ఓక్లహోమా (/[invalid input: 'en-us-Oklahoma.ogg']ˌoʊkləˈhoʊmə/)[1] అనేది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల దక్షిణ మధ్య ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక రాష్ట్రం. 68,667 చదరపు మైళ్ల (177,847km²) విస్తీర్ణం కలిగిన ఈ రాష్ట్రంలో 2009లో 3,687,050 మంది పౌరులు నివసిస్తున్నట్లు అంచనా వేశారు,[2] ఇది దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రాల్లో 28వ స్థానంలో ఉంది మరియు విస్తీర్ణంపరంగా 20వ అతిపెద్ద రాష్ట్రంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ రాష్ట్రం పేరు చోక్టావ్ పదాలైన ఓక్లా మరియు హుమ్మా నుంచి ఉద్భవించింది, దీనికి "ఎర్ర జాతీయులు" అనే అర్థం వస్తుంది,[3] అనధికారికంగా దీనిని ది సూనర్ స్టేట్ అనే మారుపేరుతో కూడా గుర్తిస్తారు. ఓక్లహోమా భూభాగం మరియు ఇండియన్ భూభాగం కలయికతో 1907 నవంబరు 16న ఈ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది సమాఖ్యలో ప్రవేశించిన 46వ రాష్ట్రం. ఈ రాష్ట్రంలో నివసించే పౌరులను ఓక్లహోమన్లుగా గుర్తిస్తారు, ఓక్లహోమా సిటీ దీని రాజధానిగా మరియు ఈ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది.
ఓక్లహోమా సహజ వాయువు, చమురు మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ప్రధాన ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది, దీని యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థ విమానయాన, ఇంధన, టెలీకమ్యూనికేషన్స్ మరియు బయోటెక్నాలజీ రంగాలపై ఆధారపడివుంది.[4] వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగివున్న ఓక్లహోమా దేశంలో తలసరి ఆదాయ వృద్ధి మరియు స్థూల జాతీయోత్పత్తి వృద్ధిపరంగా అగ్రస్థానంలో ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఒకటి.[5][6] ఓక్లహోమా సిటీ మరియు తుల్సా నగరాలు ఓక్లహోమా రాష్ట్ర ప్రధాన ఆర్థిక పట్టుకొమ్మలుగా ఉన్నాయి, సుమారుగా 60 శాతం మంది ఓక్లహోమన్లు వారి యొక్క మహానగర గణాంక ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.[7] విద్య మరియు ఆరోగ్య రంగాల్లో ఈ రాష్ట్రానికి మిశ్రమ చరిత్ర ఉంది, దీని యొక్క అతిపెద్ద విశ్వవిద్యాలయాలు NCAA మరియు NAIA అథ్లెటిక్ సంఘాల్లో పాల్గొంటాయి, రెండు కళాశాల అథ్లెటిక్ విభాగాలు అమెరికా చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.[8][9]
చిన్న పర్వత శ్రేణులు, ప్రేరీలు మరియు తూర్పు ప్రాంత అడవులు కలిగివున్న ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో ఎక్కువ భూభాగం గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ (విశాల మైదాన ప్రాంతాలు) మరియు U.S. అంతర్గత ఎత్తైన భూముల్లో ఉంది-ఇది కఠినమైన వాతావరణ పరిస్థితుల పీడిత ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది.[10] జర్మన్, ఐరిష్, బ్రిటీష్ మరియు స్థానిక అమెరికన్ సంతతి ప్రాబల్యం కలిగివుండటంతో, ఇక్కడి పౌరులు 25 కంటే ఎక్కువ స్థానిక అమెరికన్ భాషలు మాట్లాడుతుంటారు, అమెరికాలో మరే ఇతర రాష్ట్రంలోనూ ఇన్ని భాషలు మాట్లాడరు.[11] ఈ రాష్ట్రం మూడు ప్రధాన అమెరికా సాంస్కృతిక ప్రాంతాల సంగమ ప్రదేశంలో ఉంది, చారిత్రాత్మకంగా ఈ ప్రాంతం పశువులు తోలుకెళ్లే మార్గంగా, దక్షిణాది సంచార తెగలకు ఒక గమ్యస్థానంగా మరియు స్థానిక అమెరికన్లకు ప్రభుత్వం-మంజూరు చేసిన భూభాగంగా ఉంది. బైబిల్ బెల్ట్‌లో భాగమైన, సువార్త క్రైస్తవ మతం విస్తృతంగా వ్యాపించివుండటంతో, రాజకీయంగా సంప్రదాయవాద భావాలు ప్రబలంగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా ఓక్లహోమా గుర్తించబడుతుంది, అయితే ఈ రాష్ట్రంలో మిగిలిన పార్టీలతో పోలిస్తే డెమొక్రటిక్ పార్టీకి ఎక్కువ మంది నమోదిత మద్దతుదారులు ఉన్నారు.[12]
పద మూలం
ఓక్లా హుమ్మా అనే చోక్టావ్ పదబంధం నుంచి ఓక్లహోమా అనే పేరు ఉద్భవించింది, దీనికి ఎర్ర జాతీయులు అనే అర్థం వస్తుంది. 1866లో ఇండియన్ భూభాగం ఉపయోగంపై సమాఖ్య ప్రభుత్వంతో ఒప్పంద చర్చలు జరుగుతున్న సందర్భంగా చోక్టావ్ అధిపతి అలెన్ రైట్ ఈ పేరును సూచించారు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ సూపరిండెంట్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఎఫైర్స్ నియంత్రణలో ఉన్న మొత్తం-ఇండియన్ స్టేట్‌ను ఈ పేరులో ఆయన ఊహించారు. ఆంగ్ల పదం ఇండియన్కు సమానంగా, చోక్టావ్ భాషలో మొత్తం స్థానిక అమెరికా జాతిని సూచించే పదబంధం ఓక్లా హుమ్మా . ఓక్లహోమా తరువాత ఓక్లహోమా భూభాగం యొక్క వాస్తవ పేరుగా రూపాంతరం చెందింది, ఈ ప్రాంతంలో శ్వేతజాతీయులు నివసించేందుకు అనుమతించబడిన రెండేళ్లకు, అంటే 1890లో అధికారింగా ఈ పేరు ఆమోదించబడింది.[3][13][14]
భౌగోళిక స్థితి

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా 20వ అతిపెద్ద రాష్ట్రంగా గుర్తింపు పొందింది, దీని విస్తీర్ణం 69,898 చదరపు మైళ్లు (181,035km²), దీనిలో 68,667 చదరపు మైళ్ల (177847km²) భూమి, 1,231 చదరపు మైళ్ల (3,188km²) జల భాగం ఉంది.[15] ఈ రాష్ట్రం సరిహద్దు ఖండంపై ఉన్న ఆరు రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా, 48 రాష్ట్రాల భౌగోళిక కేంద్రానికి సమీపంలోని గ్రేట్ ప్లెయిన్స్‌లో (విశాల మైదానాలు) పాక్షిక భాగంగా ఉంది. దీనికి తూర్పున అర్కాన్సాస్ మరియు మిస్సౌరీ రాష్ట్రాలు, ఉత్తరంవైపు కాన్సాస్, వాయువ్యంవైపు కొలరెడో, సుదూర పశ్చిమాన న్యూ మెక్సికో, దక్షిణాన మరియు సమీప-పశ్చిమాన టెక్సాస్ రాష్ట్రాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
నైసర్గిక స్వరూపం

గల్ఫ్ ఆఫ్ మెక్సికో పరీవాహక ప్రాంతాల మధ్య ఉండే ప్రదేశంలోని ఓజార్క్ పీఠభూమి మరియు గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ మధ్య ఓక్లహోమా ఉంది,[16] ఇది సాధారణంగా పశ్చిమ సరిహద్దుల్లోని ఎత్తైన ప్రదేశాల (మైదానాలు) నుంచి నైరుతీ సరిహద్దులోని బురద నేలలు (పుంజ నేలలు)వైపుకు వాలివుంటుంది .[17][18] ఈ రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంగా పరిగణించబడుతున్న బ్లాక్ మెసా సముద్రమట్టానికి 4,973 అడుగుల (1,516 m) ఎత్తులో ఉంటుంది, రాష్ట్ర వాయువ్య మూల భాగానికి సమీపంలో ఓక్లహోమా పాన్‌హాండిల్‌లో ఈ ఎత్తైన ప్రదేశం ఉంది. రాష్ట్రంలో అతి పల్లపు ప్రదేశం ఆగ్నేయ సరిహద్దులోని ఐడాబెల్, ఓకే పట్టణం సమీపంలో లిటిల్ రివర్‌పై (చిన్న నది) ఉంది, సముద్ర మట్టంతో పోలిస్తే ఈ ప్రదేశం 289 అడుగుల (88 m) దిగువన ఉంది.[19]

అత్యంత భౌగోళిక వైవిధ్యం కలిగిన రాష్ట్రాల్లో ఒకదానిగా పరిగణించబడుతున్న ఓక్లహోమా 10 కంటే ఎక్కువ విలక్షణ పర్యావరణ ప్రాంతాలు కలిగిన నాలుగు రాష్ట్రాల్లో ఒకదానిగా గుర్తింపు పొందింది, దీనిలో మొత్తం 11 పర్యావరణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి - ఇక్కడ ప్రతి చదరపు మైలుకు కనిపించే భౌగోళిక వైవిధ్యం మరో ఇతర రాష్ట్రంలో కనిపించదు.[10] అయితే దీని యొక్క పశ్చిమ మరియు తూర్పు అర్ధ భాగాల భౌగోళిక వైవిధ్యంలో తీవ్రమైన వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి: తూర్పు ఓక్లహోమా ఎనిమిది పర్యావరణ ప్రాంతాలు కలిగివుండగా, దీని యొక్క పశ్చిమ అర్ధభాగంలో మూడు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.[10]

ఓక్లహోమాలో నాలుగు ప్రధాన పర్వత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: అవి అవాచితా పర్వతాలు, అర్క్‌బకిల్ పర్వతాలు, విచితా పర్వతాలు, మరియు ఓజార్క్ పర్వతాలు.[17] రాకీ పర్వతాలు మరియు అప్పాలాచీయన్స్ మధ్య ఉన్న ఒకేఒక్క ప్రధాన పర్వత ప్రాంతంగా ఈ రాష్ట్రంలోని U.S. అంతర్గత ఎత్తైన భూభాగ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓజార్క్ మరియు అవాచితా పర్వతాలు గుర్తించబడుతున్నాయి.[20] ఉత్తర-మధ్య ఓక్లహోమాలోని ఫ్లింట్ కొండ శ్రేణుల్లో భాగంగా ఉన్న, రాష్ట్ర ఆగ్నేయ సరిహద్దులోని కావానల్ హిల్‌ను ఓక్లహోమా పర్యాటకం & రీక్రియేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్ ప్రపంచంలో అత్యంత ఎత్తైన కొండగా గుర్తిస్తుంది; ఇది 1,999 అడుగుల (609) ఎత్తు కలిగివుండటం వలన ఒక అడుగు తేడాతో ఇది పర్వతంగా పరిగణించబడటం లేదు.[21]
రాష్ట్రంలోని వాయువ్య మూలన ఉన్న పాక్షిక మెట్టభూములు గల ఎత్తైన మైదానాలు కొన్ని సహజ అడవులు
ఉన్నాయి. ఓక్లహోమాలో ఈ ప్రాంతం అక్కడక్కడా లోతైన లోయలు మరియు గ్లాస్ మౌంటైన్స్ మాదిరి సానువు శ్రేణులతో జారిపోయే మరియు సమతల భూదృశ్యం ఉంటుంది. వాయువ్య ఓక్లహోమాలోని పాక్షిక మైదానాల్లో అక్కడక్కడా అంటెలోప్ కొండలు మరియు విచితా పర్వతాలు వంటి చిన్న పర్వత శ్రేణులు ఉన్నాయి, రాష్ట్రం యొక్క మధ్య భాగం స్థిత్యంతరిత ప్రేరీలు మరియు అడవులు ఉంటాయి. రాష్ట్రం యొక్క తూర్పు భాగంలో పశ్చిమ నుంచి తూర్పువైపుకు ఓజార్క్ మరియు అవాచితా పర్వతాలు విస్తరించివున్నాయి, తూర్పువైపుకు వచ్చే కొద్ది వీటి ఎత్తు పెరుగుతూ ఉంటుంది.[18][22] 500లకుపైగా మడుగులు మరియు నదులు ఓక్లహోమా జలమార్గాలుగా ఉన్నాయి, వీటిలో 200 జలాశయాలు ఆనకట్టల ద్వారా సృష్టించబడ్డాయి, దేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో కృత్రిమ జలాశయాలు కలిగిన రాష్ట్రంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.[21] రాష్ట్రంలో ఎక్కువ ప్రాంతం రెడ్ మరియు అర్కాన్సాస్ నదులకు చెందిన రెండు పరీవాహ ప్రాంతాల్లో ఉంది, లీ మరియు లిటిల్ నదులకు కూడా గణనీయమైన పరీవాహ ప్రాంతం ఉంటుంది.[22]
వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం

ఓక్లహోమాలో 24 శాతం భూభాగం అడవులతో నిండివుంది[21] ప్రేరీ గడ్డిభూములు కురచగడ్డి, మిశ్రమ-గడ్డితో ఉంటాయి, రాష్ట్రం యొక్క మధ్య మరియు పశ్చిమ భాగాల్లోని పొడవైన గడ్డి ప్రేరీలు విస్తృతమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలకు ఆశ్రయం ఇస్తున్నాయి, పంటభూమిని కూడా ఎక్కువగా స్థానిక గడ్డి జాతులు ఆక్రమించాయి.[23] రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ ప్రాంతాల్లో వర్షాభావం ఉండే ప్రదేశాల్లో, పొట్టిగడ్డి భూములతో కూడిన ప్రేరీలు మరియు పొదలతో నిండిన భూములు ప్రధాన పర్యావరణ వ్యవస్థలుగా ఉన్నాయి, సుదూర పశ్చిమ ప్రాంతాల్లోని నదులకు సమీపంలో మరియు మడుగుల్లో పిన్యోన్ పైన్‌లు (దేవదారు చెట్లు), రెడ్ సెడార్ (జునిపెర్‌లు) మరియు పాండెర్‌రోసా పైన్‌లు పెరుగుతాయి.[23] బురద నేలలు, సైప్రస్ (తమాల వృక్షం) అడవులు మరియు పొట్టిఆకులు ఉన్న దేవదారు చెట్లు, లోబ్లోల్లీ పైన్ (ఒకరకమైన దేవదారు చెట్లు) మిశ్రమాలు మరియు ఆకురాల్చే అడవులు రాష్ట్రంలోని దక్షిణ భాగంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి, పోస్ట్ ఓక్, ఎల్మ్, వైట్ సెడార్ (థుజా) (తెల్ల దేవదారు చెట్లు) మరియు పైన్ (దేవదారు)లతో నిండిన అడవులు ఉత్తర ఓక్లహోమాలో విస్తృతంగా ఉన్నాయి.[22][23][24]
రాష్ట్రంలో తెల్లని తోక కలిగిన జింకలు, ఉత్తర అమెరికా తోడేళ్లు, బాబ్‌క్యాట్‌లు (పిల్లజాతి జంతువులు), కణిత వంటి జంతువులు మరియు పురీడు పిట్ట, పావురాలు, కార్డినళ్లు, బాల్డ్ ఈగిల్స్ (ఒకరకమైన డేగలు), ఎర్రటి తోకలు ఉన్న గద్దలు మరియు పీసాంట్‌లు (నేలనెమలి వంటి ఒక పక్షి) వంటి పక్షులు ఈ రాష్ట్రంలో కనిపిస్తాయి. ప్రేరీ పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో, అమెరికన్ అడవిదున్నలు, పెద్ద ప్రేరీ-కోళ్లు, బాడ్జెర్ (కుక్క మరియు పంది పోలికలతో ఉండే ఒక జంతువు) మరియు కవచమృగాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి, ప్రేరీ డాగ్ ఆవాసాలుగా ఉన్న దేశంలో అతిపెద్ద ప్రాంతాలు ఈ రాష్ట్రం యొక్క కాడ భాగంలోని కురచగడ్డితో నిండిన ప్రేరీల్లో ఉన్నాయి. ప్రేరీ నుంచి అటవీ భూములకు బదిలీ అయ్యే క్రమం కలిగిన మధ్య ఓక్లహోమా ప్రాంతాన్ని క్రాస్ టింబర్స్ అనే పేరుతో సూచిస్తారు, ఈ ప్రాంతంలో 351 రకాల వెన్నెముక జీవులు నివసిస్తున్నాయి. అవాచితా పర్వతాలు నలుపు లేడి, ఎర్ర నక్క, బూడిద రంగు నక్క మరియు రివర్ అటెర్ (నీటిలో ఉండే కుక్కను పోలిన ఒక క్షీరదం) వంటి జంతువులకు ఆవాసంగా ఉన్నాయి, దక్షిణ ఓక్లహోమాలో మొత్తం 328 రకాల వెన్నెముక జాతులతో కలిసి ఇవి కూడా నివసిస్తున్నాయి. దక్షిణ ఓక్లహోమాలో అమెరికన్ ఎలిగేటర్ (మొసలి)లు కూడా కనిపిస్తాయి.[23]
పరిరక్షక భూములు

ఓక్లహోమాలో 50 రాష్ట్ర పార్కులు,[25] ఆరు జాతీయ పార్కులు లేదా పరిరక్షక ప్రాంతాలు,[26] రెండు జాతీయ పరిరక్షక అడవులు లేదా గడ్డిభూములు,[27] మరియు వన్యప్రాణి సంరక్షణ మరియు పరిరక్షణ ప్రాంతాల వ్యవస్థ ఉన్నాయి. అవాచితా నేషనల్ ఫారెస్ట్ పశ్చిమ ప్రాంతాలతోపాటు, రాష్ట్రంలోని 10 మిలియన్ ఎకరాల (40,000km²) అటవీ భూమిలో ఆరు శాతం ప్రభుత్వ భూమిగా ఉంది,[24] ఈ నేషనల్ ఫారెస్ట్ దక్షిణ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అతిపెద్ద మరియు అతి పురాతన అటవీ ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతుంది.[28] ఉత్తర-మధ్య ఓక్లహోమాలోని 39,000 ఎకరాల (158km²) పొడవైన గడ్డితో నిండిన ప్రేరీ పరిరక్షక ప్రాంతం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద పరిరక్షక పొడవైన గడ్డితో కూడిన ప్రేరీగా గుర్తించబడుతుంది, మాజీ భూభాగ ప్రాంతంలో ఇప్పుడు కేవలం 10 శాతం భూభాగాన్ని మాత్రమే కలిగివున్న ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఇది భాగంగా ఉంది, దీని యొక్క మాజీ భూభాగం 14 రాష్ట్రాల్లో విస్తరించివుంది.[29] అంతేకాకుండా, దక్షిణ ఓక్లహోమాలోని ప్రేరీ ప్రాంతంలో బ్లాక్ కెటిల్ నేషనల్ గ్రాస్‌ల్యాండ్ 31,300 ఎకరాల్లో (127km²) విస్తరించివుంది.[30] అతి పురాతన మరియు అతిపెద్ద తొమ్మిది జాతీయ వన్యప్రాణి శరణాలయాల్లో ఒకటైన విచితా పర్వతాల వన్యప్రాణి శరణాలయం ఈ రాష్ట్రంలో ఉంది[31] దీనిని 1901లో ఏర్పాటు చేశారు, దీని విస్తీర్ణం 59,020 ఎకరాలు (238.8km²).[32] ఓక్లహోమాలో సమాఖ్య సంరక్షక పార్కు లేదా వినోద ప్రదేశాల్లో, చికాసావ్ నేషనల్ రీక్రియేషన్ ఏరియా అతిపెద్దగా గుర్తించబడుతుంది, దీని విస్తీర్ణం 9,898.63 ఎకరాలు (18km²).[33] శాంతా ఫె మరియు ట్రయిల్ ఆఫ్ టియర్స్ జాతీయ చారిత్రాత్మక ప్రదేశం, పోర్ట్ స్మిత్ మరియు వాషితా బాటిల్‌ఫీల్డ్ జాతీయ చారిత్రాత్మక ప్రదేశాలు మరియు ఓక్లహోమా సిటీ నేషనల్ మెమోరియల్‌లను ఇతర సమాఖ్య పరిరక్షక ప్రదేశాలుగా చెప్పవచ్చు.[26]
వాతావరణం
ఓక్లహోమా సమశీతోష్ణ ప్రాంతంలో ఉంది, అప్పుడప్పుడు తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రతలు మరియు ఖండసంబంధ వాతావరణంలో సాధారణమైన అవపాతనం ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.[34] రాష్ట్రంలో ఎక్కువ ప్రాంతం టోర్నడో అల్లీగా (గాలివానలు ఎక్కువగా సంభవించే ప్రాంతం) తెలిసిన ప్రాంతంలో ఉంది, కఠినమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించే చల్లటి మరియు వెచ్చటి గాలి చయాల మధ్య తరచూ సంఘర్షణలు గాలివానలు ఎక్కువగా సంభవించేందుకు కారణమవుతున్నాయి.[19] ఏడాదికి సగటున 54 గాలివానలు ఈ రాష్ట్రాన్ని తాకుతుంటాయి-ప్రపంచంలో గాలివానలు (సుడిగాలి తుఫానులు) అత్యధికంగా సంభవించే ప్రదేశాల్లో ఇది కూడా ఒకటి.[35] ఉష్ణోగ్రతల మరియు గాలుల మధ్య తీవ్రత ఎక్కువగా ఉన్న మండలాల మధ్య ఉండటంతో, రాష్ట్రంలోని వాతావరణ పరిస్థితుల్లో విస్తృతమైన వైవిధ్యం ఉంటుంది, అతి సమీపంలోని ప్రాంతాల మధ్య కూడా ఈ వైవిధ్యం కనిపిస్తుంటుంది.[19]

