ది హిందూ (The Hindu) ఆంగ్ల దినపత్రికకు భారతదేశములో ఒక విశిష్ట స్థానం ఉంది. ఇది దక్షిణ భారతదేశములో ఎక్కువ ప్రచురణ కలిగిన పత్రిక . పత్రికను స్థాపించి ఇప్పటికి సుమారు 125 సంవత్సరాలు అవుతోంది. దీని యాజమాన్యం ఒక కుటుంబం చేతిలోనే ఉంది. రోజూ 22 లక్షల మంది ఈ పత్రికను చదువుతారు.[1] ఈ పత్రిక సంవత్సర ఆదాయము సుమారు 400 కోట్ల రూపాయలు.
పత్రిక స్థాపకులు

ఇద్దరు పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు - తిరువయ్యారుకు చెందిన 23 ఏళ్ళ జి. సుబ్రమణియ అయ్యర్, ఆయన స్నేహితుడు, పచ్చయ్యప్ప కళాశాలలో ఆయన సహోద్యోగి, చెంగల్పట్టుకు చెందిన 21 ఏళ్ళ ఎం. వీరరాఘవాచారియర్ - నలుగురు న్యాయశాస్త్రవిద్యార్థులు టి.టి.రంగాచారియర్, పి.వి. రంగాచారియర్, డి.కేశవ రావు పంత్, మరియు న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు (హిందూ స్థాపకుల్లో ఆంధ్రుడు) - వీళ్ళందరూ ట్రిప్లికేన్ సాహితీసంఘం సభ్యులు. ఈ సంఘం అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిరంకుశ వైఖరుల గురించి ప్రజలకు అవగాహన కలిగించడం, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలను కూడగట్టడం లక్ష్యాలుగా ఏర్పడింది. ట్రిప్లికేన్ సిక్స్ అని పేరుబడ్డ ఆ ఆరుగురు యువకులు మొదట న్యూస్‌పేపర్ అనే సైక్లోస్టైల్ పక్షపత్రికను ప్రారంభించారు. చెన్నైలో ఆ పత్రికకు మంచి స్పందన లభించడంతో హిందూను వారపత్రికగా ప్రచురించడం మొదలుపెట్టారు.
హిందూ పత్రిక గురించి
1878లో వారపత్రికగా మొదలై, 1889 నుంచి దినపత్రికగా వెలువడుతోన్న హిందూ, ప్రజాదరణను స్థిరంగా పెంచుకుంటూ ప్రస్తుతం భారతదేశంలోనూ విదేశాలలోనూ కలిపి పది లక్షలకు పైబడిన సర్కులేషన్ తో 30 లక్షల మంది పాఠకులను చేరుతోంది. ఆన్‌లైన్ ఎడిషన్ () ప్రారంభించి ప్రతి గంటకు తాజా వార్తలను  అందించడం మొదలుపెట్టిన తొలి భారతీయ పత్రికల్లో హిందూ ఒకటి. హిందూ పత్రిక ప్రధాన కార్యాలయం తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని చెన్నై నగరంలో ఉంది.
ప్రత్యేకించి దక్షిణ భారతదేశంలో హిందూ పత్రిక సాటిలేని ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది. ఇక్కడ అది కేవలం ఒక దినపత్రిక మాత్రమే కాదు, ఇక్కడి సంస్కృతిలో ఒక భాగంగా, స్థానిక సంప్రదాయానికి ఒక చిహ్నంగా గుర్తింపు పొందింది. పత్రికను నడిపే కుటుంబంలోని రాజకీయాలు ఎలా మలుపు తిరిగినా చెక్కుచెదరని పాఠకాభిమానం ఈ పత్రిక సొంతం. ఆ పాఠకుల్లో అత్యధికులకు హిందూ పత్రికను చదవడం చిన్నవయసులోనే ఒక అలవాటుగా మారిపోతుంది. పత్రిక పేరులోనే హిందూ మతం ఉన్నా ఈ పత్రిక మాత్రం చాలా విస్తారమైన సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థిక అంశాల మీద నిపుణుల విశ్లేషణలను అందించే పరిణత వ్యాఖ్యాతగా గుర్తింపు పొందింది.

భారతదేశంలోని అనేక ఇతర ప్రచురణ సంస్థల వలెనే ది హిందూ యాజమాన్యం, నిర్వహణ కూడా ఒకే కుటుంబం ఆధీనంలో ఉన్నాయి. పత్రికను 1965 నుంచి 1991 వరకు జి కస్తూరి, 1991 నుంచి 2003 వరకు ఎన్.రవి, 2003 జూన్ 27 నుంచి అతని సోదరుడు ఎన్.రామ్ నిర్వహిస్తున్నారు. ఇతర కుటుంబసభ్యులు నిర్మలా లక్ష్మణ్, మాలినీ పార్థసారథి, నళినీ కృష్ణన్, ఎన్.మురళి, కె.బాలాజీ, కె. వేణుగోపాల్, రమేష్ రంగరాజన్, ప్రచురణకర్త ఎస్. రంగరాజన్ ది హిందూ పత్రిక మరియు దాని ప్రచురణసంస్థ అయిన కస్తూరి & సన్స్ లో డైరెక్టర్లు.
వార్తాపత్రికల డిజైనరుగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందిన  సాయంతో హిందూ పత్రిక గత సంవత్సరం సరికొత్త 'contemporary yet classic' రూపంలో మరింత ఆకర్షణీయంగా తయారైంది. వార్తల్లో కచ్చితత్వం, నిష్పాక్షిత, లోతైన విశ్లేషణలతో అంతవరకు విషయప్రాధాన్యతకే విలువనిచ్చిన ఈ పత్రిక ఇప్పుడు కంటికింపైన రూపంతో అన్ని వర్గాల, వయసుల పాఠకులను ఆకట్టుకుంటోంది.
హిందూ పత్రిక వార్తాసేకరణకు, పేజీలోని వార్తాంశాల అమరికకు, ముద్రణకు అధునాతన సదుపాయాలను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రస్తుతం చెన్నైలోని ప్రధాన కార్యాలయంతో బాటు 12 కేంద్రాలనుంచి వెలువడుతోంది: కోయంబత్తూరు, బెంగుళూరు, మదురై, హైదరాబాదు, న్యూఢిల్లీ, విశాఖపట్నం, తిరువనంతపురం, కొచ్చి, విజయవాడ, మంగుళూరు మరియు తిరుచిరాపల్లి. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉన్న ఈ ముద్రణ కేంద్రాలన్నీ వార్తావిశేషాలను ఎప్పటికప్పుడు అందుకోవడానికి వీలుగా అత్యంత వేగవంతమైన డేటా లైన్ల ద్వారా అనుసంధానం చేయబడ్డాయి.
పత్రిక ఆదర్శాలు
నమ్మకం, సాధికారత, విశ్వసనీయత, నిష్పాక్షికత, ఎప్పటికప్పుడు అధునాతన సాంకేతికపరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకుంటూ ముందుండడం పత్రిక ఆదర్శాలుగా ఉన్నాయి. పత్రికను సకాలంలో పంపిణీ చేయడానికి సొంత విమానాలను ఏర్పాటు చేసుకున్న తొలి భారతీయ పత్రిక హిందూ. అమెరికా అధ్యక్షుడు కెన్నెడీ హత్యకు గురైనప్పుడు అప్పటికే పత్రికలను తీసుకుని ఆకాశంలోకెగిరిన విమానాలను వెనక్కి రప్పించి, అప్పటికప్పుడు పత్రికలను మళ్ళీ ముద్రించి పంపారు.
రాజకీయ దృక్పథం

