థలాలను వదిలి వెళ్లిపోయిన చైనీయులు మరియు కిరిబాటి వంటి వారు సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం పొందవచ్చు. భూమి ఇప్పటికీ సాధారణంగా కుటుంబం లేదా గ్రామ ప్రాతిపదికన ఆజమాయిషీలో ఉంటుంది, స్థానిక ఆచారం ప్రకారం తల్లి లేదా తండ్రి నుంచి ఇది పిల్లలకు చెందుతుంది. దీవి ప్రజలు సాంప్రదాయికేతర ఆర్థిక అవసరాలకోసం భూమిని తీసుకోవడం ఇష్టపడరు, దీనితో భూ యాజమాన్యంపై నిరంతర వివాదాలు చెలరేగుతుంటాయి.
ఒక సరిహద్దు రక్షణ విభాగంతో పాటు. దాదాపు 500 మందితో కూడిన పోలీసు బలగం ఉన్నప్పటికీ, సోలమన్ దీవులలో సైనిక బలగాలు లేవు పోలీసులు అగ్నిమాపక సేవలు, విపత్తు పునరావాసం మరియు తీరప్రాంత నిఘా వంటి బాధ్యతలు కూడా చేపడుతుంటారు. పోలీసు బలగాలకు కమీషనర్ అధిపతి, ఇతడిని గవర్నర్ జనరల్‌చే నియమించబడి, ప్రధానమంత్రికి బాధ్యత పడతాడు. 2006 డిసెంబరు 27న సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం, పసిఫిక్ ప్రాంత దేశం నుంచి తిరిగి వస్తున్న దేశ ఆస్ట్రేలియన్ పోలీసు ఛీఫ్‌ను అడ్డుకోవడానికి చర్యలు తీసుకున్నట్లు ప్రకటించింది. 2007 జనవరి 12న, ఇరుదేశాల మధ్య నాలుగు నెలలుగా సాగుతున్న వివాదాన్ని పరిష్కరించి రాజీ చేసుకోవడంలో భాగంగా, రాజకీయ జోక్యం చేసుకున్నాడనే ఆరోపణతో సోలమన్ దీవుల నుంచి బహిష్కరించబడిన తన ప్రధాన దౌత్యవేత్త స్థానంలో మరొకరిని ఆస్ట్రేలియా నియమించింది.
సోలమన్ దీవుల అటార్నీ జనరల్‌గా జూలియన్ మోటి 2007 జూలై 11న ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు. మోటి ప్రస్తుతం పిల్లలకు సంబంధించిన సెక్స్ నేరాలకు గాను ఆస్ట్రేలియాలో వాంఛనీయ వ్యక్తిగా ఉన్నాడు. ఆస్ట్రేలియా ప్రధానమంత్రి జాన్ హోవార్డ్ ఈ ఘటనను అసాధారణ చర్యగా పేర్కొన్నాడు. ఆస్ట్రేలియా విదేశీమంత్రి అలెగ్జాండర్ డౌనర్ సోలమన్ దీవులను నాగరిక ప్రపంచానికి ఒక అవహేళనగా వర్ణించాడు.[17] అయితే వనాటులో జరిగిన ఘటనలకు సంబంధించి మోటిపై మోపిన నేరారోపణలను, వనాటు కోర్టులలో అదేసమయంలో మోపిన నేరారోపణలను 1990లలో కొట్టివేసింది. 2006లో చెలరేగిన హొనియరా అల్లర్లను రెచ్చగొట్టడంలో ఆస్ట్రేలియా పాత్రపై విచారణ చేపట్టవలసిందిగా సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వానికి సూచించిన జూలియన్ మోటి ఆస్ట్రేలియన్ దృష్టిని ఆకర్షించాడు.
2007 డిసెంబరు 13న ప్రధానమంత్రి మనస్సేహ్ సొగవరి తన కేబినెట్‌లోని ఐదుగురు మంత్రులు ప్రతిపక్షంలోకి ఫిరాయించడంతో, పార్లమెంటు[18]లో అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా పదవినుంచి తొలగించబడ్డాడు. సోలమన్ దీవులలో ఒక ప్రధానమంత్రి తన పదవిని ఈవిధంగా కోల్పోవడం అదే మొదటిసారి. డిసెంబరు 2న, ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి (మరియు మాజీ విద్యా మంత్రి) డెరెక్ సికువా 32-15 ఓట్ల తేడాతో నెగ్గి ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు.[19][20]
రాష్ట్రాలు

స్థానిక ప్రభుత్వం కోసం, దేశం 10 పాలనా ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది, వీటిలో తొమ్మిది రాష్ట్రాలను ఎన్నుకోబడిన రాష్ట్రాల శాసనసభలు పాలిస్తాయి, 10వదైన హొనియరా పట్టణం హొనియరా పట్టణ కౌన్సిల్ చేత పాలించబడుతుంది.
సెంట్రల్
చౌసియుల్
గ్వాడల్‌కెనాల్
ఇసాబోల్
మకిరా-ఉలవా
మలైటా
రెన్నెల్ మరియు బెల్లోనా
టెమోటు
పశ్చిమం
హొనియరా, పట్టణం

