ఒడిషా రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో కలాహండి జిల్లా (ఒడిషా:କଳାହାଣ୍ଡି) ఒకటి. పురాతన కాలంలో ఈ ప్రాంతం సుందరమైన మరియు గొప్ప సాంస్కృతిక వైభవం కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాతంలో పురాతత్వ త్రవ్వకాలలో రాతియుగం మరియు ఇనుప యుగానికి చెందిన మానవ ఆవాసాలకు చెందిన ఆధారాలు లభించాయి.[2] ఈప్రాంతంలోని అసురగర్ 2000 సంవత్సరాలకు ముందునాటి నగరప్రాంతానికి చెందిన మానవ ఆవాసాల ఆధారాలు లభించాయి.[3] ఆసియాలో వరిపంట పండిచిన ప్రాతాలలో కలాహండి మరియు కోరాపుట్ ప్రాంతాలు మొదటివని విశ్వసించబడుతుంది. పురాతన కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని " మహాకాంతారా " (గొప్ప అరణ్యం) మరియు కరుంద మండలం ( అని పిలిచేవారు. కురందం అంటే కురందం లేక మాణిక్యం, కెంపు (గార్నెట్), బెరుజ్, నీలం మరియు అలెగ్జాండ్రా మొదలైన విలువైన రాళ్ళు లభించే ప్రాంతం అని అర్ధం. బ్రిటిష్ ఇండియాలో ఈ ప్రాంతం
రాజసంస్థానంగా ఉంది. స్వతంత్రం తరువాత కలాహండి ప్రాతం (ప్రస్తుత నౌపద జిల్లా ప్రాంతంతో కలిపి) ఒడిషాలో కలుపబడింది. 1967లో కలాహండి జిల్లాలోని కాశీపూర్ బ్లాకు పరిపాలనా సౌలభ్యంకొరకు రాయగడ జిల్లాలో కలుపబడింది. 1980లో కలాహండి జిల్లా వెనుకబడిన జిల్లా మరియు కరువుకాటకాలకు మరియు ఆకలి మరణాలకు కేంద్రంగా గుర్తించబడింది. దీనిని " కలాహండి సిండ్రోం "గా పిలిచారు.[4] గతంలో కలాహండి ప్రాంతం సంపన్నతకు చిహ్నంగా ఉండేది. చరిత్రలో ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయం, అరణ్యం సంపద, రత్నాలు, బాక్సైట్, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, ఫోల్క్‌లోర్, హద్థకళలు మరియు కళలకు ప్రతీకగా ఉండేది. 1993 నౌపద ఉపవిభాగం జిల్లాగా రూపొందించబడింది. ప్రస్తుత కలాహండి పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో కహంది మరియు నౌపద జిల్లాలు భాగంగా ఉన్నాయి.
చరిత్ర
కలాహండి భూభాగంలో పురాతన కాలంలో గొప్ప నాగరికత విలసిల్లింది. పురాతత్వ పరిశోధనలు రికార్డులలో హిమయుగం నుండి తెల్ లోయలోని పలు ప్రాంతాలలో ఆదిమ నాగరికత విల్లసినట్లు
తెలియజేస్తున్నాయి. శిలాయుగపు అవశేషాలు కలాహండి, మొతర్ నదీముఖద్వారంలో ఉన్న ధర్ంఘర్ భూభాగాలలో లభించినట్లు నమోదు చేయబడి ఉంది. .[5] శిలాయుగపు చివరిదశలో ఉపయోగించిన పెద్ద రాతి గొడ్డలి కలాహండిలో వెలికితీయబడింది. .[6] " తెల్ నదీ నాగరికత " కలాహండి ప్రాంతంలో పూర్వం గొప్ప నాగరికత విలసిల్లిందని సమీపకాలంలో ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన పురాతత్వ పరిశోధనలు తెలియజేస్తున్నాయి.[7] తెల్ లోయలో కనుగొనబడిన పురాతత్వ సంపద ఈ ప్రాతం2000 సంవత్సరాలకు పూర్వమే నాకరికత, నగరీకరణ, కలిగిన సాస్కృతిక ప్రజలకు నివాసంగా ఉండేదని తెలియజేస్తుంది.'[3] కలాహండి, కోరాపుట్ మరియు బస్తర్ జిల్లాలు రామాయణం మరియు మహాభారతంలో పేర్కొనబడిన కాంతార రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవని. అసుర్‌ఘర్ రాజధానిగా ఉండేదని విశ్వసిస్తున్నారు.[8]
కలాహండి పాలకులు
క్రీ.పూ 4వ శతాబ్దంలో కలాహండి భూభాగాన్ని " ఇంద్రవనం " అని పిలిచేవారు. ఇక్కడ మౌర్య సామ్రాజ్యం కొరకు అతి విలువైన రత్నాలు మరియు వజ్రాలు భద్రపరచబడ్డాయి .[9] మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు కలాహండి, కోరాపుట్ మరియు బస్తర్ ప్రాంతం అంతటినీ అటవీ భూమి అనే వారు.[10] అశోకుడు పాలించిన కాలంలో ఈ భూభాగాన్ని ఎవరూ స్వాధీనపరచు కోలేదు.[11] క్రైస్తవశకం ఆరంభకాలంలో ఈ ప్రాంతం " మహావనం " అని పిలువబడింది.[12] క్రీ.శ 4వ శతాబ్దంలో వ్యాఘ్రరాజా కలాహండి, అవిభాజిత కోరాపుట్ మరియు బస్తర్ జీల్లాలతో కలిసిన కాంతార దేశాన్ని పాలించాడు.[13] మహాకాంతారా దేశానికి అసురఘర్ రాజధానిగా ఉండేది.[14] వ్యాఘ్రరాజా తరువాత భవదత్తా వర్మన్, ఆర్థపతి మరియు స్కందవర్మన్ వంటి నలా రాజులు 500 సంవత్సరాలు మహాకాంతార దక్షిణ భూభాగాన్ని
పాలించారు. ఆకాలంలో ప్రాంతన్ని " నలవాడి విసయ " అని పిలువబడింది.[15] మిగిలిన మహాకాంతార భూభాగం (దిగువ తెల్ నదీ ప్రాంతం ) రాజా తస్తికరా ఆయన కుమారులు పాలించారు. ఆకాలంలో ఈ ప్రాంతం " పర్వతద్వరక " అని పిలువబడింది. బెల్ఖంది సమీపంలో ఉన్న తలభంరక రాజ్యరాజధానిగా ఉండేది.
[12]
తుస్తికర
6వ శతాబ్దంలో తుస్తికర కలాహండిలో భూభాగంలో సరికొత్త రాజ్యం స్థాపించాడు. ఈ వంశానికి చెందిన ఇతర రాజులను గురించి మాత్రం అతి స్వల్పంగా మాత్రమే సమాచారం లభిస్తుంది. మరగుడా లోయ సరబపురియాలకు రాజధానిగా ఉండేది.[16] కలాహండి ప్రాంతం రాజవ్యవస్థను కోల్పోయింది. తరువాత కలాహండి దక్షిణ కోసలలో భాగంగా మారింది.[17] తరువాత ఈ ప్రాంతం కొంతకాలం త్రికలింగ అనే ప్రత్యేక ప్రాంతంలో భాగంగా మారింది. కలాహండి, కోరాపుట్ మరియు బస్తర్ జిల్లాల ప్రాంతం త్రికలింగ ప్రాంతమని పిలువబడింది. 9-10 శతాబ్ధాలలో ఈ ప్రాంతం పశ్చిమ ఒడిషాలో భాగంగా మారింది.[18] సోమవంశ రాజైన మొదటి మహాభగుప్తా (జనమేజయ 925-960) త్రిలిగాధిపతి బిరుద నామంతో పిలువబడ్డాడు.
[19] త్రికలిగా కొంతకాలమే ఉంది. తరువాత చంద్రకంగాలు చంద్రకోటా మండలం (బ్రమరకోటా మండలం) పేరుతో సరికొత్త రాజ్యం స్థాపించారు.[20] అది తరువాత కలాహండి మరియు కోరాపుట్ వరకు విస్తరించబడింది.
నాగా పాలన
కలాహండి ప్రాంతంలో నాగాల పాలన దాదాపు 1006 లో మొదలైంది. ఒడిషాలో కలాహండి నాగాల పాలన దాదాపు సంవత్సరాల కాలం (1050-1948) కొనసాగింది. 12వ శతాబ్దంలో కళింగ సాంరాజ్యానికి చెందిన గంగాలు చక్రకోట మండలాన్ని స్థాపించి కమలమండల అని పేరు మార్చారు.[21] తరువాత కలాహండి ప్రాంతం నాగాలాపాలనలో ఉంటూ గంగాలకు సామంత రాజ్యంగా ఉందేది. 14 వ శతాబ్దంలో నాగాలు గంగా సామ్రాజ్యం నుండి గజపతుల సాంరాజ్యానికి విధేయులైయ్యారు. 1548లో ఒడిషాలో గజపతులు ప్రాభవం క్షీణించగానే నాగాలు స్వతంత్రరాజులు అయ్యారు.
స్వతంత్ర రాజ్యంలో
స్వతంత్ర కలాహండి రాజ్యంలో నాగాల ఆధీనంలో 18 గర్బులు ఉండేవి. 18వ శతాబ్దంలో నాగపూర్‌కు చెందిన భొంస్లాలు కలాహండి ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. అయినా అప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో నాగల పాలన కొనసాగింది. 1853లో నాగపూర్ రాజాస్థానం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి మారింది. మూడవ రఘుజీ వారసులు లేకుండా మరణించడంతో రాజ్యం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి స్వంతం అయింది. తరువాత కలాహండి బ్రిటిష్ వారి రాజాస్థానాలలో ఒకటిగా మారింది. తరువాత దీనిని " కరొండమండలం " పిలిచారు. మకారాజా ప్రతాప్ కేసరి తన వ్యాంలో " ఈ ప్రాంతం చారిత్రకంగా కుండమండలం"గా ఉండేదని ఇక్కడ కొరుండం అధికంగా లభించడమే ఇందుకు కారణం " అని పేర్కొన్నాడు.కలాహండికి ఈ పేరు రావడానికి నాగారాజుల కులదైవం " మణికేశ్వరి " దేవి (మాణిక్య దేవి ) ఒక కారణమని భావిస్తున్నారు.
స్వతంత్రం తరువాత
భరతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత కలాహండి రాజాస్థానం ఇండియన్ యూనియన్‌లో 1948 జనవరి 1 న విలీనం అయింది. పాట్నా బలంగిర్ జిల్లా మరియు సుబర్ణపూర్ జిల్లా
కలిపి ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పాటు చేయబడింది. సంబల్పుర్‌కు చెందిన నౌపద ఉపవిభాగం కలాహండి జిల్లాకు చేర్చబడింది. పరిపాలనా సౌలభ్యం కొరకు 1967లో కలాహండి జిల్లాలోని కాశీపూర్ మండలం రాయగడ విభాగానికి మార్చబడింది. 1993లో నౌపద ఉపవిభాగం ప్రత్యేక జిల్లాగా రూపొందించబడింది. కలాహండి పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో ప్రస్తుత కలాహండి మరియు నౌపద జిల్లాలు ఉన్నాయి.
మాధ్యమంలో కలాహండి
కలాహండి జిల్లాలో సంభవించిన వరుస కరువుకాటకాలతో ఆర్థికంగా చితికిపోయిన రైతులగురించి వార్తామాధ్యమాలలో విశేష వార్తలు ప్రచురిమయ్యాయి. కలాహండి జిల్లాలో ఈ శతాబ్ధపు దీర్ఘకాల కరువు సంభవించింది. 1864,1884, 1897లలో కలాహండిలో వరుస కరువు సంభవించింది. 1899 కరువును " చపన్ సాలర్ దుర్భిక్షా " (35 సంవత్సరాల కరువు) అని వర్ణించారు.
ఈ కరువు కలాహండి చరిత్రలో తీవ్రమైన సాంఘిక అంధకారం ఏర్పడడానికి దోహదం చేసింది. 1919-1920లో కలాహండి జిల్లాలో కలరా వ్యాపించిన తరువాత తిరిగి మరొక కరువు సంభవించింది. 1922-1923, 1925-1926, 1929-1930, 1954-195-1956 కలాహండిలో తిరిగి కరువు సంభవించింది. తరువాత 1965-66 లో కలాహండిలో సంభవించిన దుర్భరమైన కరువు పూర్తిగా కలాహండి ఆర్థికరంగాన్ని నేలమట్టం చేసింది. వర్షాలు లేని కారణంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తి 75% క్షీణించింది. కరువు ప్రభావం 1967 వరకు కొనసాగింది.
1974-75 కరువు
1974-1975 మరియు 1985లో తిరిగి సంభవించిన కరువును దశాబ్ధపు కరువుగా వర్ణించారు. 1956-1966 కరువు తరువాత జిల్లాలోని సంపన్న రైతులు మధ్యతరగతి రైతుల స్థాయికి అలాగే మధ్యతరగతి రైతులు సామాన్య రైతుల స్థాయికి దిగజారారు. ప్రజలలో చాలా మంది శుకబాసీలుగా మారారు. కలాహండి ప్రాంతంలో భూమిలేని రైతు కూలీలను శుకబాసి (హాయిగా జీవించే వారు) అనడం ఒక వాడుక. ఈ ప్రాంతంలో " గై నై గొరు సుఖీ నీంద్ కరో " ( మంద లేని వాడు గురక పెట్టి నిద్రిస్తాడు) అనే సామెత వాడుకలో ఉంది. క్రమంలేని వర్షపాతం కారణంగా పంటలు నాశనం కావడం కారణంగా ప్రజలు కడుపేదవారుగా మారారు. ఆర్థిక గణాంకాల నిపుణులు కలాహండి జిల్లాలో ప్రతి 4-5 సంవత్సరాలకు ఒక సంవత్సరాకాలం కరువు సంభవిస్తుందని నిర్ధారించారు.
కరువు కారణంగా కలాహండి జిల్లా ప్రాంతంలో గ్రామీణప్రాంత నిరుద్యోగం అధికరించడం, పరిశ్రమల క్షీణత, జనసంఖ్య అధికరించడం మరియు అడవుల నరికివేత వంటి ప్రధాన సమస్యలు అధికమయ్యాయి. ప్రకృతి గుప్పిట తీవ్రంగా నలిగిన గ్రామీణ ప్రజలకు జీవించడానికి మార్గం అగమ్యగోచరం అయింది. ప్రజలకు మాతృభూమిని వదిలి వలస పోవలసిన అగత్యం ఏర్పడింది.
1980 వరకు కలాహండి వార్తా మాధ్యమాలకు కేంద్రంగా మారింది. ఇండియాటుడే పత్రిక [22] ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా కన్నబిడ్డను అమ్ముకున్న విషయం ప్రచురించినంది. ఆ వ్యాసం తరువాత అప్పటి ప్రధాని రాజీవ్ గాంధి కలాహండి జిల్లాను సందర్శించి జిల్లా పేదరికం మరియు కరువు సమస్యలను జాతీయవేదిక మీదకు తీసుకు వచ్చాడు. ఆకలి మరణాలు మరియు పిల్లలను విక్రయించడం వంటి వార్తలు నివారణ ఉపాయాల పట్ల శ్రద్ధ మరియు అభివృద్ధి ప్రణాళికలను చేపట్టడానికి దారితీసింది. వెనుకబాటుదనం కలాహండిని సంపన్న జిల్లా స్థాయి నుండి వెనుకబడిన జిల్లా స్థాయికి తీసుకు వచ్చింది. ఈ పరిషితిని సాంఘిక కార్యకర్తలు కలాహండి సిండ్రోమ్‌గా వర్ణించారు.[4]
1994లో ప్రధానమంత్రి పి.వి నరసింహారావు వెనుకబడిన అవిభాజిత కలాహండి, బలంగీర్ మరియు కోరాపుట్ జిల్లాలకు కె.బికె ప్రాజెక్టును మంజూరు చేసారు.అయినప్పటికీ జిల్లాలో మౌలిక సదుపాయాలు దుర్భర పరిస్థితిలో ఉన్నందున అభివృద్ధి పనులు చాలా మందకొడిగా సాగడం వలన కలాహండి ఈ ప్రాజెక్టును విజయవంతం చేయడంలో విఫలమై ప్రాజెక్టు రూపకల్పన స్థాయిలోనే ఆగిపోయినింది.
వెనుకబడిన జిల్లా
కలాహండి తరచుగా వనుకబాటు తనానికి చిహ్నంగా వార్తా మాధ్యమాలలో వర్ణించబడింది. ప్రముఖ సాహిత్యంలో కలాహండి జిల్లా చోటు చేసుకోవడం వివాదాస్పదంగా మారింది. 1994లో భవానీపట్నంలో జరిగిన " రాజ్య స్తారీయ లేఖక్ సమ్మేళన్ "లో పలువురు ఉపన్యాసకుల ప్రాంతీయ సాహిత్యకారులను ఆహ్వానించిన సమయంలో " ఆకలి మరణాలకు కలాహండి పేరును ఉదాహరణగా చూపించకూడదని కలంధిని ఆకలి మరణాలకు గుర్తుగా చిత్రీకరిస్తే కలాహండిలో ఉన్న సంపన్న విషయాలు మరుగున పడతాయని, ఆకలిమరణాలు నాణ్యానికి ఒక వైపు మాత్రమే అని " సూచించబడింది. అయినప్పటికీ రచయితలు, వేదాంతులు, సాంఘిక కార్యకర్తలు, పత్రికాసంపాదకులు, రాజకీయవాదులు మొదలైన వారు సాహిత్యంలో, వయాసాలు మరియు సమీక్షలలో ప్రత్యేకంగా కలాహండి పేరును ఉపయోగించడం ఆగలేదు. డాక్టర్ తపన్ కుమార్ వ్రాసిన " కలాహండికవితలు " 2007లో ప్రచురించబడిన తరువాత తీవ్రమైన ప్రశంశలకు పాత్రమైంది.
ఈ పుస్తకం కవిత్వానికి సాహిత్య అకాడమీ రజతోత్సవ బహుమతిని అందుకుంది.[23] కలాహండిని కేంద్రంగా చేసుకుని దర్శకుడు గౌతం ఘోష్ తీసిన చిత్రం ఉత్తమ చిత్రంగా అవార్డును అందుకున్నాడు.[24] రాహుల్ గాంధి కలాహండిని పురీలియాతో పోల్చడం పశ్చిమ బెంగాల్లో తీవ్రవిమర్శకు దారితీసింది.[25]
ప్రస్తుత రాజకీయాలు