హిందూ పత్రిక భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనకాలంలో జాతీయవాద పత్రికగా మొదలైంది. దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థల పట్ల పరిణతి చెందిన విమర్శనాత్మక అభిప్రాయాలను ప్రకటించే పత్రికగా తన్ను తాను మలచుకొంది. పత్రిక మొదట స్థాపించబడిందీ, ప్రధానకార్యాలయం ఉన్నదీ, ఇప్పటికీ అత్యధిక కాపీలు అమ్ముడుపోయేదీ తమిళనాడు రాష్ట్రంలోనే. బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమాలు రాజకీయాలను శాసించే ఆ రాష్ట్రంలో బ్రాహ్మణులు స్థాపించి, బ్రాహ్మణులే నడుపుతున్న ఈ పత్రిక ఆశ్చర్యకరంగా నిలదొక్కుకోవడమే గాక బాగా బలపడింది! పత్రిక యాజమాన్యంలో తరాలు మారేకొద్దీ పత్రిక విశ్వాసాలు కూడా హిందూత్వ, సంఘపరివార్ శక్తుల మతాధిపత్య ధోరణులకు వ్యతిరేకంగా మరింత బలపడ్డాయి.
అన్నాడీఎంకే ప్రభుత్వ చర్యలు
2003 సంవత్సరంలో తమిళనాడు శాసనసభాహక్కుల సంఘం హిందూ పత్రిక ప్రచురణకర్త, అదే పత్రికకు చెందిన నలుగురు పాత్రికేయులు సభాహక్కుల ఉల్లంఘనకు పాల్పడినట్లు తీర్మానించడంతో అదే సంవత్సరం నవంబరు 7 వ తేదీన శాసనసభ వారికి 15 రోజుల సాధారణ కారాగారశిక్షను విధిస్తూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. శాసనసభలో ఏ రూపంలోనైనా సరే ప్రభుత్వంతో విభేదించేవారిపై "పెరిగిపోతున్న అసహనం" గురించి ఏప్రిల్ 2003లో ఈ పత్రికలో వచ్చిన మూడు వేర్వేరు వార్తాకథనాలలోను, ఒక సంపాదకీయంలోను పేర్కొనడమే ఈ తీర్మానానికి దారితీసింది. అసహనాన్ని ఎత్తిచూపిన పత్రికపైనే "అసహనం" ప్రదర్శించడం గమనార్హం. అన్నాడీఎంకే పార్టీకి సభలో సాధారణ మెజారిటీ ఉండడం వల్ల ఆ తీర్మానం సులభంగా నెగ్గింది. అధికార పార్టీకే చెందిన శాసనసభ స్పీకరు ఆ వార్తాకథనాలను శాసనసభా ధిక్కారంగా ప్రకటించాడు.
ఆ తర్వాత ప్రభుత్వం తీసుకున్న పోలీసు చర్య - చెన్నైలోని హిందూ పత్రిక ప్రధానకార్యాలయంపై జరిగిన పోలీసుల దాడి, పాత్రికేయుల అరెస్టు - అంతటా తీవ్రమైన విమర్శలకు గురైంది. మరీ ముఖ్యంగా, జరిగింది క్రిమినల్ నేరం కాకపోయినా, అన్ని మర్యాదలకు, రూల్స్ కు విరుద్ధంగా, కేవలం హిందూ పత్రిక ఉద్యోగులను వేధించడమే ధ్యేయంగా జరిగిన ఆ చర్యను మీడియా, ప్రతిపక్షాలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. నేరం ఆరోపించబడిన పాత్రికేయులకు కనీసం హక్కుల కమిటీ ముందు తమ వాదనలను వినిపించే అవకాశం కూడా ఇవ్వనందుకు ఈ మొత్తం వ్యవహారం భావ ప్రకటనాస్వేచ్ఛకు విఘాతం కలిగించేదిగాను, సహజన్యాయ నియమాలకు విరుద్ధంగాను ఉందని అందరి విమర్శలకు గురైంది. సుప్రీమ్‌కోర్టు ఆ పాత్రికేయుల అరెస్టును ఆపుచేయించింది. ఆ కేసు కోర్టులో ఇంకా నడుస్తోంది.
[2]
బోఫోర్స్ కుంభకోణం
(From )
"155 ఎం ఎం హోవిట్జర్ శతఘ్నులను భారీ మొత్తానికి కొనడానికి భారతప్రభుత్వం స్వీడన్ కు చెందిన ఆయుధాల తయారీ కంపెనీ బోఫోర్స్ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఆ కాంట్రాక్టును బోఫోర్స్ కంపెనీకి దక్కేలా చేయడానికి భారతదేశానికి చెందిన పెద్దపెద్ద రాజకీయనాయకులు, ప్రభుత్వాధికారులు, సైనికాధికారులకు ముడుపులు ముట్టాయని 1987 ఏప్రిల్ లో స్వీడిష్ రేడియో ఆరోపించడంతో బోఫోర్స్ కుంభకోణం నిశ్శబ్దంగా బద్దలైంది. జూన్ 1987లో హిందూ పత్రిక బోఫోర్స్ వ్యవహారం "చాలా తీవ్రమైన విషయం"గా పేర్కొని ఇంకా ఇలా అంది: "ప్రధాన మంత్రి రాజీవ్ గాంధీ బోఫోర్స్-ఇండియా ఒప్పందంలో భారతదేశంలో తప్పు చేసినవారెవరూ - వారెంత ఉన్నతస్థానంలో ఉన్నా సరే - తప్పించుకోజాలరని పార్లమెంటుకు, దేశప్రజలకు వాగ్ధానం చేశాడు... నిజాయితీగా దర్యాప్తు చేసి, తప్పుచేసినవారిని శిక్షించవలసిన సమయం ఇదే."
కొన్ని వారాల తర్వాత ఆ పత్రిక ఇలా గర్జించింది: "రాష్ట్రపతి పదవికి జరిగిన ఎన్నికల్లో (అధికార పార్టీ నిలబెట్టిన అభ్యర్థి) బ్రహ్మాండమైన మెజారిటీతో గెలిచిన ఆనందం అతి త్వరలోనే ఆవిరైపోయి ప్రధానమంత్రి పీకలోతు రాజకీయ సుడిగుండంలో చిక్కుకుపోవడంతో దేశంలో ప్రస్తుతం నాయకత్వ సంక్షోభం ఏర్పడిందని చిన్నపిల్లలకు కూడా తెలుసు లేదా తెలియాలి. గత ఎనిమిది నెలలకు పైగా శ్రీ రాజీవ్ గాంధీ వినాశకరమైన వేగంతో ఒకదాని తర్వాత ఒకటి తీవ్రమైన తప్పులు చేశారు.. తన పార్టీకి, ప్రభుత్వానికి మరింత చెరుపు చేసేలా. తీవ్రమైన అవినీతి ఆరోపణలు ప్రభుత్వం యొక్క వర్తమానం, భవిష్యత్తులపై మెడమీది కత్తిలా వేలాడుతున్నాయి." కుంభకోణం బయటపడిన నాలుగు నెలల తర్వాత కూడా ప్రభుత్వం వాస్తవాలను తేటతెల్లం చేయడానికి ఏమీ చేయకపోవడంతో పత్రిక రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం "తన చేతులు డబ్బుసంచిలో ఇరుక్కుపోయిన తర్వాత పాతకాలం నాటి బుకాయింపు"లనే వాడుకుంటోందని ఆరోపించింది.
హిందూ తన తొలి యాభై ఏళ్ళ నాటి స్వరంతో ధ్వనించడం మొదలుపెట్టింది. 1988 ప్రథమార్థంలో స్విట్జర్లాండులో తన పార్ట్-టైం కరస్పాండెంటు చిత్రా సుబ్రమణియం ద్వారా బోఫోర్స్ వ్యవహారంలో వెలుగుచూడని ఆర్థిక లావాదేవీలకు సంబంధించి ఇతరులెవ్వరికీ తెలియని వివరాలను ఆధారిత డాక్యుమెంట్లతో సహా సేకరించడం మొదలు పెట్టింది. దూకుడుగా సాగిన ఆ పరిశోధనలో ఆమెకు రామ్ తోడవడంతో ఈ అంశంతోటే హిందూ పత్రికలో కాలమ్‌లను, ఒక్కోసారి పేజీలను నింపడం మొదలుపెట్టింది. అది ఈ విషయంపై సుదీర్ఘమైన జాతీయ రాజకీయ చర్చలకు దిశానిర్దేశం చేసింది. ఆరు నెలల కాలంలో ఆ పత్రిక స్విస్ బ్యాంకు అకౌంట్లలోకి జరిగిన 5 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా రహస్య చెల్లింపులు, ఆ చెల్లింపుల వెనుక జరిగిన చర్చలు, ఇతర సమాచారాలకు సంబంధించిన వివరాలను తెలిపే అసలు పత్రాల కాపీలను పదులకొద్దీ ప్రచురించింది.
బోఫోర్స్ వ్యవహారం దేశంలో ఒక రాజకీయ తుఫానును సృష్టించి, 1989 సాధారణ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాన్ని ఓడించి నేషనల్ ఫ్రంట్ కూటమికి అధికారం కట్టబెట్టడమే గాక హిందూ పత్రిక యాజమాన్యంలో కూడా ఒక తుఫాను నే సృష్టించింది. ఆ పత్రిక వ్యవహారాల్లో అంతర్గతంగా రేగిన వివాదం తాలూకు వివరాలు వీధికెక్కాయి. 1991లో కస్తూరి సంపాదకత్వ బాధ్యతల నుంచి తప్పుకున్నాడు.
ఈ పరిణామాలు కస్తూరి ఆధ్వర్యంలోని హిందూ పత్రికపై అప్పటి రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం ఎంత ఒత్తిడి తీసుకువచ్చిందీ తేటతెల్లం చేస్తాయి.