విదేశీ సంబంధాలు
సోలమన్ దీవులు యునైటెడ్ నేషన్స్, కామన్‌వెల్త్, దక్షిణ పసిఫిక్ కమిషన్, దక్షిణ పసిఫిక్ ఫోరమ్, ఇంటర్నేషనల్ మానిటర్ ఫండ్, మరియు యూరోపియన్ యూనియన్/ఆఫ్రికన్, కరీబియన్, మరియు పసిఫిక్ (ACP) దేశాలు (EEC/ACP) (లోమ్ సదస్సు) లలో సభ్యురాలు.
సోలమన్ దీవుల రాజకీయ రంగం తైవాన్ రిపబ్లిక్ చైనా మరియు చైనా పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ చైనాలతో తన దౌత్య ప్రాముఖ్యతతో ప్రభావితమవుతుంటుంది. సోలమన్ దీవులు ROCకి దౌత్యపరమైన గుర్తింపును ఇచ్చింది, చైనా మొత్తానికి ఏకైక చట్టబద్ధ ప్రభుత్వంగా గుర్తించింది, అలాగే యునైటెడ్ నేషన్స్‌లో తైవాన్‌కు కీలకమైన ఓట్లు అందించింది. భారీ పెట్టుబడులు, రాజకీయ నిధులు, మరియు భారీ రుణాలు ROC మరియు PRC రెండు దేశాలనుంచి తరలివచ్చాయి. దీంతో సోలమన్ దీవుల రాజకీయ రంగంలో వీటి ఈ రెండింటి ప్రభావం పెరుగుతూ వచ్చింది.
బౌగెన్‌విల్లె తిరుగుబాటు ఘటననుండి శరణార్థుల వెల్లువ మరియు బౌగన్‌విల్లె తిరుగుబాటుదారుల నుండి ప్రేరణ పొందిన శక్తులు సోలమన్ దీవుల ఉత్తర ప్రాంతాలపై కొనసాగించిన దాడుల కారణంగా పాపువా న్యూగినియాతో దెబ్బతిన్న సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి చేరుకున్నాయి. బౌగన్‌విల్లె సమస్యపై 1998లో కుదిరిన శాంతి ఒప్పందం వల్ల సైనిక ప్రమాదం తొలిగిపోయింది, రెండు దేశాలు 2004లో కుదిరిన ఒప్పందంలో సరిహద్దు ఆపరేషన్లను క్రమబద్ధీకరించాయి.
సైన్యం
స్థానికంగా నియమించబడిన బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల సంరక్షక రక్షణ బలగం అనేది మిత్ర రాజ్య బలగాలలో భాగం, ఇది ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో సోలమన్ దీవుల్లో జరిగిన పోరాటంలో భాగం పంచుకుంది, స్వాంతంత్ర్యం వచ్చినప్పటినుంచి దేశానికి రెగ్యులర్ సైన్యం లేదు. రాయల్ సోలమన్ ఐలండ్స్ పోలీస్ (RSIP) యొక్క పలు పారామిలటరీ బలగాలు రీజనల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలండ్స్ (RAMSI) జోక్యం కారణంగా 2003లో రద్దు చేయబడ్డాయి మరియు RSIP కూడా ఆయుధాలు వదిలిపెట్టింది.. RAMSI ఆస్ట్రేలియన్ కమాండర్ నేతృత్వంలోని ఒక చిన్న సైనిక దళం, అంతర్గత, బాహ్య రక్షణకు సంబంధించి RAMSIలో ఉన్న పోలీసులకు సహకరించడం దీని బాధ్యత. RSIP ఇప్పటికీ రెండు పసిఫఇక్ క్లాస్ పెట్రోల్ బోట్లు (RSIPV అయుకి మరియు RSIPV లాటా ) లను నడుపుతోంది, ఇది సోలమన్ దీవుల అధికారిక నౌకాబలగంలో భాగం.
దీర్ఘకాలంలో RSIP రక్షణ పాత్రను తిరిగి చేపడుతుందని ఊహించబడింది. పోలీసు బలగం కమిషనర్ నేతృత్వంలో ఉంటుంది, ఇతడు ప్రభుత్వ జనరల్‌చే నియమించబడి, పోలీస్, జాతీయ భద్రత & కరెక్షనల్ సేవల మంత్రిత్వ శాఖకు బాధ్యత పడతాడు.
సోలమన్ దీవుల పోలీస్ బడ్జెట్ నాలుగేళ్ల అంతర్యుద్ధం కారణంగా ఖాళీ అయిపోయింది. 2002 డిసెంబరులో టికోపియా మరియు అనూటా దీవులపై విరుచుకుపడిన తుపాన్ జో' నేపథ్యంలో, సహాయ సరఫరాలను తరలించడానికి లాటా గస్తీ బోటుకు ఇంధనం మరియు సరఫరాల కోసం సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వానికి ఆస్ట్రేలియా 200,000 సోలమన్ డాలర్ల ($50,000 ఆస్ట్రేలియన్) ను అందించవలసి వచ్చింది. తన బడ్జెట్‌ను స్థిరీకరించుకోవడంలో సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వానికి సహాయం చేయడం కూడా (RAMSI పనిలో ఒక భాగంగా ఉంది.)
పరికరాలు
పాండుర్ 6X6 APC
టయోటా ల్యాండ్ క్రూయిజర్ SUV
టయోటా 4రన్నర్ పికప్
20 6 metres (20ft) దృఢమైన గాలితో పెంచదగిన బాడీలు కలిగిన బోట్లు - ఆస్ట్రేలియన్ ఫెడరల్ పోలీస్‌చే డొనేట్ చేయబడినాయి.
3 13 metres (43ft) 20 దృఢమైన గాలితో పెంచదగిన బాడీలు కలిగిన బోట్లు - ఆస్ట్రేలియన్ ఫెడరల్ పోలీస్‌చే డొనేట్ చేయబడినాయి
నవీకరించబడిన యమహా మోటార్ కంపెనీ WZ250 ఆఫ్ రోడ్ మోటార్‌సైకిళ్లు
భౌగోళిక స్థితి