రాజకీయంగా జిల్లాకు రాష్ట్ర మరియు కేంద్రాలలో ముఖ్యత్వం లేదు. 2000-2004 లలో బిజూజనతాదళ్ మరుయి భారతీయ జనతాదళ్ సంయుక్తంగా ఎం.ఎల్.ఏ మరుయి ఎం.పి స్థానాలను చేపట్టాయి. 2009లో జాతీయ కాంగ్రెస్ ధర్మార్గ్ తప్ప మిగిలిన ఎం.ఎల్.ఏ స్థానాలను చేపట్టింది. కాంగ్రెస్ ఎం.పీ.లు భూపేందర్ సింగ్, జగన్నాథ్ పాట్నాయక్ మరియు రాష బిహారీ బెహ్రా పర్యాటకం, ఆదాయశాఖ మరియు వ్యవసాయశాఖ మంత్రులుగా ఉన్నప్పటికీ ప్రజలను తృప్తి పరచలేక పోయారు. బూపేద్ర సింగ్ రాష్ట్రానికి ప్రతిపక్షనాయకుని హోదాలో ఉన్నాడు. ధర్మార్గ్ జియోజకవర్గం నుండి ఎన్నికైన పుష్పేంద్ర సింగ్ డియో రాష్ట్ర మంత్రిపదనికి స్వీకరించాడు. రాజకీయ అసంతృప్తి కారణంగా జిల్లా ప్రజలు కోసల్ పేరిట ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని కోరుతున్నారు. బాలగోపాల్ మిస్రా చేస్తున్న " కోసల్ ముక్తి రాథ్ "కు ప్రజలు మద్దతు ప్రకటిస్తున్నారు.
కరువుకాటకాలు
ఆకలి మరణాలకు మరియు బీదరికానికి కలాహండి ఒడిషా మరియు భారతీయ రాజకీయాలలో కేంద్రస్థానంగా మారింది. జిల్లాపట్ల కేంద్రం చూపించిన వివక్ష కేంద్ర రాజకీయాలలో ప్రతిఫలించింది.
తరువాత ఎన్నికలలో 30 సంవత్సరాల కాలం కలాహండి నియోజకవర్గం కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక అభ్యర్థిని ఎన్నిక చేసింది. అప్పుడు కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ పాలనలో ఉంది. కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ పాలనలో ఉన్నంత కాలం కలాహండి జిల్లా జిల్లా నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. జిల్లాలో ఎటువంటి అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టబడలేదు. 1980లో కహంధి జిల్లాను ఇందిరా గాంధీ సందర్శించింది.
1984లో రాజీవ్ గాంధీ కహంధి జిల్లాను సందర్శించాడు. 2004లో సోనియా గాంధీ కహంధి జిల్లాను సందర్శించింది మరియు 2008, 2009, 2010 లలో గాంధి]] కహంధి జిల్లాను సందర్శించాడు. 1980 నుండి కేంద్రంలో దాదాపు 20 సంవత్సరాలు కాంగ్రెస్ పాలన సాగింది. గత ప్రధానులైన ఇందిరా గాంధి, రాజీవ్ గాంధి, పి.వి నరసింహారావు మరియు ప్రస్తుత నాయకులైన అటల్ బిహారీ వాజ్‌పాయ్, సోనియా గాంధి, రాహుల్ గాంధి మొదలైన వారు కలాహండిని సందర్శించారు. దీర్ఘకాలం కహంధి అభివృద్ధి కొరకు జరిగిన ప్రయత్నాలు స్వల్పంగా ఫలితం చూపాయి.
ఉన్నత విద్య, జాతీయరహదారి, రైల్వే మరియు పరిశ్రమలలో కొంత అభివృద్ధి జరిగింది. కలాహండి జిల్లాలో జరిగిన అభివృద్ధి అంతా కేంద్రంలో కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం పాలిస్తున్న సమయంలోనే జరిగింది. మొరార్జీ దేశాయ్ ప్రధాన మంత్రిగ ఉన్న సమయంలో ఉప్పర్ ఇంద్రావతి ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్, చంద్రశేకర్ ప్రధాన మంత్రిగ ఉన్న సమయంలో లాంజీఘర్ - జునాఘర్ రోడ్డు నిర్మాణం, అటల్ బిహారీ వాజ్‌పాయ్ ప్రధాన మంత్రిగ ఉన్న సమయంలో కలాహండి మీదుగా పయనిస్తున్న జాతీయరహదారి 201 మరియు జాతీయరహదారి 207 నిర్మాణం జరిగాయి. ఈ ప్రాజెక్టులు పరిపూర్ణ సాధించలేదు.
పరిశ్రమలు
కేంద్రప్రభుత్వం కోరాపుట జిల్లాలో హెచ్.ఎ.ఎల్ ఫ్యాక్టరీ మరియు ఎన్.ఎ.సి.ఓ ఫ్యాక్టరీ (కె.బి.కె) వంటి ప్రైవేటు సంస్థలను మంజూరు చేసింది. ఆయుధ తయారీ కర్మాగారం బలంగీర్ జిల్లాకు మంజూరు చేయబడింది. 62 సంవత్సరాలకాలం కలాహండి జిల్లాలో ఎటువంటి పరిశ్రమలు ఏర్పాటు చేయబడలేదు. ప్రాంతీయ వాసులు రైల్వే, రహదారి మరియు రైల్వే కర్మాగారం మంజూరు చేయబడ లేదు.
పాలన
కలాహండి జిల్లా 2 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది: భవానీపట్న మరియు ధరమార్గ్.
జిల్లాలో 13 బ్లాకులు ఉన్నాయి:
భవానీపట్న ఉపవిభాగంలో భవనిపట్న, కేసింగ, లంజిగర్హ్, నర్ల, కర్లముంద, ఎం. రాంపుర్, అంద్ టి. రాంపుర్ మండలాలు ఉన్నాయి.
ధరంగర్హ్ ఉపవిభాగంలో ధరంగర్హ్, జునగర్హ్, కొక్సర, జైపత్న, కలంపుర్, అంద్ గొలముంద మండలాలు ఉన్నాయి.
నీటిపారుదల
కలాహండి రాజాస్థానంగా ఉన్నసమయంలో 1946-1947 లో మహారాజా ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ ఆధ్వర్యంలో ఇంద్రావతి నదీ ప్రాజెక్ట్ ప్రతిపాదించబడింది. అయినప్పటికీ అది కార్యరూపం ధరించడానికి దదాపు 30 సంవత్సరాల కాలం పట్టింది. స్వాతంత్ర్యానంతరం ప్రధాని కి.శే మొరార్జీదేశాయ్ పాలనలో ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆమోదం లభించింది. జలవిద్యుదుత్పత్తి మరియు నీటిపారుదల ప్రధానంగా ఈ ప్రాజెక్టు చేపట్టబడింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత అప్పటి వరకు కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం పాలించడమే ఈ జాప్యానికి కారణమని అనేక మంది ప్రజలు భావించారు. కాంగ్రెసేతర సభ్యుడు నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహించినందున జిల్లాలో అభివృద్ధి పనులకు ఆటంకం కలిగిందని ప్రజలు భావించారు. 1978లో మొరార్జీ దేశాయ్ ప్రాజెక్టుకు అనుమతి తెలిపిన తరువాత కూడా పలు రాజకీయలో పాల కారణంగా ఈ ప్రాజెక్టు కార్యరూపం ధరించడానికి 20 సంవత్సరాల కాలం పట్టింది. " అప్పర్ ఇంద్రావతి హైడ్రాలిక్ మరియు ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టు " కారణంగా జిల్లాలో గుర్తించతగినంత వ్యవసాయాభివృద్ధి జరిగింది. ఈ ప్రాజెక్టు నుండి జిల్లాలోని కొక్సర, గొలముంద మరియు భవానీపట్న మండలాలకు నీటిని అందించడానికి నిధుల కొరత కారణంగా సమస్యలు ఎదురౌతూ ఉన్నాయి. వ్యవసాయానికి ఉపయోగించకుండానే ఈ ప్రాజెక్టు నుండి జలాలు హతీ నదిలోకి వదిలివేయబడుతున్నాయి. ఇలాగే టేల్ నదిమీద నీటిపారుదల కొరకు వాటర్ షెడ్లు కట్టాలన్న ప్రతిపాదనకు ఇంకా ప్రభుత్వ అనుమతి లభించ లేదు.
కేంద్రవిశ్వవిద్యాలయం కొరకు పోరాటం
Refer to video Part I,[26] II[27] and III[28]
స్వతంత్రం లభించిన నాటి నున్ండి కలాహండి ఉన్నత విద్య కొరకు సమస్యలను ఎదుకొంటున్నది. కలాహండిలో ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ కాలేజి స్థాపించడానికి చేసిన మొదటి ప్రతిపాదన
తరువాత 1980లో కోరాపుట్ జిల్లాలో చేసిన ప్రతిపాదన రాజకీయాల కారణంగా ఒడిషాలోని ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించబడింది. కలాహండి, బలంగీర్ మరొయు కోరాపుట్ ప్రాంతాలను సందర్శించిన ప్లానింగ్ కమిషన్ ఇక్కడ అగ్రికల్చర్ కాలేజి స్థాపించాలని సూచించింది. 1988లో కలాహండి ప్రజలు తీవ్రంగా సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ కావాలని నిర్బంధించారు. ఈ జిల్లా కె.బి.కె జిల్లాలకు కేంద్రస్థానంగా ఉందని సమీపంలో ఉన్న కేసింగా రైల్వే స్టేషను ద్వారా దేశంలోని ఇతర నగరాలకు ప్రయాణసౌకర్యాలు ఉన్నాయని అందుకని విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనకు ఇది అనువైన ప్రాంతమని ప్రజల వాదన. 1990 రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర ఒడిషాలో విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించాలని నిర్ణయించింది. కలాహండి ప్రజలు ఆవిశ్వవిద్యాలయం తమ జిల్లాకు కావాలని కోరిక వెలిబుచ్చారు. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి బిజూపాట్నాయక్ అందుకు అంగీకారం తెలుపక పోయినా తరువాత పదవిని చేపట్టిన గిరిధర్ గోమాంగ్ 1999లో బరిపద మరియు బాలాసోర్ జిల్లాలలో రెండు విశ్వవిద్యాలయాల స్థాపనకు అంగీకారం తెలిపాడు. ఇది కలాహండి ప్రజలను అసంతృప్తికి గురిచేసింది. 2002లో " కలాహండి శిఖ్య బికాష్ పరిషద్ " మరియు " సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ
క్రియా కమిటీ " సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ కొరకు తీవ్రంగా సమ్మె చేసారు. 9 సంవత్సరాల నుండి రాష్ట్ర మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు పలు మెమరాండాలు పంపారు. కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాలు లేని రాష్ట్రాలలో 12 విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించాలని కేంద్రం ప్రతిపాదించిన సమయంలో కలాహండి నుండి ప్రనిధుల బృందం ఒడిషా ముఖ్యమంత్రి బిజూ పాట్నాయక్ కలుసుకుని కలాహండిలో కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం కావాలని కోరిక వెలిబుచ్చారు.[29] అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నవీన్ పాట్నాయక్ అందుకు అంగీరించి విశ్వవిద్యాలయానికి అవసరమైన భూమి వివరాలు ఇవ్వమని అడిగాడు. ప్రజలు భూమి వివరాలు సేకరించి జిల్లా కలెక్టర్ ద్వారా 2008 జూలై మాసంలో వివరాలను పంపారు. అయినప్పటికీ విశ్వవిద్యాలయం కోరాపుట్ జిల్లాలో స్థాపినాలని ప్రతిపాదన చేయబడింది.[30] అందువలన ఇది భవానీపట్నలో రావచ్చని భావించారు..[31] 6 మాసాల తరువాత ముఖ్యమంత్రి భవానీపట్న వద్ద అగ్రికల్చర్ మరియు ఇంజనీరింగ్ కాలేజి స్థాపించాలని ప్రతిపాదన చేసాడు. .[32] కలాహండి ప్రజలు ఈ ప్రతిపాదనను స్వాగతించారు. కలాహండి సిఖ్య బికాస్ మరియు కలాహండిసెంట్రల్ యూనివర్శిటీ " ఇది కేంద్ర యూనివర్శిటీకి సమానం కాదు " అని వ్యాఖ్యానించారు.[33]
రైల్వే ఫ్యాక్టరీ కొరకు పోరాటం
కలాహండి మరియు నౌపడ జిల్లాలలో ఇతర జిల్లాల కంటే వలస కూలీలు అధికసంఖ్యలో ఉన్నారు. ఈ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం మాత్రమే చాలినంత ఉపాధి కల్పించలేదు.
కనుక పరిశ్రమలు కూడా అధికరించాలి. ప్రాంతీయ వాసులో 15 సంవత్సరాలుగా పెండిగ్‌లో రైల్వే ఫ్యాక్టరీ కొరకు ఆందోళన చేస్తున్నారు. 2010-2011 లో ఇండియన్ రైల్వే బడ్జెట్లో భువనేశ్వర్ లేక కలాహండిలలో రైలు వ్యాగన్ తయారీ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించాలని ప్రతిపాదించింది.[34] 2011 నాటికి లంఘీఘర్ - భవానీపట్న, సెక్షన్ ఆఫ్ లంగీఘర్ రోడ్ - జనాగడ్ రైల్వే లైన్ నిర్మాణం పూర్తి అయింది. భువనేశ్వర్ నుండి ఈ మార్గంలో పాసింజర్ సర్వీసు ఆరంభం అయింది.
భౌగోళికం
కలాహండి జిల్లా 19.3 ఉత్తరం నుండి 21.5 ఉత్తరం అక్షాంశం మరియు 82.20 తూర్పు నుండి 83.47 తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది.[35]
ఇది రాష్ట్ర పశ్చిమ భూభాగంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులోబలంగీర్ జిల్లా, తూర్పు సరుహద్దులో నౌపద జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో నబరంగ్‌పూర్ జిల్లా కోరాపుట్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో రాయగడ జిల్లా మరియు కంధమల్ జిల్లా మరియు బౌధ్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 8,364.89 చ.కి.మీ. ఈ జిల్లా వైశాల్యపరంగా రాష్ట్రంలో 7వస్థానంలో ఉంది. భవానీపట్నం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. ఇది జిల్లాకు పూర్తిగా మద్య స్థానంలో ఉంది. కలాహండి జిల్లాలో భవానీపట్న మరియు ధర్మఘర్ ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి. అదనంగా జునాఘర్, జైపాట్నా కేసింగా, లాంజిఘర్ మరియు ముఖిగుడా వంటి పట్టణాలు ఉన్నాయి.
నైసర్గికం
భౌగోళుకంగా కలాహండి మైదానాలు మరియు పర్వతాలు అధికంగా ఉన్నాయి. కలాహండి చుట్టూ పర్వతాలు ఉన్నాయి. సరిహద్దులో ఉన్న కోరాపుట్, రాయగడ మరియు కంథమల్ జిల్లాలు కూడా కొండలు మరియు పర్వతాల మయంగా ఉంటాయి. జిల్లాలో మూడవ భాగంలో దట్టమైన అరణ్యాలు ఉన్నాయి. జిల్లా ప్రధానంగా వ్యవసాయ ఆధారితం. జిల్లాలో పరిశ్రమలు తక్కువగానే ఉన్నాయి. బాక్సైట్ మరియు గ్రానైట్ గనులు ఉన్నాయి.
ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో కలాహండి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది..[36] బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఒడిషా రాష్ట్ర19 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.[36]
వ్యవసాయం
కలాహండి జిల్లా అధికంగా వ్యవసాయ ఆధారిత ఆదాయం కలిగి ఉంది. బెంగాలీ కరువు సమయంలో కలాహండి జిల్లా మాత్రమే 100,000 టన్నుల బియ్యం బెంగాలుకు అందించింది. 1930లో కలాహండిరాజాస్థానం " అప్పర్ ఇంద్రావతి ప్రాజెక్ట్ " ప్రతిపాదన చేసింది. తరువాత కలాహండి భారతప్రభుత్వంలో విలీనం కారణంగా ప్రాజెక్ట్ జాప్యం అయింది. 1978లో ఈ ప్రాజెక్టు మంజూరు చేయబడింది. 1960లో మరియు 1980లలో జిల్లాలో కరువు సంభవించింది. ఈ కరువులో జరిగిన పిల్లల అమ్మకాల సంఘటన, పోషకాహార లోపం మరియు ఆకలి మరణాల వంటి సంఘటనలు వార్తా మాధ్యమాలలో కలాహండి కేంద్రంగా చేసాయి. ఈ కరువును సాఘసేవకులు " కలాహండి దుర్ఘటనలు " పేర్కొన్నారు.[4] Though KBK[37]1990లో కేంద్రప్రభుత్వం అవిభాజిత కలాహండి, బలంగీర్ మరియు కోరాపుట్ జిల్లాలలోని కరువు, వెనుకబాటు తనం మరియు ఆకలి మరణాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రత్యేక ప్యాకేజిని ప్రకటించింది.
కలాహండి జిల్లా విభిన్న ఆర్థిక పరిస్థితులకు ఒక ఉదాహరణగా ఉంటుంది. జిల్లాలో అభివృద్ధి వెనుకబాటుతనం కలిసి పయనిస్తుంటాయి. ఒకవైపు కరువు మరియు ఆకలి మరణాలకు ఈ జిల్లా ప్రత్యేక గుర్తింపును పొందింది. మరొకవైపు ఈ జిల్లా వ్యవసాయ అభివృద్ధిని సాధించిన జిల్లాగా గుర్తించబడుతుంది. చారిత్రాత్మకంగా ధరమార్గ్ ఉప విభాగం బియ్యం ఉత్పత్తిలో మొదటి స్థానంలో
ఉంది. 2000 నుండి ఇంద్రావతి వాటర్ ప్రాజెక్ట్ (రాష్ట్రంలో ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది) కారణంగా దక్షిణ కలాహండిలో వార్షికంగా రెండు పంటలు పండించడానికి అనుకూలత లభించింది. అందువలన కలంపూర్, జైపట్న, ధరంఘర్, జుంఘర్, భవానీపట్న మండలాలు వ్యవసాయ పరంగా అభివృద్ధి చెందాయి. అందువలన కలాహండి జిల్లాలో ఉన్న రైస్ మిల్లుల సంఖ్యలో రాష్ట్రంలో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. 2004 -2005 నాటికి కలాహండిలో 150 రైసుమిల్లులు నిర్మించబడ్డాయి.
వనసంపద
జిల్లాలో అటవీ ఆధారిత మహుయా, కెందు ఆకులు, కట్టెలు, కొయ్య మరియు వెదురు వంటి ఉత్పత్తులు కూడా ప్రాంతీయ ఆదాయంలో పెద్ద ఎత్తున సహకరిస్తుంది. కలాహండి నుండి సమీపంలోని రాయగడ మరియు జైపూర్ లలో ఉన్న పేపర్ మిల్లులకు అవసరమైన ముడిసరుకు లభిస్తుంది.
రత్నాలు
కలాహండి జిల్లా రత్నాలకు ప్రసిద్ధిచెందినది. అందువలన ఈ ప్రాంతం కరొండ మండలం అయింది. ఇక్కడ కురువిందం అధికంగా లభ్యం ఔతుంది.అంతేకాక జిల్లాలో కేట్స్ ఐ, నీలం, రూబీ, గార్నెట్, క్రిస్టల్, పుష్పరాగము, మూన్స్తొనె, డైమండ్, తౌర్మొలినె, అక్వామారిన్, బెర్య్లె మరియు అలెగ్జాడ్రైట్ వంటి రత్నాలు అత్యధికంగా లభ్యం ఔతున్నాయి. ఇక్కడ లభించిన రత్నాల గురించిన విలువైన రత్నాలు మరియు అర్ధ శాతం విలువైన రత్నాల గురించిన వివరణ పణిని (క్రీ.పూ 5వ శతాబ్దం), కౌటిల్య (క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దం), ప్టోల్మీ (క్రీ.శ 2వ శతాబ్దం), హూయంత్సాంగ్ (క్రీ.శ 7వ శతాబ్దం) మరియు ట్రావనీర్ (క్రీ.శ 19వ శతాబ్దం) లలో లభిస్తుంది. సరీపకాలంలో కలాహండి మరియు బలంగీర్ లతో హస్థకళాకారులకు రత్నాలను సరఫరాచేసింది. వీటిని ఢిల్లీ ప్రాంతాలలో చూడవచ్చు. జియోగ్రాఫికల్ సర్వే ఆధారంగా కలాహండిలోని జునాగఢ్ సమీపంలో ఉన్న జిలింగ్దరలో ఆసియాలోనే అధిక మొత్తంలో కెంపు లభించింది.
[38]
పరిశ్రమ
వేదాంత అల్యూమినియా లిమిటెడ్ (వి.ఎ.ఎల్) [39] జిల్లాలో స్టెరిలైట్ ఇండస్ట్రీస్ సంస్థకు అనుబంధ సంస్థ, ప్రముఖమైన అల్యూమినియం రిఫైనరీ సంస్థ ప్రతిపాదించిన ఎం.టి.పి.ఎ అల్యూమినియా రిఫైనరీ మరియు 75 మె.వా ఉత్పాదన శక్తికలిగిన పవర్ ప్లాంటు ఉన్నాయి. ఆరంభంలో పర్యావరణ పరిరక్షకులు దీనిని మొదట వమర్శిస్తూ వ్యతిరేకించారు. ప్రత్యేకంగా నియమగిరి గిరిజనులు దీనిని వ్యతిరేకించారు. వి.ఎ.ఎల్ మద్దతుదార్లు ఈ ప్రాజెక్ట్ లాంజిఘర్ మరియు కలాహండి సాంఘిక మరియు ఆర్థికాభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుందని వాదించి విజయం సాధించారు. నియమగిరి కొండలలో వేదాంత గ్రూప్ మరియు స్టెరిలైట్ ఇండస్ట్రీ జాయింట్ వెంచర్‌లో చేపట్టాలనుకున్న బాక్సైట్ గనుల త్రవ్వకానికి యూనియన్ ఎంవిరాన్మెంటు మినిస్టరీ మొదట నిరాకరించింది.[40] అందువలన ఈ సంస్థలు తమకు అవసరమైన బాక్సైటును ఒడిషాకు వెలుపలి నుండి తెప్పించుకున్నారు. రిఫైనరీ సంస్థ 6ఎం.టి.పి.ఏకు విస్తరణ చేయలని చేసిన ప్రతిపాదనను పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ నిరాకరించింది.
[41]
ప్రయాణసౌకర్యాలు
భారతదేశంలో నగరాలు అధికశాతం రోజువారీ విమానాలు కలిగి;
కలాహండి పట్టణానికి సమీపంలో రాయ్పూర్ విమానాశ్రయం (km 200-250 కి.మీ) ఉంది . రాయ్పూర్ నౌపద లేదా ఢరమ్గర్హ ద్వారా. 300 కి.మీ దూరంలో ఉన్న విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం చేరుకోవచ్చు. 450 కి.మీ దూరంలో భువనేశ్వర్ విమానాశ్రయం ఉంది,
కలాహండికి సమీపంలో కేసింగా రైల్వేస్టేషను ఉంది. ఇక్కడ నుండి నేరుగా ఢిల్లీ, చెన్నై, కోలకతా, బెంగుళూర్, హైదరాబాద్ రాంచీ, భువనేశ్వర్, విశాఖపట్నం, రాయ్పూర్, నాగ్పూర్, అహమ్మదాబాదు. వంటి నగరాలకు చేరుకోవచ్చు. భవానిపట్న వద్ద 2012 ఆగస్టు 11 రైల్వే స్టేషను ప్రారంభించబడింది.[42][43]
జాతీయ రహదారి 201 (భారతదేశం) 201 మరియు జాతీయ రహదారి 217 (భారతదేశం) 217 కలాహండి గుండా పయనిస్తున్నాయి. లగ్జరీ రాత్రి బస్సులు విశాఖపట్నం, సంబల్‌పుర్ మరియు రూర్కేలా నుండి కలాహండి, భువనేశ్వర్, కటక్, రాయ్పూర్కు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
2001 లో గణాంకాలు