పాఠకుల సంపాదకుడు
హిందూ బ్రిటిష్ పత్రిక ది గార్డియన్ తరహాలో భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా గత జనవరిలో పాఠకుల సంపాదకుడిని నియమించింది. పాఠకుల సంపాదకుడు పాఠకుల తరపున పత్రికలో పనిచేసే స్వతంత్రవ్యక్తి. పాఠకులు పత్రికకు సంబంధించి ఏ విషయంలోనైనా తమ ఫిర్యాదులను పాఠకుల సంపాదకుడి దృష్టికి తీసుకువెళితే ఆయన వాటిని పరిష్కరిస్తాడు. హిందూ నియమించిన మొట్టమొదటి పాఠకుల సంపాదకుడు కె. నారాయణన్ పత్రిక సంపాదకీయాల్లో చోటుచేసుకున్న వైరుధ్యాలను పాఠకుల తరపున నిర్మొహమాటంగా ఎత్తిచూపినా, హిందూ ఆ  ప్రచురించింది. ఇటీవల బ్లాగులపై ప్రభుత్వం విధించిన నిషేధాన్ని హిందూ వ్యతిరేకించినా పాఠకుల ఉత్తరాల్లో ప్రభుత్వ చర్యను బలంగా సమర్థించినవారి ఉత్తరాలనూ ప్రచురించింది.
సాధించిన ముందడుగులు
హిందూపత్రికలో అనేక పత్రికా సాంకేతికత విషయాల్లో భారతీయ పత్రికలలోనే ప్రథమముగా నిలిచింది. వాటిలో కొన్ని
1940 - రంగులలో ముద్రణను ప్రవేశపెట్టిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1963 - వార్తపత్రికల పంపిణీకి తమ సొంత విమానాలను వినియోగించిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1969 - పేజీల ప్రసారానికి ఫాక్సును ఉపయోగించిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1980 - కంప్యూటర్ సహాయంతో ఫోటో సెట్టింగును ప్రవేశపెట్టిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1986 - ఫాక్సు ప్రసారాలకు ఉపగ్రహాలను ఉపయోగించిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1994 - పేజీ మేకప్ మరియు రిమోట్ ఇమేజింగ్ లో పూర్తిగా కంప్యూటర్లచే పాఠ్యాన్ని, గ్రాఫిక్సును అనుసంధానించే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తొలి భారతీయ పత్రిక
1995 - ఆన్లైన్లో వార్తల వెబ్సైటు ప్రారంభించిన తొలి భారతీయ పత్రిక

హిందూ పత్రికా చిహ్నము

హిందూ లోగో లోని కామధేనువు పవిత్రతకు, శంఖం ప్రజావాణికి, సూర్యుడు జ్ఞానానికి - చైతన్యానికి, గడ్డిపోచలు సాఫల్యతకు/సస్యశ్యామలానికి, ఏనుగు బలానికి - సామర్థ్యానికి, పద్మం స్వచ్ఛతకు, భారతదేశ పటం మాతృభూమికి చిహ్నాలు.
హిందూ అందించే అనుబంధాలు
(మెట్రో ప్లస్ కొన్ని ముఖ్య నగరాలలో మాత్రమే వస్తుంది)
ప్రతి సోమవారం
మెట్రో ప్లస్

ప్రతి మంగళవారం
మెట్రో ప్లస్
ఓపెన్ పేజ్, ఎడ్యుకేషన్ & బుక్ రివ్యూ
ప్రతి బుధవారం
మెట్రో ప్లస్
ఆపర్చ్యూనిటీస్ (ఉద్యోగావకాశాలు)
ప్రతి గురువారం
మెట్రో ప్లస్
ప్రతి శుక్రవారం
యంగ్ వరల్డ్, పిల్లలకు ప్రత్యేకం. దీంట్లో ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందిన శీర్షిక ది హిందూ యంగ్ వరల్డ్ క్విజ్
ఫ్రైడే రివ్యూ సినిమాలు, కళలు, సంగీతం, కాలక్షేపానికి సంబంధించిన విశేషాలతో
క్వెస్ట్, పిల్లలకోసం, వివిధ పాఠశాలల విద్యార్థులు వ్రాసే అంశాలతో (నెలకొకసారి).
ప్రతి శనివారం
ప్రాపర్టీ ప్లస్
ప్రతి ఆదివారం
మేగజైన్ సామాజిక అంశాలు, కళలు, సాహిత్యం, చెట్లు, మొక్కల పెంపకం, విహారయాత్రలు, పర్యటక ప్రదేశాలు, ఆరోగ్యం, వంటలు, హాబీలు మొదలైన విశేషాలతో.
లిటరరీ రివ్యూ - నెలకొక సారి ప్రతి నెలా మొదటి ఆదివారం
పత్రికలో ఎక్కువమందిని ఆకట్టుకునే రోజువారీ శీర్షికలు దిస్ డే దట్ ఏజ్, క్రాస్‌వర్డ్ మరియు రిలీజియన్.
ఇతర ప్రచురణలు

ది హిందూ అంతర్జాతీయ సంచిక – వారానికొకసారి

ప్రాక్సిస్ – యాజమాన్య విషయాలపై త్రైమాసపత్రిక
సర్వే ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండస్ట్రీ – భారతీయ పరిశ్రమలపై వార్షిక సమీక్ష
సర్వే ఆఫ్ ఇండియన్ అగ్రికల్చర్ – భారతదేశంలో వ్యవసాయంపై వార్షిక సమీక్ష
సర్వే ఆఫ్ ది ఎన్విరాన్‌మెంట్ – పర్యావరణంపై వార్షిక సమీక్ష
ఇండియన్ క్రికెట్ – క్రికెట్ పై వార్షిక సంకలనం
ది హిందూ ఇండెక్స్ – నెలవారీ మరియు సంవత్సరం మొత్తానికి
ది హిందూ స్పీక్స్ ఆన్ శీర్షికన ప్రత్యేక పుస్తకాలు: విజ్ఞానశాస్త్ర విషయాలు - 2 భాగాలు, గ్రంథాలయాలు, సమాచార సాంకేతికత, యాజమాన్యం, విద్య, మత విలువలు, సంగీతం, ...
ది హిందూ పాత సంచికల్లో నుంచి -- ది లాస్ట్ 200 డేస్ ఆఫ్ మహాత్మా గాంధీ
మూలాలు

బయటి లంకెలు

వర్గం:భారతీయ వార్తాపత్రికలు
వర్గం:ఆంగ్ల పత్రికలు

ద హిందూ దినపత్రిక ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?


కూజబంగి, విశాఖపట్నం జిల్లా, డుంబ్రిగుడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన డుంబ్రిగూడ నుండి 20 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విజయనగరం నుండి 109 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 125 ఇళ్లతో, 461 జనాభాతో 305 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 231, ఆడవారి సంఖ్య 230. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 453. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583884[2].పిన్ కోడ్: 531151.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి అరకులోయలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గుంటసీమలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల డుంబ్రిగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల డుంబ్రిగూడలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అరకులోయలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
బావుల నీరు  గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది.
భూమి వినియోగం
కుజబంగిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 5 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 37 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 250 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 250 హెక్టార్లు
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	461 - పురుషుల సంఖ్య 	231 - స్త్రీల సంఖ్య 	230 - గృహాల సంఖ్య 	135

మూలాలు

2017 నాటికి కూజబంగి గ్రామంలో వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి ఎంత?