ఓక్లహోమా తూర్పు ప్రాంతంలోని ఆర్ద్రత ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం (కోపెన్ Cfa ) గల్ఫ్ ఆఫ్ మెక్సికో (మెక్సికో తీరం) నుంచి తేమను తీసుకొచ్చే దక్షిణ పవనాలతో తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతుంది, అయితే కాడ భాగంలోని ఎత్తైన మైదానాల్లోని పాక్షిక-నిర్జల మండలం (కోపెన్ BSk ) మరియు లాటన్ పశ్చిమంవైపు నుంచి ఉన్న ఇతర పశ్చిమ ప్రాంతాలను చాలా అరుదుగా దక్షిణంవైపు నుంచి వచ్చే పవనాలు తాకుతుంటాయి.[34] అవపాతనం మరియు ఉష్ణోగ్రతలు తూర్పు నుంచి పశ్చిమంవైపుకు తదనుగుణంగా తగ్గుతుంటాయి, ఆగ్నేయ ప్రాంతాల్లో వార్షిక ఉష్ణోగ్రతల సగటు 62 °F (17 °C) వద్ద, వార్షిక వర్షపాతం 56 inches (1,420mm) వద్ద ఉంటాయి, ఇధిలా ఉంటే కాడ భాగంలోని ప్రాంతాల్లో సగటు ఉష్ణోగ్రత 58°F (14°C), వార్షిక వర్షపాతం 17 inches (430mm) కంటే తక్కుగా ఉంటుంది.[19] రాష్ట్రం మొత్తం తరచుగా 100°F (38°C) కంటే ఎక్కువ లేదా 0°F (−18°C) కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలను చూస్తుంటుంది, మంచు కురిసే పరిమాణం దక్షిణ భాగంలో 4 inches (10cm) కంటే తక్కువగా, కాడభాగంలోని కొలరెడో సరిహద్దు ప్రాంతం వద్ద 20 inches (51cm) కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంటుంది.[19] నేషనల్ వెదర్ సర్వీస్‌లో భాగమైన నేషనల్ స్ట్రోమ్ ప్రిడిక్షన్ సెంటర్ ఈ రాష్ట్రంలోని నోర్మాన్‌లో ఉంది.[36]

చరిత్ర

మంచు యుగం చివరి దశలో స్థానిక ప్రజలు ఓక్లహోమా గుండా ప్రయాణించినట్లు ఆధారం ఉంది,[39] అయితే మొదటి మానవ సమూహ శాశ్వత నివాసాలుగా పరిగణించబడుతున్న దిబ్బలు-లాంటి నిర్మాణాలు సుమారుగా 850 మరియు 1450 AD మధ్యకాలంలో ఏర్పాటయ్యాయని తెలుస్తోంది.[40][41] స్పెయిన్‌కు చెందిన ఫ్రాన్సిస్కో వాస్కెజ్ డి కోరోనాడో 1541లో ఈ రాష్ట్రం గుండా ప్రయాణించాడు,[42] అయితే ఫ్రెంచ్ అన్వేషకులు 1700 కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు[43], 1803 వరకు ఇది ఫ్రెంచ్ పాలనలో ఉంది, ఈ ఏడాది లూసియానా కొనుగోలులో మిస్సిసిపీ నది పశ్చిమంవైపు ఉన్న ఫ్రెంచ్ భూభాగాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ కొనుగోలు చేసింది.[42]

19వ శతాబ్దం సందర్భంగా, వేలాది మంది స్థానిక అమెరికన్లను ఉత్తర అమెరికావ్యాప్తంగా తమ పురాతన భూభాగం నుంచి బహిష్కరించారు, వీరిని ప్రస్తుత-రోజు ఓక్లహోమా మరియు పరిసర ప్రాంతాలకు తరలించారు. అమెరికన్ల బహిష్కరణ విధానంలో అత్యంత ప్రధాన జాతులుగా పరిగణించబడుతున్న దక్షిణాదిలోని "ఐదు నాగరిక తెగలు" స్థానచలనం పొందాయి, చోక్టావ్ తెగ తొలగింపులు సందర్భంగా 1831లో ట్రయిల్ ఆఫ్ టియర్స్‌గా గుర్తించబడుతున్న ఒక దురాగతం మొదలైంది. ఇతర స్థానిక అమెరికన్లను కూడా చేర్చి సరిహద్దులకు పునర్నిర్వచనం చెప్పిన అమెరికా సవరణ విధానం అమల్లోకి వచ్చే వరకు ఓసాజ్ మరియు క్వాపావ్ తెగల చేత అప్పటికే ఆక్రమించబడిన భూభాగం చోక్టావ్ జాతిగా పిలువబడింది. 1890నాటికి, 30కిపైగా అమెరికన్ జాతులు మరియు తెగలు ఇండియన్ భూభాగం లేదా "ఇండియన్ కంట్రీ"లో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి.[44]
1866 మరియు 1899 మధ్యకాలంలో,[42] టెక్సాస్‌లోని పశు పెంపక కేంద్రాలు ఆహారం కోసం సకాలంలో సరఫరా చేసే తూర్పు ప్రాంత నగరాలు మరియు కాన్సార్‌లోని రైలురోడ్డు మార్గాలపై ఆధారపడ్డాయి. కౌబాయ్‌లు (పశువులు పెంచే వ్యక్తులు) వారి ఉత్పత్తిని ఉత్తర ప్రాంతానికి తీసుకెళ్లడం లేదా ఇండియన్ భూభాగంలో అక్రమంగా స్థిరపడటం చేయడంతో పశు జాడలు లేదా పశు పెంపక కేంద్రాలు అభివృద్ధి చెందాయి.[42] 1881లో, పశ్చిమ సరిహద్దులోని ఐదు ప్రధాన పశు జాడల్లో నాలుగు ఇండియన్ భూభాగం గుండా ప్రయాణించాయి.[45] ఇండియన్ భూభాగంలో స్థిరనివాసాలు ఏర్పరుచుకున్న శ్వేతజాతీయుల సంఖ్య పెరగడంతో, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల ప్రభుత్వం 1887లో డేవెస్ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చేందుకు కారణమైంది, ఈ చట్టం వ్యష్టి తెగల యొక్క భూములను వ్యష్టి కుటుంబాల భూ కేటాయింపులుగా విభజించింది, స్థానిక అమెరికన్లలో వ్యవసాయం మరియు వ్యక్తిగత భూ యాజమాన్యాన్ని ప్రోత్సహించింది, అయితే భూమి హక్కులను సమాఖ్య ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. ఈ ప్రక్రియలో, ఇండియన్ల చేతిలోని భూమిలో సుమారుగా సగభాగం బయటి ప్రజలు కోసం మరియు రైలురోడ్డు కంపెనీల కొనుగోళ్లు కోసం స్వీకరించబడింది.[46]

కొన్ని భూభాగాలను నివాసాలు ఏర్పరుచుకునేందుకు ప్రజలను అనుమతిస్తూ 1889నాటి ల్యాండ్ రన్‌తోపాటు ప్రధాన ల్యాండ్ రన్‌లు నిర్వహించారు. సాధారణంగా, నివాసాలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలనుకునే వారికి మొదట వచ్చినవారి మొదట అందజేసే ప్రాతిపదికన భూమిని కేటాయించారు.[47] దీనికి అనుమతించకముందు సరిహద్దును దాటి భూభాగంలోకి ప్రవేశించి నిబంధనలు అతిక్రమించినవారు త్వరలోనే (సూనర్) సరిహద్దును దాటుతున్నట్లు చెప్పబడింది, ఈ పదం నుంచి సూనర్స్ అనే పదం పుట్టుకొచ్చింది, చివరకు ఇది రాష్ట్రం యొక్క అధికారిక మారుపేరుగా మారింది.[48]
ఈ భూభాగాన్ని ఒక రాష్ట్రంగా మార్చే అధికారిక బృందాలు 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొదలయ్యాయి, ఆ సమయంలో కర్టిస్ చట్టం ఇండియన్ భూభాగంలో ఇండియన్ తెగల భూముల అపహరణను ప్రోత్సహించింది. ఓక్లహోమా పేరుతో మొత్తం-ఇండియన్ రాష్ట్రాన్ని సృష్టించేందుకు ప్రయత్నాలు, సెక్వోయా పేరుతో మొత్తం-భారత రాష్ట్రాన్ని సృష్టించేందుకు తరువాత జరిగిన ప్రయత్నం విఫలమయ్యాయి, అయితే 1905లో సెక్వోయా రాష్ట్రహోదా సదస్సు చివరకు ఓక్లహోమా రాష్ట్రహోదా సదస్సుకు పునాదులు సృష్టించింది,.దీని తరువాత రెండేళ్లకు రాష్ట్ర ఏర్పాటు జరిగింది.[49] 1907 నవంబరు 16న, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో 46వ రాష్ట్రంగా ఓక్లహోమా ఏర్పాటయింది.

కొత్త రాష్ట్రం వృద్ధి చెందుతున్న చమురు పరిశ్రమకు ప్రధాన కేంద్రంగా అవతరించింది, చమురు క్షేత్రాలు కనిపెట్టడంతో పట్టణాలు జనాభాపరంగా మరియు సంపదపరంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందాయి. చివరకు 20వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం తుల్సా చివరకు ప్రపంచ చమురు రాజధానిగా గుర్తించబడింది, రాష్ట్ర ప్రారంభ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధికి చమురు పెట్టుబడులు బాగా ఊతం ఇచ్చాయి.[50] 1927లో, ఫాదర్ ఆఫ్ ది రూట్ 66గా గుర్తించబడుతున్న ఓక్లహోమా వ్యాపారవేత్త సైరస్ ఎవెరీ U.S. రూట్ 66ను సృష్టించేందుకు ఒక ప్రచార కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాడు. అమరిల్లో, టెక్సాస్ నుంచి ఓక్లహోమాలోని తుల్సా వరకు రహదారి యొక్క విశాలతను ఉపయోగించుకొని, 66వ రహదారి అసలు భాగాన్ని నిర్మించేందుకు, ఎవెరీ U.S. హైవే 66 సంఘాన్ని సృష్టించేందుకు నేతృత్వం వహించాడు, తన సొంత పట్టణం తుల్సాను ఆధారంగా చేసుకొని 66వ రహదారి ప్రణాళికా రచనను ఈ సంఘం పర్యవేక్షించింది.[51]
ఓక్లహోమాకు ఘనమైన ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ చరిత్ర కూడా ఉంది. ఈ రాష్ట్రంలో అనేక నల్లజాతీయుల పట్టణాలు ఉన్నాయి, ఇవి 1900వ దశకం ప్రారంభంలో పుట్టుకొచ్చాయి, పొరుగు రాష్ట్రాల నుంచి, ముఖ్యంగా కాన్సాస్ నుంచి నల్లజాతీయులు తరలిరావడంతో ఇవి ఏర్పాటయ్యాయి. ఎడ్వర్డ్ P. మెక్‌కేబ్ అనే రాజకీయ నాయకుడు ఇండియన్ భూభాగానికి అనేక నల్లజాతీయుల వలసలను ప్రారంభించాడు. ఓక్లహోమాను ఒక నల్లజాతీయుల మెజారిటీ రాష్ట్రంగా మార్చేందుకు అప్పటి అధ్యక్షుడు థియోడోర్ రూజ్‌వెల్ట్‌తో మాట్లాడటానికి ఎడ్వర్డ్ P. మెక్‌కేబ్ వాస్తవానికి ఈ వలసలను ఆధారంగా చేసుకున్నాడు. మొత్తం నల్లజాతీయుల పట్టణాల్లో అనేక పట్టణాలు ఇఫ్పుడు దెయ్యపు పట్టణాలుగా (జన సంచారం లేని పట్టణాలు) ఉన్నాయి. బోలే మరియు లాంగ్‌స్టోన్ (చారిత్రాత్మక నల్లజాతీయ విశ్వవిద్యాలయం లాంగ్‌స్టోన్ యూనివర్శిటీ ఉన్న ప్రదేశం) ఇప్పటికీ అభివృద్ధి పథంలో కొనసాగుతున్నాయి.
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, జిమ్ క్రౌ చట్టాలు, కు క్లక్స్ క్లాన్ రాష్ట్రవ్యాప్త ఉనికి కలిగివున్నప్పటికీ, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అత్యంత సంపన్న ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ సమూహాల్లో ఒకటైన గ్రీన్‌వుడ్‌కు తుల్సా ఆవాసంగా ఉంది,[52] అయితే 1921లో మాత్రం తుల్సా జాతి అల్లర్లకు ఇది వేదికగా ఉంది. అమెరికా చరిత్రలో జాతిసంబంధ హింసాకాండలో భారీ నష్టం జరిగిన సంఘటనల్లో ఒకటి రాష్ట్రంలో చోటుచేసుకుంది, పదహారు గంటలపాటు ఇక్కడ జరిగిన అల్లర్లలో 35 నగర బ్లాక్‌లు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి, ఇందులో $1.8 మిలియన్ల ఆస్తినష్టంతోపాటు, 300 మందికిపైగా పౌరులు మరణించారు.[53] 1920వ దశకం చివరి కాలానికి, రాష్ట్రంలోకు క్లక్స్ క్లాన్ ప్రభావం బాగా క్షీణించింది.[54]
1930వ దశకం సందర్భంగా, రాష్ట్రంలోని ప్రాంతాలు పేలవమైన వ్యవసాయ పద్ధతులు, కరువు మరియు పెను గాలుల కారణంగా ఇబ్బందికర పరిణామాలు ఎదుర్కోవడం ప్రారంభమైంది. డస్ట్ బౌల్‌గా గుర్తించబడే, కాన్సాస్, టెక్సాస్, న్యూ మెక్సికో, వాయువ్య ఓక్లహోమా ప్రాంతాలు సుదీర్ఘకాలంపాటు అతికొద్ది వర్షపాతం మాత్రమే నమోదవడం, అసాధారణ అధిక ఉష్ణోగ్రతల వలన తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి, దీని వలన వేలాది మంది రైతులు పేదరికం కోరల్లో చిక్కుకున్నారు, ఈ పరిస్థితులు పశ్చిమ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని సారవంతమైన భూములు ఉన్న ప్రాంతాలకు వీరి వలసలను ప్రోత్సహించాయి.[55] 1950తో ముగిసిన ఇరవై ఏళ్ల కాలంలో, ఈ రాష్ట్ర జనాభాలో చారిత్రాత్మక క్షీణత కనిపించింది, ఈ కాలంలో జనాభా 6.9 శాతం క్షీణించింది. దీనికి స్పందనగా, మట్టి మరియు నీటి సంరక్షణలో చేపట్టిన నాటకీయ చర్యలు భారీ వరద నియంత్రణ వ్యవస్థలు మరియు ఆనకట్టలు, వందలాది జలాశయాలు మరియు మానవ-నిర్మిత సరస్సుల నిర్మాణానికి దారితీశాయి. 1960వ దశకంనాటికి, 200లకుపైగా సరస్సులు సృష్టించబడ్డాయి, దేశంలోనే అత్యధిక సంఖ్యలో ఇక్కడ సరస్సులు నిర్మించారు.[10][56]
1995లో, ఓక్లహోమా సిటీ ఒక తీవ్రవాద చర్యకు వేదికైంది, అమెరికా చరిత్రలో జరిగిన అతిదారుణ తీవ్రవాద చర్యల్లో ఇది కూడా ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. 1995 ఏప్రిల్ 19న ఓక్లహోమా సిటీలో జరిగిన బాంబు దాడిలో 19 మంది బాలలతోపాటు, మొత్తం 168 మంది మృతి చెందారు, ఆల్‌ఫ్రెడ్ P. ముర్రా ఫెడరల్ బిల్డింగ్ వెలుపల పేలుడు పదార్థాన్ని పేల్చడం ద్వారా తిమోతీ మెక్‌వీగ్ మరియు టెర్రీ నికోల్స్ అనే ఇద్దరు వ్యక్తులు ఈ దుశ్చర్యకు పాల్పడ్డారు. తిమోతీ మెక్‌వీగ్‌కు తరువాత మరణ శిక్ష విధించబడింది, విష ఇంజెక్షన్‌తో అతడికి మరణ శిక్ష అమలు చేశారు, అతని సహచరుడు టెర్రీ నికోల్స్ మొదటి తరగతి హత్యా నేరంలో 161సార్లు దోషిగా పరిగణించబడ్డాడు, అతడికి పెరోల్ పొందే అవకాశం లేకుండా యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించారు.[57]
ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఏవియేషన్, ఎనర్జీ, ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ ఎక్విప్‌మెంట్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు టెలీకమ్యూనికేషన్స్ రంగాల్లో ఉనికి కలిగివున్న ఓక్లహోమా సహజవాయువు, విమానాలు మరియు ఆహార ఉత్పత్తికి ప్రధాన కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది.[4] దేశంలో సహజవాయువును అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేస్తున్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా రెండో స్థానంలో ఉంది,[58] వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల రాష్ట్రాల్లో 27వ స్థానంలో, గోధుమ ఉత్పత్తిలో 5వ స్థానంలో ఉంది.[59] నాలుగు ఫార్చూన్ 500 కంపెనీలు మరియు మూడు ఫార్చూన్ 1000 కంపెనీలకు ఓక్లహోమాలో ప్రధాన కార్యాలయాలు ఉన్నాయి,[60] అంతేకాకుండా దేశంలో వ్యాపారానికి అత్యంత అనుకూలమైన రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది,[61] 2007లో 7వ అతి-తక్కువ పన్ను భారం కలిగిన రాష్ట్రంగా ఉంది.[62] 2000 నుంచి 2006 వరకు, ఓక్లహోమా యొక్క స్థూల జాతీయోత్పత్తి 50 శాతం వృద్ధి చెందింది, దేశంలో ఇది ఐదో అత్యధిక వృద్ధి రేటు కావడం గమనార్హం. 2005 మరియు 2006 మధ్యకాలంలో ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న GDPతో ఉంది, ఇది 10.8 శాతం వృద్ధితో $122.5 నుంచి $134.6 బిలియన్లకు పెరిగింది,[6] దీని యొక్క తలసరి స్థూల జాతీయోత్పత్తి 5.9 శాతం వృద్ధితో 2006లో $36,364 నుంచి 2007లో $38,516కి పెరిగింది, దేశంలో మూడో-వేగవంతమైన వృద్ధి రేటు ఇదే కావడం గమనార్హం. 2007లో దీని యొక్క తలసరి GDP మొత్తం రాష్ట్రాల జాబితాలో 41వ స్థానంలో నిలిచింది.[63] చారిత్రాత్మకంగా చమురు రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఆధిపత్యం చెలాయించినప్పటికీ, 1980 మరియు 2000 సంవత్సరాల మధ్య ఇంధన పరిశ్రమలో నమోదయిన పతనం 90,000 ఇంధన ఆధారిత ఉద్యోగాలు కోల్పోవడానికి దారితీసింది, ఈ పరిణామం స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా నష్టపరిచింది.[64] 2005లో ఓక్లహోమా ఆర్థిక వ్యవస్థలో చమురు రంగానికి 17 శాతం వాటా ఉంది,[65] 2007లో రాష్ట్ర చమురు పరిశ్రమలో ఉద్యోగాల సంఖ్యను కంటే ఐదు ఇతర పరిశ్రమల్లో ఉద్యోగాల సంఖ్యలు అధిగమించాయి.[66]
జనవరి 2010నాటికి, రాష్ట్రంలో నిరుద్యోగ రేటు 6.7% వద్ద ఉంది.[67]
పరిశ్రమ
2007 ప్రారంభంలో, ఓక్లహోమాలో 1.7 మిలియన్ల పౌర కార్మిక శక్తి ఉంది, వీరిలో వ్యవసాయేతర ఉపాధి పొందుతున్నవారి సంఖ్య సుమారుగా 1.6 మిలియన్లు ఉంది.[66] ప్రభుత్వ రంగం ఎక్కువ ఉద్యోగాలు కల్పిస్తోంది, 2007లో ప్రభుత్వం 326,000 ఉద్యోగాలు సృష్టించింది, దీని తర్వాత రవాణా, వినియోగ రంగం 285,000 ఉద్యోగాలు కల్పించింది, విద్య, వ్యాపారం మరియు ఉత్పాదక రంగాలు వరుసగా 191,000, 178,000, మరియు 151,000 ఉద్యోగాలు సృష్టించాయి.[66] రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద పరిశ్రమల్లో, ఏరోస్పేస్ రంగం ఏడాదికి $11 బిలియన్ల ఆదాయాన్ని సృష్టిస్తుంది.[61] ప్రపంచంలో అతిపెద్ద విమాన నిర్వహణా కేంద్రంగా తుల్సా గుర్తింపు పొందింది, ఇది అమెరికన్ ఎయిర్‌లైన్స్ అంతర్జాతీయ నిర్వహణ మరియు సాంకేతిక కార్యకలాపాల ప్రధానకేంద్రంగా ఉంది.[68] మొత్తంమీద, ఓక్లహోమా పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో ఏరోస్సేస్ రంగానికి 10 శాతం వాటా ఉంది, ఎక్కువగా ఏరోస్పేస్ ఇంజిన్లు తయారు చేస్తున్న మొదటి పది రాష్ట్రాల్లో ఇది కూడా ఒకటి.[4] అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల మధ్యభాగంలో ఉండటంతో, ఓక్లహోమా దేశంలోని అగ్రశ్రేణి సరుకు రవాణా కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఉంది, చర్మ-సంబంధ పరిశోధనల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.[61] ఉత్తర అమెరికాలో అత్యధిక స్థాయిలో టైర్లు తయారు చేస్తున్న రాష్ట్రంగా కూడా ఇది పరిగణించబడుతుంది, దేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న బయోటెక్నాలజీ పరిశ్రమల్లో ఒకటి ఈ రాష్ట్రంలోనే ఉంది.[61] 2005లో, ఓక్లహోమా ఉత్పాదక రంగం యొక్క అంతర్జాతీయ ఎగుమతుల విలువ $4.3 బిలియన్లకు చేరుకుంది, దీనికి ఆర్థిక ప్రభావంలో 3.6 శాతం వాటా ఉంది.[69] టైర్ల తయారీ, మీట్ ప్రాసెసింగ్, చమురు మరియు ఎయిర్ కండీషనర్ తయారీ పరిశ్రమలు రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద ఉత్పాదక రంగ పరిశ్రమలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.[70]
శక్తి