సోలమన్ దీవులు పాపువా న్యూగినియా తూర్పున ఉన్న విశాల ద్వీప రాజ్యం, ఇది ఛోయిసూల్, షార్ట్‌ల్యాండ్ దీవులు; న్యూ జార్జియా దీవులు; శాంటా ఇసబెల్; రస్సెల్ దీవులు; ఎంగెలా (ది ఫ్లోరిడా దీవులు) ; మలైటా; గ్వాడన్‌కెనాల్; సికైనా; మరమాసైక్; ఉలావా; ఉకి; మకీరా (శాన్ క్రిస్టోబాల్) ; శాంటా అనా; రెన్నెల్ మరియు బెల్లోనా; శాంటా క్రజ్ దీవులు మరియు మూడు సుదూరంలోని చిన్న భూభాగాలు, టికోపియా, అనూటా, మరియు ఫటుటకాలతో కూడిన విశాల ద్వీప రాజ్యం. పశ్చిమ దిక్కున దూరంగా, తూర్పు +దిక్కున దూరంగా ఉన్న దీవుల మధ్య ఉన్న దూరం 1,500 కిలోమీటర్లు (930 mi) ఉంటుంది. శాంతా క్రజ్ దీవులు (దీనిలో టికోపియా కూడా భాగం), వనాటూ ఉత్తరాన ఉన్నాయి, ప్రత్యేకించి ఇవి ఇతర దీవుల నుండి 200 కిలోమీటర్ల (120mi) కు పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. బౌగైన్‌విల్లే భౌగోళికంగా సోలమన్ దీవులలో భాగం కాని, రాజకీయంగా ఇది పాపువా న్యూగినియాకు చెందినది.
దీవులకు చెందిన సముద్ర-భూమధ్య రేఖా ప్రాంత వాతావరణం సంవత్సరం పొడవునా ఉక్కపోతగా ఉంటుంది, ఇక్కడ సగటు ఉష్ణోగ్రత 27°C (80°F) గాను, కొన్నిసార్లు అధిక ఉష్ణోగ్రత లేదా వాతావరణంతో ఉంటుంది. ఇక్కడ జూన్ నుండి ఆగస్టు వరకు చల్లగా ఉంటుంది. రుతువులను ప్రకటించనప్పటికీ, నవంబరు నుండి ఏప్రిల్ వరకు వాయవ్యం నుండి వచ్చే గాలుల ద్వారా అధిక వర్షపాతంతోపాటు తరచుగా తుపానులు, గాలివానలు వస్తుంటాయి. వార్షిక వర్షపాతం దాదాపు 3050mm (120in) గా ఉంటుంది.
సోలమన్ దీవుల ద్వీప సమూహం రెండు విశిష్టమైన ప్రాదేశిక పర్యావరణప్రాంతాలులో భాగం. దీవులలో అధిక భాగం సోలమన్ దీవుల వర్షాటవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో భాగం, పాపువా న్యూగినియాలో భాగమైన బౌగెన్‌విల్లె మరియు బుకా దీవులు కూడా దీనిలో భాగమే, అటవీ కార్యక్రమాల ద్వారా ఈ అడవులపై ఒత్తిడి పడుతోంది. పొరుగున ఉన్న వనాటు.ద్వీప సమూహంతో కూడిన +వనాటు వర్షాటవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో శాంతా క్రజ్ దీవులు ఒక భాగం, అగ్నిపర్వతపు (ఇక్కడ అతి పెద్ద ద్వీపాలలో వివిధ స్థాయిలతో కూడిన కొన్ని అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి) ఒండ్రుతోపాటు సాపేక్షికంగా నిస్సారమైన నేలలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. దాదాపు 230 కంటే పైబడిన ఆర్చిడ్ రకాలు మరియు భూమధ్యరేఖా ప్రాంత పుష్పాలు ఇక్కడి భూమిని ప్రకాశవంతం చేస్తుంటాయి.
ఈ దీవులలో ఇప్పటికీ చురుగ్గా ఉన్న మరియు చల్లారిపోయిన అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి టినాకుల మరియు కవాచి అగ్నిపర్వతాలు చాలా చురుగ్గా ఉంటున్నాయి.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
$600 తలసరి GDPతో సోలమన్ దీవులు తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా నిలిచింది, దాని శ్రామికశక్తిలో 75% కంటే ఎక్కువ మంది కనీస జీవనోపాధి, మరియు చేపల వేటలో మునిగి ఉంది. ఉత్పత్తి చేసిన సరకులు మరియు పెట్రోలియం ఉత్పత్తులలో చాలా భాగం దిగుమతి చేసుకుంటున్నారు. 1998 వరకు, అంటే భూమధ్యరేఖా ప్రాంతంలోని కలపకు ప్రపంచ మార్కెట్లో ధరలు బాగా పడిపోయేటంతవరకు సోలమన్ దీవులు ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పత్తిగా కలపే ఉండేది, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో సోలమన్ అడవులను ప్రమాదకరరీతిలో మితిమీర కొట్టివేస్తున్నారు. ఇతర వ్యాపార పంటలు మరియు ఎగుమతి పంటలు కోప్రా మరియు పామాయిల్. 1988లో ఆస్ట్రేలియా రాస్ మైనింగ్ కంపెనీ గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో గోల్డ్ రిడ్జ్ వద్ద బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం మొదలు పెట్టింది. ఇతర ప్రాంతాల్లో ఖనిజాలను వెలికితీయడం కొనసాగింది. అయితే 2000 జూన్‌లో జాతి హింస నేపథ్యంలో, పామాయిల్ మరియు బంగారు ఎగుమతులు నిలిచిపోగా, కలప ఎగుమతులు పడిపోయాయి. అభివృధ్ధి చెందుతున్న దేశాల్లోని సీసం, జింక్, నికెల్, మరియు బంగారం వంటి ఖనిజ వనరులకు సోలమన్ దీవులు నిలయంగా ఉంది.
సోలమన్ దీవుల మత్స్యకారులు ఎగుమతి మరియు దేశీయ ఆర్థిక విస్తరణ అవకాశాలను కూడా ప్రతిపాదిస్తోంది. అయితే, దేశంలో మత్యసంబంధ ఆహార తయారీ రంగంలో ఉన్న జపనీస్ జాయింట్ వెంచర్ సోలమన్ టైయో లిమిటెడ్, జాతి సమస్యతో 2000 మధ్యలో మూతపడింది. స్థానిక యాజమాన్యం అధ్వర్యంలో ప్లాంట్ తిరిగి ప్రారంభించినప్పటికీ, టునా చేపల ఎగుమతి సాథ్యపడలేదు. గోల్డ్ రిడ్జ్ గనిని, ప్రధానమైన పామాయిల్ తోటలను తిరిగి ప్రారంభించడం కోసం చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి.
పర్యాటక రంగం ప్రత్యేకించి, డైవింగ్ సోలమన్ దీవులకు ముఖ్యమైన సేవా పరిశ్రమగా ఉంది. అయితే మౌలిక సౌకర్యాల కల్పన మరియు రవాణా పరిమితుల కారణంగా ఈ పరిశ్రమలో పురోగతి నిలచిపోయింది.
సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం 2002 నాటికి అస్థిరపడిపోయింది. 2003లో RAMSI జోక్యం చేసుకున్న తర్వాత, ప్రభుత్వం తన బడ్జెట్‌ను తిరిగి అంచనా వేసుకుంది. అది తన దేశీయ రుణాన్ని తిరిగి సంప్రదింపుల ద్వారా స్థిరపర్చుకుంది ఆస్ట్రేలియా మద్దతు ద్వారా విదేశీ చెల్లింపుల విషయమై తిరిగి సంప్రదింపులకు చూస్తోంది. ప్రధాన రుణదాతలు ఆస్ట్రేలియా, న్యూజీలాండ్, యూరోపియన్ యూనియన్, జపాన్ మరియు రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా.
ఇటీవలే అంటే ఈ మధ్య కాలంలో, సోలమన్ దీవుల కోర్టులు లాభాలకోసమై, సజీవంగా ఉన్న డాల్ఫిన్‌లను దుబాయ్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌కు ఎగుమతి చేయడాన్ని తిరిగి ఆమోదించాయి. మెక్సికోకు 28 సజీవ డాల్పిన్‌లను ఎగుమతి చేయడంపై అంతర్జాతీయంగా నిరసన తలెత్తడంతో ప్రభుత్వం 2004లో ఈ విధానాన్ని నిలిపివేసింది. ఈ విధానాన్ని పునరుద్ధరించడంతో ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లతో పాటు పలు సాంప్రదాయిక సంస్థలు ప్రభుత్వాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించాయి.
శక్తి
పసిఫిక్ ఐలాండ్స్ అప్లైడ్ జియోసైన్స్ కమిషన్ (SOPAC) కోసం పనిచేస్తూ, రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ అండ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియన్సీ పార్టనర్‌షిప్ (REEEP), ద్వారా నిధులు పొందుతున్న రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ డెవలపర్ల బృందం ఇక్కడి తెగలు ఎలాంటి నగదు ఖర్చు లేకుండానే, తిరిగి ఉపయోగించుకోగల సోలార్ వంటి శక్తిని పొందగలిగే పథకాన్ని రూపొందించింది. వీరు, నీరు మరియు పవనశక్తిని కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. ప్రాజెక్టు డెవలపర్లు రూపొందించిన సోలార్ లాంతర్లకు చెల్లించడానికి దీవి ప్రజల వద్ద నగదు లేనట్లయితే వారు పంటలను చెల్లించవచ్చు.[21]
జనాభా వివరాలు
2006 నాటికి సోలమన్ దీవులలోని 552,438 ప్రజలలో ఎక్కువమంది జాతిపరంగా మెలనేషియన్‌లు (94.5%). పోలినేసియన్ (3%) మరియు మైక్రోనేసియన్ (1.2%) లు ఈ దీవులలోని మరో రెండు ప్రధాన గ్రూపులు. ఇక్కడ కొన్ని వేలమంది చైనా జాతీయులు ఉన్నారు.