చింతపల్లి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని విశాఖపట్నం జిల్లాకు చెందిన మండలము.[1]
మండలంలోని గ్రామాలు
లమ్మడంపల్లి
ఎగువజనబ
దిగుజనబ
చెరువూరు
తాడ్లపల్లి
బురదమామిడి
కోరుకొండ
దిగవలసపల్లి
తూరుమామిడి
బూరుగుబైలు
వీరవరం
ఎగవలసపల్లి
కుడుములు
కప్పగొంది
రాళ్ళగడ్డ కొత్తూరు
రాళ్ళగడ్డ
కుడుముసరి
గొద్దిబండ
కోటగున్నలు
నిమ్మలపాడు
ఇటికబెడ్డ
వేలంజువ్వి
జోహేరు
బలపం
తోకపాడు
మందిపల్లి
కరకపల్లి
గొప్పుగుడిశెలు
వందనపల్లి
తూరుబొండలు
కిటుమల
బొడ్డపుట్టు
మెరకలు
దోనిపొలాలు
వంచులదుర్గం
సంపంగిపుట్టు
బొక్కెల్లు
భీమనుపల్లి
గొర్రెలమెట్ట
పుల్లలమామిడి
లుంబూరు
పూసలపాలెం
చిత్తంగరువు
కిలిమిసింగి దుర్గం
తమ్మింగల
పులిగొంది
పెదగరువు
లక్ష్మీపురం
పెదగొంది
గొసైగొంది
జదుగూరు
వరతనపల్లి
సోమవరం
సుద్దగరువు
దొంగలెగ
బొద్దజువ్వి
వెదురుపల్లి
జొహరు
కత్తుబండ
వంతలపాడు
పనసలపాడు
కురమనపాకలు
గోచపల్లి
వొత్తి బుసులు
గొదుగులమెట్ట
జంగంపాకలు
దొమలగొంది
కొలనుబండ
అన్నవరం, చింతపల్లి
కుమ్మరివంచల
లోతుగెడ్డ జంక్షన్
మేడూరు
చెరుకుంపాకలు
లింగాలగుడి
బండబయలు
కొత్తవూరు
జున్నులు
పినపాడు
పొటూరుఆజుగుమ్మలు
బెన్నవరం
రేగల్లు
జీలుగుమెట్ట
పెదకొండ
కదసిల్ప
తీగలమెట్ట
గొడుగుమామిడి
కొత్తపాలెం
డేగలపాలెం
కప్పలు
బెన్నవరం
కరకపల్లి
ఉమ్రసిగొంది
భీమసింగి
పెదపాకలు
మామిడిపల్లి
దెబ్బగరువు
కిన్నెర్ల
వంగసరి
వురిసింగి
కొలపరి
చిన్న గెద్ద
కందులగొది
మల్లవరం (చింతపల్లి మండలం)
గదపరి
గెర్రిలగద్ద
చవతపాడు
వమిగెద్ద కొత్తూరు
పిన కొత్తూరు
చెరపల్లి
గెంజిగెద్ద
బయలుకించంగి
వమిగెద్ద
పంద్లిమామిడి
చదలపాడు
బౌర్తి
సత్యవరం
గొయ్యలమెట్ట
పశువులబండ
చౌడుపల్లి
చదిపేట
అంతర్ల
చింతపల్లి
బాలాజిపేట
చిలకలమామిడి
గానుగులపాడు
సల్లై
గెంజిగెద్ద
సదిక
రౌతుపయలు
చింతలూరు
బురిసింగి
రేగుబైలు
బూడిదపాడు
కొరుకొండ
వనజాజులు
బయపాడు
బసంగి కొత్తూరు
లంబదంపల్లి
వంతమామిడి
రాజుబండ
మర్రిచెట్టు పాకలు
బంగారుగుమ్మి
చిన్నరాజు పాకలు
తల్లకోట
లబ్బంగికొత్తవీధి
లబ్బంగి
జంగంపాకలు
బరికదొరపాకలు (రాజుపాకలు దగ్గర)
మదిగుంట
కృష్ణపురం
తెరపల్లి
యెర్రబొమ్మలు
నాగులగొంది
లుబ్బగుంట
కిక్కిసలబండ
కుదుపుసింగి
కొమ్మంగి
పరికలు
జంగంబండ
రేలంగి
యర్రవరం
సమగిరి
యర్నాబిల్లి
గొడుగుమామిడి
రోలుగుంట
తాటిబండ
రాచపనస
వంటమామిడి
బొర్రమామిడి
కాగులబండ
పోతురాజుగున్నలు
తోటమామిడి
పొర్లుబండ
తాటిపాలెం
తప్పులమామిడి
బోయలగూడెం
సీతారంపురం
[ఎర్రగడ్డ
జెర్రిగడ్డ
ఎర్రనబిల్లి
కొండవంచుల
చిన్నబరడ
పెద్దబరడ
సిరిపురం
దిగువపాకలు
గొండిపాకలు
రౌరింటాడ
బడ్డిమెట్ట
చిత్రాలగొప్పు
లమ్మసింగి
నూతిబండ
ఒన చకరాయబండ
రావిమానుపాకలు
భీమనపల్లి
అసిరాడ
గట్టుంపాకలు
తేజంగి
రాచపనుకులు
పాలాడ
బౌడ
కిటుమళ్ళ
రాకోట
బలబద్రం
పకబు
పాతపాడు
కురుసింగి
తూరుయేబొంగలు
గుమ్మిడిపాలెం
ఊబలగరువు
ఊకబండ
బుసులకోట
సనివారం
చిన్నయపాలెం
తామరపల్లి
సింగవరం
సింగవరం కొత్తూరు
అంజలం
ఉసురుపుట్టు
నిమ్మలపాలెం
గడ్డిబండ
ములుసుబండ
శీకాయబండ
బుసిబండ
పొలమబండ
చీమలబయలు
వండ్లమామిడి
జంగంబుడ్డి
ముంతమామిడి
నగ్రహారం
బెముడిచట్రు
లక్కవరం
మచ్చలమామిడి
గున్నమామిడి
మేడిమబండ
రాయిపాలెం
తాటిబండ
నడిమిపాలెం
కపసుపాడు
దొవరపల్లి
పాలమామిడి

చింతపల్లి మండలం

రాచపనస గ్రామ ప్రజల ప్రధాన వృత్తి ఏమిటి?


ఆది శంకరాచార్యులు జగన్మాతను స్తుతించిన అపూర్వ గ్రంథము సౌందర్యలహరి. ఇది స్తోత్రము (భక్తితో భగవంతుని కీర్తిస్తూ ఆరాధించే గాన పాఠము), మంత్రము (గురువు అనుగ్రహం పొంది నిష్టతో జపించుట వలన ప్రత్యేకమైన ప్రయోజనాలు కలిగే అక్షర సముదాయము), తంత్రము (నియమంతో శాస్త్రయుక్తంగా సాధన చేస్తే ప్రత్యేక సిద్ధులు లభించే యోగవిధానము), కావ్యము (అక్షర రమ్యతతో కూడిన ఛందో బద్ధమైన, ఇతివృత్తాత్మక రచన) కూడాను. దీనిని ఆనందలహరి మరియు సౌందర్యలహరి యని రెండు భాగములుగా విభజించియున్నారు. మొదటి 41 శ్లోకములు ఆనందలహరి అని, 42 నుండి 100 శ్లోకము వరకు సౌందర్యలహరి అని చెప్పుదురు. ఇవికాక మూడు శ్లోకములు ప్రక్షిప్తములు గలవు. మొదటి శ్లోకములు కేవలం దేవీ తత్త్వ రహస్యమును స్పష్టపరచుచున్నవి. సౌందర్యలహరి అను పేరునందు సౌ, లహ, హ్రీం అను మంత్ర బీజములు ద్యోతకమగుచున్నవి.
స్తోత్ర పరిచయం
శంకరాచార్యుల అనేక స్తోత్రాలలో శినస్తోత్రంగా శివానందలహరి, దేవీస్తోత్రంగా "సౌందర్యలహరి" చాలా ప్రసిద్ధాలు. త్రిపుర సుందరి అమ్మవారిని స్తుతించే స్తోత్రం గనుక ఇది సౌందర్యలహరి అనబడింది. ఈ స్తోత్రం "శిఖరిణీవృత్తం" అనే ఛందస్సులో ఉంది. సౌందర్య లహరిలో నాలుగు ప్రధానమైన లక్షణాలు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి.[1]
ఇది అసామాన్యమైన వర్ణనా చాతుర్యంతో కూడిన కావ్యం.
ఇది ఒక దివ్య మహిమాన్విత స్తోత్రం
ఉపాసకులు దేవిని ఆరాధించడానికి ఉపయోగకరమైన అనేక మంత్రాలు నిక్షిప్తమైన మంత్రమాల. ఈ మంత్రాలకు ఫలసిద్ధులను వ్యాఖ్యాతలు తెలియబరచారు.
ఆగమ తంత్రాలను విశదీకరించే, శ్రీవిద్యను వివరించే తంత్ర గ్రంథం. ఇందులో మొదటి 41 శ్లోకాలు శ్రీవిద్యను వివరిస్తాయి.