ఓక్లహోమా దేశంలో రెండో-అతిపెద్ద సహజ వాయువు ఉత్పత్తిదారుగా మరియు ఐదో-అతిపెద్ద ముడి చమురు ఉత్పాదక రాష్ట్రంగా ఉంది, అత్యధిక సంఖ్యలో క్రియాశీల డ్రిల్లింగ్ రిగ్‌లు కలిగిన రాష్ట్రాల్లో ఇది రెండో స్థానంలో ఉంది,[71] మరియు ముడి చమురు నిక్షేపాలపరంగా ఐదో స్థానంలో ఉంది.[72] 2005లో వ్యవస్థాపిత వాయు శక్తి సామర్థ్యంలో రాష్ట్రం ఐదో స్థానంలో ఉంది,[73] పునరుత్పాదక శక్తి వినియోగం విషయంలో మాత్రం ఓక్లహోమా అట్టడుగు స్థానంలో ఉంది, 2002లో రాష్ట్రంలోని 96 శాతం విద్యుత్ పునరుత్పాదకేతర వనరుల నుంచి సృష్టించబడింది, దీనిలో 64 శాతం విద్యుత్ బొగ్గు నుంచి, 32 శాతం సహజవాయువు నుంచి ఉత్పత్తి చేయబడింది.[74] 2006లో తలసరి శక్తి వినియోగంలో రాష్ట్రం 11వ స్థానంలో ఉంది,[75] దేశంలో అతితక్కువ ఇంధన వ్యయాలు కలిగిన రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా యొక్క ఇంధన వ్యయాలు 10వ స్థానంలో ఉన్నాయి.[71] మొత్తంమీద, చమురు శక్తి పరిశ్రమకు ఓక్లహోమా యొక్క స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో $23 బిలియన్ల వాటా ఉంది,[65] ఓక్లహోమాలో చమురు-సంబంధ కంపెనీల్లో పనిచేసే ఉద్యోగులు రాష్ట్ర సగటు ఆదాయ శ్రేణి కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఆర్జిస్తున్నారు.[76] 2004లో, రాష్ట్రంలోని మొత్తం 750,000 బావుల్లో, 83,750 వాణిజ్య చమురు బావులు ఉన్నాయి,[65][72] వీటి నుంచి రోజుకు 178 వేల బ్యారెళ్ల ముడి చమురు వెలికితీయబడుతుంది.[72] దేశం యొక్క మొత్తం సహజ వాయువు సరఫరాలో పది శాతం ఓక్లహోమా నుంచి సరఫరా చేయబడుతుంది, దీని విలువ 1.662trillion cubic feet (47.1km3) వద్ద ఉంది.[72]
ఓక్లహోమా సిటీ-ఆధారిత డెవోన్ ఎనర్జీ కార్పొరేషన్, చెసాపీక్ ఎనర్జీ కార్పొరేషన్ మరియు శాండ్‌రిడ్జ్ ఎనర్జీ కార్పొరేషన్‌లను ఫోర్బ్స్ మేగజైన్ దేశంలో అతిపెద్ద ప్రైవేట్ చమురు-సంబంధ కంపెనీలుగా గుర్తించింది,[77] ఓక్లహోమాలోని ఫార్చూన్ 500 సంస్థలన్నీ చమురు-సంబంధ కంపెనీలే కావడం గమనార్హం.[60] 2006లో, అతిపెద్ద ప్రైవేట్ కంపెనీలతో రూపొందించిన ఫోర్బ్స్ జాబితాలో తుల్సా-కేంద్రంగా పనిచేసే సెమ్‌గ్రూప్ 5వ స్థానాన్ని పొందింది, తుల్సా-కేంద్రంగా పనిచేసే మరో సంస్థ క్విక్‌ట్రిప్ 46వ స్థానంలో మరియు ఓక్లహోమా సిటీ-కేంద్రంగా పనిచేసే లవ్స్ ట్రావెల్ స్టాప్స్ & కంట్రీ స్టోర్స్ 2008 నివేదికలో 25వ స్థానంలో నిలిచాయి.[77] తుల్సాకు చెందిన ONEOK మరియు విలియమ్స్ కంపెనీస్ రాష్ట్రంలో వరుసగా అతిపెద్ద మరియు రెండో అతిపెద్ద కంపెనీలుగా ఉన్నాయి, ఫార్చూన్ మేగజైన్ నివేదిక ప్రకారం, చమురు రంగంలో ఇవి దేశంలో రెండో మరియు మూడో-అతిపెద్ద కంపెనీలుగా ఉన్నాయి.[78] దేశ గనులు మరియు ముడి చమురు-ఉత్పాదక పరిశ్రమలో డెవోన్ ఎనర్జీని రెండో అతిపెద్ద కంపెనీగా ఈ మేగజైన్ గుర్తించింది, ఈ రంగంలో చెసాపీక్ ఎనర్జీ ఏడో స్థానంలో నిలిచింది, ఓక్లహోమా గ్యాస్ & ఎలక్ట్రిక్ సంస్థ గ్యాస్ మరియు ఎలక్ట్రిక్ యుటిలిటీ కంపెనీల జాబితాలో 25వ స్థానాన్ని పొందింది.[78]
వ్యవసాయం
అత్యధిక వ్యవసాయ ఉత్పత్తి కలిగిన రాష్ట్రాల్లో 27వ స్థానంలో ఉన్న ఓక్లహోమా పశు ఉత్పత్తిలో ఐదో స్థానంలో మరియు గోధుమ ఉత్పత్తిలో ఐదో స్థానంలో ఉంది.[59][79] అమెరికాలో సుమారుగా 5.5 శాతం పశు మాంసం ఓక్లహోమా నుంచి సరఫరా అవుతుంది, ఇదిలా ఉంటే ఈ రాష్ట్రం నుంచి 6.1 అమెరికా గోధుమ, 4.2 శాతం అమెరికా పంది సంబంధ ఉత్పత్తులు, 2.2 శాతం పాల ఉత్పత్తులు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి.[59] 2005లో రాష్ట్రంలో 83,500 జంతు పెంపక కేంద్రాలు ఉన్నాయి, ఇవి మొత్తం మీద $4.3 బిలియన్ల విలువైన జంతు ఉత్పత్తులు సరఫరా చేస్తున్నాయి మరియు ఒక బిలియన్ డాలర్లకు కొంచెం తక్కువగా పంట ఉత్పత్తితోపాటు, ఈ రంగం మొత్తంమీద రాష్ట్ర స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో $6.1 బిలియన్ల ఆదాయాన్ని సృష్టిస్తోంది.[59] కోళ్లు మరియు పంది పెంపక పరిశ్రమలు వరుసగా రాష్ట్రం యొక్క రెండు మరియు మూడో అతిపెద్ద వ్యవసాయ పరిశ్రమలుగా ఉన్నాయి.[79]
సంస్కృతి

యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెన్సస్ బ్యూరో ఓక్లహోమాను దక్షిణ ప్రాంతంగా పరిగణిస్తుంది,[80] అయితే ఇది వివిధ నిర్వచనాల ప్రకారం పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా మధ్య పశ్చిమ, నైరుతీ మరియు దక్షిణ సాంస్కృతిక ప్రాంతాల్లో భాగంగా ఉంది, సంక్షిప్త భౌగోళిక-సాంస్కృతిక ప్రాంతాల నిర్వచనాల ప్రకారం అయితే, ఇది పాక్షికంగా ఎత్తైన దక్షిణ ప్రాంతాలు మరియు గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ (భారీ మైదానాలు)లో ఉంది.[81] ఓక్లహోమన్లలో ఎక్కువగా జర్మన్, స్కాట్-ఐరిష్ మరియు స్థానిక అమెరికన్ వారసత్వం కలిగిన పౌరులు ఎక్కువగా ఉంటారు,[82] రాష్ట్రంలో 25 వివిధ స్థానిక భాషలు మాట్లాడతారు, దేశంలో మరే ఇతర రాష్ట్రంలోనూ ఇన్ని భాషలు మాట్లాడటం కనిపించదు.[11] ఆరు ప్రభుత్వాలు వివిధ కాలాల్లో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాయి,[83] 67 స్థానిక అమెరికన్ తెగలు ఓక్లహోమాలో ప్రాతినిధ్యం కలిగివున్నాయి,[42] అత్యధిక సంఖ్యలో గిరిజన ప్రధాన కేంద్రాలు మరియు 39 సమాఖ్య గుర్తింపు పొందిన తెగలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.[84] పశ్చిమ రాంచర్లు (పశు పెంపకదారులు), స్థానిక అమెరికన్ తెగలు, దక్షిణాది నుంచి వచ్చి ఇక్కడ స్థిరపడినవారు, తూర్పు ప్రాంత చమురు వ్యాపారులు రాష్ట్రం యొక్క సాంస్కృతిక సిద్ధతను మలిచారు, ఈ రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద నగరాలు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అప్రసిద్ధ సాంస్కృతిక గమ్యస్థానాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.[85][86] ఓక్లహోమా వాసులు సాధారణీకరించిన దక్షిణాది ఆతిథ్య విశిష్ట గుణాలతో అనుబంధం ఉంది - దేశం మొత్తం మీద దాతృత్వానికి సంబంధించి తయారు చేసిన జాబితాలో ఓక్లహోమన్లు లోకోపకార బుద్ధి విషయంలో నాలుగో స్థానంలో నిలిచారు - ఈ రాష్ట్రం ప్రతికూల సాంస్కృతిక సాధారణీకరణంతో అనుబంధం కలిగివుంది, ఇది మొదటిసారి జాన్ స్టెయిన్‌బెక్ నవల 'గ్రేప్స్ ఆఫ్ రాత్ 'తో ఇది వెలుగులోకి వచ్చింది, అవిద్యా, పేదరికంలో మగ్గిన డస్ట్ బౌల్-శకంనాటి రైతులు ఈ నవలలో "ఓకీలు"గా వర్ణించబడ్డారు.[87][88][89] అయితే, ఈ పదాన్ని ఓక్లహోమన్లు సానుకూల పద్ధతిలో ఉపయోగిస్తారు.[88]
కళలు మరియు రంగస్థలం

రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద పట్టణ ప్రాంతాల్లో జాజ్ సంస్కృతి విలసిల్లుతోంది,[91] స్థానిక అమెరికన్లు, మెక్సికన్లు మరియు ఆసియన్లు తమతమ సంస్కృతులకు సంబంధించిన కళలను అభివృద్ధి చేశారు.[92] దక్షిణ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అతిపెద్ద సంప్రదాయ సంగీత వేడుకల్లో ఒకటిగా బార్‌ట్లేవిల్లేలో జరిగిన ఓక్లహోమా మొజార్త్ వేడుక గుర్తింపు పొందింది, ఓక్లహోమా సిటీలో జరిగిన కళా ఉత్సవం దేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ లలిత కళా వేడుకల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[91] బేలెట్‌లో (పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో ఒకరకమైన నృత్య నాటకం) రాష్ట్రానికి ఘనమైన చరిత్ర ఉంది, రాష్ట్రానికి చెందిన స్థానిక అమెరికన్ బేలేరియన్లు ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు పొందారు; వారు వైవోన్నే చౌటీ, సిస్టర్స్ మార్జోరీ మరియు మరియా టాప్‌ఛీప్, రోసెల్లా హైటవర్ మరియు మోసెలైన్ లార్కిన్, ఐదుగురిని కలిపి ఫైవ్ మూన్స్‌గా గుర్తిస్తారు. తుల్తా బేలెట్‌ను న్యూయార్క్ టైమ్స్ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అగ్రశ్రేణి బేలెట్ కంపెనీల్లో ఒకటిగా గుర్తించింది.[91] బేలెరీనా వైవోన్నే చౌటీ మరియు ఆమె భర్త మిగ్వెల్ తెరెఖోవ్ చేత ఓక్లహోమా సిటీ బేలెట్ మరియు యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా డాన్స్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. విశ్వవిద్యాలయ కార్యక్రమం 1962లో మొదలైంది, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో పూర్తిస్థాయిలో మన్ననలు అందుకున్న ఈ తరహా కార్యక్రమాల్లో ఇదే మొదటిది కావడం గమనార్హం.[93][94][95] శాండ్ స్ప్రింగ్స్‌లో, అవుట్‌డోర్ యాంఫీథియేటర్‌ను "డిస్కవరీల్యాండ్!"గా పిలుస్తారు. ఓక్లహోమా సంగీత ప్రపంచానికి అధికారిక ప్రధాన ప్రదర్శనా కేంద్రంగా ఇది పరిగణించబడుతుంది.[96] చారిత్రాత్మకంగా, రాష్ట్రం ది తుల్సా సౌండ్ మరియు వెస్ట్రన్ స్వింగ్ వంటి సంగీత శైలులను సృష్టిచింది, తుల్సాలోని కెయిన్స్ బాల్‌రూమ్ వద్ద ఇవి ప్రసిద్ధిగాంచాయి. "కార్నెగీ హాల్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ స్వింగ్"గా తెలిసిన భవనం,[97] బాబ్ విల్స్ మరియు టెక్సాస్ ప్లేబాయ్స్‌లకు 1930వ దశకంలో ప్రధాన ప్రదర్శనా కేంద్రంగా సేవలు అందించింది.[98] రెడ్ డిర్ట్ సంగీతానికి స్టిల్‌వాటర్ మూల కేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది, దివంగత బాబ్ చైల్డర్స్ ఈ సంగీతానికి విశేష ప్రాచుర్యం కల్పించిన ప్రధాన వ్యక్తిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.
దేశంలో కళలపై తలసరి వ్యయం ఎక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా మధ్య స్థానంలో ఉంది, ఈ విషయంలో రాష్ట్రం 17వ స్థానంలో ఉంది, రాష్ట్రంలో మొత్తం 300 సంగ్రహాలయాలు (మ్యూజియంలు) ఉన్నాయి.[91] తుల్సాలోని ఫిల్‌బ్రూక్ మ్యూజియం అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని మొదటి 50 అగ్రశ్రేణి లలిత కళా సంగ్రహాలయాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, నోర్మాన్‌లోని శ్యామ్ నోబుల్ ఓక్లహోమా మ్యూజియం ఆఫ్ న్యాచురల్ హిస్టరీ దేశంలో విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఉన్న అతిపెద్ద కళా మరియు చారిత్రక సంగ్రహాలయాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది, దీనిలో ఈ ప్రాంతానికి సంబంధించిన సహజ చరిత్ర సంబంధ పత్రాలు ఉన్నాయి.[91] థామస్ గిల్‌క్రీస్ యొక్క సేకరణలు తుల్సాలోని గిల్‌క్రీస్ మ్యూజియంలో ఉన్నాయి, అమెరికా పశ్చిమ ప్రాంత కళలు మరియు కళాకృతులకు సంబంధించి అత్యంత సమగ్రమైన సమాచార సేకరణలను కలిగివున్న ప్రపంచంలో అతిపెద్ద సంగ్రహాలయంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.[99] ప్రపంచంలో డాలే చిహులై అనే కళాకారుడి గాజు శిల్పాలకు సంబంధించిన అత్యంత సమగ్రమైన సేకరణలు ఓక్లహోమా సిటీ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో ఉన్నాయి,[100] ఓక్లహోమా సిటీలోని నేషనల్ కౌబాయ్ అండ్ వెస్ట్రన్ హెరిటేజ్ మ్యూజియం అమెరికా పశ్చిమ ప్రాంతం యొక్క వారసత్వాన్ని పత్రబద్ధం చేస్తుంది.[91] హోలోకాస్ట్‌కు సంబంధించిన శేషాలు మరియు జ్యుడాయిజానికి సంబంధించిన కళాకృతులు కలిగివున్న తుల్సాలోని షెర్విన్ మిల్లెర్ మ్యూజియం ఆఫ్ జెవిష్ ఆర్ట్ నైరుతీ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో యూదు కళలకు సంబంధించిన అతిపెద్ద సంగ్రహాలయంగా గుర్తింపు పొందింది.[101]
పండగలు మరియు వేడుకలు

ఓక్లహోమా యొక్క శతాబ్దపు వేడుకను 2007లో అమెరికన్ బస్ అసోసియేషన్ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అతిపెద్ద వేడుకగా గుర్తించింది,[102] 2007 నవంబరు 16న ఓక్లహోమాకు రాష్ట్రహోదా లభించి వందేళ్లు గడిచిన సందర్భంగా దీనిలో భాగంగా అనేక వేడుకలు జరిగాయి. స్థానిక అమెరికన్ ఫౌవౌ మరియు ఆచారబద్ధమైన వేడుకలు వంటి వార్షిక జాతి పండుగలు మరియు వేడుకలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా జరుగుతుంటాయి, వీటిలో స్కాటిష్, ఐరిష్, ఇటాలియన్, వియత్నమీస్, చైనీస్, చెక్, యూదు, అరబ్, మెక్సికన్ మరియు ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సమూహాలు వారి సాంస్కృతిక వారసత్వం లేదా సంప్రదాయలకు అనుగుణంగా జరుపుకునే వేడుకలు కూడా ఉన్నాయి. ఓక్లహోమా సిటీలో జరిగే 10-రోజులపాటు జరిగే ఓక్లహోమా రాష్ట్ర పదర్శనలో సుమారుగా పది లక్షల మంది పౌరులు పాల్గొంటారు,[103] ప్రతి ఏడాది నగరంలో భారీ పౌ-వౌలు, ఆసియా పండుగలు మరియు జునెటీంత్ వేడుకలు జరుగుతుంటాయి. 10-రోజులపాటు జరిగే తుల్సా రాష్ట్ర ప్రదర్శనలో కూడా పది లక్షల కంటే ఎక్కువ మంది పౌరులు పాల్గొంటారు,[104] 2007లో నాలుగు రోజులపాటు నగరంలో జరిగిన మేఫెస్ట్ వేడుక 375,000 మందికి వినోదాన్ని పంచింది.[105] 2006లో, తుల్సాలో జరిగే అక్టోబర్‌ఫెస్ట్‌ను USA టుడే ప్రపంచంలో మొదటి 10 భారీ వేడుకల్లో ఒకటిగా గుర్తించింది మరియు బాన్ యాపెటిట్ మేగజైన్ చేత దేశంలో అగ్రశ్రేణి జర్మన్ ఫుడ్ ఫెస్టివల్స్‌లో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.[106] అంతేకాకుండా తుల్సా డిఫెస్ట్ పేరుతో వార్షిక సంగీత వేడుకలకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఈ వేడుకలో స్థానిక ఓక్లహోమా బ్యాండ్‌లు మరియు సంగీత కళాకారులు ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉంటారు. నోర్మాన్ మ్యూజిక్ ఫెస్టివల్‌కు నోర్మాన్ ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. నోర్మాన్ మధ్యయుగ కళా ప్రదర్శనకు కూడా ఈ నగరం ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, 1976 నుంచి దీనిని ప్రతి ఏటా నిర్వహిస్తున్నారు, ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో జరిగిన తొలి మధ్యయుగ కళా ప్రదర్శనల వేడుక ఇదే కావడం గమనార్హం. ఈ ప్రదర్శనను మొదట ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయ సౌత్ ఒవల్ ప్రాంగణంలో నిర్వహించారు, మూడో ఏడాది దీనిని నార్మన్‌లోని డక్ పాండ్‌కు తరలించారు, ప్రదర్శన భారీ స్థాయికి చేరుకోవడంతో 2003లో దీనిని రీవెస్ పార్కుకు మార్చారు. నోర్మాన్‌లో జరిగే మధ్యయుగ కళా ప్రదర్శన ఓక్లహోమాలో అతిపెద్ద వారాంతపు వేడుకగా మరియు ఓక్లహోమాలో మూడో అతిపెద్ద వేడుకగా గుర్తించబడింది, ఈవెంట్స్ మీడియా నెట్‌వర్క్ దేశంలో జరిగే మొదటి 100 భారీ వేడుకల్లో దీనిని ఒకటిగా గుర్తించింది.[107]
విద్య