సోలమన్ దీవులలో నమోదైన స్థానిక భాషల సంఖ్య 74, వీటిలో 70 సజీవ భాషలు కాగా, 4 అంతరించిపోతున్నాయని «ఎత్నోలోగ్, లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ ది వరల్డ్» .తెలిపింది.[22] సెంట్రల్ ఐలాండ్స్‌లో మెలనేసియన్ భాషలు (ప్రధానంగా ఇవి వాయవ్య సాల్మనిక్ గ్రూపుకు చెందినవి) మాట్లాడే భాషలు. దూరప్రాంతాల్లో, దక్షిణాన రెన్నెల్ మరియు బెల్లోనా, దూరప్రాచ్యంలో టికోపియా, అనూటా మరియు ఫటుటాకా, ఈశాన్యంలో సికైన్నా, ఉత్తరాన లువానియువా మరియు (అంటోగ్ జావా ఎటోల్, లార్డ్ హోవె ఎటోల్‌గా సుపరిచతం), పోలినీసియన్ భాషలు మాట్లాడే భాషలుగా ఉన్నాయి. గిల్బర్టెస్ (ఐ-కిరిబాటి) మరియు టువాలుయన్లకు చెందిన వలస ప్రజలు మైక్రోనేసియన్ భాషలను మాట్లాడతారు. ఇంగ్లీష్ అధికార భాషగా ఉంది, జనాభాలో 1-2% మంది మాత్రమే ఇంగ్లీష్ మాట్లాడతారు, లింగ్వా ఫ్రాన్కా సోలమన్ల పిజిన్.
ఆరోగ్యం
2007 నాటికి, మహిళల ఆయుర్దాయం 66.7 సంవత్సరాలు కాగా, పురుషుల ఆయుర్దాయం 64.9 సంవత్సరాలుగా ఉంది.[23] 1990-1995 సంతాన రేటు ప్రకారం ఒక మహిళ 5.5 ఐదుగురికి జన్మనిస్తోంది[23] ప్రభుత్వం ఆరోగ్యంపై పెడుతున్న తలసరి ఖర్చు US$ 99 (PPP).[23] ఆరోగ్యకరమైన ఆయుర్దాయం 60 సంవత్సరాలుగా ఉంది[23]
మతం
సోలమన్ దీవులలో 97% మంది క్రైస్తవ మతస్థులు వీరిలో కింది వర్గీకరణలు ఉన్నాయి: ఆంగ్లికన్ చర్చ్ ఆఫ్ మెలనేసియా 32.8%, రోమన్ కేథలిక్కులు 19%, సౌత్ సీస్ ఎవాంజెలికల్ చర్చ్ 17%, సెవెంత్ డే అడ్వెంటిస్ట్ 11.2%, యునైటెడ్ చర్చ్ 10.3%, క్రిస్టియన్ ఫెలోషిప్ చర్చ్ 2.4%, కాగా, ఇతర క్రిస్టియన్లు 4.4%గా ఉన్నారు. మిగిలిన 2.9% మంది దేశీయ మత విశ్వాసాలను పాటిస్తున్నారు.[24] ఇటీవలి నివేదికల ప్రకారం, సోలమన్ దీవులలో ఇస్లామ్ మతంలో దాదాపుగా 350మంది ముస్లింలు ఉన్నారని తెలుస్తోంది.
సంస్కృతి
సోలమన్ దీవులకు చెందిన సాంప్రదాయిక సంస్కృతిలో, పురాతన సంప్రదాయాలు తరం తర్వాత తరానికి సంక్రమిస్తుంటాయి, సోలమన్ దీవుల సాంస్కృతిక విలువలను నెలకొల్పడానికి ప్రాచీనుల ఆత్మల నుండి ఇవి తర్వాతి తరాలకు అందించబడుతుంటాయిని నమ్మకం.
భాషా భేదాలు, నిరక్షరాస్యత[25], దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో టెలివిజన్ సిగ్నళ్లను అందుకోవడంలో సమస్యల కారణంగా సోలమన్ ఐలండ్స్‌లో రేడియో అతి శక్తివంతమైన మీడియాగా ఉంటోంది. సోలమన్ ఐలండ్స్ బ్రాడ్‌కాస్టంగ్ కార్పొరేషన్ (SIBC) జాతీయ స్టేషన్లు  రేడియో హ్యాపీ ఐసెల్స్ మరియు వాంటోక్ FM, మరియు ప్రొవిన్షియల్ స్టేషన్లు రేడియో హ్యాపీ లగూన్ మరియు, అంతకు ముందుగా, రేడియో టెమొటు ఒక వాణిజ్య స్టేషన్, PAOA FM, సోలమన్ల గురించి ప్రసారం చేసేది. ఇక్కడ ఒక దిన పత్రికసోలమన్ స్టార్ (www.solomonstarnews.com) ఒక డైలీ ఆన్‌లైన్ న్యూస్ వెబ్‌సైట్ సోలమన్ టైమ్స్ ఆన్‌లైన్ (), 2 వీక్లీ పేపర్స్ సోలమన్స్ వాయిస్ మరియు సోలమన్ టైమ్స్, మరియు 2 మాస పత్రికలు అగ్రికల్స్ నియుస్ మరియు సిటిజెన్స్ ప్రెస్ శాటిలైట్ TV స్టేషన్లను స్వీకరిస్తున్నప్పటికీ సోలమన్ దీవులలో TV సర్వీసులు లేవు. ఇక్కడ ABC ఆసియా పసిఫిక్ (ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన ABC) మరియు BBC వరల్డ్ న్యూస్కి ఫ్రీ ఎయిర్-టు-ఎయిర్ యాక్సెస్ ఉంది.
సోలమన్ దీవుల రచయితలో నవలాకారులు రెక్స్‌ఫోర్డ్ ఒరోటలోవా మరియు జాన్ సౌననా మరియు కవి జుల్లీ మకిని కూడా ఉన్నారు.
క్రీడలు
ప్రపంచ కప్ 2006కు అర్హత సాధించడానికి ఆస్ట్రేలియాతో క్వాలిఫైయింగ్ సాధించడం కోసం న్యూజిలాండ్‌ను ఓడించిన తొలి జట్టుగా సోలమన్ ఐలండ్స్ జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్టు చరిత్రకెక్కింది. వీరు ఆస్ట్రేలియాలో 7-0తో, స్వదేశంలో 2-1 తేడాతో ఓడించబడ్డారు.
2008 సెప్టెంబరు నుంచి అక్టోబరు 19 వరకు బ్రెజిల్‌లో జరిగిన 2008 FIFA ఫుట్సల్ వరల్డ్ కప్‌కు క్వాలిఫై కావడంకోసం, 2008 జూన్ 14న జాతీయ సోలమన్ ఐలండ్ ఫుట్సల్ జట్టు ఫిజీలో ఓషేనియా ఫుట్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెల్చుకుంది. సోలమన్ దీవులు ఓషేనియా ప్రాంతంలో పుట్సల్ డిఫెండిగ్ ఛాంపియన్. ఇటీవలే,  నేషనల్ సోలమన్ ఐలండ్ ఫుట్సల్ జట్టు ఫిజీలో ఓషేనియా ఫుట్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెల్చుకుంది. ఆతిథ్య దేశం ఫిజీపై వారు 8-0తో గెలుపు సాధించారు.
సోలమన్ దీవుల బీచ్ సాకర్ జట్టు ఓషేనియా, లో ఉత్తమ జట్టుగా గుర్తింపు పొందింది మరియు గత మూడు FIFA బీచ్ సాకర్ వరల్డ్ కప్‌లు గెల్చుకుంది.
సోలమన్ ఐలండ్స్ నేషనల్ రగ్బీ యూనియన్ టీమ్ 1969 నుంచి అంతర్జాతీయ పోటీలలో ఆడుతోంది.
సోలమన్ ఐలాండ్ రగ్బీ లీగ్ టీమ్ ప్రపంచ కప్‌లో పోటీ చేసింది.
విద్య
ప్రాధమిక పాఠశాలలలో హాజరు ప్రపంచ స్థాయితో పోలిస్తే సోలమన్ దీవుల్లో ప్రత్యేకించి, మలైటాలో చాలా తక్కువగా ఉంది.
[26] విద్యాభ్యాసం చేస్తున్న మహిళల కంటే పురుషుల విద్యాభ్యాసం స్థాయి ఇక్కడ ఎక్కువ.[26] దక్షిణ పసిఫిక్ విశ్వవిద్యాలయం క్యాంపస్ గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో ఉంది.[27]
ఇవి కూడా చూడండి
సూచనలు