స్తోత్రంలో మొదటి 41 శ్లోకాలు "ఆనంద లహరి" అని, తరువాతవి దేవీ సౌందర్యాన్ని కీర్తించే "సౌందర్య లహరి" అని అంటారు కాని ఈ విభజనను కొందరు వ్యాఖ్యాతలు అంగీకరించరు. భారతదేశంలో సౌందర్య లహరికి ఇంచుమించు 50 వ్యాఖ్యానాలున్నాయని తెలుస్తున్నది. లక్ష్మీధరుడు, భాస్కరరరాయుడు, కామేశ్వర సూరి, అచ్యుతానందుడు మొదలైనవారు ముఖ్య భాష్యకర్తలు. "Serpent Power" ("కుండలినీ శక్తి") అనే పేరు మీద "ఆనందలహరి" అనబడే భాగానికి మాత్రం "ఆర్థర్ ఎవలాన్" అనే ఆంగ్లేయుడు వ్యాఖ్యను వ్రాశాడు. "శ్రీరామ కవి" అనే పండితుడు "డిండిమ భాష్యము" అనే భాష్యాన్ని వ్రాశాడు. శ్రీ నరసింహ స్వామి అనే పండితుడు "గోపాల సుందరీయము" అనే వ్యాఖ్యలో ప్రతి శ్లోకాన్ని శక్తిపరంగాను, విష్ణుపరంగాను కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. తుమ్మలపల్లి రామలింగేశ్వరరావు "శ్రీచక్ర విలసనము" అనే వ్యాఖ్యను వ్రాశాడు.[1]

అన్ని మంత్ర స్తోత్రాలలాగానే ఈ స్తోత్రాన్ని కూడా జపించడానికి ముందుగా గురువును స్మరించాలి. తరువాత ఋష్యాదులను (స్తోత్రము, ఋషి, ఛందస్సు, దేవత, బీజము, శక్తి, కీలకము, అర్ధము, వినియోగము) స్మరించాలి. పిదప అంగన్యాసము, కరన్యాసము, ధ్యానము, పంచోపచారాదులు చేయాలి. తరువాత శ్రద్ధతో, భక్తితో, నిర్మల నిశ్చల హృదయంతో స్తోత్రాన్ని పఠించాలి (జపించాలి). ఈ "సౌందర్య లహరి" స్తోత్రానికి
ఋషి - గోవిందః
ఛందస్సు - అనుష్టుప్
దేవత - శ్రీ మహాత్రిపుర సుందరి
బీజం - "శివః శక్త్యా యుక్తః"
శక్తి - "సుధా సింధోర్మధ్యే"
కీలకం - "జపో జల్పః శిల్పం"
అర్ధము - భగవత్యారాధన
వినియోగము - శ్రీ లలితా మహా త్రిపురసుందరీ ప్రసాద సిద్ధి కోసము
స్తోత్రమునుండి ఉదాహరణ శ్లోకములు
1వ శ్లోకము

శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం

న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పందితుమపి ,

అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహర విరించాదిభిరపి

ప్రణంతుం స్తోతుం వా కథమకృత పుణ్యః ప్రభవతి .