భాష మరియు సాహిత్యం
కలాహండి జిల్లాలో ప్రజలు కలాహండియా భాషను మాట్లాడుతుంటారు. కలాహండియా భాష ఒడిషా అధికార భాషగా గుర్తించబడుతుంది. ప్రాంతీయంగా ప్రచురించబడుతున్న " అర్జి" మరియు కలాహండి ఎక్స్‌ప్రెస్ ఒరియా మరియు కలాహండియా భాషలలో వెలువడుతున్నాయి. జిల్లాలో ఒరియా తతువాత హిందీ భాష రెండవ స్థానంలోఉంది. జిల్లాలో వాడుకలో ఉన్న ఇతర భాషలు కుయి, భత్రి, పర్జి, భుంజియయా భాషలు ప్రధానమైనవి. జిల్లాలో దాదాపు 7000 మంది భుంజియా ఆదివాసీలలో భుంజియా భాష వాడుకలో ఉంది.[46]
సాహిత్యం
జిల్లాలోని గుర్తించతగిన రచయితలు, కవులు మరియు నాటకరంగ కళాకారులలో కొందర్: చైతన్య దాస్, పతరజ పద్మన్ సింగ్, మహారాజా ఉదిత్ ప్రతాప్, మహారాణి ఆశా కుమారి దేవి, రామ చంద్ర రైగురు, బ్రజరజ్ సింఘ్దెఒ, టూర్ బిక్రం డియో, లై రుద్ర మధబ్ డియో, గదధర్ మిశ్రా, పరశురామ్ యౌవన, డాక్టర్ సొమెస్వర్ బెహెర, కవిరాజ్ ప్రయగ్దుత్త జోషి, అనూప్ సింఘ్దె, ప్రొఫెసర్ భువనేశ్వర్ బెహెర, ప్రఫుల్ల కుమార్ రథ్, అఖిల నాయక్, భారత్ మాఝి, పరమేశ్వర్ యౌవన, డాక్టర్ డోలా గోవింద బిసి, డాక్టర్ హరే కృష్ణ మెహర్ మరియు ఇతరులు.
సంస్కృతి
కలాహండి సంప్రదాయం మరియు ఉత్సవాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[47] దక్షిణ ఒడిషా మరియు పశ్చిమ ఒడిషా లలో గణజీయమైన సంఖ్యలో గిరిజన ప్రజలు ఉన్నారు. వీరు కొండలు మరియు మైదానాలలో నివసిస్తున్నారు. వారు వైవిధ్యం సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయం, హిందూ మతసంబంధిత మతవిశ్వాసాలు కలాహండిని సంస్కృతీ సంపన్న ప్రాంతంగా చేసాయి. కలాహండిలో ఆర్యన్ మరియు గిరిజన సంప్రదాయం ప్రతిబింభిస్తుంది. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కలాహండిలో శైవం, వైష్ణవం మరియు శాక్తేయం ఆధిక్యతలో ఉంది. గిరిజనులలో శాక్తేయం అధీఖ్యతలో ఉంది. అందువలన కలాహండిలో శక్తి ఆరాధనకు ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఒడిషాలో కలాహండి విలీనం తరువాత కలాహండిలో తీరప్రాంత ఒడిషా సంప్రదాయం ప్రభావం చూపింది. పురాతన కాలంలో రాధాకృష్ణ ఆలయం నిర్మించినట్లు స్వాతంత్ర్యానంతరం జగన్నాథ ఆలయాల నిర్మాణం మరియు రథయాత్రా నిర్వహణ అధికం అయింది.
ప్రాంతీయ ఆచారాలు
జిల్లాలో ప్రధానంగా హిందువులు అధికంగా ఉన్నారు. స్వల్పంగా క్రైస్తవులు, ముస్లిములు, సిక్కులు, బుద్ధిస్ట్ మరియు జైన్ ప్రజలు ఉన్నారు. 28% ప్రజలు గిరిజనులు ఉన్నారు. గిరిజన ప్రజల మీద ప్రాంతీయ ఆచారాలు మరియు భాషా ప్రభావం అధికంగా ఉంది.
కళాలు మరియు హస్తకళలు
సాధారణంగా కలాహండి అంటే " పాట్ ఆర్ట్స్ " అని అర్ధం. కలాహండి కళలకు మరియు హస్థకళలకు పుట్టిల్లు. జిల్లాలో ఉన్న" గుడహండి గుహలు " కూడా ఈ పేరు రావడానికి కారణమని భావిస్తున్నారు. ఈ గుహలలో చరిత్రకు పూర్వకాలం నాటి ఎరుపు మరియు నలుపు వర్ణాలతో చిత్రించిన చిత్రాలు ఉన్నాయి. కలాహండి రాతితో చేసిన ఆభరణాలకు ప్రసిద్ధిచెంది ఉంది. హబసపురి నమూనాలో చేసిన నేత చీరలకు కలాహండి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఖైపదర్ వుడ్ క్రాఫ్ట్‌కు దేశవిదేశాలలో గిరాకీ ఉంది.
నృత్యం మరియు సంగీతం
కలాహండి జిల్లాలో పలు వైవిధ్యమైన గిరిజన మరియు సంప్రదాయ నృత్యరీతులు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఒడిషా రాష్ట్రంలో జిల్లా స్థాయిలో కలాహండి నృత్య సంప్రదాయం మొదటి స్థానంలో ఉంది.
కలాహండి జిల్లాలోని ప్రజల జీవితం అధికంగా నృత్యం మరియు సంగీతంతో ముడిపడి ఉంది. కలాహండి జిల్లాలో దాల్ ఖై, జైఫులా, రాస్ర్కెలి, సజాని మొదలైన నృత్యరీతులు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఇవి బలంగిర్, సంబల్పూర్ నృత్యాలను పోలి ఉన్నాయి.[48] whereas Sari song, Pholia song, song related to nature etc. has similarities with Koraput region. However, Boria song, Nialimali, Kalakolik etc.
కలాహండిలో అదనంగా ఘుమురా, మదలై, దందారి, ధాబ్, బజసలియా మొదలైన నృత్యరీతులు ఉన్నాయి. కలాహండి జపదగీతాలు రూపకల్పన చేయబడినవి.
ఘుమురా నృత్యం
ఘుమురా నృత్యం కలాహండి ప్రజలు అభిమానించే జానపద నృత్యం. ఘుమురా నృత్యంలో దుస్తులు గిరిజన జాపదనృత్యాల వలె ఉండి ఈ నృత్యం గిరిజన తెగల నృత్యంగా ఉంటుందని సమీపకాల పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.[49]
ప్రస్తుత ఘుమురా నృత్యంలో క్లాసికల్ నృత్యంలో ఉండే ముద్రలు ఉంటాయి. ఈ నృత్యం గురించి పలు పరిశోధనలు నిర్వహించినప్పటికీ ఘుమురా నృత్య ఆరంభ కాలం మరియు మూలాలు లభించ లేదు. .[50] భారతీయ పురాతన యుద్ధనృత్యాలలో ఒకటైన ఈ నృత్యంలో రామాయణం లోని రామ రావణ యుద్ధ ఘట్టాలు చోటుచేసుకుంటాయి. కోణార్క్‌లోని సూర్యదేవాలయంలో చెక్కబడిన ఈ నృత్యం ఇది మద్యయుగంలో ఉనికిలో తెలియజేస్తుంది.
యుద్ధనృత్యం అయిన ఘుమురా నేత్యంలో సాంఘిక మరియు సాంస్కృతిక సంఘటనలు చోటుచేసుకుంటాయి. ఈ నృత్యం ప్రస్తుతం అన్ని కులాలు, మతాలకు చెందిన ప్రజలలో సాంఘిక వినోదం, వెసులుబాటు, ప్రేమ, భక్తి మరియు స్నేహం సౌబ్రాత్రత్వం అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది. సంప్రదాయపరంగా ఈ నృత్యం నౌఖై నృత్యంతో సంబంధితమై ఉంటుంది. ఘుమురా నృత్యం ఇప్పటికీ దక్షిణ ఒడిషాలోని గ్రామాలకు మరియు సరిహద్దులోని చత్తీస్‌గడ్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉంది. కలాహండి భూభాగం ఘుమురా నృత్యం ప్రజాదరణ పొందడంలో మరియు ఘుమురా నృత్యం ప్రత్యేకత రక్షించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఢిల్లీలో జర్రిగిన అతంర్జాతీయ ప్రదర్శనలలో ప్రదర్శన నిర్వహించడానికి, మాస్కో మరియు ఇతర ప్రదేశాలలో ఘుమురా నృత్యానికి అవకాశం లభించింది.
నృత్య సంప్రదాయాల జాబితా
బనబది: కలాహండిలో గౌడ (జాదవ్ కమ్యూనిటీ) నృత్యం. ఇది కూడా గౌర్బది నృత్యం అంటారు.
బజసల్:
భీసలీ:
షమన్:
డల్ఖై: ప్రముఖ సంబల్పూర్ నృత్యాన్ని పోలి ఉంటుంది, సంబల్పూర్-బలంగీర్ ప్రాంతంలో ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.
బందరి:
ఢన్ర:
ఢప్: దీనిని కూడా ఢంగ్ర ఢంగ్రి నృత్యం అని కూడా అంటారు
దొంగ్రీ కోండ్ డాన్స్: ఇది ఒడిషా యొక్క రయగ్ద జిల్లా బొరెరింగ్ కనబడుతుంది. ఇటీవల డొంగ్రీ కోండ్ కమ్యూనిటీ వివాదాస్పద వేదాంత ప్రాజెక్ట్ మరియు నియంగిరి మైనింగ్ కోసం దృష్టిని ఆకర్షించింది.
ఖొత్ల:
మదలి:
పరజ డాన్స్: ఇది ఒడిషా కోరాపుట్, రాయగడ, నబరంగ్పుర్, మల్కాన్గిరి జిల్లాల్లో కనబడుతుంది.
రసర్కెలి: ఒక సాధారణ పాశ్చాత్య ఒడిషా జానపద నృత్యం. ఇతర నృత్యం జైఫుల, సజని మొదలైనవి
రనప: నృత్య కలాహండిలో వేరే రూపంలో ఉంది, ఇది దక్షిణ మరియు పశ్చిమ ఒడిషా ప్రాంతాలలోని గంజాం, గజపతి, కలాహండి మరియు ఇతర జిల్లాలలో ఒక నిర్దిష్ట కుల సమూహ * నృత్యం
సింఘ్బజ:
పండుగలు
ప్రబల హిందూ పండుగలు