ప్రభుత్వ పాఠశాల జిల్లాలు మరియు స్వతంత్ర ప్రైవేట్ సంస్థలతో రాష్ట్ర విద్యా వ్యవస్థ ఏర్పాటయివుంది, 2006లో ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలోని 540 పాఠశాల జిల్లాల్లో ఉన్న 1,849 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, మరియు వృత్తివిద్యా పాఠశాలల్లో 631,337 విద్యార్థులు చదువుకుంటున్నారు.[108] దేశంలో అత్యధిక స్థాయిలో స్థానిక అమెరికన్ విద్యార్థులు కలిగిన రాష్ట్రంగా ఓక్లహోమా గుర్తించబడింది, 2005-06 విద్యా సంవత్సరంలో ఈ రాష్ట్రంలో 120,122 మంది స్థానిక అమెరికన్ విద్యార్థులు చదువుతున్నట్లు గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.[109] ప్రతి విద్యార్థికి చేస్తున్న వ్యయం విషయంలో మాత్రం ఓక్లహోమా దేశంలో అట్టడుగు స్థానంలో ఉంది, 2005లో ప్రతి విద్యార్థికి ఈ రాష్ట్రం $6,614 ఖర్చు చేస్తున్నట్లు తేలింది, ఈ విషయంలో ఓక్లహోమా 47వ స్థానంలో ఉంది,[108] అయితే మొత్తం విద్యా వ్యయాల వృద్ధిలో మాత్రం రాష్ట్రం 1992 మరియు 2002 మధ్యకాలంలో 22వ స్థానంలో ఉంది.[110] అత్యుత్తమ ప్రీ-కిండర్‌గార్డెన్ విద్యను అందిస్తున్న రాష్ట్రాల్లో ఇది ఒకటిగా ఉంది, 2004లో నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎర్లీ ఎడ్యుకేషన్ రీసెర్చ్ ప్రమాణాలు, నాణ్యత మరియు ప్రీ-కిండర్‌గార్డెన్ విద్యకు ప్రవేశ సౌలభ్యం విషయంలో ఓక్లహోమాకు మొదటి స్థానాన్ని కల్పించింది, అంతేకాకుండా దీనిని ప్రారంభ బాల్య విద్యకు ఒక నమూనాగా సూచించింది.[111] ఇదిలా ఉంటే రాష్ట్రంలో 2005 మరియు 2006 మధ్యకాలంలో ఉన్నత పాఠశాల స్థాయిలో విద్యను విరమించుకుంటున్న వారి రేటు 29 శాతం క్షీణించింది, దేశంలో ఉన్నత విద్యా స్థాయిలో విద్యార్థులు చదువు విరమించుకోకుండా చూస్తున్న రాష్ట్రాల్లో ఇది దేశంలో మూడు అట్టడుగు రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా ఉంది,[112] ఈ రాష్ట్రంలో చదువు మానుకునే రేటు 3.2 శాతం వద్ద ఉంది.[108] 2004లో దేశంలో ఉన్నత పాఠశాల డిప్లమాలు కలిగిన వయోజనులు అత్యధికంగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా 36వ స్థానంలో నిలిచింది, వీరి సంఖ్య 85.2 శాతం వద్ద ఉంది, మిగిలిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే ఇది మెరుగ్గా ఉంది.[113][114]
ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో ఉన్నత విద్యలో అతిపెద్ద ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థలుగా ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయం మరియు ఓక్లహోమా రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయం గుర్తించబడుతున్నాయి, ఈ రెండు సంస్థలు ఒక ప్రధాన ప్రాంగణం మరియు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా శాటిలైట్ క్యాంపస్‌ల్లో కార్యకలాపాలు సాగిస్తున్నాయి. రెండు రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలతోపాటు, ఓక్లహోమా సిటీ విశ్వవిద్యాలయం మరియు తుల్సా విశ్వవిద్యాలయం దేశంలో అత్యుత్తమ అండర్‌గ్రాడ్యుయేట్ బిజినెస్ కోర్సులు అందిస్తున్న విద్యా సంస్థలుగా గుర్తింపు పొందాయి,[115] ఓక్లహోమా సిటీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన స్కూల్ ఆఫ్ లా మరియు ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన కాలేజ్ ఆఫ్ లా అనే రెండు విద్యా కేంద్రాలు మాత్రమే రాష్ట్రంలో ABA గుర్తింపు పొందిన సంస్థలుగా ఉన్నాయి. విద్యా రేటింగ్స్ విషయంలో దేశవ్యాప్తంగా అత్యుత్తమ రేటింగ్స్ కలిగిన విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయం మరియు తుల్సా విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నాయి.[9] ఓక్లహోమాలో పదకొండు ప్రభుత్వ ప్రాంతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి,[116] వీటిలో మిస్సిసిపీ నది పశ్చిమ ప్రాంతంలో రెండో-అతి పురాతన ఉన్నత విద్యా సంస్థగా గుర్తించబడుతున్న నార్తరన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీ కూడా ఉంది,[117] ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలోని ఏకైక ఆప్టోమెట్రీ కళశాల దీనిలో ఉంది[118] అంతేకాకుండా దేశంలో శాతం మరియు పరిమాణం రెండింటిపరంగా అత్యధిక సంఖ్యలో స్థానిక అమెరికన్ విద్యార్థులు దీనిలో చదువుతున్నారు.[117][119] 2007లో 122 అత్యుత్తమ కళాశాలలో తయారు చేసిన ప్రిన్స్‌టన్ రివ్యూ జాబితాలో రాష్ట్రంలోని ఆరు విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి,[120] ఉత్తమ విలువ కలిగిన అగ్రశ్రేణి కళాశాలల జాబితాలో మూడు చోటు దక్కించుకున్నాయి.[121] పరిశ్రమ మరియు వాణిజ్యంలో నిర్దిష్ట విభాగాల్లో శిక్షణ అందజేసేందుకు ఉద్దేశించిన ఓక్లహోమాస్ కెరీర్‌టెక్ ప్రోగ్రామ్ ఆధ్వర్యంలో 54 పోస్ట్-సెకండరీ సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు నిర్వహించబడుతున్నాయి.[108]
2007-2008 విద్యా సంవత్సరంలో, 181,973 మంది అండర్‌గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు, 20,014 మంది గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు మరియు 4,395 ఫస్ట్-ప్రొఫెషనల్ డిగ్రీ విద్యార్థులు ఓక్లహోమా కళాశాలల్లో చదువుతున్నారు. ఈ విద్యార్థుల్లో, 18,892 మంది బ్యాచులర్స్ డిగ్రీ, 5,386 మంది మాస్టర్స్ డిగ్రీ, 462 మంది ఫస్ట్ ప్రొఫెషనల్ డిగ్రీ పొందారు. అంటే ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో సగటున 38,278 పట్టభద్రులు బయటకు వచ్చారు (అంటే 2007 జూలై 1- 2008 జూన్ 30 మధ్యకాలంలో). మొత్తం పట్టభద్రుల సంఖ్య విషయంలో జాతీయ సగటు 68,322 వద్ద ఉంది.[122]
క్రీడలు

ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో ప్రసిద్ధ క్రీడలకు విశేష మద్దతు లభిస్తుంది, ఓక్లహోమా సిటీ, తుల్స, ఎనిడ్, నోర్మాన్, లాటన్ నగరాల్లో బాస్కెట్‌బాల్, ఫుట్‌బాల్, ఎరీనా ఫుట్‌బాల్, బేస్‌బాల్, సాకర్, హాకీ, మరియు రెజ్లింగ్ జట్లు ఉన్నాయి. నేషనల్ బాస్కెట్‌బాల్ అసోసియేషన్‌కు చెందిన ఓక్లహోమా సిటీ థండర్ మరియు వుమన్స్ నేషనల్ బాస్కెట్‌బాల్ అసోసియేషన్‌కు చెందిన తుల్సా షాక్‌లు మాత్రమే రాష్ట్రంలోని ప్రధాన లీగ్ స్పోర్ట్స్ ఫ్రాంఛైజీలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి, అయితే AAA మరియు AA స్థాయిల్లో మైనర్ లీగ్ బేస్‌బాల్, సెంట్రల్ హాకీ లీగ్‌లో హాకీ, ఓక్లహోమా సిటీ యార్డ్ డావ్ మరియు తుల్సా టాలోన్స్ చేత ఆతిథ్యం ఇవ్వబడుతున్న AF1 లీగ్‌లోని ఎరీనా ఫుట్‌బాల్‌ల వంటి చిన్న లీగ్ స్పోర్ట్స్ కూడా ఇక్కడ ఆదరించబడుతున్నాయి. నేషనల్ వుమన్స్ ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్‌లో ఆడే ఓక్లహోమా సిటీ లైట్నింగ్‌కు ఓక్లహోమా సిటీ ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, NBA డెవెలప్‌మెంట్ లీగ్ యొక్క తుల్సా 66ers మరియు అమెరికన్ ఇండోర్ సాకర్ లీగ్‌లో ఆడే తుల్సా రెవెల్యూషన్‌లకు తుల్సా నగరం కేంద్రంగా ఉంది.[123] ఎనిడ్ మరియు లాటన్ నగరాల్లో USBL మరియు CBAలో పాల్గొనే ప్రొఫెషనల్ బాస్కెట్‌బాల్ జట్లు ఉన్నాయి.
ఓక్లహోమాలో మొదటి ప్రధాన లీగ్ స్పోర్ట్స్ ఫ్రాంఛైజీగా NBA యొక్క న్యూ ఓర్లాన్స్ హార్నెట్స్ గుర్తింపు పొందింది, 2005లో కత్రీనా తుఫాను కారణంగా రెండు సీజన్‌లపాటు ఈ జట్టు ఓక్లహోమా సిటీలోని ఫోర్డ్ సెంటర్‌ను తన సొంత మైదానంగా చేసుకోవాల్సి వచ్చింది.[124] జూలై 2008లో, క్లైటన్ బెన్నెట్ నేతృత్వంలోని ఓక్లహోమా సిటీ వ్యాపారవేత్తల సమూహం యాజమాన్యంలో నిర్వహించబడుతున్న సీటెల్ సూపర్‌సోనిక్స్ ఓక్లహోమా సిటీకి తరలివెళ్లింది, అంతేకాకుండా 2008లో ఓక్లహోమా సిటీ థండర్‌గా తన పేరును మార్చుకొని ఫోర్డ్ సెంటర్‌లో ఆడటం ప్రారంభించింది, రాష్ట్రంలోని మొదటి శాశ్వత ప్రధాన లీగ్ ఫ్రాంఛైజీగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.[125]
రాష్ట్రంలో కళాశాల స్థాయి అథ్లెటిక్స్‌కు కూడా ప్రసిద్ధిగాంచాయి. యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా సూనర్స్ మరియు ఓక్లహోమా స్టేట్ యూనివర్శిటీ కౌబాయ్స్ జట్లు ఆడే ఫుట్‌బాల్ మ్యాచ్‌లకు సగటున 60,000 మందికిపైగా అభిమానులు హాజరవుతుంటారు, 2006లో హాజరు విషయంలో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా యొక్క అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్ ప్రోగ్రామ్ అమెరికా కళాశాలల్లో 13వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది ఆతిథ్యం ఇచ్చే మ్యాచ్‌లకు సగటున 84,561 మంది అభిమానులు హాజరవుతుంటారు.[126] ప్రతి ఏడాది ఈ రెండు విశ్వవిద్యాలయ జట్లు అనేకసార్లు తలపడతాయి, వీటిని బెడ్లామ్ సిరీస్ అని పిలుస్తారు, రాష్ట్రంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ క్రీడాంశాల్లో ఇవి కూడా భాగంగా ఉన్నాయి. NCAAలో 11 ఓక్లహోమా కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలకు చెందిన క్రీడా జట్లు పాల్గొంటాయి, వీటిలో నాలుగు అసోసియేషన్ ఉన్నత స్థాయి డివిజన్ Iలో పాల్గొంటాయి: అవి యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా, ఓక్లహోమా స్టేట్ యూనివర్శిటీ, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ తుల్సా మరియు ఓరాల్ రాబర్ట్స్ యూనివర్శిటీ.[127] స్పోర్ట్స్ ఇల్యూస్ట్రేటెడ్ మేగజైన్ దేశంలోని అత్యుత్తమ అథ్లెటిక్స్ కళాశాలల్లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా మరియు ఓక్లహోమా స్టేట్ యూనివర్శిటీలను కూడా చేర్చింది.[8][128] అంతేకాకుండా, 12 రాష్ట్ర చిన్న కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు NAIAలో ఎక్కువగా సూనర్ అథ్లెటిక్ కాన్ఫెరెన్స్‌లో పాల్గొంటాయి.[129]
LPGA టోర్నమెంట్‌లు తుల్సాలోని సెడార్ రిడ్జ్ కంట్రీ క్లబ్‌లో జరుగుతాయి, PGA లేదా LPGAకు చెందిన ప్రధాన టోర్నీలు తుల్సాలోని సదరన్ హిల్స్ కంట్రీ క్లబ్‌లో, ఓక్లహోమా సిటీలోని ఓక్ ట్రీ కంట్రీ క్లబ్, తుల్సాలోని సెడార్ రిడ్జ్ కంట్రీ క్లబ్‌లో జరుగుతాయి.[130] దేశంలో అత్యుత్తమ గోల్ఫ్ కోర్స్‌ల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందిన సదరన్ హిల్స్ 2007లో టోర్నీతోపాటు మొత్తం నాలుగు PGA ఛాంపియన్‌షిప్‌లు, 2001తోపాటు మూడు U.S. ఓపెన్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.[131] రోడియోలకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం ఉంది, రాష్ట్రం యొక్క కాడభాగంలో గైమోన్ దేశంలో అతిపెద్ద పోటీల్లో ఒకదానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.[132]
ఆరోగ్యం

2005లో సమాఖ్య ప్రభుత్వం నుంచి ఎక్కువ స్థాయిలో వైద్య నిధులు పొందుతున్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా 21వ స్థానంలో ఉంది, రాష్ట్రంలో ఆరోగ్య-సంబంధ సమాఖ్య నిధుల వ్యయం $75,801,364 వద్ద ఉంది; వ్యాధి నిరోధక చర్యలు, జీవ తీవ్రవాదం సమాయత్తత మరియు ఆరోగ్య విద్య కోసం ఎక్కువగా ఈ నిధులను ఖర్చు చేస్తున్నారు.[133] ప్రధాన రోగాలు ప్రబలే అవకాశాలు ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో జాతీయ సగటుకు దగ్గరగా ఉన్నాయి, రాష్ట్రంలో ఆస్తమా, 0}మధుమేహం, క్యాన్సర్, అధిక రక్తపోటుతో బాధపడుతున్న పౌరుల శాతం మిగిలిన దేశవ్యాప్త స్థాయి వద్ద లేదా దాని కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంది.[133]
2000లో, ఓక్లహోమా తలసరి వైద్యుల అందుబాటులో 45వ స్థానంలో ఉంది, తలసరి నర్సుల అందుబాటు విషయంలో జాతీయ సగటుకు కొంచెం తక్కువగా ఉంది, అయితే ప్రతి 100,000 మంది పౌరులకు అందుబాటులో ఉన్న ఆస్పత్రి పడకల విషయంలో మాత్రం జాతీయ సగటుకు కొంచెం ఎక్కువ సగటు ఉంది, 12 ఏళ్లకాలంలో ఆరోగ్య సేవల వృద్ధి రేటు విషయంలో కూడా ఓక్లహోమా జాతీయ సగటు కంటే కొద్దిస్థాయిలో మెరుగ్గా ఉంది.[134] బీమా కలిగిన పౌరుల్లో మాత్రం పేలవమైన చరిత్ర కలిగిన రాష్ట్రాల్లో ఒకదానిగా గుర్తించబడుతుంది, 18 నుంచి 64 మధ్య వయస్సు కలిగివున్న సుమారుగా 25 శాతం ఓక్లహోమన్లు 2005లో బీమా చేయించుకొని లేరు, దేశంలో అత్యధిక స్థాయిలో బీమా లేని పౌరులు ఉన్న రాష్ట్రంలో ఇది ఐదో స్థానంలో ఉంది.[135] స్థూలకాయత్వం ప్రబలంగా ఉన్న ఎగువ భాగం అమెరికన్లలో ఓక్లహోమన్లు కూడా ఉన్నారు, దేశంలో ఈ సమస్యతో బాధపడుతున్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా 5వ స్థానంలో ఉంది, రాష్ట్రంలోని 30.3 శాతం జనాభా స్థూలకాయత్వానికి దగ్గరగా ఉన్నారు.[136]
ఓక్లహోమాలోని అతిపెద్ద ఆస్పత్రుల సమూహంగా పరిగణించబడుతున్న OU మెడికల్ సెంటర్ ఒక్కటి మాత్రమే అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ సర్జన్స్ చేత లెవెల్ I ట్రూమా సెంటర్‌గా గుర్తించబడింది. OU మెడికల్ సెంటర్ ఓక్లహోమా సిటీలోని ఓక్లహోమా మెడికల్ సెంటర్ స్థలాల్లో ఉంది, రాష్ట్రంలో భారీస్థాయిలో వైద్య పరిశోధనా కేంద్రాలు కేంద్రీకృతమైన ప్రదేశంగా ఇది పరిగణించబడుతుంది.[137][138] దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న నాలుగు ప్రాంతీయ వైద్య కేంద్రాల్లో తుల్సాలోని క్యాన్సర్ ట్రీట్‌మెంట్ సెంటర్స్ ఆఫ్ అమెరికా యొక్క రీజినల్ మెడికల్ సెంటర్ కూడా ఒకటి, ఇది మొత్తం నైరుతీ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్ర ప్రాంతానికి క్యాన్సర్ చికిత్స అందజేస్తుంది, దేశంలోని అతిపెద్ద క్యాన్సర్ చికిత్సా కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఇది పరిగణించబడుతుంది.[139] దేశంలో అతిపెద్ద ఆస్టెయోపథిక్ బోధనా కేంద్రంగా తుల్సాలోని ఓక్లహోమా స్టేట్ యూనివర్శిటీ మెడికల్ సెంటర్ గుర్తింపు పొందింది, అంతేకాకుండా ఇది న్యూరోసైన్స్ (నాడీ విజ్ఞానశాస్త్రం) రంగంలోని అతిపెద్ద కేంద్రాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[140][141]
ప్రసార మాధ్యమాలు