44వ శ్లోకము

తనోతు క్షేమం నస్తవ వదనసౌందర్య లహరీ

పరీవాహస్రోతః సరణిరివ సీమంతసరణిః ,

వహంతీ సిందూరం ప్రబలకబరీ భార తిమిర

ద్విషాం బృందైర్బందీకృతమివ నవీనార్క కిరణమ్

73వ శ్లోకము

అమూ తే వక్షోజావమృతరస మాణిక్య కుతుపౌ

న సందేహస్పందో నగపతి పతాకే మనసి నః

పిబంతౌ తౌ యస్మాదవిదిత వధూసంగమరసౌ

కుమారావద్యాపి ద్విరదవదన క్రౌంచదలనౌ

స్తోత్ర సారాంశం
సౌందర్య లహరిలోని స్తోత్రాల విషయ సారాంశం ఇక్కడ సంక్షిప్తంగా ఇవ్వబడింది. (అనువాదం కాదు)
భగవతీ! ఈశ్వరుడు కూడా శక్తితో కూడినప్పుడే జగములను సృష్టించగలడు. శివ కేశవ చతుర్ముఖాదులచేత కూడా పరిచర్యలు పొదే నిన్ను నావంటి పుణ్యహీనుడు స్తుతించడం ఎలా సాధ్యమౌతుంది?
దేవి పాదరేణువు మహిమ గురించి. బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరులే దేవి పాదపరాగాన్ని గ్రహించి శక్తిమంతులౌతున్నారు
దేవి అజ్ఞానులకు జ్ఞానాన్ని, చైతన్య రహితులకు చైతన్యాన్ని, దరిద్రులకు సకలైశ్వర్యాలను, సంసారమగ్నులకు ఉద్ధరణను ప్రసాదించునది.
తక్కిన దేవతలు వరదాభయముద్రలతో దర్శనమిస్తున్నారు. లోకరక్షకురాలైన శ్రీమాత పాదములే సకలాభీష్ట ప్రదాయములు, భయాపహములు, లోకరక్షకములు.
త్రైలోక్యమోహినియు, శ్రీచక్ర రూపిణియు అయిన శ్రీ త్రిపురసుందరీదేవిని పూజించి విష్ణువు మోహినీ రూపమును ధరించగలిగెను. మన్మధుడు లోకములను మోహింపజేయగలుగుచున్నాడు.
పార్వతి కటాక్షవీక్షణం వలన మన్మధుడు ఒంటరివాడైనను, శరీరహీనుడైనను, అల్పాయుధధారియైనను లోకములను వశీకరించుకొంటున్నాడు.
శ్రీదేవీ స్వరూప ధ్యానం: క్వణత్కాంచీధామా - మ్రోయుచున్న చిరుగంటల మొలనూలు కలది; కుంభస్తననతా - స్తన భారముచే కొంచెము వంగినది; పరీక్షీణామధ్య - కృశించిన నడుము కలది; పరిణత శరచ్చంద్రవదన - నిండు చందమామ వంటి మోము; ధనుర్బాణాన్ పాశం సృణిమపి దధానా కరతలైః - ధనుస్సును, పుష్పబాణములను, పాశమును, అంకుశమును చేతులలో ధరించినది; త్రిపురాంతకుని అహంకారరూపియైన దేవి.
"సుధా సింధోర్మధ్యే" - దేవియొక్క ఆవాసం వర్ణన - అమృత సముద్రమున, కల్పవృక్షముల తోటలలో మణిద్వీపం గురించి.
వేదాంతయోగసారము - శరీరంలోని షట్చక్రాల గురించి వర్ణన - కుండలినీ యోగ విధానము (ఆరోహణ) - సహస్రార చక్రంలో సదాశివునితో కలిసి దేవి విహరించుచున్నది.
కుండలినీ యోగం (అవరోహణ) గురించి తెలిపే రెండ శ్లోకం - శరీరంలో నాడీ ప్రపంచం గురించి, అమృత ధారా స్రావ మార్గం గురించి.
శ్రీచక్రం వర్ణన - నవ చక్రాకృతమై, 44 అంచులు కలిగి శివశక్త్యుభయరూపముగా వెలయుచున్నది.
శ్రీలలితామహాభట్టారికామాత అనంత సౌందర్య స్తుతి, శివ సాయుజ్య ప్రసక్తి
దేవి కటాక్షమహిమా వైభవం వలన ఎంతటి వికారరూపుడైన ముదుసలి కూడా సుందరాంగులను మోహింపజేయగలడు.
షట్చక్రాలలోని సహస్రారములో ఉండు దేవి పాదప్రకాశ వైభవం.
సాత్విక ధ్యాన విధానం - శరత్కాలపు వెన్నెలను బోలు దేవికి నమస్కరించిన సజ్జనులకు అమృత రస తరంగిణులైన వాక్ప్రభావము లభించును.
రాజస ధ్యాన విధానం - అరుణాదేవిని ధ్యానించువారు సరస్వతీ సమానులగుదురు.
జ్ఞాన శక్తి రూపముననున్న, వశిన్యాది శక్తులతో కూడా దేవిని ధ్యానించువాడు మహాకావ్యములను వ్రాయగలడు.
ఇచ్ఛాశక్తి రూపమున కామరాజకూటమును అధిష్టించిన దేవిని ధ్యానించినయెడల వానికి అప్సరసలు కూడా వశులగుదురు.
అతి గోప్యము, గురువు ద్వారా గ్రహింపనగునది అయిన కామకలారూపము. ఇచ్ఛాజ్ఞానక్రియా శక్తి ధ్యానము.
విష హరము, జ్వర హరము అగు ధ్యానము - దేవిని హృదయమున నిలుపుకొనువాడు అమృతతుల్యమగు తన చూపుచే, సర్పములను గరుత్మంతుడు శమింపజేసినట్లుగా, ఎట్టి జ్వరపీడితుల సంతాపమునైన పోగొట్టగలడు.
యోగ ధ్యాన విశేషము - సహస్రారంలోని చంద్రకళను ధ్యానించిన వారికి పరమానందము లభించును.
భక్తి మహిమ - తనను భక్తితో కోర్కెలు కోరెడి దాసుల వాక్యము పూర్తి కాకుండానే దేవి వారికి దుర్లభ సాయుజ్యమును ప్రసాదించును.
శివశక్తుల సంపూర్ణైక్యత
బ్రహ్మాండము యొక్క సృష్టిలయములు దేవి కనుసన్నల ఆజ్ఞల ప్రకారమే జరుగుచున్నవి.
సత్వరజస్తమోగుణముల వలన ఉద్భవించిన త్రిమూర్తులకు శివాణి పాదపూజయే నిజమైన పూజ.
మహాప్రళయంలో సర్వమూ లయమైనాగాని సతీదేవి మాంగల్య మహిమవలన శివుడు మాత్రము విహరించుచున్నాడు.
జ్ఞానయోగాభ్యాసనా సారము - ఆత్మార్పణమే దేవికి సముచితమైన అర్చన- ఏది చేసినా అంతా భగవతి పూజయే అని కవి విన్నవించుకొంటున్నాడు - "నా మాటలే మంత్రాలు, చేసే పనులన్నీ ఆవాహనాది ఉపచారాలు. నా నడకే ప్రదక్షిణం. నేను తినడమే నైవేద్యము. నిద్రించుటయే ప్రణామము. నా సమస్త కార్యములు నీకు పూజగా అవుగాక."
దేవియొక్క తాటంకములు (కర్ణ భూషణములు) అత్యంత మహిమాన్వితమైనవి. వాని సన్నిధిలో కాల ప్రభావము కూడా నిరోధింప బడును.
శివుడు ఇంటికి వచ్చు సమయములో ధేవి ఎదురేగబోగా ఆమె కాలికి మ్రొక్కుచున్న బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేంద్రాదుల కిరీటములు అడ్డముగానున్నవని చెలులు హెచ్చరించుచున్నారు.
దేవిని నిరంతరము ధ్యానించు భక్తునకు ఎట్టి సంపదలు అవుసరము లేదు. వానికి ప్రళయాగ్నియే ఆరతివలె అగును.
దేవి నిర్బంధము కారణముగా 64 తంత్రములను శివుడు భూతలమునకు తెచ్చెను.
దేవీ మంత్రరాజము అయిన పంచదశాక్షరి సకలపురషార్ధ సాధకము. ఈ శ్లోకములో పంచదశాక్షరి సంకేతములతో చెప్పబడింది. (షోడశాక్షరి మంత్రము గుహ్యము. గురువు ద్వారా మాత్రమే శిష్యుడు గ్రహించవలెను. కనుక ఈ శ్లోకములో 15 అక్షరములే చెప్పబడినవి.)
కౌలులు బాహ్య విధానములో చేయు దేవి అర్చన వర్ణన. ఈ శ్లోకము బీజాక్షరములున్నవి. ఇది అధికారము, ఐశ్వర్యము, మోక్షము అవంటి ప్రయోజనములను కలిగించును.
శివశక్తుల ఐక్యత గురించి. నవ వ్యూహాత్మకమైన భైరవస్వరూపము ఇందు వర్ణితము. శివుడు ఆనంద భైరవుడు. పరాశక్తియే మహాభైరవి. వారు వేరు వేరు కాదు.
షట్చక్రములందున్న పృధివ్యాధి తత్వములు దేవియే. అన్ని రూపములు ఆమెయే.
ఆజ్ఞా చక్రమునందున్న పరమ శివునికి నమస్కారము. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - పరశంభునాధుడు, పరచిదంబ.
విశుద్ధి చక్రము లోని దేవీ తత్వము. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - వ్యోమేశ్వరుడు, వ్యోమేశ్వరి.
అనాహత చక్రము లోని హంస ద్వంద్వమునకు వందనము. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - హంసేశ్వరుడు, హంసేశ్వరి
స్వాధిష్ఠాన చక్రము లోని సంవర్తాగ్నికి (అగ్ని తత్వము గలది) స్తుతి. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - సంవర్తేశ్వరుడు, సమయాంబ
మణిపూరక చక్రము నందుండి ముల్లోకములను తడుపు నీలమేఘమునకు ధ్యానము. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - మేఘేశ్వరుడు, సౌదామిని
మూలాధార చక్రములో నటన చేయు ఆనందభైరవునికి వందనము. ఈ శ్లోకములో సూచింపబడిన శివశివాణి రూపములు - ఆదినటుడు, లాస్యేశ్వరి (ఆనంద భైరవుడు, సమయ)
మొదటి 41 శ్లోకములు "ఆనంద లహరి"యనబడును.
42వ శ్లోకమునుండి "సౌందర్య లహరి"గా భావింపబడుచున్నది.