దసరా:- దసరా (దుర్గాపూజ) భారతదేశం అంతటా హిందువుల చేత ఘనంగా నిర్వహించబడే ఉత్సవం. అయినప్పటికీ ఇది పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిషా,అస్సాం మొదలైన తూర్పు భారత రాష్ట్రాలలో ఈ పండుగ సందర్భంలో కాళీ మాత ఆరాధానలో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడుతుంది. దసరా సందర్భంలో గిరిజనులు దుర్గా మాతను ఆరాధిస్తారు. కలాహండిలో దసరా సందర్భంలో ప్రధానంగా మణికేశ్వరి, లంకేశ్వరి, దంతేశ్వరి, కామేశ్వరి, భంద్రఖారన్ మొదలైన దేవతలను ఆరాధిస్తుంటారు.
కలాహండిలో ప్రధాన పండుగలు చాటర్ జాత్ర, కందబాషా, బుధరాజా జాత్రా మొదలైన ఉత్సవాలను ప్రధానంగా నిర్వహిస్తుంటారు. కలాహండిలోని శక్తిపీఠంలో కూడా దసరా వైభంగా నిర్వహించబడుతుంది.
డియోల్ లేక దీపావళి:- దీనిని దివాలి అని కూడా అంటారు. ఈ పండుగను మార్వాడీ వంటి వలస సమూహాలకు చెందిన ప్రజలు నిర్వహిస్తూ ఉన్న ఈ పండుగ వేడుకలలో ఇప్పుడు అందరూ
పాల్గొంటున్నారు.
రథజాత్ర:- కలాహండి ప్రజలు పూరీ ప్రేరణతో రథయాత్రా పండుగ జరుపుకుంటున్నారు. స్వాతంత్ర్యానంతరం కలాహండి ఒడిషాలో విలీనం అయిన తరువాత తీరప్రాంత ఒరియా సంస్కృతి కలాహండిలోకూడా ప్రభావం చూపింది. 1950 తరువాత కలాహండిలో పలు సరికొత్త జగన్నాధ ఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. రథయాత్రా నిర్వహణ కూడా అధికరించింది. వలస వ్యాపార సమూహాలు మరియు తీరప్రాంత ఒడిషా ప్రభుత్వ అధికారులు ఈ ఉత్సవాలలో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటున్నారు.
శివరాత్రి:
హోళి:
జన్మాష్టమి:
రామనబమి:
ప్రాంతీయ ప్రత్యేకతలు