నీల్సన్ మీడియా రీసెర్చ్ చేత ఓక్లహోమా సిటీ మరియు తుల్సాలు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో వరుసగా 45వ మరియు 61వ అతిపెద్ద ప్రసార మాధ్యమ విఫణులుగా గుర్తించబడ్డాయి. రాష్ట్రంలోని మూడో-అతిపెద్ద మీడియా (ప్రసార మాధ్యమాలు) విఫణి లాటన్-విచితా ఫాల్స్, టెక్సాస్‌కి ఈ ఏజెన్సీ జాతీయ స్థాయిలో 144వ స్థానాన్ని ఇచ్చింది.[143] ఓక్లహోమాలో బ్రాడ్‌కాస్ట్ టెలివిజన్ 1949లో ప్రారంభమైంది, ఆ సమయంలో కొన్ని నెలల తేడాతో ఓక్లహోమా సిటీలో KFOR-TV (తరువాత WKY-TV), తుల్సాలో KOTV-TV ప్రసార సేవలు ప్రారంభించాయి.[144] ప్రస్తుతం, అన్ని ప్రధాన అమెరికన్ ప్రసార నెట్‌వర్క్‌లు రాష్ట్రంలో అనుబంధ టెలివిజన్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.[145]
రాష్ట్రంలో రెండు ప్రధాన వార్తాపత్రికలు కూడా ఉన్నాయి. ఓక్లహోమా సిటీ నుంచి కార్యకలాపాలు సాగిస్తున్న ది ఓక్లహోమన్ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద వార్తాపత్రికగా, సర్క్యులేషన్‌పరంగా దేశంలో 48వ-అతిపెద్ద వార్తాపత్రికగా గుర్తించబడింది, దీనికి ఆదివారం 287,505 మంది పాఠకులు మరియు మిగిలిన రోజుల్లో 215,102 పాఠకులు ఉన్నారు. తుల్సా వరల్డ్ రాష్ట్రంలో రెండో అతిపెద్ద వార్తాపత్రికగా ఉంది, జాతీయ స్థాయిలో ఇది 77వ స్థానంలో ఉంది, దీనికి ఆదివారం 189,789 మంది పాఠకులు, మిగిలిన రోజుల్లో 138,262 మంది పాఠకులు ఉన్నారు.[142] ఓక్లహోమాలో మొదటి వార్తాపత్రిక 1844లో ప్రారంభించబడింది, దీని పేరు చెరోకీ అడ్వకేట్, చెరోకీ మరియు ఆంగ్లం రెండు భాషల్లోనూ ఇది వెలువడేది.[146] 2006లో, రాష్ట్రంలో 220 వార్తాపత్రికలు వెలువడుతున్నాయి, వీటిలో 177 వారపత్రికలుకాగా, 48 దినపత్రికలు ఉన్నాయి.[146]
ఓక్లహోమాలో రెండు అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రేడియో నెట్‌వర్క్‌లు ప్రసారాలు నిర్వహిస్తున్నాయి: అవి ఓక్లహోమా పబ్లిక్ రేడియో మరియు పబ్లిక్ రేడియో ఇంటర్నేషనల్. మొదటిది 1955లో ప్రారంభించబడింది, ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో ప్రారంభించబడిన మొదటి ప్రభుత్వ రేడియో నెట్‌వర్క్ ఓక్లహోమా పబ్లిక్ రేడియో, అద్భుతమైన కార్యక్రమాలకుగానూ ఇది 271 అవార్డులు గెలుచుకుంది.[147] పబ్లిక్ రేడియో ఇంటర్నేషనల్ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 10 స్టేషన్లను నిర్వహిస్తుంది, ఇది 400 గంటలకుపైగా కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది.[148] రాష్ట్రంలో మొదటి రేడియో స్టేషన్‌గా పరిగణించబడుతున్న WKY ఓక్లహోమా సిటీలో 1920లో ప్రారంభించబడింది, దీని తరువాత బ్రిట్‌స్టౌలో KRFUను ఏర్పాటు చేశారు, దీనిని తరువాత 1927లో తుల్సాకు తరలించి, పేరును KVOOగా మార్చారు.[149] 2006లో, ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో వివిధ ప్రాంతీయ లేదా జాతీయ నెట్‌వర్క్‌లకు చెందిన 500 రేడియో స్టేషన్లు కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నాయి.[150]
ఓక్లహోమాలో కొన్ని జాతి-ప్రధాన TV స్టేషన్‌లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి స్పానిష్, ఆసియన్ భాషల్లో ప్రసారాలు నిర్వహిస్తున్నాయి, కొన్నిసార్లు వీటిలో స్థానిక అమెరికన్ కార్యక్రమాలు కూడా ప్రసారమవతాయి. క్రైస్తవ మత టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్ TBNకు తుల్సాలో ఒక స్టూడియో ఉంది, 1980లో ఓక్లహోమా సిటీలో కూడా మొదటి పూర్తిస్థాయి TBN-అనుబంధ కేంద్రం నిర్మించబడింది.
రవాణా

ఓక్లహోమాలో అంతరాష్ట్ర రహదారులు, నగరాంతర రైల్వే మార్గాలు, విమానాశ్రయాలు, భూభాగంలోపలి నౌకాశ్రయాలు మరియు ప్రజా రవాణా వ్యవస్థలతో కూడిన బలమైన వ్యవస్థ ద్వారా రవాణా జరుగుతుంది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అంతరాష్ట్ర వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన స్థానం వెంబడి ఉండటంతో, ఓక్లహోమాలో మూడు అంతరాష్ట్ర రహదారులు మరియు నాలుగు యాక్సిలరీ ఇంటర్‌స్టేట్ హైవేలు ఉన్నాయి. ఓక్లహోమా సిటీలో, అంతరాష్ట్ర రహదారి 35 మరో రెండు రహదారులు అంతరాష్ట్ర రహదారి 44 మరియు అంతరాష్ట్ర రహదారి 40లతో కలుస్తుంది, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల రహదారి వ్యవస్థలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఖండన ప్రదేశంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.[151] రాష్ట్ర ప్రధాన రహదారి వ్యవస్థలో 12,000 మైళ్ల (19,000km) పొడవైన రోడ్లు ఉన్నాయి, వీటిలో రాష్ట్ర-నిర్వహణ రహదారులు, పది టర్న్‌పైక్‌లు లేదా ప్రధాన టోల్ రోడ్లు ఉన్నాయి,[151] 66వ నెంబర్ రహదారి దేశంలో అతిపొడవైన రహదారిగా పరిగణించబడుతుంది.[152] 2005లో, ఓక్లహోమా సిటీలోని అంతరాష్ట్ర రహదారి 44 రాష్ట్రంలో అత్యంత రద్దీగల రహదారిగా గుర్తించబడింది, దీనిపై రోజూ 131,800 కార్లు ప్రయాణిస్తుంటాయి.[153] 2007లో, దేశంలో నిర్మాణపరమైన అసమర్థత కలిగిన అత్యధిక వంతెనలు ఉన్న రాష్ట్రంగా ఓక్లహోమా గుర్తించబడింది, దీనిలో 6,300 వంతెనలకు మరమత్తులు అవసరమని గుర్తించారు, వీటిలో 127 వంతెనలు రాష్ట్ర ప్రధాన రహదారి వ్యవస్థలో ఉన్నాయి.[154]

ఓక్లహోమా యొక్క అతిపెద్ద వాణిజ్య విమానాశ్రయంగా ఓక్లహోమా సిటీలోని విల్ రోజెర్స్ వరల్డ్ ఎయిర్‌పోర్ట్ పరిగణించబడుతుంది, 2005లో సగటున 3.5 మిలియన్ల మందికిపైగా ప్రయాణికులు దీనిని ఉపయోగించారు.[155] తుల్సా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం రాష్ట్రంలో రెండో అతిపెద్ద వాణిజ్య విమానాశ్రయంగా ఉంది, ఇది కూడా ఏడాదికి సగటున మూడు మిలియన్లకుపైగా ప్రయాణికులను గమ్యస్థానాలకు చేరుస్తుంది.[156] ఈ రెండు విమానాశ్రయాల మధ్య ఓక్లహోమాలో పదమూడు ప్రధాన విమానయాన సంస్థలు సేవలు నిర్వహిస్తున్నాయి.[157][158] ట్రాఫిక్ పరంగా, తుల్సాలోని రివర్‌సైడ్-జోన్స్ విమానాశ్రయం రాష్ట్రంలో అత్యంత రద్దీగల విమానాశ్రయంగా ఉంది, 2006లో ఈ విమానాశ్రయం నుంచి 235,039 టేకాఫ్‌లు మరియు ల్యాండింగ్‌లు జరిగాయి.[159] మొత్తంమీద, ఓక్లహోమాలో 150కిపైగా ప్రజా-వినియోగ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి.[160]
ఓక్లహోమాను అంట్రాక్ యొక్క హార్ట్‌ల్యాండ్ ఫ్లైయర్ జాతీయ రైల్వే వ్యవస్థతో అనుసంధానం చేస్తుంది, రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒకేఒక్క ప్రాంతీయ ప్రయాణిక రైల్వే మార్గం ఇదే కావడం గమనార్హం. ఇది ప్రస్తుతం ఓక్లహోమా సిటీ నుంచి ఫోర్ట్ వర్త్, టెక్సాస్ వరకు ఉంది, ఇదిలా ఉంటే చట్టసభ సభ్యులు 2007 ప్రారంభంలో హార్ట్‌ల్యాండ్ ఫ్లైయర్ నుంచి తుల్సాకు రైలు మార్గం ఏర్పాటు చేసేందుకు నిధులు కోరడం ప్రారంభించారు.[161] ఓక్లహోమాలో నదులపై ఉన్న రెండు భూభాగాంతర నౌకాశ్రయాలు రవాణాకు ఉపయోగపడుతున్నాయి: అవి ముస్కోగీ నౌకాశ్రయం మరియు తుల్సాలోని కటోసా నౌకాశ్రయం. రాష్ట్రంలో అంతర్జాతీయ సరుకు రవాణా సేవలు నిర్వహిస్తున్న ఒకేఒక్క నౌకాశ్రయంగా తుల్సాలోని కటోసా నౌకాశ్రయం గుర్తింపు పొందింది, దేశంలో భూభాగాంతర ప్రదేశాన్ని-మహాసముద్రాన్ని కలిపే ప్రధాన నౌకాశ్రయం ఇది, ప్రతి ఏటా ఈ నౌకాశ్రయం రెండు మిలియన్ టన్నులకుపైగా సరుకు రవాణా చేస్తుంది.[162][163] రాష్ట్రంలోని రెండు నౌకాశ్రయాలు మెక్‌క్లెలాన్-కెర్ అర్కాన్సాస్ నది మార్గనిర్దేశ వ్యవస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి, ఇది తుల్సా మరియు ముస్కోగీ నుంచి బోర్జ్ ట్రాఫిక్‌ను వెర్డిగ్రిస్ మరియు అర్కన్సాస్ నదులు మీదగా మిస్సిసిపీ నదితో అనుసంధానం చేస్తుంది, ప్రపంచంలో అత్యంత రద్దీగల జలమార్గాల్లో ఒకటిగా ఈ మార్గం గుర్తింపు పొందింది.[163]
చట్టం మరియు ప్రభుత్వం

ఓక్లహోమా ప్రభుత్వం ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన రిపబ్లిక్‌గా రూపొందించబడింది, ఇది కార్యనిర్వాహక, చట్టపాలన మరియు న్యాయ విభాగాలతో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల సమాఖ్య ప్రభుత్వ నమూనాలో ఉంటుంది.[164] రాష్ట్రంలో 77 కౌంటీలు ఉన్నాయి, ప్రతి విభాగానికి చెందిన దాదాపుగా అన్ని స్థానిక ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలు దీని అధికార పరిధిలో ఉన్నాయి,[18] ఐదు కాంగ్రెస్ జిల్లాలు ఉన్న ఈ రాష్ట్రంలో డెమొక్రటిక్ పార్టీకి బలమైన ఓటు బ్యాంకు ఉంది.[12] రాష్ట్ర అధికారులు బహుళత్వ ఓటింగ్ చేత ఎన్నుకోబడతారు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం

ఓక్లహోమా శాసనసభలో సెనెట్ మరియు ప్రతినిధుల సభ ఉంటాయి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం యొక్క చట్టనిర్మాణ విభాగంగా, ప్రభుత్వాన్ని నడిపేందుకు అవసరమైన నిధులను సేకరించడం మరియు పంపిణీ చేసే బాధ్యతలు దీనిపై ఉంటాయి. సెనెట్‌లో 48 మంది సభ్యులు ఉంటారు, వీరికి నాలుగేళ్ల పదవీకాలం ఉంటుంది, ఇదిలా ఉంటే ప్రతినిధుల సభలో 101 మంది సభ్యులు ఉంటారు, వీరి పదవీకాలం రెండేళ్లు. రాష్ట్ర శాసనసభలో పదవీకాల పరిమితి ఉంటుంది, రెండు శాసనసభ విభాగాల్లో ఎవరైనా వ్యక్తి మొత్తం పన్నెండు సంవత్సరాలు మాత్రమే ఉండేందుకు ఆస్కారం ఉంది.[165][166]
ఓక్లహోమా న్యాయ వ్యవస్థలో ఓక్లహోమా సుప్రీంకోర్టు, ఓక్లహోమా కోర్ట్ ఆఫ్ క్రిమినల్ అప్పీల్స్ మరియు 77 జిల్లా కోర్టులు (ప్రతి కౌంటీలోనూ ఒక న్యాయస్థానం ఉంటుంది) భాగంగా ఉన్నాయి. ఓక్లహోమా న్యాయ వ్యవస్థలో మరో రెండు స్వతంత్ర న్యాయస్థానాలు ఉన్నాయి: అవి అభిశంసన న్యాయస్థానం మరియు ఓక్లహోమా కోర్ట్ ఆన్ జ్యుడీషియరీ. ఓక్లహోమా రెండు అత్యున్నత న్యాయస్థానాలు కూడా ఉన్నాయి: అవి సివిల్ కేసులను విచారణకు స్వీకరించే రాష్ట్ర సుప్రీంకోర్టు, క్రిమినల్ కేసులపై పునర్విచారణ జరిపే రాష్ట్ర కోర్టు. ఈ రెండు న్యాయస్థానాల న్యాయమూర్తులను, మరియు కోర్ట్ ఆఫ్ సివిల్ అప్పీల్స్ న్యాయమూర్తులను రాష్ట్ర న్యాయ శాఖ నియామకాల కమిషన్ సిఫార్సులను పరిగణలోకి తీసుకొని గవర్నర్ నియమిస్తాడు, ఆరేళ్ల బదిలీ ప్రణాళికపై పార్టీయేతర నిలుపుదల ఓటింగ్ ద్వారా న్యాయమూర్తులను ఎంపిక చేస్తారు.[165]

కార్యనిర్వాహక వర్గంలో గవర్నర్, అతని సిబ్బంది మరియు ఇతర ఎన్నికయిన అధికారులు ఉంటారు. ప్రభుత్వ ప్రధాన అధిపతిగా ఉండే గవర్నర్ ఓక్లహోమా కార్యనిర్వాహక విభాగానికి ముఖ్య అధికారిగా ఉంటాడు, సమాఖ్య ఉపయోగంలో లేనప్పుడు ఓక్లహోమా నేషనల్ గార్డ్‌కు ఎక్స్ అఫీసియో కమాండర్ ఇన్ చీఫ్‌గా విధులు నిర్వహిస్తాడు, అతనికి శాసనసభ ద్వారా ఆమోదించబడే బిల్లులను తిరస్కరించే అధికారం (వీటో) ఉంటుంది. బడ్జెట్ సమర్పణ, రాష్ట్ర చట్టాల అమలును పర్యవేక్షించడం, రాష్ట్రంలో శాంతి భద్రతలను సంరక్షించే బాధ్యతలు కార్యనిర్వాహక వర్గం చేతిలో ఉంటాయి.[167]
స్థానిక ప్రభుత్వం
రాష్ట్రం స్థానికంగా పాలించబడే 77 కౌంటీలుగా విభజించబడివుంటుంది, ప్రతి కౌంటీకి ఎన్నికయ్యే ముగ్గురు కమిషనర్లు సభ్యులు ఉండే మండలి నేతృత్వం వహిస్తుంది, వీరితోపాటు ప్రతి కౌంటీకి ఒక పన్ను మదింపు చేసే అధికారి, క్లర్క్, కోర్ట్ క్లర్క్, కోశాధికారి, షెరీఫ్ ఉంటారు.[168] ఇదిలా ఉంటే ప్రతి పురపాలక సంఘం ఒక ప్రత్యేక మరియు స్వతంత్ర స్థానిక ప్రభుత్వంతో నిర్వహించబడుతుంది, దీనికి కార్యనిర్వహణ, చట్ట మరియు న్యాయపరమైన అధికారాలు ఉంటాయి, కౌంటీ ప్రభుత్వాలు తమ పరిధిలోని సమావిష్ట నగరాలు మరియు సమావిష్టేతర ప్రాంతాలు రెండింటిపై అధికార పరిధి ఉంటుంది, అయితే వీటికి కార్యనిర్వాహక అధికారం ఉన్నప్పటికీ, చట్ట లేదా న్యాయ వ్యవస్థపరమైన అధికారం ఉండదు. కౌంటీ మరియు పురపాలక ప్రభుత్వాలు రెండూ పన్నులు సేకరిస్తాయి, వేర్వేరు పోలీసు దళాలు ఉంటాయి, ఎన్నికలు కూడా వేర్వేరుగా జరుగుతాయి, తమ అధికార పరిధిలో అత్యవసర సేవలు నిర్వహిస్తుంటాయి.[169][170] పాఠశాల జిల్లాలు, సాంకేతిక కేంద్ర జిల్లాలు, కమ్యూనిటీ కళాశాల జిల్లాలు, గ్రామీణ అగ్నిమాపక విభాగాలు, గ్రామీణ నీటి సరఫరా జిల్లాలు, ఇథర ప్రత్యేక ఉపయోగ జిల్లాలను ఇతర స్థానిక ప్రభుత్వ యంత్రాంగాలుగా చెప్పవచ్చు.
ఓక్లహోమాలో ముప్పై-తొమ్మిది స్థానిక అమెరికన్ గిరిజన ప్రభుత్వాలు ఉన్నాయి, తమతమ ప్రాంతాల్లో వీటికి పరిమిత అధికారాలు ఉంటాయి. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో కీలకంగా ఉన్న భారతసంతతి ప్రతినిధులు ఓక్లహోమాలో కనిపించరు, ఇండియన్ భూభాగ యుగంలో కేటాయించబడిన భూములపై గిరిజన ప్రభుత్వాలు పాలిస్తున్నాయి, అయితే వీటికి పరిమిత అధికార పరిధి ఉంటుంది, పురపాలక సంఘాలు మరియు కౌంటీల వంటి రాష్ట్ర పాలక యంత్రాంగాల మాదిరిగా వీటికి నియంత్రణ ఉండదు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో గిరిజన ప్రభుత్వాలు పాక్షిక-సార్వభౌమ వ్యవస్థలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి, వీటికి గిరిజన సభ్యులు మరియు కార్యకలాపాలపై కార్యనిర్వాహక, న్యాయ మరియు చట్టపరమైన అధికారాలు ఉంటాయి, అయితే ఈ అధికారాలను పునరుద్ధరించే లేదా తొలగించే అధికారం అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల కాంగ్రెస్‌కు ఉంటుంది. గిరిజన ప్రభుత్వాలు తమ రాజ్యాంగాన్ని మరియు తరువాత చేసే ఎటువంటి మార్పులనైనా ఆమోదం కోసం అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల కాంగ్రెస్‌కు పంపాల్సి ఉంటుంది.[171][172]

జాతీయ రాజకీయాలు

ఓటర్లలో మెజారిటీ పౌరులు డెమొక్రాట్ పార్టీ మద్దతుదారులుగా ఉన్నప్పటికీ, ఓక్లహోమా బలమైన సంప్రదాయవాద రాష్ట్రంగా పరిగణించబడుతుంది. రాష్ట్రంలో నమోదు చేసుకున్న రిపబ్లికన్‌లు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ,[12] ఓక్లహోమా 2004 మరియు 2008తోపాటు 1968 తరువాత జరిగిన ప్రతి అధ్యక్ష ఎన్నికలోనూ రిపబ్లికన్‌లకు పట్టంకట్టింది, జార్జి డబ్ల్యూ బుష్ మరియు జాన్ మెక్‌కెయిన్ ఇద్దరూ ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలోని ప్రతి కౌంటీలోనూ విజయకేతనం ఎగురవేశారు, వీరికి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 65 శాతానికిపైగా ఓట్లు లభించాయి. 2008లో, మెక్‌కెయిన్‌కు భారీ మెజారిటీ ఇచ్చిన ఒకేఒక్క రాష్ట్రం ఓక్లహోమా కావడం గమనార్హం, రాష్ట్రంలోని కౌంటీలన్నీ ఏకగ్రీవంగా ఆయనకు ఓటు వేశాయి.[174]
2000 జనాభా లెక్కలు తరువాత, U.S. ప్రతినిధుల సభలో ఓక్లహోమా రాష్ట్ర ప్రతినిధుల సంఖ్యను ఆరు నుంచి ఐదుకు తగ్గించారు, ప్రతి ఒక్కటి ఒక్కో కాంగ్రెస్ జిల్లా (నియోజకవర్గం)గా ఉంటుంది. 110వ కాంగ్రెస్ (2007–2009)లో కూడా, రాష్ట్రంలో పార్టీల బలం విషయంలో ఎటువంటి మార్పులు జరగలేదు, రాష్ట్రం నుంచి ఎన్నికయిన ప్రతినిధుల్లో నలుగురు రిపబ్లికన్‌లుకాగా, మిగిలిన ఒక స్థానాన్ని డెమొక్రటిక్ పార్టీ సభ్యుడు కైవసం చేసుకున్నాడు. ఓక్లహోమాకు చెందిన U.S. సెనెటర్లుగా రిపబ్లికన్ పార్టీ సభ్యులు జిమ్ ఇన్హోఫ్ మరియు టామ్ కోబర్న్ ఉన్నారు, రాష్ట్రం నుంచి U.S. ప్రతినిధుల సభకు జాన్ సులీవాన్ (R-OK-1), డాన్ బోరెన్ (D-OK-2), ఫ్రాంక్ D. లూకాస్ (R-OK-3), టామ్ కోలే (R-OK-4), మరియు మేరీ ఫాలిన్ (R-OK-5) ఎన్నికయ్యారు.