ద్వాదశాదిత్యులనే మణులతో కూర్చబడిన దేవి కిరీటం వర్ణన.
దేవి కురులు అజ్ఞానమును నశింపజేయునని వర్ణన.
దేవి పాపట నడుమనున్న సిందూరము ఉదయించుచున్న సూర్యునివలెనున్నది.
ముంగురులచే కమ్ముకొనిన దేవి ముఖము పద్మమును పరిహసించుచున్నది. ఆమె చిరునగవు శివుని మోహింపజేయుచున్నది.
లావణ్యకాంతితో నిర్మలమైన దేవి ఫాలము రెండవ చంద్రఖండమువలెనున్నది. మొదటి చంద్రఖండమును దేవి తలయందు ధరించింది.
దేవి కనుబొమలు ధనుస్సువలెనున్నవి. ఆమె సకల భువనముల భయమును పోగొట్టెడు ఉమాదేవి.
దేవి కుడికన్ను సూర్యునివలె పగటిని, ఎడమకన్ను చంద్రునివలె రాత్రిని చేయుచున్నవి. మూడవ నేత్రము సంధ్యాకాలమును కలిగించుచున్నది.
దేవి చూపు విపులమై, మంగళకరమై, దుర్జయమై, దయారసపూరితమై, అవ్యక్త మధురమై, పరిపూర్ణ భోగవతియై, భక్తులను రక్షించునదై అనేక నగరముల బహుముఖవిజయము కలదై యున్నది.
దేవి నేత్రద్వయము ఆకర్ణాంతము విస్తరించి నల్లని తుమ్మెదలవలె నున్నవి. కావ్యరస మాధుర్యభరితమైన చెవులనెడు పుష్పములనుండి మకరందమునాస్వాదించుచున్నవి. వాటిని చూచి అసూయచే మూడవ కన్ను కొంచెము ఎరుపెక్కినది.
శ్రీ అమ్మవారి చూపు శివునియందు శృంగారము గలది. అన్యులయందు బీభత్సము గలది. గంగ (సవతి) యందు కోపము గలది. శివుని చరిత్రయందు అద్భుతము గలది. శివుడు ధరించిన సర్పములవలన భయమొందినది. పద్మమును మించిన సౌందర్యము గలది. చెలులయందు చిఱునగవులు గలది. నాయందు (ఆది శంకరాచార్యుని యందు లేదా భక్తునియందు) దయ గలది.
దేవి కన్నులు ఆమె చెవులవరకు లాగబడిన, రెప్పల వెండ్రుకలనెడు ఈకలు కలిగిన మన్మధ బాణములవలెనున్నవి. ఈశ్వరుని చిత్తమును కలచివేయుటయే ఆ బాణముల లక్ష్యము.
దేవి మూడు కన్నులందును కాటుక ధరించియన్నందున ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు వర్ణములు మిళితములైయున్నవి. మహాప్రళయమునందు పరమాత్మలో లీనమైన బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులను భవానిదేవి శివునితోగూడి మరల సృజించుటకై ధరించిన సత్వ రజస్ తమో గుణములవలె ప్రకాశించుచున్నవి.
దేవి కన్నులలోని ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులు ఎఱ్ఱని శోణానది, తెల్లని గంగానది, నల్లని యమునానది అనెడు తీర్ధముల పాపహరమైన సంగమము వలె యున్నవి.
జగన్మాత కనులు మూయుటవలన లోక సంహారము, తెరచుట వలన సృష్టి జరుగునందురు. సకల జగములను రక్షించుటకొరకై ఆమె రెప్పలు మూయకుండ ఉండునని కవి తలపు.
అపర్ణాదేవి కన్నులు మీనములవలెనున్నవని వర్ణన.
శివాణీ! నీ చల్లని చూపును నాపై ప్రసరింపజేయుమని ప్రార్థన.
పర్వతరాజపుత్రి కనుల అంచులు ధనుస్సులవలెనున్నవి. ఆ దేవి కడగంటి చూపులు బాణములను ఎక్కుపెట్టుచున్నవా అన్నట్లు ఆ కనుల అంచులను దాటి చెవులవరకు పోవుచున్నట్లు భ్రమను కలుగజేయుచున్నవి. (ఆ విశాలాక్షి కన్నులు చెవులవరకు వ్యాపించియున్నవని భావము)
దేవి చెక్కిళ్ళలో ప్రతిబింబించుచున్న ఆమె తాటంకముల కారణముగ ఆమె ముఖము నాలుగు చక్రములు కలిగిన మన్మధుని రథమువలె నున్నది. అట్టి సుందర ముఖము నాశ్రయించి మన్మధుడు శివునితో తలపడుటకు సంసిద్ధుడయ్యెను.
సరస్వతీదేవి అమృత సూక్తులను వినుచు శర్వాణి తలయూపుచున్నది. ఆమె కుండలముల ఝణంఝణ నాదములు సరస్వతి పలుకులను ప్రశంసించుచున్నవనిపించునట్లున్నవి.
హిమధ్వంస కీర్తిపతాకయైన దేవి నాసిక నుండి వెలువడు చల్లని నిశ్వాసము మాకు అభీష్టఫలములను ప్రసాదించును గాక.
దేవి ఎఱ్ఱని పెదవికి పోలిక చెప్పవలెనంటే పండిన పగడపు తీగనే సామ్యముగా చెప్పవలెను. దొండపండుతో పోల్చడం సరి కాదు.
చకోర పక్షులు దేవి చిఱునగవులనే వెన్నెలను గ్రోలుచున్నవి. అవి అతి మధురములైనందున అందుకు విరుగుడుగా అమృతమును పుల్లని కడుగునీళ్ళగా భావించి త్రాగుచున్నవి.
జగజ్జనని నాలుక ఎల్లపుడు శివుని గుణగణముల వర్ణనలు చేయుచు వెలయుచుండును. ఆమె నోటి ఎరుపు ప్రతిఫలించిన కారణముగా తెల్లని చాయ గలిగిన సరస్వతి మేను కూడా ఎరుపుగా అగుపించుచున్నది.
యుద్ధమునందు దైత్యులను జయించి తిరిగి వచ్చుచున్న కుమార స్వామి (విశాఖుడు), ఇంద్రుడు, విష్ణువులు చండాంశము (చండుడు అను శివభక్తుని భాగము) అయిన శివనిర్మాల్యమును తీసికొననిచ్చగించలేదు. వారు దేవి పాదములచెంత చేరి, తమ శిరస్త్రాణములను తొలగించి, మ్రొక్కుచు ఆమె యొసగిన కర్పూర సహిత తాంబూల శకలములను ఆతురతతో స్వీకరించుచున్నారు.
సరస్వతీ దేవి శివుని గాథలను ఆలపించుచుండగా వినుచు జగన్మాత ఆనందముతో తలయూపుచున్నది. దేవి ప్రశంసావాక్యములలోని వాఙ్మాధుర్యమునకు సరస్వతి వీణాతంత్రుల సవ్వడి సరికాకున్నది.
గిరిసుత చుబుకము తండ్రిచే ప్రేమగా పుణకబడింది. శివునికి దేవి ముఖము అద్దము కాగా ఆ అద్దమునకు పిడివంటిది ఆమె చుబుకము. దానిని పోల్చుటకు మరేదియును సాటిరాదు.
శివుని కౌగిలిచే రోమాంచకమైన దేవి గళము ఆమె ముఖమనెడు పద్మమునకు కాడవలెనున్నది. ఆ క్రింద అగురు బురద అలముకొనియున్న ముత్యాల కంఠహారము బురదలో కూరుకొనిపోయిన తామరతూడువలెనున్నది.
సంగీత రసజ్ఞురాలవగు ఓ తల్లీ! వివాహ సమయమున మంగళసూత్రము కట్టిన పిదప కట్టెడు మూడుదారములయొక్క గుర్తులా యనబడునట్లుగా నీ కంఠము లోని మూడు రేఖలు నానావిధమనోహరములైన మూడురాగములకు హద్దులవలె భాసించుచున్నవి.
దేవి నాలుగు చేతుల స్తుతి - (పూర్వము బ్రహ్మకు ఐదు తలలుండెడివని, అందొక తలను రుద్రుడు తన గోటితో చిదిమివేసెనని ఇతిహాసము). శివుని గోళ్ళకు భయపడిన బ్రహ్మ తన నాలుగు తలలను రక్షించుకొనుటకై నాలుగు ముఖాలతోను ఒకేమారు శ్రీమాత యొక్క సుకుమారమైన, తామరతూండ్లవంటి బాహువులను స్తుతించుచున్నాడు.
దేవి చేతి గోళ్ళ ప్రశంస - ఉమాదేవియొక్క చేతిగోళ్ళ సహజమైన అరుణవర్ణము పద్మముల రంగును పరిహసించుచున్నది. వాటి అందమును దేనితో పోల్చవచ్చును? లక్ష్మీదేవి విహరించునపుడు ఆమె పాదతలములందలి లాక్షారసము అంటి ఎఱ్ఱనైన కమలదళాలతో కొంతవరకు సామ్యము చెప్పవచ్చును.
దేవి స్తనయుగము వర్ణన - కుమారస్వామి చేతను, గజముఖునిచేతను ఒక్కసారే పాలు త్రాగబడి పాలు గారుచున్న దేవి స్తనయుగము మా కష్టములను పోగొట్టును గాక. ఆ స్తనద్వయమును చూచి గజాననుడు తన కుంభస్థలమును తల్లి అపహరించెనేమోయని కలతచెందుచున్నాడు.
పార్వతీదేవి వక్షోజములు కెంపులచే చేయబడిన అమృత కలశములు. కనుకనే ఆమె స్తన్యము గ్రోలిన గజాననుడు, కుమారస్వామి బాలురవలెనే యున్నారు. (వృద్ధులు అగుట లేదు)
అంబ కుచ ప్రదేశమునందున్న హారము గజాసురుని కుంభములందలి ముత్యములచే కూర్చబడింది. అట్టి తెల్లని స్వచ్ఛమైన హారము దేవి అధరకాంతులచే లోపల కొంచెము ఎర్రనై, ఈశ్వరుని కీర్తి, ప్రతాపము మిళితమైనట్లుగా భాసించుచున్నది.
దేవి స్తన్యము యొక్క మహిమ - పర్వతపుత్రి స్తన్యము ఆమె హృదయము లోని పాలకడలినుండి పుట్టిన వాఙ్మయము. కనుకనే దయతో దేవి యొసగిన స్తన్యమును గ్రోలిన ద్రవిడశిశువు ప్రౌఢకవుల మధ్య కమనీయకనియయ్యెను.
దేవి నాభి వర్ణన - హరుని కోపాగ్నిచే దహింపబడుచున్న మన్మధుడు ప్రాణరక్షణకొరకు పార్వతి నాభి అను సరస్సులో దూకెను. వాని శరీరమునుండి వెడలి తీగవలె సాగిన పొగనే పామర జనము ఆమె నూగారని అనుచున్నారు.
దేవి నూగారు వర్ణన - శివాణి సన్నని నడుమునందు యమునానది సూక్ష్మతరంగములవలె (అతి చిన్నవైన) రోమావళి యున్నది. ఆమె కుచకుంభముల ఒరిపిడివలన వాని మధ్యనున్న ఆకాశము (స్థలము) నకు చోటు చాలలేదు. కనుక ఆ యాకాశము క్రిందికి జారి ఆమె నాభి రంధ్రమున చోటుచేసుకొనెనా యన్నట్లుగా అవియనిపించుచున్నవి.
గిరిపుత్రీ! నీ నాభి నిశ్చలమైన గంగ సుడి. స్తనములు అను పూమొగ్గలకు ఆధారమైన రోమరాజి యనెడు తీగకు పాదు. మన్మధుని పరాక్రమాగ్నికి హోమగుండము. రతీ దేవికి విహార గృహము. ఈశ్వరుని కనుల సిద్ధికి గుహాముఖము. అయి విరాజిల్లుచున్నది.
శైల తనయ నడుము వర్ణన: సహజముగానే కృశించింది. స్తన భారముచే వంగినది. నాభియు, వళులు (మడతలు) ను ఉన్న చోట విఱిగిపోవునో యన్నట్లున్నది. ఒడ్డు విఱిగిన నదీ తీరమున ఉన్న చెట్టువలె ఊగుచున్నది.
దేవి వళుల వర్ణన: మన్మధ నిర్మితములై కనక కలశములవంటి దేవి స్తనములు ఈశ్వర స్మరణచేత సారెకు ప్రక్కలయందు చెమర్చుచు రవికను పిగుల్చుచున్నవి. చంకలను ఒరయుచున్నవి. ఆ కుచ భారమునకు నడుము విరిగిపోకుండా కాపాడుటకై దేవి వళులు (నడుముపైని మూడు ముడుతలు) లవలీలతచే కట్టబడిన మూడు కట్లవలెనున్నవి.
దేవి నితంబము వర్ణన: పార్వతీ! నీ తండ్రి యగు క్షితిధరపతి భూమినుండి విస్తారమును తీసి నీకు అరణముగా నిచ్చెను. అందున నీ నితంబము (పిఱుదులు) విస్తారమై వసుమతి (భూమి) ని కప్పివైచుచు తేలిక చేయుచున్నవి.
భవతి తొడలు, మోకాళ్ళ వర్ణన: పార్వతీదేవి తొడలు గజరాజు తుండములను, బంగారపు అరటి కంబములను జయించునవి. భర్తకు సదా మ్రొక్కుచుండుటచే ఆమె మోకాళ్ళు గట్టిపడినవి.
83 నుండి 91వ శ్లోకము వరకు దేవి పాదములు, గోళ్ళ వర్ణన యున్నది.