చాటర్ జాత్ర: ఈ ఉత్సవం భవానిపట్నంలో జరుపుకుంటున్నారు.
ఖందబస: ఈ ఉత్సవం జనాగడ్ (కలాహండి) లోని లంకేశ్వరి ఆలయంలో నిర్వహించబడింది.
నౌఖై: ఇది పశ్చిమ ఒడిషా మరియు కలాహండిలో జరుగుతున్న ప్రాంతీయ ఉత్సవం. ఇది గిరిజన తెగల మధ్య నుండి వచ్చిన కొత్త పంటలకు సంబంధించిన ఉత్సవం అయినప్పటికీ ఇప్పుడిది కులమతాలకు అతీతంగా ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొంటున్నారు. నౌఖై ఉత్సవాలను జరుపుకుంటున్న ప్రస్తుతం క్రైస్తవమతానికి మర్చబడిన గిరిజనులు అనేక మంది ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొంటున్నారు. గిరిజన ప్రజలు పలురకాల నౌఖై ఉత్సవాలను జరుపుకుంటున్నారు. వీటిలో ధానై నౌఖై ఉత్సవం ప్రధానమైంది.
పొర ఊన్స్:
అమ్నూన్ ఈ ఆం:- (మామిడి) కోసం జరుపుకునే నౌఖై వేడుక.
కందుల్నూన్: ఈ పండుగ కందుల (పప్పు ఒకటి రకం)కొరకు జరుపుకునే నౌఖై వేడుక.
కెమినూన్: సెమీ ( ఒక రకమైన బీన్స్ ) కోసం జరుపుకునే కూఖై వేడుక.
దుమెర్నూన్: ఇది ఒక రకమైన అడవి పండు పోలివుంది. జరుపుకునే నౌఖై వేడుక.
కెందునూన్: కెందు, మరొకరకమైన అడవి పండు కొరకు జరుపుకునే నౌఖై వేడుక.
కలాహండి ఉత్సవ్:[51] జిల్లా నిర్వాకులతో చేర్చి భావానీపట్న మరయు దరంఘర్ లలో కూడా నిర్వహించబడుతుంది.
ప్రజా పర్మంజ్:- గిరిజన సంస్కృతి సంబంధిత ఉత్సవం.
చైత్ర లేక చైత్ పరబ్.
భెజింత
పొజింత
శస్తి ఒష
జణి ఒష
బెల్జత్ర
పుస్పరబ్
ఛెర్చెర
బిహంచ్హిన
పోల్ ఊన్ష్
పొర ఊన్ష్
నాగ్బొం
ఆహారసంస్కృతి
 వెజిటబుల్ కర్రీ:  అలూ కూబి, అలూ ఝొల్, గొరొస్ కోబి నడ, బిగ్ కోబి నడ, సెమీ, ఉయిల్మగ, ఆమ్రుత్మద తర్కరి, అలూ-బైగన్, పొద, కర్ది, హనూ తర్కరి ప్రారంభమైంది
బడి తకరి, కర్ది భాజ, సెమీ బైగన్, కాంకేర్ మహుర్,
 సూప్:  ఝుంగ, బందుల్ డెల్, రెహెల్ డెల్, ముంగ్ డెల్, చనా డెల్, బడి ఝొల్,
 సోర్ వెజిటబుల్:  ప్రధాన, మూలా-ప్రధాన, ఆమిల్, కఖరు సక్ర, భెనిఖత, టమటొఖత, ఆమ్ ఛట్నీ, కకుది సక్ర, పీజ్ఖత, పతల్ఘంత పట్టా, అమూల్ ఝొల్, తెతెల్ ఝొల్, ఆమ్ పట్టా,
 లీఫ్ కరివేపాకు:  భజిసగ్, బహల్సగ్, కులెర్సగ్, ఛెంచ్సగ్, కుందసగ్
 స్నాక్:  ఖుద్మ, ఛకెల్, తెలెన్ పీట, పొద పీట,
 స్వీట్: ', అర్స పీట, పొధ్పిథ, మద, సుజిమద, టిల్లదు, ఖజ, ఖజలదు, ఫెని, బుందిలడ్డూ
 చేపల కూర:  మాక్ ఫుర్గ, ప్రధాన మాక్, బిగ్ మాక్, మాస్ల మాక్
 మాంసం కూర:  కుకుదమన్ష్ తర్కరి, మాస్ ఖర్ద (మటన్ / లాంబ్), మాస్ తర్కరి (మటన్ / లాంబ్), మాస్ భాజ, హద్బందు
పర్యాటక ఆకర్షణలు
భవానీపట్నం పరిసరాలలో
భవనిపత్న: శతాబ్దాల పాత మనికేశ్వరి ఆలయం, రాయల్ ప్యాలెస్, చ్హతర్ జాత్రా, కలాహండి ఉత్సవ్
అసుర్గర్గ్: ఇది 2000 సంవత్సరాల పురాతన కోట; భవనిపత్న నుండి 30 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
ఫుర్లి జర్నా:; జలపాతం మరియు సుందర ప్రకృతి దృశ్యాలతో నిండి ఉంది. భవనిపత్న నుండి 15 కి.మీ దూరంలోఉంది
కర్లపత్: వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, సహజ అందం
థూముల్ రాంపూర్: జలపాతం, కొండ & పర్వతాలు, పర్వతారోహణ ప్రాంతం, తేయాకు తోటలు ఉన్నాయి.
పెర్మంజి: కొండలు మరియు తోట
రబందర్హ్: జలాశయం ; భవనిపత్న నుండి 12 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
అంథగుద: పురాతన టెల్ నది నాగరికత చెందిన అంథగద్ కోట
బెల్ఖంది: చారిత్రాత్మక ప్రదేశం
లంజిగర్హ్: గ్రామం చుట్టూ ఒక పెద్ద కందకము కొన్ని కోటలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్రబలమైన గోపీనాథ్ ఆలయాలు మరియు "డొకరి" అనే మహిళా దేవత ఉన్నారు. చైత్ర మాసంలో స్థానిక ఝమి యాత్ర లేదా ఝము యాత్ర (మార్చి - ఏప్రిల్)కు వేల సంఖ్యలో ప్రజలు వస్తారు. ఉత్సవ సమయంలో పలువురు భక్తులు నిప్పులు త్రొక్కడం ఆచారంగా ఉంది.
మొహంగిరి: కొండలు మరియు ఇతర సహజ సౌనర్యవంతమైన ప్రదేశం మద్య ఉన్న శివాలయం
బుధిగర్హ్:
తల్గుద కోట:
మర్దిగూడ:
కుసుర్ల మరియు సపగరంద: సంబంధమైన కేంద్రాలు
ధర్మార్గ్