నగరాలు మరియు పట్టణాలు

2006లో ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో 549 సమావిష్ట ప్రదేశాలు ఉన్నాయి, వీటిలో మూడు నగరాలు 100,000పైగా జనాభా, 40 ప్రదేశాలు 10,000లకుపైగా జనాభాతో ఉన్నాయి. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని యాభై అతిపెద్ద నగరాల్లో రెండు ఓక్లహోమా రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి, అవి ఓక్లహోమా సిటీ మరియు తుల్సా, ఓక్లహోమా జనాభాలో 58 శాతం మంది రాష్ట్రంలోని మహానగర ప్రాంతాల్లో లేదా యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెన్సస్ బ్యూరో చేత ఆర్థిక మరియు సామాజికపరంగా మహానగర గణాంక ప్రాంతంగా నిర్వచించబడిన ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.[7][175] ఓక్లహోమా సిటీ రాష్ట్ర రాజధానిగా మరియు రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది, 2007లో ఇది రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద మహానగర ప్రాంతంగా ఉంది, దీనిలో 1,269,907 పౌరులు నివసిస్తున్నారు, ఇదిలా ఉంటే తుల్సా మహానగర ప్రాంతంలో 905,755 మంది నివసిస్తున్నారు.[176] 2005 మరియు 2006 మధ్యకాలంలో తుల్సా శివారు ప్రాంతాలు జెంక్స్, బిక్స్‌బై మరియు ఓవాసో రాష్ట్ర జనాభా వృద్ధికి నేతృత్వం వహించాయి, ఈ ప్రాంతాల్లో జనాభా వృద్ధి రేట్లు వరుసగా 47.9, 44.56, మరియు 34.31 శాతం నమోదమయ్యాయి.[177]

ఓక్లహోమాలోని అతిపెద్ద నగరాల్లో 2007లో జనాభా వివరాలు అవరోహణ క్రమంలో ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి: ఓక్లహోమా సిటీ (547,274), తుల్సా (384,037), నోర్మాన్ (106,707), లాటన్ (91,568), బ్రోకెన్ యారో (90,714), ఎడ్మండ్ (78,226), మిడ్‌వెస్ట్ సిటీ (55,935), మూర్ (51,106), ఎనిడ్ (47,008), మరియు స్టిల్‌వాటర్ (46,976). రాష్ట్రంలోని పది అతిపెద్ద నగరాల్లో, మూడు ఓక్లహోమా సిటీ మరియు తుల్సా మహానగర ప్రాంతాల వెలుపల ఉన్నాయి, రాష్ట్రంలో లాటన్ ఒక్కదానికి మాత్రమే మహానగర గణాంక ప్రాంత హోదా ఉంది, దీనికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెన్సస్ బ్యూరో ఈ హోదా కల్పించింది, ఫోర్ట్ స్మిత్, అర్కాన్సాస్ మహానగర గణాంక ప్రాంతం ఈ రాష్ట్రంలోకి విస్తరించివుంది.[177]
ఓక్లహోమా చట్ట పరిధిలో, పురపాలక సంఘాలు రెండు భాగాలుగా విభజించబడివుంటాయి: 1,000 మంది కంటే ఎక్కువ మంది పౌరులు ఉన్న ప్రాంతాలు నగరాలుగా నిర్వచించబడ్డాయి, 1,000 మంది కంటే తక్కువ ఉన్న ప్రాంతాలను పట్టణాలుగా పరిగణిస్తారు. రెండింటికీ వాటి పరిధిలో చట్టపరమైన, న్యాయ మరియు ప్రభుత్వ అధికారాలు ఉంటాయి, అయితే నగరాల్లో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేందుకు ఒక మేయర్-మండలి, మండలి-నిర్వాహకుడు లేదా స్ట్రాంగ్ మేయర్‌ను ఎంచుకోవాల్సి ఉంటుంది, పట్టణాలైతే ఒక ఎన్నికయిన అధికార వ్యవస్థ ద్వారా పాలించబడతాయి.[169]
జనాభా వివరాలు

Historical populationCensusPop.%±1890258,657—1900790,391205.6%19101,657,155109.7%19202,028,28322.4%19302,396,04018.1%19402,336,434−2.5%19502,233,351−4.4%19602,328,2844.3%19702,559,2299.9%19803,025,29018.2%19903,145,5854.0%20003,450,6549.7%Est. 20093,687,050

2008నాటికి, ఓక్లహోమా జనాభా 3,642,361 వద్ద ఉంది[178] 2005 అంచనాల ప్రకారం వీరిలో జర్మన్ సంతతికి చెందిన పౌరులు 14.5%, 13.1% అమెరికన్లు, 11.8% ఐరిష్, 9.6% ఇంగ్లీష్, 8.1% ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, మరియు చెరోకీ సంతతికి చెందిన 7.9% మందితోపాటు 11.4% మంది స్థానిక అమెరికన్లు, ఉన్నారు,[179][180] ఇదిలా ఉంటే అమెరికన్ ఇండియన్ జాతికి మాత్రమే చెందినవారమని చెప్పుకునేవారు 8.1% మంది ఉన్నారు.[2] 2002లో దేశంలో స్థానిక అమెరికన్లు ఎక్కువగా నివసిస్తున్న రాష్ట్రాల్లో ఓక్లహోమా రెండో స్థానంలో ఉంది, ఈ రాష్ట్రంలో వీరి సంఖ్య 395,219 వద్ద ఉంది, ఓక్లహోమాలో వీరు రెండో అతిపెద్ద జనాభాగా పరిగణించబడుతున్నారు.[180] 2006నాటికి, 4.7% మంది ఓక్లహోమన్లు విదేశాల్లో పుట్టినవారు,[181] దేశవ్యాప్తంగా విదేశాల్లో పుట్టి, ఇక్కడ స్థిరపడినవారి సంఖ్య 12.4% వద్ద ఉంది.[182] ఓక్లహోమా యొక్క జనాభా కేంద్రం స్పార్క్స్ సమీపంలోని లింకన్ కౌంటీలో ఉంది.[183]
2006లో రాష్ట్రంలో తలసరి వ్యక్తిగత ఆదాయం $32,210 వద్ద ఉంది, జాతీయ తలసరి వ్యక్తిగత ఆదాయ జాబితాలో ఓక్లహోమా 37వ స్థానంలో ఉంది, అయితే తలసరి ఆదాయంగా వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న రాష్ట్రాల్లో ఇది మూడో స్థానంలో ఉంది[5] జీవన వ్యయ సూచిలో ఇది అట్టడుగు రాష్ట్రాల్లో కొనసాగుతూ వస్తోంది.[184] ఓక్లహోమా ప్రదేశాల తలసరి ఆదాయ జాబితాలో ఓక్లహోమా సిటీ శివారు ప్రాంతం నికోల్స్ హిల్స్ మొదటి స్థానంలో ఉంది, ప్రాంతంలో తలసరి ఆదాయం $73,661గా ఉంది, ఇదిలా ఉంటే తుల్సా కౌంటీ అత్యధిక సగటు ఉంది.[177] 2006లో, ఓక్లహోమా జనాభాలో 5 ఏళ్లలోపు వయస్సువారు 6.8% శాతం మంది ఉండగా, 18 ఏళ్లలోపు వారు 25.9% మంది, 65 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు 13.2% మంది ఉన్నారు. జనాభాల మహిళలు 50.9% మంది ఉన్నారు.
మతం
విస్తృతంగా వ్యాపించివున్న సంప్రదాయవాద క్రైస్తవ మతం మరియు "బైబిల్ బెల్ట్"గా తెలిసిన ఎవాంగెలికల్ ప్రొటెస్టాంటిజం చేత చిత్రీకరించబడుతున్న ఒక భౌగోళిక ప్రాంతంలో ఓక్లహోమా భాగంగా ఉంది. ఆగ్నేయ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల నుంచి విస్తరించివున్న ఈ ప్రాంతం రాజకీయంగా మరియు సామాజికంగా సంప్రదాయవాద భావనలకు ప్రతీతి. రాష్ట్రంలో రెండో అతిపెద్ద నగరమైన తుల్సాలో ఓరల్ రాబర్ట్స్ యూనివర్శిటీ ఉంది, ఈ ప్రాంతానికి ఇది మూల కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది, "బైబిల్ బెల్ట్ మూల కేంద్రాల్లో" ఒకటిగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.[185][186] పెవ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ప్రకారం, ఓక్లహోమా జనాభాలో మెజారిటీ సంఖ్యలో పౌరులు మత విశ్వాసాలను పాటిస్తున్నారు - వీరిలో 85 శాతం మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు, వీరికి మొత్తం జనాభాలో 80 శాతం వాటా ఉంది. కాథలిక్ సంప్రదాయాలతో అనుబంధం ఉన్న ఓక్లహోమన్లు జాతీయ సగటులో సగం మంది ఉండగా, ఎవాంగెలికల్ ప్రొటెస్టాంటిజం అనుబంధ పౌరుల జాతీయ సగటుకు రెట్టింపు స్థాయిలో ఉన్నారు- అర్కాన్సాస్‌తో కలిపి చూస్తే, దేశంలో మరెక్కడా కనిపించని పరిమాణంలో వీరి సంఖ్య ఉంటుంది.[187]

5,854 సమాజాల మధ్య వ్యాపించివున్న 73 ప్రధాన అనుబంధ సంస్థల్లో వీరు పాల్గొంటారు, వీటి పరిధి 1578 చర్చిలు మరియు 967,223 సభ్యులను కలిగివున్న సదరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్ నుంచి 1 చర్చి మరియు 6 సభ్యులు ఉన్న హోలీ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ఇన్ నార్త్ అమెరికా వరకు విస్తరించివుంది. రాష్ట్రంలో భారీస్థాయిలో చర్చి సభ్యత్వాలు సదరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్, యునైటెడ్ మెథడిస్ట్ చర్చిలో ఉన్నారు, దీనిలో 322,794 మంది సభ్యులు ఉన్నారు, రోమన్ కాథలిక్ చర్చిలో 168,625 మంది, అసెంబ్లీస్ ఆఫ్ గాడ్‌లో 88,301 మంది, చర్చెస్ ఆఫ్ క్రైస్ట్‌లో 83,047 మంది సభ్యులు ఉన్నారు.[188] 2000లో, రాష్ట్రంలో 5,000 యూదులు మరియు 6,000 ముస్లింలు ఉన్నారు, ఒక్కో సమూహానికి పదేసి సమాజాలు ఉన్నాయి.[188]
ఓక్లహోమా మత ముఖచిత్రం:[188][A]
ఎవాంగెలికన్ ప్రొటెస్టంట్ – 53%
మెయిన్‌లైన్ ప్రొటెస్టంట్ – 16%
కాథలిక్ – 13%
ఇతర మతాలు – 6%[B]
ఏమతాన్ని పాటించనివారు – 12%
రాష్ట్ర చిహ్నాలు

ఓక్లహోమా రాష్ట్ర చిహ్నాలు మరియు గౌరవ హోదాలు రాష్ట్ర చట్టం చేత సంకేతించబడ్డాయి;[190] ఓక్లహోమా సెనెట్ లేదా ప్రతినిధుల సభ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలకు ఇతరాలను నియమించడం మరియు సంస్థల ప్రయోజనకర విషయాలకు సంబంధించిన తీర్మానాలు చేసే అధికారం ఉంటుంది.
రాష్ట్ర చిహ్నాలు:[191]
రాష్ట్ర పక్షి: సైసోర్టెయిల్ ఫ్లైక్యాచర్
రాష్ట్ర వృక్షం: ఈస్ట్రన్ రెడ్‌బడ్
రాష్ట్ర క్షీరదం: అమెరికన్ దున్న
రాష్ట్ర కూరగాయ: పుచ్చకాయ[192]
రాష్ట్ర పానీయం: పాలు
రాష్ట్ర ఫలం: స్ట్రాబెర్రీ
రాష్ట్ర క్రీడా పక్షి: అడవి టర్కీ (కోడి లాంటి జంతువు)
రాష్ట్ర చేప: శాండ్‌బాస్
రాష్ట్ర పుష్పసంబంధ చిహ్నం: మిస్ట్‌లెటో
రాష్ట్ర పుష్పం: ఓక్లహోమా గులాబీ
రాష్ట్ర అడవిపుష్పం: ఇండియన్ బ్లాంకెట్ (గైల్లార్డియా పుల్చెల్లుమ్)
రాష్ట్ర గడ్డి: ఇండియన్‌గ్రాస్ (సోర్గాస్ట్రుమ్ న్యూటాన్స్)
రాష్ట్ర శిలాజం: సౌరోఫాగనాక్స్ మాక్సిమస్[193]
రాష్ట్ర శిల: రోజ్ రాక్
రాష్ట్ర కీటకం: తేనెటీగ
రాష్ట్ర మట్టి: పోర్ట్ సిల్ట్ లోవామ్
రాష్ట్ర సరీసృపం: కొల్లారెడ్ బల్లి
రాష్ట్ర ఉభయచరం: బుల్‌ప్రాగ్ (పెద్ద కప్ప)
రాష్ట్ర భోజనం: ఫ్రైడ్ ఓక్రా, స్క్వాష్, కార్న్‌బ్రెడ్, బార్బెక్యూ పోర్క్, బిస్కెట్‌లు, సౌసాజ్ మరియు గ్రేవీ, గ్రిట్స్, కార్న్, స్ట్రాబెర్రీలు, చికెన్ ఫ్రైడ్ స్టీక్, పెకాన్ పీ, మరియు బ్లాక్-ఐడ్ పీస్.
రాష్ట్ర జానపద నృత్యం: స్క్వేర్ డాన్స్
రాష్ట్ర సంగీత పరికరం: డ్రమ్ (నగారా)
రాష్ట్ర తాండవము: ఓక్లహోమా విండ్
రాష్ట్ర సీతాకోకచిలుక: బ్లాక్ స్వాలోటెయిల్
రాష్ట్ర గీతం: "ఓక్లహోమా!"
రాష్ట్ర రాక్ సాంగ్: "డు యు రియలైజ్??" దీనిని ఫ్లెమింగ్ లిప్స్[194] సృష్టించింది.

ఇవి కూడా చూడండి

గమనికలు
A.[ 2008లో పెవ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ నిర్వహించిన ఒక సర్వే గుర్తించింది. దీనిలో ప్రకటిత మత విశ్వాసాలు మాత్రమే ఈ అధ్యయన ఫలితాలు సూచిస్తున్నాయి, ఇవి ఏదైనా నిర్దిష్ట సమాజంలో సభ్యత్వాలు కానవసరం లేదు. గణాంకాలు ±5 శాతం దోషంతో ఉంటాయి.[187]
B.[ బౌద్ధ మతం, ఇస్లాం, హిందూ మతం, జ్యుడాయిజం, ఇతర విశ్వాసాలు 1 శాతం కంటే తక్కువ జనాభాతో ఉన్నాయి. జెహోవాస్ విట్‌నెస్, మోర్మోన్స్, ఆర్థోడాక్స్ క్రైస్టియానిటీ, మరియు ఇతర క్రైస్తవ సంప్రదాయాలు పాటిస్తున్నవారు 5% కంటే తక్కువ మంది ఉన్నట్లు అధ్యయనంలో గుర్తించారు. 1% మంది పెవ్ రీసెర్చ్ అధ్యయనంలో స్పందించేందుకు నిరాకరించారు.[187]
సూచనలు

మరింత చదవడానికి
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
CS1 maint: extra text (link)

CS1 maint: extra text: authors list (link)
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: extra text (link)
CS1 maint: extra text: authors list (link)
బాహ్య లింక్‌లు

సాధారణం
 at Curlie
ప్రభుత్వం

పర్యాటకం మరియు వినోదం

సంస్కృతి మరియు చరిత్ర

పటాలు మరియు జనాభా వివరాలు

Coordinates:

వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు
వర్గం:ఓక్లహోమా
వర్గం:యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో రాష్ట్రాలు
వర్గం:1907లో ఏర్పాటు చేయబడిన రాష్ట్రాలు మరియు భూభాగాలు

ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విస్తీర్ణంపరంగా అతిపెద్ద జిల్లా ఏది ?


భారత రాజ్యాంగం శాసన, కార్యనిర్వహణ శాఖలతోపాటు స్వతంత్ర న్యాయ వ్యవస్థను కూడా ఏర్పాటు చేసింది. కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య ఏర్పడే వివాదాలను పరిష్కరించడం, ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడటం, శాసన, కార్యనిర్వహణ శాఖలు రాజ్యాంగబద్ధంగా నడుచుకుంటున్నాయో లేదో సమీక్షించడం మొదలైన కార్యకలాపాల ద్వారా భారత న్యాయ వ్యవస్థ ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి ఉన్న న్యాయ వ్యవస్థ పునాది రాయి లాంటిది.
స్వతంత్ర న్యాయ వ్యవస్థ
ఎలాంటి భయం, పక్షపాత ధోరణి లేకుండా న్యాయాన్నందించే స్వేచ్ఛ న్యాయమూర్తులకు ఉండటం; వీరిచ్చే తీర్పులు, జారీ చేసే ఉత్తర్వులు శాసన, కార్యనిర్వాహక శాఖ ఒత్తిళ్ళకు లోను కాకపోవడమే స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ. సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తులకు రాజ్యాంగ బద్ధంగా పదవీ భద్రత ఉంది. న్యాయమూర్తులను తొలగించాలంటే పార్లమెంటులోని ఉభయసభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీ ఆమోదం అవసరం.
సుప్రీం కోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల వేతనాలు సంఘటిత నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు. ఇలా వేతనాలు పొందడానికి శాసన సభల ఆమోదం అవసరం లేదు.
న్యాయమూర్తుల విధి నిర్వహణ సంబంధమైన ప్రవర్తనను పార్లమెంటులో లేదా రాష్ట్ర శాసనసభల్లో చర్చించడాన్ని నిషేధించారు.
సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు తమను ధిక్కరించిన వారిని శిక్షించే అధికారం ఉంది.
50వ అధికరణం ప్రకారం న్యాయవ్యవస్థను కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థనుంచి వేరు చేశారు.
ఏకీకృత న్యాయ వ్యవస్థ
సమాఖ్య వ్యవస్థలో కేంద్ర, రాష్ట్రాలకు వేర్వేరు న్యాయవ్యవస్థలుంటాయి. కానీ, భారతదేశంలో ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థ అమల్లో ఉంది. దీని ప్రకారం సుప్రీం కోర్టు అత్యున్నత న్యాయస్థానం. సుప్రీం కోర్టు క్రింద వివిధ రాష్ట్రాల హైకోర్టులు, వాటి కింద ఇతర న్యాయస్థానాలు పని చేస్తాయి.
సుప్రీం కోర్టు నిర్మాణం
భారతదేశంలో సుప్రీంకోర్టుని 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం 1937లో ఢిల్లీలో ఏర్పాటు చేశారు. మొదట దీన్ని ఫెడరల్ కోర్టు అని పిలిచే వారు. రాజ్యాంగం ఆమోదించిన తరువాత సుప్రీంకోర్టుగా మారింది.సుప్రీంకోర్టు ప్రారంభ సమావేశం 1950 జనవరి 28న ఢిల్లీలో జరిగింది. మొదటి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా హెచ్. జె. కానియా వ్యవహరించాడు.
న్యాయమూర్తుల నియామకం
సుప్రీంకోర్టు న్యాయ మూర్తులు, ప్రధాన న్యాయమూర్తిని కేంద్ర కేబినెట్ సలహాపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తాడు. భారత రాజ్యాంగంలో న్యాయమూర్తుల నియమకానికి కావలసిన అర్హతలున్నాయి. ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియామకానికి సంబంధించిన అర్హతల గురించి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించలేదు. అయితే సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల్లో ఎక్కువ కాలం నుంచి పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తిని అనుభవం ఆధారంగా చేసుకుని ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించడం సాంప్రదాయం.
అర్హతలు
సుప్రీంకోర్టుకు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే వ్యక్తికి కింది అర్హతలు ఉండాలి.
భారతీయ పౌరుడై ఉండాలి
హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా కనీసం అయిదేళ్ళు లేదా హైకోర్టు న్యాయవాదిగా పదేళ్ళ అనుభవం ఉండాలి.
రాష్ట్రపతి అభిప్రాయంలో ప్రముఖ న్యాయ శాస్త్రవేత్త అయిఉండాలి.
సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ఇతర న్యాయమూర్తుల నియామకంలో కనీస వయోపరిమితి లేదా స్థిరమైన కాలపరిమితి గురించి రాజ్యాంగం ప్రత్యేకంగా పేర్కొనలేదు. నియామకం జరిగిన తరువాత వారు 65 సంవత్సరాల వయససు నిండేంతవరకు పదవిలో ఉంటారు.
జీతభత్యాలు
పార్లమెంటు రూపొందించే చట్టాల ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ఇతర న్యాయమూర్తులు తమ జీత భత్యాలను పొందుతారు. ప్రస్తుతం ప్రధాన న్యాయమూర్తి నెలసరి వేతనం ఒక లక్ష, న్యాయమూర్తుల వేతనం 90,000 రూపాయలు.
మూలాలు

వర్గం:భారత దేశము

భారత న్యాయ వ్యవస్థ

భారతీయ రైల్వే వ్యవస్థను ఎప్పుడు ప్రారంభించారు?