హాడన్, రాబర్ట్ లీ. 2007 "ది జియాలజీ ఆఫ్ గ్వాడన్‌కెనాల్ ఎ సెలెక్టెడ్ బిబ్లియోగ్రఫీ ఆఫ్ ది జియాలజి, నాచురల్ హిస్టరీ, అండ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ గ్వాడన్‌కెనాల్ ." అలెగ్జాండ్రా, VA: టోపోగ్రఫిక్ ఇంజనీరింగ్ సెంటర్ 360 పుటలు. లిస్ట్స్ సోర్సెస్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిగార్డింగ్ ది బాడీస్ ఆఫ్ ది US మెరైన్స్ ఆఫ్ ది లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ఫ్రాంక్ బి. గోట్టేజ్ రికన్నాయిసెన్స్ పెట్రోల్ దట్ వాజ్ ఆంబుష్డ్ ఇన్ ఆగస్టు 1942.
ఈ కథనం యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్స్ & CIA వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్ బుక్ యొక్క వెబ్‌సైట్ల లోని పబ్లిక్ డొమైన్ పాఠాన్ని పొందుపర్చింది..}.
బాహ్య లింకులు

ప్రభుత్వం

సాధారణ సమాచారం

 UCB లైబ్రరీస్ GovPubs నుండి
 at Curlie
Wikimedia Atlas of Solomon Islands
న్యూస్ మీడియా
 డైలీ న్యూస్ పేపర్
 ఆన్‌లైన్ న్యూస్ పేపర్
ప్రయాణం

 ట్రావెల్ Wiki విత్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆన్ బుష్‌వాకింగ్, మౌంటెన్ బైకింగ్, కాంపింగ్, కయాకింగ్ అండ్ విలేజ్ స్టేస్
 ఫ్రమ్ ట్రావెలర్స్ పాయింట్

ఇతరమైనవి

 ఫ్రమ్ ది మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ప్రావెన్సియల్ గవర్నమెంట్ అండ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్

వర్గం:సోలమన్ ఐలాండ్స్
వర్గం:ఓషనియన్ కంట్రీస్
వర్గం:వాల్కనిక్ ఆర్క్ ఐలాండ్స్
వర్గం:ఆర్చిపెలాగోస్ ఇన్ ది పసిఫిక్ ఓషన్
వర్గం:మెలనేసియా
వర్గం:ద్వీప దేశాలు
వర్గం:డివైడెడ్ రీజియన్స్
వర్గం:ఇంగ్లీష్ స్పీకింగ్ కంట్రీస్ అండ్ టెర్రిటరీస్
వర్గం:రాజ్యాంగబద్ధ రాజరికాలు
వర్గం:స్వేచ్ఛావాద ప్రజాస్వామ్యాలు
వర్గం:అతితక్కువగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు
వర్గం:కామన్వెల్త్ దేశాలలో సభ్యురాలిగా ఉంది
వర్గం:1978లో ఏర్పడిన రాష్ట్రాలు మరియు భూభాగాలు

సోలమన్ దీవులు

సోలమన్ ఐలాండ్స్ దేశంలో ఎన్ని రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి?