కొక్సర
గొలముంద
జునాగఢ్: లంకేష్వరి ఆలయం, దషిబమన ఆలయం, కనకదుర్గ ఆలయం, ఖందబష, వంటి ఆకర్షణలున్న చారిత్రక ప్రదేశం.
ముఖిగుద: ఇక్కడ ఆసీ లోని 2 వ అతిపెద్ద పవర్ ప్రాజెక్ట్, ఇంద్రావతి ఆనకట్ట ఉంది
ఢరమ్గర్హ: పరదేశ్వర్ ఆలయం, భింఖొజ్, నగ్బొం, కలాహండి చైత్ర ఉత్సవ్
అంపని: బుధరజ ఆలయం, జలపాతం, సహజ అందం
గూడహంది: చారిత్రాత్మిక ప్రదేశం
[52]
దొక్రిచంచ్ర: జలపాతం మరియు అందమైన ప్రదేశం.
చురా డంగర్: ఇక్కడ పర్వతారోహణ ప్రాంతం మరియు జలపాతాలు వంటి ఆకర్షణలు ఉన్నాయి.
ఖైర్పదర్: హస్తకళ గ్రామం
శ్రీ అరబిందో పునరావశేషాలను కేంద్రం, ఇక్కడ మహాయొగి శ్రీ అరబిందో మరియు తల్లి యొక్క ధరంగర్హ్- పవిత్ర అవశేషాలు ఉన్నాయి.
ప్రముఖులు
రిండోమఝి: ఒడిషాలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు. 1840లో ఈయన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ కొంఢా ఉద్యమం ఆరంభించాడు.
.[53]
ప్రతాప్ కేసరి దేవ్: కలాహండి రాజాస్థానానికి చెందిన మహారాజా. 1950-1979 వరకు కలాహండి నియోజక వర్గం నుండి పార్లమెంటు సభుడుగా ఎన్నిక చేయబాడ్డాడు. కలాహండిలోని " అప్పర్ ఇంద్రావతి ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్ " ప్రారంభించడానికి కృషిచేసాడు.
సుజిత్ మెహర్:- ఇండియన్ ఫ్యాషన్ డిజైనర్ మరియు పారిశ్రామిక వేత్త.
.[54][55]
భువనేశ్వర్ బెహెర:- ఇంజనీర్, విద్యావేత్త, నిర్వాహకుడు మరియు రచయిత.[56]
రాం చంద్ర పాత్రా:- కలాహండిలో మొదటి ఐ.ఎ.ఎస్ (1919-2013), ప్రభుత్వాధికారి, సాంఘసేవకుడు, ఇద్రవతి ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభ నిర్వాహకుడు.[57][58]
ప్రపుల్ల రాథా: ఒరియా డ్రామాలో నటించి " నాట్యరాష్మి " అవార్డును అందుకున్నాడు.[59]
దయానిధి నాయక్: దలిత్ లీడర్ మరియు కలాహండికి చెందిన గతంలో మంత్రి పదవి చేపట్టాడు. ఆయన అందించిన ప్రజాసేవలు మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ప్రజాదరణ పొందాయి.
[60]
కిషన్ పాట్నాయక్:- సాంఘిక నాయకుడు.[61][62]
ఆయన 1930లో కలాహండిలో దిగువ మధ్యతరహతిలో జన్మించాడు. సమాజ్వాది యువన్ సభలో యువవిభాగానికి ఆయన పనిచేసాడు. త్వరలోనే దానికి జాతీయ నాయకుడు అయ్యాడు. ఆయన తన 32వ వయసులో సంబల్‌పూర్ పార్లమెంటు సభ్యుడుగా ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. తరువాత జాతీయ ముఖ్యత్వం కలిగిన విషయాలను చర్చించడానికి తగినంత మంది సభ్యులతో
ఫోరం ఏర్పాటు చేసాడు. కలాహండిలోని ఆకలి మరణాలను పార్లమెంటు దృష్టికి తీసుకు వచ్చిన మొదటి ప్రాలమెంటు సభ్యుడుగా ఆయన గుర్తించబడ్డాడు. గ్రామీణభారత దుస్థితి మరియు గ్రామీణ అభివృద్ధి మీద నుండి ఆయన ఎప్పటికీ తన దృష్టిని మరల్చలేదు.[63]

జయంత కుమార్ బెహరా:- ఈయన సంఘ సేవకుడు మరియు కళాకారుడు. అంతేకాక ఘుమురా నృత్యగురువుగా పనిచేసాడు. ఆయన ఘుమురా నృత్యానికి ప్రజాదరణ తీసుకు వచ్చి జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ గురింపు రావడానికి దశాబ్ధాల నుండి కృషిచేసాడు. ఆయన సమీపకాలంలో " సరళ సమ్మన్ " అందుకున్నాడు.
విద్య
2004లో ఒడిషా రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన " వెస్టర్న్ ఒడిషా డెవెలెప్మెంటు కౌందిల్ " సౌత్ ఇండియా ఆధారిత సంస్థ అనుబంధంగా జునాగర్ మండలంలో ఒక ప్రైవేట్ మెడికల్ కాలేజ్‌ను స్థాపించారు. ఒడిషా ప్రభుత్వ " ప్రభుత్వ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్: కలాహండి" మరియు 2009లో భవానీపట్న వద్ద అగ్రికల్చర్ కాలేజ్ మంజూరు చేస్తూ ప్రకటించింది.
గవర్నమెంట్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ (కలాహండి), .
అగ్రికల్చరల్ కాలేజ్, భవానీపట్న
ప్రభుత్వ అటానమస్ కళాశాల
సర్దార్ రాజా మెడికల్ కాలేజ్ (జరింగ్) (ప్రైవేట్).
అగ్రికల్చరల్ కాలేజ్ (ధర్మగర్), ప్రైవేట్ కాలేజ్. రవిశంకర్ ప్రతిపాదన[64]
హాస్పిటల్స్
జిల్లా కేంద్రం ఆస్పత్రి, భవానిపాట్నా
సబ్ డివిజనల్ హాస్పిటల్, ఢరమ్గర్హ
జీవితం విలువ హాస్పిటల్, భవానిపాట్నా
ఖరియార్ ఎవాంజెలికల్ హాస్పిటల్, ఖరియార్
మాధ్యమం
ఆల్ ఇండియారేడియో (భవానీప్రియ)
హై పవర్ (10 కి.వా) TV ట్రాన్స్మిటర్: భవానీపట్నం సమీపంలో
అభియుత్తనం (ఒరియా మాస పత్రిక)
ఎస్టాబ్లిష్మెంట్
ఎగువ ఇంద్రావతి జల విద్యుత్ ప్రాజెక్ట్, ముఖిగుడా
వేదాంత అల్యూమినా రిఫైనరీ లాంజిగర్ (ప్రైవేట్)
రాజకీయాలు
అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు
The following is the 5 Vidhan sabha constituencies[65][66] of Kalahandi district and the elected members[67] of that area

ఇవికూడా చూడండి
కలాహండి చరిత్ర
కలాహండి కవిత్వం
ఘుముర నృత్యం
కలాహండి ఒరియా
మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

కలాహండి (Kalahandi) ఒడిషా రాష్ట్రంలోని జిల్లా. నాగావళి నది ఈ జిల్లాలోనే పుట్టి, తూర్పుగా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది..
వెలుపలి లింకులు

వర్గం:Princely states of India
వర్గం:Kalahandi district
వర్గం:ఒడిశా జిల్లాలు

2011 నాటికి కలాహండి జిల్లా జనాభా ఎంత?