బొగ్గు (Coal) అనునది ఎక్కువ షాతం కార్బను వున్న పదార్థం.బొగ్గు రెండు రకాలు.ప్కటి కర్రలనుకాల్చి తయారు చేసినది.దీనిని charcoalఅంటారు.మరొకటి భూగర్భంలో లభించే బొగ్గు.బొగ్గు ఒక ఇంధనము. ఇది భూమిలో అంతర్గతమైన వృక్ష అవశేషాల రూపాంతరము. ఒక రకమైన రాక్షసి బొగ్గు రాయిలాగా గట్టిగా ఉంటుంది. బొగ్గులో ముఖ్యమైన మూలకం కార్బన్. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విద్యుతుత్పత్తి అత్యధికంగా బొగ్గునుండే జరుగుతుంది. బొగ్గు గనుల నుండి బొగ్గును తవ్వి తీస్తారు. కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఎక్కువగా బొగ్గునుండే తయారవుతుంది.
పూర్వ చరిత్ర
ప్రారంభంలో బొగ్గు వెలికితీత చిన్న తరహా జరిగినది, ఉపరితలంపై గాని ఉన్న, లేదా బొగ్గు చాలా దగ్గరగా. వెలికితీత కోసం ప్రత్యేక పద్ధతులు ఉరవడి గనులు మరియు బెల్ గుంటలు ఉన్నాయి. అలాగే ఉరవడి గనుల, చిన్న తరహా కోసం షాఫ్ట్ మైనింగ్ ను ఉపయోగించారు. ఒక బెల్ గుంత పట్టింది రూపంలో, కేంద్ర షాఫ్ట్ నుండి బయటికి వెలికితీత లేదా రుమ్ మరియు పిలర్ పద్ధతులు అని అంటారు. ఈ 2 పద్ధతులు అయితే వెనుక ఉపయోగపడే బొగ్గు గణనీయమైన మొత్తంలో మిగిలి
ఉపయోగాలు
బొగ్గును వంట కోసం వాడుకోవచ్చును.
బొగ్గును ఉపయోగించి నీటి ఆవిరిని తయారు చేసి, రైలు బండిని నడిపిస్తున్నారు.
బొగ్గును ఇంధనంగా విద్యుత్తును తయారుచేస్తున్నారు.
బొగ్గును ఘన ఇంధనాన్ని మండించే,ఉదాహరణకు కొక్రేన్,లాంకషైర్ బాయిలర్లలో ఇంధనంగా వాడెదరు.
చెట్ల నరికివేత-బొగ్గు బట్టీ నిబందనలు
సొంత స్థలంలోనే పెద్ద వృక్షాన్ని నరకాలంటే 'నీరు-నేల-చెట్టు' చట్టం ప్రకారం అనుమతి ఉండాలి. మరో మొక్క నాటాకే దాన్ని నరికేందుకు అనుమతి ఉంటుంది.
ప్రభుత్వ స్థలాల్లో అడవుల నరికివేత పెద్ద నేరం. అటవీ చట్టాల ప్రకారం అనుమతి లేకుండా నరికితే చెరసాలే.
బొగ్గు అమ్మకాలు జరపాలన్నా అడితీల నిర్వాహకులకు అటవీ శాఖ అనుమతి తప్పనిసరి.
బొగ్గు తయారీకైతే అనుమతి లేకపోతే నేరమే.
ఏ చెట్టు నరికి బొగ్గు తయారు చేస్తున్నారనేది అనుమతి పత్రంలో చూపాలి. అవికాకపోతే మరేమైనా చెట్లు నరికితే చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినట్లే.
గోదారమ్మ తెలంగాణకు సిరులు కురిపిస్తున్న కల్పవృక్షం. తన కడుపును చీల్చీ నల్ల బంగారాన్నిస్తూ ప్రతి ఇంటా వెలుగులు నింపుతోంది. గోండ్వానా లోయలో ఒక ముఖ్యమైన లోయ గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం. ఈ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలోనే అపారమైన బొగ్గు సంపద బయటపడింది. సుమారు 17 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల మేర బొగ్గు నిక్షేపాలు విస్తరించి ఉన్నట్లు భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధనల్లో తేలింది. సింగరేణి బొగ్గు పుట్టు పూర్వోత్తరాలు...
తొలిసారిగా..
డబ్ల్యూ.టీ. బ్లేన్‌ఫోర్డ్ అనే భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త 1871లో గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో ‘కామ్తి సముదాయం’కు చెందిన ఇసుక రాతి పొరలను పరీక్షించి బొగ్గు లభించే అవకాశాలు ఉన్నట్లు నిర్ధారించారు. 1872-88 మధ్య కాలంలో సర్‌విలియం కింగ్ అనే భూ విజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో సర్వే చేసి భూగర్భంలో ఉన్న గోండ్వానా కాలపు రాతి పొరలను గుర్తించారు. ఆ తర్వాత జియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా గోండ్వానా ప్రాంతంలో దశబ్దాలుగా అన్వేషించి బొగ్గు నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు. 1889లో ఖమ్మం జిల్లా ఇల్లెందులోని సింగరేణి గ్రామంలో ప్రప్రథమంగా బొగ్గు ఉత్పత్తి ప్రక్రియ చేపట్టారు. సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ లిమిటెడ్ పేరుతో బొగ్గు ఉత్పత్తి చేస్తూ దక్షిణ భారత దేశానికి సింగరేణి విద్యుత్ వెలుగులు ప్రసాదిస్తూ అప్రతిహతంగా ముందుకు సాగుతోంది.
బొగ్గు రూపాంతరం..
భుకంపాలు, తుఫానుల వల్ల నెలకొరిగిన చెట్లు భూ ఉష్ణోగ్రతకు కొన్ని లక్షల ఏళ్ల తరువాత బొగ్గుగా రూపాంతరం చెందుతుంది. ఇది వివిధ దశలలో జరుగుతుంది. భూగర్భ పరిణామక్ర మంలో అనేక వాతావరణ పరిస్థితులు మొదటగా వృక్ష పదార్థాలను ఫీట్‌గా మారుస్తాయి. ఆ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అరమిల్లిమీటరు నుంచి మూడు మిల్లిమీటర్ల మందం వరకు ఫీట్ ఏడాది కాలంలో తయారవుతుంది. అదే ఒక మీటర్ ఫీట్ తయారు కావడానికి సుమారు 300 నుంచి 400 ఏళ్లు పడుతుంది.
ఈ విధంగా తయారైన ఫీట్ భూమిలోని పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వల్ల క్రమంగా లిగ్నైట్ మారుతుంది. ఆ తర్వాత బొగ్గుగా రూపాంతరం చెందుతుంది. సుమారు 20 మీటర్ల వృక్ష పదార్థాలు ఆరు మీటర్ల ఫీట్‌గా మారి ఆ తర్వాత మూడు మీటర్ల లిగ్నైట్‌గా రూపాంతరం చెందుతుంది. కొన్నేళ్లతర్వాత లిగ్నైట్ ఒక మీటర్ బొగ్గుగా ఏర్పడుతుంది. ఒక మీటర్ బొగ్గుగా మారడానికి సుమారు 6 వేల నుంచి 9 వేల సంవత్సరాలు పడుతుంది.లిగ్నైట్ కన్న ఎక్కువ కార్బన్ కల్గిన బొగ్గు బిటుమినస్.బిటుమినస్ బొగ్గు రూపాంతరం వలనఅంత్రాసైట్బొగ్గు ఏర్పడును.
గోండ్వానా ప్రాంత విస్తీర్ణం ..
దేశంలో గోండ్వానా ప్రాంతం 63 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. ఇందులో 15 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యం బొగ్గు అన్వేషణకు అనువైన ప్రాంతంగా శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. రాష్ట్రంలోని గోదావరిలోయ బొగ్గు క్షేత్ర వైశాల్యం 17 వేల చదరపు కిలోమీటర్లుగా గుర్తించి 11 వేల చదరపు కిలోమీటర్లలో బొగ్గు అన్వేషణ జరపడానికి అనువైన ప్రాంతంగా నిర్ధారించారు.
వర్గం:ఖనిజాలు
వర్గం:ఇంధనాలు
వర్గం:శక్తి వనరులు

భారతదేశంలో ఉక్కు ఖనిజం ఎక్కువగా దొరికే జిల్లా ఏది ?


కాకులపాడు, కృష్ణా జిల్లా, బాపులపాడు మండలానికి చెందిన గ్రామము. పిన్ కోడ్ నం. 521 106., ఎస్.టీ.డీ.కోడ్ = 08656.
కాకులపాడు కృష్ణా జిల్లా, బాపులపాడు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన బాపులపాడు నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన గుడివాడ నుండి 25 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 625 ఇళ్లతో, 2097 జనాభాతో 1195 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1087, ఆడవారి సంఖ్య 1010. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 786 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589092[1].పిన్ కోడ్: 521106, ఎస్.టీ.డీ.కోడ్ = 08656.
గ్రామ చరిత్ర
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (సీఆర్‌డీఏ) పరిధిలోకి వస్తున్న మండలాలు, గ్రామాలను ప్రభుత్వం విడిగా గుర్తిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. ప్రస్తుతం గుర్తించిన వాటిలోని చాలా గ్రామాలు వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్నాయి. గతంలో వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్న వాటితోపాటుగా ఇప్పుడు మరిన్ని కొన్ని గ్రామాలు చేరాయి. సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వచ్చే గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లోని మండలాలు, గ్రామాలను గుర్తిస్తూ పురపాలక శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి ద్వారా ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యాయి.[2]
కృష్ణా జిల్లాలోని మండలాలు, గ్రామాలు
విజయవాడ రూరల్ మండలం పరిధితో పాటు, పట్టణ పరిధిలోకి వచ్చే ప్రాంతం. విజయవాడ అర్బన్ మండలం పరిధిలోని మండలం మొత్తంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా కూడా. ఇబ్రహీంపట్నం మండలం మొత్తంతో పాటు అర్బన్ ప్రాంతం, పెనమలూరు మండలం పరిధితో పాటు అర్బన్ ఏరియా, గన్నవరం మండలంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, ఉంగుటూరు మండలంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, కంకిపాడుతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, ఉయ్యూరుతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, జి.కొండూరు మండలంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, కంచికచర్ల మండలంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, వీరుళ్లపాడు మండలంతో పాటు అర్బన్ ఏరియా, పెనుగంచిప్రోలు మండల పరిధిలోని కొంత భాగంతో పాటు శనగపాడు గ్రామం ఉన్నాయి.
బాపులపాడు మండలం
బాపులపాడు మండలంలోని అంపాపురం, ఆరుగొలను, ఓగిరాల, కాకులపాడు, కురిపిరాల, కొదురుపాడు, కానుమోలు, కొయ్యూరు, చిరివాడ, తిప్పనగుంట, దంతగుంట్ల, బండారుగూడెం, బాపులపాడు, బొమ్ములూరు కండ్రిగ, బొమ్ములూరు, మల్లవల్లి, రంగన్నగూడెం, రామన్నగూడెం, రేమల్లె, వీరవల్లె, వెంకటరాజుగూడెం, వెంకటాపురం, వెలేరు, శోభనాద్రిపురం, సింగన్నగూడెం మరియు సెరి నరసన్నపాలెం గ్రామాలు ఉన్నాయి.
గ్రామ భౌగోళికం
[3]
సముద్రమట్టానికి 28 మీ.ఎత్తు
సమీప గ్రామాలు
ఈ గ్రామానికి సమీపంలో ఓగిరాల, ఆరుగొలను, తిప్పనగుంట, అరిపిరాల, కుదరవల్లి గ్రామాలు ఉన్నాయి.
సమీప మండలాలు
పెదపాడు, నందిగామ, ఉంగుటూరు, గుడివాడ
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కాకులపాడులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. హనుమాన్ జంక్షన్, గుడివాడ నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: గుడివాడ విజయవాడ 44 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి  ఉన్నాయి. బాలబడి బాపులపాడులోను, మాధ్యమిక పాఠశాల రామన్నగూడెంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల కనుమోలులోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల బాపులపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఏలూరులోను, పాలీటెక్నిక్ గుడివాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల బొమ్ములూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గుడివాడలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఏలూరులోనూ ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
నీటిశుద్ధి పథకo
కాకులపాడులో దాసరి ట్రస్టు క్రింద నిర్మించిన నీటిశుద్ధి పథకాన్ని 26,జనవరి-2014న గణతంత్రదినోత్సవ నాడు, పునఃప్రారంభించారు. యూ.వీ.పద్ధతిలో నడుస్తున్న ఈ పథకం నీరు, తాగేందుకు అంతగా అనుకూలంగా లేకపోవడంతో ఆర్.వీ.పద్ధతి లోనికి మార్చారు. ఇందుకోసం సహకార సంఘం వారు రెండు లక్షల రూపాయలు వితరణ చేశారు. [3]
ప్రాధమిక సహకార పరపతి సంఘం
ఈ సంఘ కార్యాలయానికి 70 లక్షల రూపాయల వ్యయంతో నూతనంగా నిర్మించిన ఒక శాశ్వత భవనాన్ని, 2016,డిసెంబరు-8న ప్రారంభించెదరు. దీనిలో రైతుల కోసం ఒక గోదాము ఉంటుంది. కృష్ణా జిల్లా సహకార కేంద్ర బ్యాంక్ నుండి ఎలాంటి ఋణం తీసుకోకుండానే ఈ భవనం నిర్మించడం విశేషం. ఈ భవన నిర్మాణానికి కావలసిన పదిన్నర సెంట్ల భూమిని, జీవిత భీమా సంస్థ విశ్రాంత ఉద్యోగి శ్రీ త్రిపురనేని వెంకట కనక వేణుగోపాల రావు వితరణగా అందించారు. [7]
కళ్యాణ మండపం
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కాకులపాడులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.
సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సాగు/త్రాగునీటి సౌకర్యం
ఈ ఊరి మధ్యలో మంచినీళ్ళ చెరువు ఉంది. ఈ చెరువు చుట్టూరా గ్రామ పంచాయితీ భవనం, ప్రాథమిక పాఠశాల, పాలకేంద్రం, గుడి, పెద్దపెద్ద మర్రి చెట్లు మొదలగునవి ఉన్నాయి.
ఇటీవల ప్రభుత్వం చేపట్టిన నీరు-చెట్టు కార్యక్రమంలో భాగంగా, కోనేరుచెరువు, వైకుంఠలక్ష్మీపురం చెరువులలో పూడికతీత కార్యక్రమం చేపట్టి అభివృద్ధిచేసారు. మంచినీటి చెరువునుగాడా బాగుచేయించారు. ఆ తరువాత పట్టిసీమనుండి వచ్చిన గోదావరి జలాలతో ఈ మూడు చెరువులనూ పూర్తిస్థాయిలో నింపినారు. అందువలన చుట్టు ప్రక్కన గల గ్రామాలు నీటి ఎద్దడితో విలవిలలాడుచుండగా ఈ గ్రామం జలకళతో అలరారుచున్నది. [6]
గ్రామ పంచాయతీ
2013,జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి వెలగపూడి సరితకుమారి, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [2]
గ్రామంలోని దర్శనీయ ప్రదేశములు/దేవాలయాలు
శ్రీ సీతా రామచంద్రస్వామి దేవస్థానం:- ఈ గ్రామంలో నెలకొన్న ఈ దేవస్థానంలో నూతన ధ్వజస్తంభ ప్రతిష్ఠ 2014,మార్చ్-17, సోమవారం నాడు, వైభవంగా జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా, 13వ తేదీ నుండి 5 రోజులపాటు, సుప్రభాతసేవ నుండి మూలమంత్ర హోమం వరకూ, వివిధ పూజాకార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 17వ తేదీ సోమవారం నాడు, ఉదయం సుప్రభాతసేవతో మొదలుపెట్టి, యంత్రప్రతిష్ఠచేసి, శాస్త్రోక్తంగా, ద్వజస్థంబాన్ని, ఆలయం ముంగిట నిలిపారు. అనంతరం శాంతికళ్యాణం, పిదప అన్నసమారాధన జరిపినారు. [4]
శ్రీ రంగనాథస్వామివారి ఆలయం:- 50 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించిన ఈ ఆలయం శిథిలావస్థకు చేరటంతో గ్రామస్థులు, దాతల సహకారంతో ఈ ఆలయాన్ని, రు. 10 లక్షల వ్యయంతో, మూడు నెలల వ్య్వధులోనే జీర్ణోద్ధరణ చేసారు. పునర్నిర్మాణం చేసిన ఈ ఆలయంలో, 2014, జూన్-18, బుధవారం తెల్లవారుఝామున సుప్రభాతం, అర్చన, విష్వక్సేనపూజ, కళాన్యాసహోమం నిర్వహించి, శాస్త్రోక్తంగా శ్రీకృష్ణుని విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. అనంతరం భక్తులకు భారీగా అన్నసంతర్పణ చేసారు. [5]
గ్రామ ప్రముఖులు
రచయిత్రి ఝాన్సీ కమల వరకుమారి, కవి తుల్లిమల్లి విల్సన్ సుధాకర్ ఈ గ్రామంలో జన్మించి పెరిగి పెద్దయినవారే.
కవి తుల్లిమల్లి విల్సన్ సుధాకర్ "దళిత వ్యాకరణం" అను కవితా సంపుటిని వెలువరించాడు. ఈ పుస్తకానికి పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ధర్మనిధి పురస్కారాన్ని 2007 సంవత్సరానికి అందచేసింది. 2013 లో ' మాకూ ఒక భాష కావాలి' కవితా సంపుటిని విల్సన్ సుధాకర్ వెలువరించి 2014లో ' ఫ్రీవేర్స్ ఫ్రాంట్ ' అవార్డును పొందారు. ఈయన భారత పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖలో అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ జనరల్ గా సేవలందిస్తున్నారు.
గ్రామ విశేషాలు
ఈ గ్రామాన్ని ఆకర్షణీయ గ్రామం (స్మార్ట్ విలేజ్) గా అభివృద్ధిచేయడానికై, దాతలు శ్రీ చలసాని ఆంజనేయులు, శ్రీ పుట్టగుంట సతీష్ కుమార్, ఈ గ్రామాన్ని దత్తత తీసుకున్నారు. [6]
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కాకులపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 104 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 3 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 36 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 1048 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 2 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1048 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కాకులపాడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 1048 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
కాకులపాడులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు
ప్రధాన వృత్తులు
గ్రామంలో 90% ప్రజలు వ్యవసాయం పైనే ఆధారపడ్డారు.
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	2,097 - పురుషుల సంఖ్య 	1,087 - స్త్రీల సంఖ్య 	1,010 - గృహాల సంఖ్య 	625

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2326.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1193, స్త్రీల సంఖ్య 1133, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 603 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1195 హెక్టారులు.

మూలాలు

వెలుపలి లంకెలు
[2] ఈనాడు కృష్ణా; 2013,జులై-25; 9వపేజీ.
[3] ఈనాడు విజయవాడ; 2014,జనవరి-27; 5వపేజీ.
[4] ఈనాడు విజయవాడ; 2014,మార్చి18; 5వపేజీ.
[5] ఈనాడు విజయవాడ/మంగళగిరి; 2014,జూన్-19; 5వపేజీ.
[6] ఈనాడు అమరావతి; 2016,ఫిబ్రవరి-15; 5వపేజీ.
[7] ఈనాడు అమరావతి; 2016,డిసెంబరు-8; 7వపేజీ.

వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు

బాపులపాడు నుండి మంగళగిరి కి ఎంత దూరం?