1949 జూలై 10న జన్మించిన సునీల్ మనోహర్ గావాస్కర్ (Sunil Manohar Gavaskar) (Hindi:सुनील् मनोहर गावसकर) భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. సన్నీ అని ముద్దుగా పిల్వబడే ఈ ముంబాయికి చెందిన బ్యాట్స్‌మెన్ 1970', 1980' దశాబ్దాలలో భారత క్రికెట్ జట్టుకు ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మెన్ గా తన అపూర్వ సేవలందించాడు. తన హయంలో 34 టెస్టు సెంచరీలతో అత్యధిక టెస్ట్ సెంచరీలు సాధించిన క్రికెటర్ గా ప్రపంచ రికార్డు సృష్టించాడు . డిసెంబరు 2005లో మనదేశానికే చెందిన సచిన్ టెండుల్కర్ ఈ రికార్డును అధికమించాడు. 125 టెస్టు మ్యాచ్ లు ఆడి మొత్తం 10122 పరుగులతో అత్యధిక పరుగులు సాధించిన ప్రపంచ రికార్డు కూడా సృష్టించాడు. తర్వాత ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన అలాన్ బోర్డర్ ఈ రికార్డును అధికమించిననూ టెస్ట్ క్రికెట్ లో 10 వేల పరుగులను సాధించిన తొలి క్రికెటర్ గా ఇతని రికార్డు మాత్రం ఎవరూ చెరపలేనిది. తొలిసారిగా వెస్ట్‌ఇండీస్ పర్యటనలో ఒకే సీరీస్ లో 774 పరుగులు చేసినప్పటి నుంచి చివరగా పాకిస్తాన్తో బెంగుళూరు టెస్టులో 96 పరుగులు చేసే వరకు అతని క్రీడాజీవితంలో ఎన్నో మైళ్ళురాళ్ళు. బ్యాట్స్‌మెన్లను గడగడలాడించే అరవీర భయంకర బౌలర్లను ఎదుర్కొని సుదీర్ఘ టెస్టు క్రికెట్ జీవితంలో 51.12 సగటుతో 34 సెంచరీలు, 45 అర్థ సెంచరీలు సాధించడం సామాన్యం కాదు. ఆ సమయంలో తిరుగులేని జట్టుగా నిల్చిన వెస్ట్‌ఇండీస్ పైనే సెంచరీలపై సెంచరీలు సాధించి 65.45 సగటు పరుగులు సాధించడం అతని పోరాట పటిమను తెలియజేస్తుంది. కెప్టెన్ గాగా అతను అంతగా విజయం సాధించక పోయినా క్రీడాకారుడిగా అతని విజయాలు అమోఘమైనవి. మైకేల్ హోల్డింగ్, ఆంబ్రోస్, ఆండీ రాబర్ట్స్, జెఫ్ థాంప్సన్, డెన్నిస్ లిల్లీ, ఇమ్రాన్ ఖాన్ ల బౌలింగ్ ను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొని భారత జట్టుకు అపురూప విజయాలు సాధించిన గావాస్కర్ లాంటి ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మెన్ లభించడం భారత జట్టుకు వరం లాంటిది. గావాస్కర్‌కు, కపిల్‌దేవ్‌కు మధ్య నాయకత్వ పోటీ ఏర్పడే సమయంలో టెస్టు జట్టు నుంచి నిష్క్రమించాడు. 1983 ప్రపంచ కప్ సాధించిన భారత జట్టులో సభ్యుడే కాకుండా 1984లో ఆసియా కప్ గెల్చిన భారత జట్టుకు ఇతడు నాయకత్వం వహించాడు.
ప్రారంభ క్రీడా జీవితం
చిన్న వయసులోనే క్రికెట్ బ్యాట్ చేతపట్టిన గావాస్కర్ 1966లో దేశంలోనే బెస్ట్ స్కూల్ బాయ్ గా నిల్చాడు. ఆ సంవత్సరం ఇంగ్లాండు స్కూల్ బాయ్ కు విరుద్ధంగా 246*, 222 మరియు 85 పరుగులు సాధించాడు. 1966-67లో వజీర్ సుల్తాన్ కోల్ట్స్ XI తరఫున తొలి ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ ఆడినాడు. రంజీ ట్రోఫీలో 1968-69లో కర్ణాటక పై ఆడి డకౌట్ అయ్యాడు. భారత మాజీ వికెట్ కీపర్ మరియు బొంబాయి సెలక్షన్ కమీటీ సభ్యుడైన తన మామ మాధవ మంత్రి సిఫార్సు పైనే ఎన్నికైనాడనే విమర్శను ఎదుర్కొన్నాడు. కాని రెండో మ్యాచ్ లో రాజస్థాన్కు విరుద్ధంగా 114 పరుగులు సాధించి విమర్శకులకు బ్యాట్ తోనే సమాధానం చెప్పినాడు. ఆ తర్వాత మరో రెండు శతకాలు సాధించి 1970-71 లో వెస్ట్‌ఇండీస్లో పర్యటించే భారత జట్టుకు ఎన్నికైనాడు.
టెస్ట్ క్రీడా జీవితం
వెస్ట్‌ఇండీస్ పర్యటనకు ఎంపికైన గావాస్కర్ తొలి టెస్ట్ లో స్వల్ప గాయం కారణంగా ఆడలేకపోయాడు. పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్లో జరిగిన రెండో టెస్టులో 65 మరియు 67* సాధించి భారత జట్టు విజయానికి చేయూతనిచ్చాడు. ఇది వెస్ట్‌ఇండీస్ పై భారత్ కు తొలి టెస్ట్ విజయం కావడం గమనార్హం. జార్జి టౌన్లో జరిగిన మూడో టెస్టులో తొలి ఇన్నింగ్సులో 116 పరుగులు సాధించి తన తొలి శతకం సాధించాడు. బ్రిడ్జి టౌన్లో జరిగిన నాల్గో టెస్టు రెండో ఇన్నింగ్సులో 117* పరుగులు సాధించి మరో శతకం జోడించాడు. సీరీస్ లోని ఆఖరి మ్యాచ్ ట్రినిడాడ్లో తొలి ఇన్నింగ్సులో సెంచరీ (124), రెండో ఇన్నింగ్సులో డబుల్ సెంచరీ (220) సాధించి ఈ ఘనత సాధించిన తొలి భారతీయుడిగా రికార్డు సృష్టించాడు. టెస్ట్ క్రికెట్ చరిత్రలోనే వాల్టర్స్ (Doug Walters) తర్వాత ఈ ఘనత వహించిన రెండో బ్యాట్స్‌మెన్. అంతేకాదు ఒకే సీరీస్ లో 4 శతకాలు సాధించిన మొట్టమొదటి భారతీయుడుగానూ రికార్డు సృష్టించాడు. ఒకే టెస్టులో రెండు శతకాలు సాధించడంలో విజయ్ హజారే తర్వాత ఇతను రెండో భారతీయ బ్యాట్స్‌మెన్‌గా నిలిచాడు. వరుసగా 3 ఇన్నింగ్సులలోనూ సెంచరీలు సాధించడంలో వారిలో విజయ్ హజారే, పాలీ ఉమ్రీగర్ ల తర్వాత మూడో భారతీయుడు. సీరీస్ లో అతను సాధించిన మరో ఘనత ఒకే సీరీస్ లో 700 పరుగులు సాధించిన తొలి భారతీయుడిగా రికార్డు సాధించడం. ఈ సీరీస్‌లో గావాస్కర్ 154.8 పరుగుల బ్యాటింగ్ సరాసరితో నిలవడం కూడా అతని క్రీడాజీవితంలోని ఒక మరిచిపోలేని ఘట్టం.
అదే సంవత్సరంలో 3 టెస్టుల సీరీస్ కై ఇంగ్లాండ్ పర్యటించిన భారత జట్టుకు ఎంపికైననూ ఈ సీరీస్‌లో 2 అర్థ శతకాలు మినహా చెప్పుకోదగ్గ రికార్డులు సాధించలేడు. సీరీస్ ప్రారంభానికే ముందు అతని తొలి సీరీస్ విజయాలపై అక్కడి పత్రికలు ప్రముఖంగా వ్రాయడంతో అతనిపై ఒత్తిడి పెరిగింది. ఈ సీరీస్ లో అతను 24 పరుగుల సరాసరితో మొత్తం 144 పరుగులు మాత్రమే సాధించాడు.
1972-73లో 5 టెస్టుల సీరీస్ లో పాల్గొనడానికి వచ్చిన ఇంగ్లాండు జట్టుపై తొలి 3 టెస్టులలో పేవలమైన ఆటతీరును ప్రదర్శించాడు. 5 ఇన్నింగ్సులలో మొత్తం 60 పరుగులు మాత్రమే సాధించాడు. అయిననూ అప్పటికి భారత జట్టు 2-1 తో ఆధిక్యంలో ఉంది. ఆ తర్వాత రెండు టెస్టులలో 2 శతకాలు నమోదు చేసాడు. ఇది ఇంగ్లాండుతో టెస్టు సీరీస్ విజయానికి దోహదపడింది. సొంతగడ్డపై అతను ఆడిన తొలి సీరీస్ లో 24.89 సగటుతో 224 పరుగులు సాధించాడు. 1974లో ఇంగ్లాండులో భారత జట్టు పర్యటనలో ఓల్డ్ ట్రాఫోర్డ్ లో జరిగిన తొలి టెస్టులో 101 మరియు 58 పరుగులు సాధించాడు. భారత జట్టు 3-0 తో చిత్తుగా ఓడి సీరీస్ కోల్పోయిననూ అతను ఈ సీరీస్ లో 37.83 పరుగుల సరాసరితో 227 పరుగులు సాధించాడు.
1974-75 లో భారత్ లో వెస్ట్‌ఇండీస్ పర్యటన సమయంలో గావాస్కర్ కేవలం మొదటి మరియు ఐదవ టెస్ట్ మ్యాచ్ లోనే ఆడే అవకాశం లభించింది. ఈ సీరీస్ లో 27 పరుగుల సగటుతో 108 పరుగులు సాధించాడు. ముంబాయిలో జరిగిన ఆఖరి టెస్టులో 86 పరుగులు సాధించి సొంత మైదానంలో పరవాలేదనిపించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత వరుసగా 106 టెస్టు మ్యాచ్ లు ఆడి రికార్డు సృష్టించడానికి ఆ టెస్ట్ ప్రారంభ వేదికగా నిల్చింది.
1975-76 లో న్యూజీలాండ్తో 3 టెస్టుల సీరీస్, వెస్ట్‌ఇండీస్ తో 4 టెస్టుల సీరీస్ లో ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. బిషన్ సింగ్ బేడీ గాయపడటంతో 1976 జనవరిలో న్యూజీలాండ్ పై జరిగిన ఆక్లాండ్లో జరిగిన టెస్టులో తొలి సారిగా భారత జట్టుకు నాయకత్వం కూడా వహించాడు. 116 మరియు 35* పరుగులతో భారత్ 8 వికెట్లతో గెలవడానికి సహకారమందించాడు. సీరీస్ లో మొత్తం 266 పరుగులు 66.33 సగటుతో సాధించాడు. వెస్టీండీస్ పై పోర్ట్ ఆఫ్ స్పెయిన్ లో జరిగిన రెండో, మూడో టెస్టులలో 156, 102 పరుగులతో సెంచరీలు సాధించాడు. తన తొలి సీరీస్ లోనే ఈ మైదానంలో 2 శతకాలు సాధించాడు. మూడో టెస్టులో అతను సాధించిన 102 పరుగులతో భారత్ సాధించిన 4 వికెట్లకు 406 పరుగులు నాల్గవ ఇన్నింగ్సులో విజయం సాధించిన అత్యధిక పరుగుల రికార్డుగా నిల్చింది. గావాస్కర్ ఈ సీరీస్ లో 390 పరుగులను 55.71 సగటుతో సాధించాడు.
రచనలు
గావాస్కర్ యొక్క ప్రముఖ రచనలు
Sunny Days (ఆత్మకథ)
One Day Wonders
Idols
Runs 'n' Ruins
బిరుదులు, గుర్తింపులు
భారత ప్రభుత్వము చే పద్మభూషణ్ అవార్డు పొందినాడు.
1994లో ముంబాయి నగర షరాఫ్ (Sheriff) గా నియమించబడ్డాడు.
అతని పేరు మీదుగా భారత్-ఆస్ట్రేలియా టెస్ట్ సీరీస్ విజేతకు బోర్డర్-గావాస్కర్ ట్రోఫీ ప్రధానం చేయబడుతుంది.
క్రికెట్ కామెంటరీ వ్యాఖ్యాతగా మరియు పలు పత్రికలకు కాలమ్స్ వ్రాయుటలో మంచి గుర్తింపు లభించింది.
ఇవి కూడా చూడండి

బయటి లింకులు

వర్గం:1949 జననాలు
వర్గం:భారత క్రీడాకారులు
వర్గం:భారత క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారత టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారత వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారత టెస్ట్ కెప్టెన్లు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:ముంబాయి ప్రముఖులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు

సునీల్ గవాస్కర్

సునీల్ మనోహర్ గవాస్కర్ తల్లి పేరు ఏమిటి ?