కేశంపేట, తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, కేశంపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం.[1]

ఇది సమీప పట్టణమైన మహబూబ్ నగర్ నుండి 78 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1037 ఇళ్లతో, 4431 జనాభాతో 2445 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2242, ఆడవారి సంఖ్య 2189. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 743 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 328. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575240[2].
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాల  ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఫరూఖ్ నగర్లో ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల ఫరూఖ్ నగర్లోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు హైదరాబాద్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మహబూబ్ నగర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు హైదరాబాద్లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కేశంపేటలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , 8 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో7 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు, ఇద్దరు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కేశంపేటలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి.
సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కేశంపేటలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 538 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 527 హెక్టార్లు
శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 373 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 377 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 165 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 78 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 131 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 253 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 354 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 108 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కేశంపేటలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
బావులు/బోరు బావులు: 108 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
కేశంపేటలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
మొక్కజొన్న, ప్రత్తి, వరి
రాజకీయాలు
2013, జూలై 27న జరిగిన గ్రామపంచాయతీ ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా వడ్ల అమృతమ్మ ఎన్నికయింది.[3]
సకలజనుల సమ్మె
ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం ధ్యేయంగా సెప్టెంబరు 13, 2011 నుంచి అక్టోబరు 23, 2011 వరకు మండలంలోని ప్రభుతోద్యోగులందరూ విధులను నిర్వహించక 42 రోజులపాటు సకలజనుల సమ్మెలో పాల్గొన్నారు. మండలంలోని విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు అన్నీ మూతపడ్డాయి.
మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

2015 నాటికి కేశంపేట వ్యవసాయ అధికారి ఎవరు ?


పార్వతి (ఆంగ్లం: Parvati) హిందూ సంప్రదాయంలో శక్తిగా, దుర్గగా అర్చింపబడే దేవత. త్రిమూర్తులలో ఒకరైన శివుని ఇల్లాలు. భవాని, అంబిక, లలిత, అమ్మ, దాక్షాయణి, కాత్యాయిని, గౌరి, భైరవి, అపర్ణ, కాళి, శ్యామ, ఉమ, మాణిక్యాంబ వంటి ఎన్నో పేర్లతో కొలువబడుతుంది. వినాయకుడు, కుమార స్వామి పార్వతీ పరమేశ్వరుల బిడ్డలు.
ప్రధాన కథ
వేద సాహిత్యంలో పార్వతి గురించి చెప్పలేదు. కేనోపనిషత్తు (3.12) లో ఉమ లేదా హైమవతి అనే దేవత గురించి చెప్పబడింది. ఆ దేవత ఇంద్రాదులకు బ్రహ్మముడు గురించిన జ్ఞానము తెలియజేసింది.[1] క్రీ.పూ. 400 తరువాత వచ్చిన పురాణేతిహాస సాహిత్యంలో సతి, పార్వతి గురించిన కథలు ఉన్నాయి.
[2][3]

పురాణాలలో దక్షుని కుమార్తె అయిన 'సతీదేవి' (దాక్షాయణి) శివునికి ఇల్లాలు. కాని దక్షయజ్ఞంలో తనకు, శివునికి జరిగిన అవమానానికి క్షోభించి ఆమె అగ్నిలో ఆహుతి అయ్యింది. తరువాత ఆమె హిమవంతుడు, మేనకల కుమార్తెగా జన్మించింది. పర్వత రాజ తనయ గనుక 'పార్వతి' అని ఆమె పిలువబడింది. తీవ్రమైన తపసు ఆచరించి (ఉమ, అపర్ణ అనే పేర్లు ఈ తపసు కారణం వలన వచ్చాయి.) శివుని వరించింది. శివుడు ఆమెను తన శరీరంలో సగంగా స్వీకరించాడు.
1. హిమవంతునికి మేరువుకూఁతురైన మనోరమయందు పుట్టిన రెండవ కొమార్తె. ఈమె యొక్క అక్క గంగాదేవి. తొలిజన్మమున ఈమె దక్షుని కూఁతురు అయిన ఉమాదేవి. అపుడు తన తండ్రి అయిన దక్షప్రజాపతి చేసిన యజ్ఞమునకు తన భర్త అగు రుద్రుని పిలువక అవమానించెను అని అలిగి మహాకాళి స్వరూపమును వహించి అత్యాగ్రహమున దేహత్యాగముచేసి ఆవల పార్వతిగ పుట్టి రుద్రునికి భార్య అయ్యెను. ఈమె ఒకకాలమున రుద్రునితో కూడి ఉండఁగా దేవతలు ఆకూటమికి విఘ్నముచేసిరి. అందువలన వారికి స్వభార్యల యందు పుత్రసంతానము లేకుండునటుల ఈమె శపియించెను. మఱియు ఆకాలమునందు రుద్రునికి రేతస్సుజాఱి భూమియందు పడెను. భూమి దానిని ధరింపను ఓపక దేవతలసహాయమున అగ్నిని వాయువును వహించునట్లు చేయఁగా వారు ఆరేతస్సును హిమవత్పర్వత సమీపమున గంగయందు చేర్చిరి. అది కారణముగా గంగ గర్భము తాల్చి ఆగర్భమును భరింపలేక శరవణమునందు విడిచిపుచ్చెను. అందు కుమారస్వామి పుట్టెను. అతనికి షట్కృత్తికలు పాలిచ్చిరి కనుక కార్తికేయుఁడు అను పేరును, ఆపాలు ఆఱుముఖములతో ఒక్కతేపనె అతఁడు పానముచేసెను కనుక షణ్ముఖుఁడు అను పేరును అతనికి కలిగెను. స్ఖలితము అయిన రేతస్సువలన పుట్టినందున స్కందుఁడు అనియు అంటారు. ఇది కాక పార్వతి తన దేహమున కూడవలసిన తన భర్తయొక్క రేతస్సును భూమిధరించినందున భూమికి బహు భర్తలు కలుగునట్లు శాపము ఇచ్చెను. మఱియు గంగా నిర్గతమైన ఈసౌమ్యతేజము వలన సువర్ణము మొదలగు లోహములు కలిగినట్లును, ఆగంగానిక్షేపమువలన పొదలునట్టి సువర్ణ ప్రభల చేత తృణవృక్ష లతాగుల్మ ప్రభృతి ఉద్భిజ్జములు సువర్ణంబులు అయ్యెను అనియు పురాణములు చెప్పుచు ఉన్నాయి.
వినాయకుడు, కుమారస్వామి వారి పుత్రులు.
మత సంప్రదాయాలు
పేర్లు, అవతారాలు

పార్వతికి ఎన్నోపేర్లు ఇంకెన్నో అవతారాలూ ఉన్నాయి.వాటిలో కొన్ని -
హైమ - హేమ (బంగారం) వర్ణము కలిగినది
అపర్ణ - పర్ణములు (ఆకులు) కూడా తినకుండా తపస్సు చేసింది.
శాంభవి - శంభుని అర్ధాంగి
భైరవి -
భగమాలిని -
మహిషాసుర మర్ధిని - మహిషుడు అనే రాక్షసున్ని సంహరించింది.
మాతంగి -
బగళాముఖి -
శివాణి, పరమేశ్వరి, ఈశ్వరి, మహేశ్వరి - ఈశ్వరుని అర్ధాంగి, సకల లోకములకు అధిదేవత
చాముండేశ్వరి - చండ, ముండులను సంహరించినది
కాత్యాయని - గొప్ప ఖడ్గము ధరించినది
ఉమ - బిడ్డా, తపమునకు పోవద్దని తల్లి మేనకచే పిలువబడినది
దాక్షాయణి - దక్షుని బిడ్డ సతీదేవిగా అవతరించినది
భవాని
త్రిపుర సుందరి, లలిత, రాజరాజేశ్వరి, శ్రీదేవి
బాల
కామేశ్వరి - సకల కామితార్ధములను ప్రసాదించునది
శతాక్షి, శాఖంభరి - (దేవీ భాగవతంలోని కథలు)
అంబిక - తల్లి
దుర్గాదేవి, శక్తి,
అమ్మల గన్నయమ్మ, ముగురమ్మల మూలపుటమ్మ, పెద్దమ్మ, సురారుల కడుపారడి బుచ్చినయమ్మ
అన్నపూర్ణ
కనకదుర్గ
మాణిక్యాంబ
గ్రంధాలూ, పురాణాలూ
దేవీ భాగవతం
స్కంద పురాణం
దేవాలయాలు
శక్తిపీఠాలు
శ్రీశైలం - భ్రమరాంబ
మధురై - మీనాక్షి
కంచి - కామాక్షి
కాశి - అన్నపూర్ణ, విశాలాక్షి
భద్రకాళీ దేవాలయము - వరంగల్
ఆచారాలు, పండగలు
విజయ దశమి
మంగళ గౌరీవ్రతం
గౌరీపూజ
ప్రార్ధనలు, స్తోత్రాలు
పార్వతిని, ఆమె అనేక రూపాలను స్తుతించే పెక్కు ప్రార్థనలు, స్తోత్రాలు, గేయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని ఇక్కడ పేర్కొనబడినవి.
మహిషాసుర మర్దినీ స్తోత్రం
సౌందర్యలహరి
లలితా సహస్రనామ స్తోత్రం
దుర్గాష్టకం
అన్నపూర్ణాష్టకం
చండీసప్తశతి
శ్రీ దేవీ ఖడ్గమాలా స్తోత్రం

అమ్మలగన్నయమ్మ ముగురమ్మల మూలపుటమ్మ చాల బె

ద్దమ్మ సురారులమ్మ కడుపాఱడిపుచ్చిన యమ్మ దన్నులో

నమ్మిన వేల్పుటమ్మల మనమ్ముల నుండెడి యమ్మ దుర్గ మా

యమ్మ, కృపాబ్ది యిచ్చుత మహత్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదల్

ఇవి కూడా చూడండి

శివుడు
నవదుర్గలు
శక్తిపీఠాలు
జ్యోతిర్లింగాలు
శ్రీశైలం
అమ్మోరులు
దేవీ భాగవతం
మూలాలు

వర్గం:హిందూ దేవతలు

పార్వతీదేవి తల్లి పేరు ఏంటి?


బొర్రిగుడ, విశాఖపట్నం జిల్లా, అరకులోయ మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన అరకులోయ నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విశాఖపట్నం నుండి 129 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 68 ఇళ్లతో, 295 జనాభాతో 95 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 142, ఆడవారి సంఖ్య 153. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 293. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 584009[2].పిన్ కోడ్: 531149.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు అరకులోయలోను,  ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గన్నెలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అరకులోయలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అరకులోయలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
బావుల నీరు  గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది.  ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది.
భూమి వినియోగం
బొర్రిగూడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 24 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 3 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 50 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 38 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 15 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
బొర్రిగూడలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 14 హెక్టార్లు
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	295 - పురుషుల సంఖ్య 	142 - స్త్రీల సంఖ్య 	153 - గృహాల సంఖ్య 	68

మూలాలు

బొర్రిగుడ గ్రామ ప్రజలు ప్రధానంగా పండించే పంట ఏది?


బల్లూరు, కర్నూలు జిల్లా, హాలహర్వి మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన హాలహర్వి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఆదోని నుండి 54 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 146 ఇళ్లతో, 941 జనాభాతో 785 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 476, ఆడవారి సంఖ్య 465. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594127[2].పిన్ కోడ్: 518438.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల హాలహర్విలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల గుళ్యంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఆలూరు, కర్నూలులోను, పాలీటెక్నిక్,  సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఆలూరు, కర్నూలులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఆదోనిలోనూ ఉన్నాయి. దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల,  సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, కర్నూలు లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
బల్లూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 2 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 37 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 7 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 737 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 242 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 495 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
బల్లూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 495 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
బల్లూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, జొన్నలు, ప్రత్తి
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	941 - పురుషుల సంఖ్య 	476 - స్త్రీల సంఖ్య 	465 - గృహాల సంఖ్య 	146

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 768.[3] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 395, మహిళల సంఖ్య 373, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 102 ఉన్నాయి.