పూర్వపు సుగుమంచిపల్లె, వైఎస్ఆర్ జిల్లా, జమ్మలమడుగు మండలానికి చెందిన గ్రామము
[1]

ఇది మండల కేంద్రమైన జమ్మలమడుగు నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ప్రొద్దటూరు నుండి 9 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 157 ఇళ్లతో, 563 జనాభాతో 811 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 283, ఆడవారి సంఖ్య 280. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 115 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 5. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 593155[2].పిన్ కోడ్: 516434.
సిరిగేపల్లె వైఎస్ఆర్ జిల్లా, జమ్మలమడుగు మండలంలోని గ్రామం.  ఇది మండల కేంద్రమైన జమ్మలమడుగు నుండి 18 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 236 ఇళ్లతో, 929 జనాభాతో 870 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 473, ఆడవారి సంఖ్య 456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 20 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 271. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 593156[3].పిన్ కోడ్: 516474.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల ముద్దనూరులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాలసమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం , పాలీటెక్నిక్ జమ్మలమడుగు లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల   మేనేజిమెంటు కళాశాల ప్రొద్దుటూరు లోనూ ఉన్నాయి. దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల, సమీప వైద్య కళాశాల, కడప లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సిరిగేపల్లెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది.
ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
సిరిగేపల్లెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 176 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 86 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 422 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 184 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 117 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 67 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
సిరిగేపల్లెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
బావులు/బోరు బావులు: 67 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
సిరిగేపల్లెలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, వేరుశనగ, కంది
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ప్రొద్దటూరులోను,  మాధ్యమిక పాఠశాల దేవగుడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ప్రొద్దటూరులో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కడపలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు ప్రొద్దటూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం ప్రొద్దటూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కడప లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పూర్వపు సుగుమంచిపల్లెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జాతీయ రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పూర్వపు సుగుమంచిపల్లెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 88 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 24 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 2 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 675 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 636 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 44 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పూర్వపు సుగుమంచిపల్లెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
బావులు/బోరు బావులు: 44 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
పూర్వపు సుగుమంచిపల్లెలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
శనగ, కొత్తిమీర, మినుము
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	563 - పురుషుల సంఖ్య 	283 - స్త్రీల సంఖ్య 	280 - గృహాల సంఖ్య 	157

మూలాలు

పూర్వపు సుగుమంచిపల్లె

2010 నాటికి పూర్వపు సుగుమంచిపల్లె గ్రామ సర్పంచ్ ఎవరు?


భారత దేశము యొక్క రాష్ట్రాల శాసన వ్యవస్థలోని సభలలో ఎగువ సభను శాసనమండలి (విధాన పరిషత్) అంటారు. రాజ్యాంగంలోని 171 అధికరణం ద్వారా ఈ విధాన సభను ప్రారంభించవచ్చు. 2017 నాటికి భారతదేశంలోని   29 రాష్ట్రాలలో కేవలం 7 రాష్ట్రాలలో మాత్రమే  శాసనమండలి ఉంది[1]. అవి ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, జమ్మూ కాశ్మీరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ. రెండు సభలు కలిగిన రాష్ట్రాల శాసన వ్యవస్థలో ఇది ఎగువ సభ. శాసన మండలి సభ్యులు ప్రజలచే పరోక్షముగా ఎన్నికౌతారు. ఈ సభలోని సభ్యులను ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థలు, అసెంబ్లీ సభ్యులు, గవర్నర్, గ్రాడ్యుయేట్లు, ఉపాధ్యాయులు మొదలైనవారు ఎన్నుకుంటారు. ఈ సభ్యులను ఎం.ఎల్.సి అని పిలుస్తారు. ఇది శాశ్వత సభ.  అనగా శాసన సభ వలె దీన్ని రద్దు చేయలేము. ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి మూడొంతుల సభకు ఎన్నికలు జరుపుతారు. శాసన మండలి సభ్యుని పదవీకాలం 6 సంవత్సరాలు.
సభ్యత్వం
ప్రతీ శాసన మండలి సభ్యుడు (ఎం.ఎల్.సి)  ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలం కలిగి ఉంటాడు. సభలో మూడొంతులలో ఒక వంతు సభ్యుల పదవీ కాలం ప్రతీ రెండు సంవత్సరాలకు పూర్తి అవుతుంది. ఈ అమరిక భారత పార్లమెంటులోని ఎగువ సభ అయిన  రాజ్యసభ ను పోలి ఉంటుంది.
శాసనమండలి సభ్యుడు కాదలచిన వ్యక్తి భారత పౌరుడై ఉండాలి. కనీసం 30 ఏళ్ళ వయసు ఉండాలి. మానసికంగా ఆరోగ్యవంతుడై ఉండాలి. దివాళా తీసి ఉండరాదు. అతడు ఏ రాష్ట్రంలో పోటీ చేస్తే ఆ రాష్ట్రంలో ఓటు హక్కు కలిగి ఉండాలి. అతడు/ఆమె అదే కాలంలో పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉండరాదు.
శాసన మండలి సభ్యుల సంఖ్య ఆయా రాష్ట్రాల శాసన సభ్యుల సంఖ్యలో మూడో వంతు కంటే మించరాదు. కానీ సభ్యుల సంఖ్య 40 కి తగ్గరాదు. (జమ్మూ కాశ్మీరు శాసన మండలిలో 32 మంది సభ్యులే ఉండటం చేత ప్రత్యేక పార్లమెంటు చట్టము వలన అనుమతించబడినది).
ఈ క్రింది పద్ధతిలో ఎం.ఎల్.సి లు నియమితులవుతారు:
మూడోవంతు (1/3) మందిని స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలు అనగా మ్యునిసిపాలిటీలు, గ్రామ సభలు/గ్రామ పంచాయితీలు, పంచాయత్ సమితులు మరియు జిల్లాపరిషత్ లు  ఎన్నుకుంటాయి.
మూడోవంతు (1/3) మందిని రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు.
శాసన మండలి సభ్యులలో ఆరోవంతు (1/6) మంది సభ్యులు గవర్నరు చే నియమించబడతారు. వీరు శాస్త్రము, కళలు, సామాజిక సేవ మరియు ఇతర రంగములలో రాణించినవారై ఉంటారు.
పన్నెండో వంతు (1/12) మందిని ఉన్నత పాఠశాలల, కళాశాలల, విశ్వవిద్యాలయాల అధ్యాపకులు ఎన్నుకొంటారు.
మరో (1/12) మందిని పట్టభద్రులు ఎన్నుకుంటారు.
ప్రతిపాదిత విధాన పరిషత్తులు
2010లో భారత పార్లమెంటు ఎనిమిదవ రాష్ట్రం (తమిళనాడు) లో శాసన మండలి పునః స్థాపన కొరకు చట్టం చేసింది. కానీ ఈ చట్టాన్ని అమలు  చట్టపరమైన చర్యల మూలంగా పెండింగ్ లో ఉంచబడింది.[2]  రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కూడా కౌన్సిల్ పునరుద్దరణకు వ్యతిరేకత వ్యక్తం చేసింది[3].
2013 నవంబరు 28 న అసోం లో శాసన మండలి ఏర్పరచవలసినదిగా భారత యూనియన్ కెబినెట్ ఆమోదించింది.
కర్ణాటక, మహారాష్ట్రలలో అధ్యయనం చేసిన తరువాత ఒడిశా రాష్ట్ర శాసన మండలిని ఏర్పాటు చేయనుంది.[4]
మహారాష్ట్ర విధానసభ వివరాలు: ఎన్నికలు 31, స్థానిక సంస్థలు 21, ఉపాధ్యాయులు 7, గ్రాడ్యుయేట్లు 7, నామినేటెడ్ 12.
రద్దు మరియు పునరుజ్జీవనం
శాసనసభ యొక్క ఉనికి రాజకీయంగా వివాదాస్పదంగా ఉంది. కొన్ని రాష్ట్రాలలో కౌన్సిల్ రద్దు చేయబడిన  తరువాత దాని పునఃస్థాపనన క్కొరకు  అభ్యర్థించారు; దీనికి విరుద్ధంగా, ఒక రాష్ట్రం కోసం కౌన్సిల్ యొక్క పునఃస్థాపన కోసం ప్రతిపాదనలు కూడా వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాయి. రాష్ట్ర శాసన మండలి రద్దుచేయడం లేదా పునఃస్థాపనకు సంబంధించిన ప్రతిపాదనలు భారత పార్లమెంటు నిర్ధారణకు కావాలి.
2007 ఏప్రిల్ లో  ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర శాసన మండలిని పునఃస్థాపించబడింది. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ అయిన తెలుగుదేశం పార్టీ, రాష్ట్రంలో తాము అధికారంలోకి వచ్చినట్లయితే మళ్లీ కౌన్సిల్‌ను రద్దు చేస్తామని ప్రకటించింది.
పంజాబ్ లో అకాలీదళ్-బిజెపి విజయం తర్వాత, కొత్తగా ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రి ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్ తాను రాష్ట్రం యొక్క విధాన పరిషత్‌ను మళ్లీ ఏర్పరుస్తానని ప్రకటించాడు కానీ స్థాపించబడలేదు.
మూలాలు

వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ

2019లో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి ఛైర్మన్ గా ఎవరు ఎన్నికయ్యారు ?


హిమదాస్  అండర్-20 వరల్డ్ అథ్లెటిక్స్ చాంపియన్‌షిప్ 400 మీటర్ల ఈవెంట్‌లో స్వర్ణ పతకం గెలుచుకున్నది.ప్రపంచ అథ్లెటిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన తొలి భారతీయ మహిళా అథ్లెట్‌గా హిమదాస్ చరిత్ర సృష్టించినది.[1] అంతర్జాతీయ ట్రాక్ మీద పరుగులు మొదలు పెట్టిన తరువాత కేవలం 18 నెలలలోనే ఈ విజయం సాధించినది. ఈ బంగారు పతకం జూనియరు విభాగంలో పొందిన సీనియరు మరియు జూనియరు విభాగాల్లో బంగారు పతకంపొందిన భారతీయ ఏకైక మహిళ హిమదాస్.
వ్యక్తిగత చరిత్ర
18ఏళ్ల హిమదాస్ అసోం లోని నాగయోన్ జిల్లాలోని ఢింగ్ గ్రామానికి చెందిన హిమదాస్ రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది.తండ్రిపేరు రొంజిత్ దాస్ ,తల్లి పేరు జొనాలి దాస్.కుటుంబంలోని నలుగురు పిల్లలలో హిమదాస్ చివరిది. ఆమె తండ్రి స్థానికంగా వరి పండించే రైతు. చిన్నతనం నుండీ క్రీడలపై మక్కువ కనిపించే హిందాస్ ప్రపంచ ట్రాక్ ఈవెంట్ ప్రస్థానం అంచలంచలుగా సాగింది. తండ్రితో పాటు పొలంపనికి వెళ్లేది.ఆమె జననం 9 జనవరి 2000.నలుగురు పిల్లలున్న కుటుంబం లో అందరికంటే చిన్న అయినా, బరువు భాధ్యతలు మాత్రం ఎక్కువే.[2]ఆమె తండ్రి స్థానికంగా వరి పండించే రైతు. చిన్నతనం నుండీ క్రీడలపై మక్కువ కనిపించే హిందాస్ ప్రపంచ ట్రాక్ ఈవెంట్ ప్రస్థానం అంచలంచలుగా సాగింది. తండ్రితో పాటు పొలంపనికి వెళ్లేది.
జీవిత గమనం
హిమదాస్ దింగ్ పబ్లిక్ స్కూల్లో విద్యాభ్యాసం ప్రారంభించి,చిన్న పిల్లగానే ఫుట్ బాల్ ఆడటం ప్రారంభించింది. ముందుగా ఫుట్ బాల్ ఆడటం ప్రారంభించినా, తన పరుగును గోల్ పోస్ట్ నుండి ట్రాక్ మీదకు మార్చుకుంది.స్కూలులో వున్నప్పుడు అక్కడి మగపిల్లలతో కలిసి ఫుట్ బాల్ ఆడేది.మొదట్లో ఫుట్ బాల్ ఆటనే తన గమ్యంగా ఎంచుకుంది. నవోదయ విద్యాలయకు చెందిన ఫిజికల్ ఎడుకేసన్ ట్రైనర్ అయిన సాంసుల్ హోక్వ్(Shamsul Hoque)సలహతో తన అభిరుచిని ఫుట్ బాల్ నుండి తక్కువ దూరం రేసుల్లో పరుగెత్తడం ప్రాక్టిసు మొదలెట్టింది. సాంసుల్ హోక్వ్  హిమదాస్ ను నాగోన్ స్పోర్ట్స్ అసోసియేసకు చెందిన శంకర్ రోయ్ కు పరిచయం కావించాడు. ఇంకా వేగంగా..ప్రపంచంలో అందరికంటే వేగంగా.. కేవలం 18 ఏళ్ళ వయసులో ప్రపంచాన్ని జయించింది. భారతదేశ పతాకాన్ని ఆకాశమంత ఎత్తుకు సగర్వంగా ఎగరవేసింది.నిపోన్‌దాస్  అనే కోచ్ దొరకటంతో అమెకు సరికొత్త క్రీడ జీవితం మొదలైంది.ఆమె విజయకాంక్షకు అనుగుణంగా నిపోన్‌దాస్ రూపంలో స్ఫూర్తిని ఇచ్చే గురువుదొరికాడు. జిల్లా స్థాయిపోటీలలో చౌకరకం దుస్తులు,షూలతోనే 100మీటర్లు200మీటర్లులో బంగారు పతకాలు పొంది తమ జిల్లాను ప్రథమస్థానంలో నిలిపారు.హిమదాస్ అంతరు జిల్లా పోటీకి ఎన్నిక అయ్యి రెండూ బంగారు పతకాలను సాధించింది.
ఈ పోటీల్లో దాస్ ప్రతిభను డైరెక్తరేట్ అఫ్ స్పొర్ట్స్ అండ్ యూత్ వెల్ఫెర్ కు చెందిన అథ్లెటిక్ కోచ్ అయిన నిపోన్ దాస్ గుర్తించాడు.హిమదాస్ తల్లి దండ్రులను  ఒప్పించి అమెను గౌహతికి తీసుకెళ్లాడు.మొదట్లొ అద్దె ఇంట్లో వుంటూ ప్రాక్టిసు చేసేది.అలా అయినచోఅనుకున్న లక్ష్యం సాధ్యం కాదని గ్రహించిన నిపన్ దాస్ అమెను సరుస జాయ్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్సు హస్టల్ లో చేర్పించాడు.100 మరియు 200 మీటర్ల పరుగు పందెంలొ మెరుపులు మెరిపించిన హైమదాస్ ను నిపన్ మరియు సహకోచ్ నవజీత్,అమెను 400 మీటర్ల కేటగిరికి మార్చారు.
కామన్వెల్త్‌లో
2018 మార్చిలో గోల్డ్‌కోస్ట్‌లో జరిగిన కామన్వెల్త్ పాల్గొన్నది.400మీపరుగు మరియు 4X400 మీ రిలే పోటీలో భగస్వామ్యం వహించింది.400 మీటర్ల ఫైనల్లో తలపదిన అమె 51.32 సెకన్లలో చేరి ఆరవ స్థానంలో నిలిచింది..పసిది పతకం పొందిన అమంట్లే మొంట్శో(బోట్స్‌వానా)కన్న కేవలం 1.17 సెకన్లు మాత్రమే తక్కువ .
వ్యక్తిగత ఉత్తమ స్కోరు
జూన్,2018 నెలలో గువాహాటిలో జరిగిన ఇంటరు స్టేట్(అంతరరాష్ట్ర)చాంపియన్ షిప్పులో 400మీటర్ల దూరాన్ని 51.13 సెకన్లలో చేరిం.
ప్రపంచ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్-2018
ఫిన్ లాండ్ లోని టంపెరె(Tampere)లో 12 వతేది గురువారం జులై 20187న ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ విభాగంలో ఫేవరెట్‌గా బరిలోకి దిగిన 18 ఏళ్ల హిమదాస్ తొలి స్వర్ణం సాధించిన భారతీయురాలిగా ఘనత సాధించింది. 400మీటర్ల ఫైనల్లో 51.46 నిమిషాల్లో గమ్యం చేరి తొలిస్థానంతో బంగారు పతకం అందుకుంది.4వనెంబరు లైనులో పరుగుపెట్టిన హిమదాస్ రుమేనియాకు చెందిన ఆండ్రియా మిక్క్లోస్ కన్నా మొదట వెనకపడింది. 50 నుండి 100 మీటర్ల మధ్యలో ఆండ్రియాతో వెనకబడిన హిమదాస్ ఆతర్వాత అనూహ్యంగా పుంజుకుంది.
ఆమె తర్వాత స్థానంలో రొమేనియా అథ్లెట్ మిక్లో 52.07 సెకన్ల‌తో రజతం గెలవగా.అమెరికాకి చెందిన టేలర్ మన్సన్ 52.28 సెకన్లతో కాంస్యానికి పరిమితమైంది.
మెడల్‌ను అందుకున్న సమయంలో భావోద్వేగానికి లోనైంది. మెడల్ సెర్మనీ సందర్భంగా జాతీయ గీతాన్ని ఆలపిస్తున్న సమయంలో హిమదాస్ ఆనందభాష్పాలను రాల్చింది. జ‌న‌గ‌ణ‌మ‌న వల్లిస్తూనే ఆమె కన్నీరును ఆపుకోలేకపోయింది. మహాంద్రా గ్రూపు చైర్మన్ ఆనంద్ మహాంద్రా ఆ వీడియోను తన ట్విట్టర్‌లో పోస్ట్ చేవారు. ఇది మిమ్మల్ని కదిలించకపోతే, ఇక ఏదీ మిమ్మల్ని కదిలించలేదని ఆయన తన ట్యాగ్‌లైన్‌లో పేర్కొన్నారు. ప్రపంచ అథ్లెటిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన తొలి భారతీయ మహిళా అథ్లెట్‌గా హిమదాస్ చరిత్ర సృష్టించిన విషయం తెలిసిందే.
అంతర్జాతీయ ట్రాక్ మీద పరుగులు మొదలెట్టిన కేవలం 18 నెలలలోనే ఈ విజయం సాధించినది.ఈ బంగారు పతకం జూనియరు విభాగంలో పొందిన సినియరు మరియు జూనియరు విభాగాల్లో బ<గారు పతకంపొందిన భారతీయ ఏకైక మహిళ హిమదాస్.
ప్రశంసలు
ఆమెకు పలువురు ప్రముఖుల నుంచి ప్రశంసలు అందుతున్నాయి. తాజాగా టాలీవుడ్ హీరోలు మహేష్ బాబు, జూనియర్ ఎన్టీఆర్, రామ్ చరణ్ కూడా హిమదాస్‌కు సోషల్ మీడియా ద్వారా అభినందనలు తెలిపారు.సూప‌ర్ స్టార్ మహేష్ బాబు త‌న ట్విట్ట‌ర్ ద్వారా స్పందిస్తూ.. హిమదాస్‌పై ప్ర‌శంస‌లు కురిపించారు. 'హిమదాస్ గొప్ప ఘ‌న‌త సాధించింది. భారత క్రీడాచరిత్రలో చెప్పుకోద‌గ్గ క్ష‌ణం ఇది. మిమ్మ‌ల్ని చూసి గ‌ర్వంగా ఫీల‌వుతున్నాం. మీరు ఎప్పుడు సంతోషంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. మీకు నా అభినంద‌న‌లు' అని పోస్ట్ చేశారు.[3]
అండర్ 20 అథ్లెటిక్ వరల్డ్ చాంపియన్ షిప్ 400 మీటర్ల ఈవెంట్ల లో స్వర్ణ పతకం కైవసం చేసుకుని చరిత్ర సృష్టించిన అధ్లెట్ హిమాదాస్ ను కాంగ్రెస్ అధినేత రాహుల్ అభినందించారు. ఈ మేరకు రాహుల్ ఒక ట్వీట్ లో కేవలం 51.47 సెకన్లలో లక్ష్యాన్ని చేరుకుని అథ్లెటిక్స్ వరల్ చాంపియన్ షిప్ లో భారత్ కు తొలి స్వర్ణాన్ని అందించి చరిత్ర సృష్టించిన హిమాదాస్ కు సెల్యూట్ అని పేర్కొన్నారు.[4]
కర్నాటక ఉపముఖ్యమంత్రి జి. పరమేశ్వర హిమదాస్ కు 10లక్షల నగదు బహుమతి ప్రకటించాడు[5]
బయటి వీడియో లింకులు

ఆధారాలు

వర్గం:క్రీడాకారిణులు
వర్గం:ఆటలు
వర్గం:భారత అథ్లెటిక్ క్రీడాకారులు
వర్గం:2000 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు

హిమదాస్ అండర్-20 వరల్డ్ అథ్లెటిక్స్ చాంపియన్‌షిప్ 400 మీటర్ల దూరాన్ని ఎంత సమయంలో పూర్తి చేసింది?


పమురై , విశాఖపట్నం జిల్లా, హుకుంపేట మండలానికి చెందిన గ్రామము [1]
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	113 - పురుషుల సంఖ్య 	63 - స్త్రీల సంఖ్య 	50 - గృహాల సంఖ్య 	24

మూలాలు

2017 నాటికి బీరిసింగి గ్రామంలో వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి ఎంత?