మహా సముద్రం లేదా మహాసాగరం (Ocean), భూగోళం యొక్క జలావరణంలో ప్రధాన భాగం. ఉప్పు నీటితో నిండిన ఈ మహా సముద్రాలు భూమి ఉపరితలము పై 71% పైగా విస్తరించి ఉన్నాయి. వీటి మొత్తం వైశాల్యం 36.1 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లు. ప్రపంచం సముద్ర జలాలలో దాదాపు సగ భాగము 3,000 మీటర్లు (9,800 అడుగులు) ఫైగా లోతైనవి. సరాసరి మహాసముద్రాల 'సెలైనిటీ' (ఉప్పదనం) దాదాపు మిలియనుకు 35 వంతులు (3.5%). దాదాపు అన్ని సముద్ర జలాల సెలైనిటీ మిలియనుకు 31 నుండి 38 వంతులు ఉంటుంది. మహాసాగరాలన్నీ కలిసి ఉన్నా గాని వ్యావహారికంగా ఐదు వేరు వేరు మహాసాగరాలుగా గుర్తిస్తారు. అవి పసిఫిక్ మహాసముద్రం, అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం, హిందూ మహాసముద్రం, ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం మరియు దక్షిణ మహాసముద్రం.
ప్రధానాంశాలు
ఐదు మహాసముద్రాలు అని చెప్పబడుతున్నా గాని ఇవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయిన పెద్ద నీటి భాగాలు. కనుక దీనిని ప్రపంచ మహాసముద్రం అని చెప్పవచ్చును.[1][2]. ఈ విషయం జలావరణ శాస్త్రం అధ్యయనంలో ప్రధానమైన అంశం.[3]
మహా సముద్రాలలో కొన్ని చిన్న భాగాలను సముద్రాలు, సింధుశాఖలు అని అంటారు. అధికంగా అక్కడి భూభాగం లేదా దేశం లేదా ప్రాంతం బట్టి ఈ సముద్రాల, సింధుశాఖల పేర్లు ఉంటాయి. కొన్ని జలాశయాలు పూర్తిగా భూమిచే చుట్టబడి ఉంటాయి. (అంటే ఇతర సముద్రాలతో కలసి ఉండవు). కాస్పియన్ సముద్రం, అరల్ సముద్రం, గ్రేట్ సాల్ట్ లేక్ ఈ కోవలోకి వస్తాయి. నిజానికి ఇవి పెద్ద ఉప్పునీటి సరస్సులే గాని సముద్రాలు కాదు.
భౌగోళికంగా మహాసముద్రం అంటే భూగోళంపై నీటితో కప్పబడిన "సముద్రపు అడుగు". (ఓషియానిక్ క్రస్ట్). Oceanic crust is the thin layer of solidified volcanic basalt that covers the Earth's mantle where there are no continents.
భౌతిక లక్షణాలు
.
మొత్తం ప్రపంచ సముద్ర ఉపరితల వైశాల్యం 361 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్లు. (139 మిలియన్ చదరపు మైళ్ళు.)[4]. మొత్తం ఘన పరిమాణం (volume) సుమారు 1,300 మిలియన్ క్యూబిక్ కిలోమీటర్లు. (310 మిలియన్ క్యూబిక్ మైళ్ళు.)[5], సరాసరి లోతు 3,790 మీటర్లు (12,430 అడుగులు).[4] సముద్రాలలో సగం పైగా నీరు 3,000 మీటర్లు (9,800 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ లోతుగా ఉంది.[2] భూమి ఉపరితలం పైని 71% సముద్రంతో కప్పబడి ఉంది.[6] (వేరుగా ఉన్న సముద్రాలు కాకుండా).
మొత్తం హైడ్రోస్ఫియర్ మాస్ 1.4 × 1021 కిలోగ్రాములు. అంటే భూమి మాస్‌లో 0.023%. ఇందులో 2% లోపే మంచినీరు, మిగిలినది (అధికంగా సముద్రాలలో ఉన్న) ఉప్పునీరు.
రంగు
సముద్రాలు నీలంగా ఉంటాయని అభిప్రాయం ఉంది. కాని ఇది నిజం కాదు. నీటికి కొద్దిపాటి నీలం రంగు ఉన్నప్పటికీ అది అతిపెద్ద పరిమాణాలలో మాత్రమే కనుపిస్తుంది. ఆకాశం ప్రతిబింబం కూడా సముద్రం నీలంగా కనుపించడానికి కొద్దిగా దోహదం చేస్తుంది. కాని అది ప్రధాన కారణం కాదు.[7] నీటి కణాల కేంద్రాలు తమపై బడిన కాంతిలో ఎరుపు రంగు ఫోటానులను గ్రహిస్తాయి. వైబ్రేషనల్ డైనమిక్స్ ద్వారా (ఎలక్ట్రానిక్ డైనమిక్స్ కాకుండా) ప్రకృతిలో రంగు మార్పిడి సంభవించడానికి ఇది ఒకే ఒక ఉదాహరణ.[8]
పరిశోధనలు

పురాతన కాలంనుండి మానవుడు సముద్రాలపై ప్రయాణిస్తున్నప్పటికీ సముద్రాల నీటి అడుగుకు వెళ్ళడం ఇటీవల కాలంలోనే సాధ్యమయ్యింది.
ప్రపంచంలో అన్నింటికంటే లోతైన ప్రదేశం మెరియానా ట్రెంచ్ (Marianas Trench . ఇది పసఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉత్తర మెరియానా దీవులు ప్రాంతంలో ఉంది. దీని అత్యధిక లోతు 10,923మీటర్లు (35,838 అడుగులు) [9]
. 1951 బ్రిటిష్ నౌక "చాలంజర్ II" చే ఇది సర్వే చేయబడింది. అప్పుడు ఈ ట్రెంచ్‌లో అత్యంత లోతైన చోటుకు ఛాలెంజర్ డీప్ (Challenger Deep) అని పేరు పెట్టారు. 1960లో ట్రెయిస్టి అనే 'బాతీస్ఫియర్ ఇద్దరు మనుషులతో ఈ ఛాలెంజర్ డీప్ అడుగు భాగానికి చేరుకొంది.
ఇప్పటికీ సముద్రాంతరతలం చాలావరకు అన్వేషించబడలేదు.
విభాగాలు