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

బల్లూరు గ్రామ విస్తీర్ణత ఎంత?


కట్టువపల్లి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, దొరవారిసత్రం మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన దొరవారిసత్రం నుండి 14 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన గూడూరు నుండి 57 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 239 ఇళ్లతో, 849 జనాభాతో 1042 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 426, ఆడవారి సంఖ్య 423. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 654 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 26. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592684[1].పిన్ కోడ్: 524123.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల నాయుడుపేటలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల పూలతోటలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల పూలతోటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల సూళ్ళూరుపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల తిరుపతిలోను, పాలీటెక్నిక్ గూడూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల సూళ్ళూరుపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల తడలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నెల్లూరు లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కట్టువపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 152 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 542 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 34 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 15 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 10 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 287 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 250 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 47 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కట్టువపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
చెరువులు: 47 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
కట్టువపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
మూలాలు

కట్టువపల్లి (దొరవారిసత్రము)

2009నాటికి కట్టువపల్లి గ్రామంలో స్త్రీల సంఖ్య ఎంత?


అనుముల, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నల్గొండ జిల్లా, అనుముల మండలానికి గ్రామం.[1]
ఇది సమీప పట్టణమైన మిర్యాలగూడ నుండి 30 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 3536 ఇళ్లతో, 13994 జనాభాతో 2762 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 7009, ఆడవారి సంఖ్య 6985. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1646 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 772. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577422[2].
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 10, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 9 , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. 3 ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు, 5 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల  ఉన్నాయి.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నల్గొండ లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
అనుములలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు ముగ్గురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఐదుగురు ఉన్నారు. 10 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
అనుములలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
అనుములలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 101 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 230 హెక్టార్లు
శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 416 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 8 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 212 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 341 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 957 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 497 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1394 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 401 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
అనుములలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 20 హెక్టార్లు* బావులు/బోరు బావులు: 169 హెక్టార్లు* చెరువులు: 212 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
అనుములలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, బత్తాయి
ప్రముఖులు
కుందురు జానారెడ్డి, మాజీ మంత్రి
సకలజనుల సమ్మె
ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం ధ్యేయంగా సెప్టెంబరు 13, 2011 నుంచి అక్టోబరు 23, 2011 వరకు మండలంలోని ప్రభుత్వోద్యోగులందరూ విధులను నిర్వహించక 42 రోజులపాటు సకలజనుల సమ్మెలో పాల్గొన్నారు. మండలంలోని విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు అన్నీ మూతపడ్డాయి.
మూలాలు

వెలులి లంకెలు

2019 ఎన్నికలలో అనుముల గ్రామ సర్పంచ్ గా ఎవరు ఎన్నుకోబడ్డారు ?


అనన్య మేధావి, రాజనీతి చతురుడు, అపర చాణక్యుడు, వాసికెక్కిన రాజకీయవేత్తలలో ప్రముఖుడు కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి (జూలై 28, 1909 - మే 20, 1994). ఆయన తలపై టోపీని అటూ ఇటూ మార్చితే అమోఘ మైన రాజకీయ ఎత్తు వేసినట్టే. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి. కేంద్ర, రాష్ట్రాల్లో మంత్రి పదవులతో పాటు అనేక పదవులను ఆయన విజయవంతంగా నిర్వహించాడు.
జననం, విద్యాభ్యాసం
బ్రహ్మానందరెడ్డి 1909 జూలై 28 న గుంటూరు జిల్లా నరసరావుపేట సమీపాన తూబాడు గ్రామంలో జన్మించాడు. మదరాసు పచ్చయప్ప కళాశాలలో పట్టా, పిమ్మట న్యాయ పట్టా పుచ్చుకున్నాడు.
స్వాతంత్ర్య సమర పోరాటం
పన్నెండటవ ఏట విజయవాడ కాంగ్రెసు సదస్సుకు విచ్చేసిన మహాత్మా గాంధీని సందర్శించాడు. వారి బోధనలో ప్రభావితుడై శాకాహారిగా ఉంటానని ప్రమాణం చేసాడు. జీవితాంతం ఖద్దరు ధరించాడు. టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు సాహచార్యం, బోధనలు అతనిని స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం వైపు నడిపాయి. లా ప్రాక్టీసును పక్కనబెట్టి బ్రిటిషు వారిపై పోరాటానికి ఉత్సాహంగా కదిలాడు. పోలీసు లాఠీ దెబ్బలు తిన్నాడు. సత్యాగ్రహ ఉద్యమం లో పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించాడు. 1942లో బ్రిటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా కాంగ్రెసు పిలుపు మేరకు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలుకెళ్లాడు.
రాజకీయ ప్రస్థానం
జిల్లాబోర్డు సభ్యునిగా ప్రారంభమైంది ఆయన రాజకీయ జీవితం. ఉమ్మడి మదరాసు రాష్ట్రంలో మొదటి సారిగా 1946 లో శాసన సభ్యునిగా ఎన్నికైనాడు. 1946 నుండి 1952 వరకు, 1952 నుండి 1972 వరకు శాసన సభకు ఎన్నికైనాడు. 1952నుండి 1956 వరకు రాష్ట్ర కాంగ్రెసు కమీటికి ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఏర్పడిన తరువాత 1956 లో పురపాలక శాఖ మంత్రిగా నీలం సంజీవరెడ్డి మంత్రి వర్గంలో చేరాడు. పిమ్మట దామోదరం సంజీవయ్య మంత్రి వర్గంలో కొనసాగి వాణిజ్య శాఖ, ఆర్థిక శాఖలు నిర్వహించాడు. ఆర్థిక శాఖను అతడు అత్యంత సమర్థవంతంగా నిర్వహించాడు. 1964 వ సంవత్ఫరం ఫిబ్రవరి 29 న ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు. అప్పటి తెలంగాణా ఉద్యమం సెగతో అతడు 1971 సెప్టెంబరు 15న ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశాడు. కేంద్రమంత్రి వర్గంలో 1974 వ సంవత్సరంలో బాధ్యతలు చేపట్టి, కమ్యూనికేషన్, హోం, పరిశ్రమల శాఖలను నిర్వహించాడు.
ఎఐసీసీ సారథ్యం
1977లో జరిగిన లోక్ సభ ఎన్నికలలో కాంగ్రెసు ఓటమి పాలైంది. కాంగ్రెసు పార్టీ ఓడిపోవడం అదే ప్రథమం. ఆ సమయంలో కాంగ్రెసు అధ్యక్ష పదవికి పశ్చిమబెంగాల్ కు చెందిన సీనియర్ కాంగ్రెసు నేత సిద్ధార్థ శంకర్ రే పై పోటీచేసి విజయం సాధించాడు. అధ్యక్ష పదవికి ఎన్నిక జరిగి, అలా ఎన్నికైన అతి కొద్ది మంది అధ్యక్షులలో ఆయన ఒకడు. ఓటమి పిమ్మట, పతనావస్థధలో ఉన్న పార్టీని పునరుజ్జీవంపజేసేందుకు శాయశక్తులా పనిచేసాడు. తదనంతరం ఇందిరాగాంధీతో విభేదాలు తలెత్తాయి. ఆమెను ఏకంగా పార్టీ నుంచి బహిష్కరించారు. దీంతో కాంగ్రెస్ నిట్టనిలువునా చీలింది. ఒక వర్గానికి ఇందిరాగాంధీ నాయకత్వం వహించగా, మరో వర్గానికి కాసు సారథ్యం వహించాడు. ఆయన నేతృత్వంలోని పార్టీ రెడ్డి కాంగ్రెస్ గా రూపాంతరం చెందింది. 1978 లో రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి జరిగిన ఎన్నికల్లో డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి నేతృత్వంలో ఇందిరా కాంగ్రెస్ ఘన విజయం సాధించింది. ఆయనలో ఆత్మ పరిశీలన మొదలైంది. ఫలితంగా రెడ్డి కాంగ్రెసును 1980 లో ఇందిరాకాంగ్రెసులో విలీనం చేశాడు.
రాష్ట్రప్రగతి కి సోపానాలు
రాష్ట్ర ప్రగతికి బ్రహ్మానంద రెడ్డి ఆహార్నిశలు శ్రమించాడు. అనేక అభివృద్ధి, సంక్షేమ కార్యక్రమాలను సమర్ధవంతంగా అమలు పరిచాడు. రాష్ట్రాభివృద్ధికి దోహదపడే దీర్ఘకాలిక ప్రాజెక్టుల పనులను పూర్తి చేయించాడు. బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు నాగార్జున సాగర్ పనులు కాసు హయాంలోనే పూర్తయ్యాయి. సాగర్ నిర్మాణానికి అవసరమైన నిధుల సేకరణకు ఆయన ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకున్నాడు. దేశంలో అతిపెద్ద బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టును పూర్తి చేసేందుకు తపన పడ్డాడు. నాగార్జునసాగర్ మొదటిదశ పూర్తి కాగానే, 1966 ఫిబ్రవరి ఆగస్టు 3న నాటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ ప్రారంభించారు. రాయలసీమ ప్రాంతానికి వరదాయిని అయిన తుంగభద్ర ప్రాజెక్టు హైలెవల్ కెనాల్ ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన క్లియరెన్సుల మంజూరు, నిధులు సమకూర్చడానికి కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి కృషి చేసాడు. పోచంపాడు ప్రాజెక్టుకు రూపకల్పన చేసాడు. అప్పట్లో ఎల్.ఐ.సి.నుంచి పది కోట్ల రూపాయల రుణాన్ని తీసుకుని బలహీనవర్గాల వారికి ఇళ్లు నిర్మించాడు. ఆయన హయాంలో పంచాయతీ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది. సికింద్రాబాదు కేంద్రంగా దక్షిణ మధ్య రైల్వే మండలం ఏర్పాటు కావడం వెనుక ఆయన కృషి ఎంతో ఉంది.
మరణం
బ్రహ్మానందరెడ్డి 1994 మే 20 న హైదరాబాద్లో మరణించాడు.
స్మృతి చిహ్నాలు
ఇతని జ్ఞాపకార్థం హైదరాబాదు నగరంలో జూబ్లీ హిల్స్ ప్రాంతంలోని చిరాన్ పాలెస్ ప్రాంతాన్ని కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి జాతీయ వనంగా నామకరణం చేశారు.

వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:1914 జననాలు
వర్గం:1994 మరణాలు
వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా ప్రముఖులు
వర్గం:రాజ్యసభ సభ్యులు
వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రులు
వర్గం:మహారాష్ట్ర గవర్నర్లు

కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి

విశాఖపట్నం జిల్లా నుండి కేంద్రమంత్రి పదవి చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి ఎవరు?


వెములోవ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, గంగవరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన గంగవరం నుండి 20 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన రాజమండ్రి నుండి 47 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 186 ఇళ్లతో, 829 జనాభాతో 564 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 263, ఆడవారి సంఖ్య 566. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 751. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 587103[2].పిన్ కోడ్: 533285.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.
సమీప బాలబడి గంగవరంలో ఉంది.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల గోకవరంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల రాజమండ్రిలోను, పాలీటెక్నిక్ రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం రంపచోడవరంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల రాజమండ్రి లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది.
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 6 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వెములోవలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 110 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 30 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 130 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 292 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 278 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 13 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
వెములోవలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 13 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
వెములోవలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	829 - స్త్రీల సంఖ్య 	566 - గృహాల సంఖ్య 	186

మూలాలు

వెములోవ గ్రామం నుండి కాకినాడకు దూరం ఎంత?