సముద్ర భాగాలు అక్కడి భౌతిక, జీవ లక్షణాలను బట్టి, లోతును బట్టి కొన్ని ప్రాంతాలుగా విభజింపబడుతున్నాయి.
పెలాజిక్ జోన్ (pelagic zone) - భూమిపైని మొత్తం సముద్రాలను పెలాజిక్ జోన్ అని అంటారు. దీనిని ఆయా ప్రాంతాలలో ఉండే కాంతి, మరియు లోతును బట్టి మరికొన్ని ఉప విభాగాలుగా విభజించారు.
ఫోటిక్ జోన్ (photic zone) సముద్ర ఉపరితలం నుండి 200 మీటర్లకంటే తక్కువ లోతు ఉన్న భాగం. ఈ భాగంలో కాంతి ప్రసరంచడం వలన ఇక్కడ ఫొటో సింథసిస్ జరుగుతుంది. కనుక ఇక్కడ మొక్కలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. సముద్ర గర్భంలో ఎక్కువ జీవ వైవిధహయం ఫోటిక్ జోన్లోనే ఉంటుంది. ఫోటిక్ జోన్యొక్క పెలాజిక్ భాగాన్ని ఎపిపెలాజిక్ (epipelagic) అంటారు.
అఫోటిక్ జోన్ (aphotic zone) - 200మీటర్లకంటే ఎక్కువ లోతు గల ప్రాంతం. ఈ లోతులో ఫొటోసింథసిస్ జరుగదు గనుక ఇక్కడ వృక్ష జాతి ఉండే అవకాశం లేదు. అందువలన ఇక్కడ ఉండే జీవజాలం 'పైనుంచి' అనగా ఫోటిక్ జోన్నుండి మెల్లగా క్రిందికి దిగే ఆహారంపై (ప్రత్యక్షంగా గాని, పరోక్షంగా గాని) ఆధారపడవలసి వస్తుంది. అలా పైనుండి పడే ఆహారాన్ని మెరైన్ మంచు (marine snow) అని అంటారు. అది హైడ్రో థర్మల్ వెంట్స్ ద్వారా లభిస్తుంది.
పైన చెప్పిన విధంగా పెలాజిక్ జోన్ను ఫోటిక్ జోన్లో ఎపిపెలాజిక్ జోన్ అంటారు. అఫోటిక్ జోన్లో పెలాజిక్ జోన్ను లోతును బట్టి మరి నాలుగు విధాలుగా విభజించారు.
మీసోపెలాజిక్ జోన్ - అఫోటిక్ జోన్లో పైభాగం - ఈ జోన్ అట్టడుగు సరిహద్దు 10°C థర్మోక్లైన్ వద్ద ఉంటుంది. సాధారణంగా ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో ఈ మీసోపెలాజిక్ జోన్ 700మీ. - 1000 మీ. లోతుల మధ్య భాగంలో ఉంటుంది.
బేతిపెలాజిక్ జోన్ - 10°C మరియు 4°C థర్మోక్లైన్ మధ్యలో ఉండేది. ఈ జోన్ ఎగువ హద్దులు 700 మీ-1000 మీ. మధ్యన, దిగువ హద్దులు 1000మీ-4000మీ. మధ్యన ఉంటాయి.
అబిస్సల్ పెలాజిక్ జోన్ - అబిస్సల్ మైదానాల పైని భాగం. దీని దిగువ హద్దులు సుమారు 6,000మీ. లోతులో ఉంటాయి.
హదల్పెలాజిక్ జోన్ - ఇది సముద్రాంతర అఘాతాలలోని ప్రాంతం (oceanic trenches). ఈ జోన్ 6,000మీ. - 10,000మీ. లోతుల్లో ఉండే అట్టడుగు ప్రాంతము.
పైన చెప్పిన పెలాజిక్ అఫోటిక్ జోన్తో బాటు బెంతిక్ అఫోటిక్ జోన్లు ఉన్నాయి. ఇవి మూడు లోతైన జోన్లు.
బేతియల్ జోన్ - కాంటినెంటల్ స్లోప్ ప్రాంతంలో ఉంది. 4,000 మీటర్ల వరకు లోతు గలిగినది.
అబిస్స్లల్ జోన్ - 4,000మీ - 6,000 మీ. మధ్య లోతు గల సముద్రాంతర మైదాన ప్రాంతాలు.
హదల్ జోన్ - సముద్రాంతర అఘాతాలలోని హదల్పెలాజిక్ జోన్.
మరో విధంగా పెలాజిక్ జోన్ను రెండు ఉప ప్రాంతాలుగా విభజింపవచ్చును.
నెరిటిక్ జోన్ - continental shelves కు నేరుగా పైనున్న జల భాగం.
ఓషియానిక్ జోన్ - సంపూర్ఙంగా జల భాగం.
పెలాజిక్ జోన్ అన్ని వేళలా నీటి అడుగు భాగంలో ఉంటుంది. కాని లిట్టొరల్ జోన్ ప్రాంతం ఆటు, పోటుల హద్దుల మధ్య ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది. అంటే ఈ భాగం పోటు సమయంలో మాత్రమే నీటి అడుగున ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతలోనే భౌగోళికంగాను, జీవ వైవిధ్యం పరంగాను భూతలం లక్షణాలనుండి సముద్రాంతర లక్షణాలు రూపాంతరం చెందడం గమనించవచ్చును.
ఈ ప్రాంతాన్ని ఇంటర్ టైడల్ జోన్ అని కూడా అంటారు.
పర్యావరణం
భూమి వాతావరణాన్ని సముద్రాలు చాలా పెద్దయెత్తున ప్రభావితం చేస్తాయి. ఋతుపవనాలకు, తుఫానులకు, ఇతర గాలులలకు సముద్రాలే పుట్టినిళ్ళు. సముద్రాంతర్గతంగా ప్రవహించే ప్రవాహాలు (ఉష్ణ లేదా శీతల ప్రవాహాలు) సమీప ఖండాలలో ఉష్ణోగ్రతను బాగా ప్రభావితం చేస్తాయి. భూమిపైని వాతావరణం ఉష్ఞోగ్రత నియంత్రించడంలోను, కొన్ని వాయువులను పీల్చుకోవడంలోనూ సముద్ర జలాలు చాలా ముఖ్యమైన ప్రభావం కలిగి ఉంటాయి.
ఆర్ధికం
సముద్రంలో ఎంతో ఉపయోగకరమైన మత్స్య సంపద లభిస్తుంది. చేపలూ, పీతల వంటి మరికొన్ని జాతులూ మానవునకు ఒక ముఖ్యమైన ఆహార వనరులు.
సముద్ర గర్భంలో నూనె, సహజ వాయుడు, మరికొన్ని విలువైన ఖనిజాలు లభిస్తాయి.
అంతర్జాతీయంగా సరకుల రవాణా అధికభాగం సముద్రం మీదనే జరుగుతుంది.
ఆంగ్ల వికీలో సంబంధిత వ్యాసాలు

ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం
అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం
హిందూమహాసముద్రం
మహాసముద్రశాస్త్రం
పసిఫిక్ మహాసముద్రం
అంతర్జాతీయ సముద్రయాన సంస్థ
మెడిటరేనియన్ సముద్రం
మార్జినల్ సముద్రం
సముద్రం
ఏడు సముద్రాలు
సముద్ర మట్టం
సముద్ర మట్టం పెరుగుదల
సముద్రం ఉప్పు
సముద్ర రాజ్యం
నీరు
ప్రపంచ మహాసాగర దినం
మెరైన్ బయాలజీ
పెలాజిక్ జోన్
దక్షిణ మహాసముద్రం

మూలాలు

Matthias Tomczak and J. Stuart Godfrey. 2003. Regional Oceanography: an Introduction. (see )
"". .
బయటి లింకులు
 - An educational and reference resource from NOAA
 - from the Woods Hole Oceanographic Institution
 - Educational reference and data resource from NASA

, a five-part journey to save the seas, created by Mother Jones magazine
 - Advocates for Wild, Healthy Oceans
 - Plot and download ocean data from your browser or Google Earth

వర్గం:మహా సముద్రాలు
వర్గం:భూగోళశాస్త్రం

తక్కువ దీవులు కలిగి ఉన్న మహాసముద్రం ఏది?