గిరిసుతా! ఈశ్వరుని గెలుచుట కొఱకు మన్మధుడు నీ పిక్కలను పదేసి బాణములున్న అమ్ముల పొదులుగా చేసికొనెను. (ఎందుకంటే మన్మధుని దగ్గర ఉన్న ఐదే బాణాలు చాలవని). వాని చివరల నీ గోటికొనలనెడు బాణాగ్రములు (ములుకులు) కనుపించుచున్నవి. ఆ బాణాగ్రములు (అమ్మవారి పాదములకు మ్రొక్కుచున్న) దేవతల కిరీటములచే పదునుపెట్టబడియున్నవి.
మాతా! నీ పాదములు వేదములకు శిరోభూషణములు. నీ పాద్య జలమే శివుని జటాజూటముననున్న గంగ. విష్ణువు తలపైనున్న చూడామణి కాంతియే నీ శ్రీ పాదముల లత్తుక శోభ. తల్లీ నీ పాదములను దయతో నా శిరసుపైనుంచుమమ్మా.
దేవీ! తడి లత్తుకతో కాంతులీనెడు నీ పాదద్వయమునకు మ్రొక్కెదను. నీ పాదముల తాకిడిని పొందుచున్న ప్రమదావనము లోని అశోకవృక్షమును చూచి శివుడు అసూయ చెందుచున్నాడు.
ప్రణయ కలహ సమయమున దేవి తన కాలితో శివుని లలాటమున తన్నినది. అప్పుడు ఆమె అందెల మోత యెట్లున్నది? తన శత్రువైన శివునికి పరాభవము కలిగినందుకు మన్మధుడు కిలకిల నవ్వినట్లున్నది.
జననీ! శ్రీకరములు, సదా శోభాయమానములు అయిన నీపాదములను పద్మములతో ఎట్లు పోల్చనగును? పద్మములు రాత్రులు ముకుళించుకొనిపోవును. మంచు తగిలిన వడలి పోవును. అవి కొంచెము మాత్రమే లక్ష్మి అనుగ్రహమునకు పాత్రములు.
దేవీ! నీ పాదములు యశస్సును కలిగించునవి, విపత్తులను హరించునవి. పురారియైన శివుడు దయామయుడై వివాహ సమయమున నీ సుకుమార పాదములను తన చేతబట్టి మృదువుగా సన్నెకల్లును త్రొక్కించెను. అట్టి పాదాగ్రములను పూజ్యులైన పూర్వకవులు కఠినమైన తాబేటి పెంకుతో ఎట్లు పోల్చిరో తెలియరాదు.
చండీమాత పాదములు బీదలకు భద్రమైన సకలైశ్వర్యములను ప్రసాదించును. చండీమాత పాదములకు దేవతలు చేతులు జోడించి అంజలి ఘటించుచున్నారు. మాత కాలిగోళ్ళనెడు చంద్రుల కాంతికి ఆదేవతాస్త్రీల కర పద్మముల ముకుళించుచున్నట్లుగా అనిపించుచున్నది. ఆ చంద్రులు స్వర్గములో (దేవతలకు సంపదలనిచ్చెడు) కల్పవృక్షములను పరిహసించుచున్నట్లున్నది.
తల్లీ! నీ పాదములు ఎల్లప్పుడు కోరిన సంపదలనిచ్చునవి. సౌందర్యమనెడు మకరందమును వెదజల్లెడు కల్పవృక్షపు పుష్పగుచ్ఛములు. ఆఱు ఇంద్రియములతో (మనసు + జ్ఞానేంద్రియములు) గూడిన నా జీవము ఆఱు కాళ్ళ తుమ్మెదవలె నీపాదములను ఆశ్రయించును గాక.
మాతా! సుందర గమనా! నీ భవనములోని పెంపుడు హంసలు నీ నడకల తీరును నేర్చుకొన గోరి, నీ వెంటనే తిరుగుచున్నవి. నీ పాదముల మణిమంజీరములు (అందెలు) ఆ హంసలకు పదన్యాసమునందు శిక్షణ నిచ్చుచున్నట్లుగా ఉంది.
42వ శ్లోకము నుండి 91వ శ్లోకము వరకు శంకరాచార్యులు శ్రీమాత కిరీటము నుండి పాదములవరకు స్తుతించాడు. ఇప్పుడు దేవి సంపూర్ణ స్వరూపము వర్ణింపబడుచున్నది.

దేవీ! బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర, రుద్రులు నీకు సమీప సేవను పొందుటకై నీ మంచమునకు కోళ్ళుగా ఉన్నారు. శివుడు తెల్లని కాంతి అను మిషతో నీకు పైని కప్పుకొనుటకు దుప్పటియైనాడు. అట్టి సదాశివుడు నీ యెఱ్ఱని దేహకాంతులు ప్రతిఫలించిన కారణమున తానును ఎఱ్ఱబారి మూర్తీభవించిన శృంగార రసము వలెనుండి నీ కనులకు వినోదము గొలుపుచున్నాడు. (శివుని శరీర వర్ణం తెలుపు. దేవి శరీర వర్ణం ఎఱుపు.)
కామేశ్వరి సంపూర్ణ సౌందర్య స్తుతి - శివాణి కేశములు వక్రమైనవి. సహజ మందహాసము సరళమైనది. దేహము శిరీష పుష్పము వలె మృదువైనది. కుచ ప్రాంతము కఠినమైనది. నడుము లతవలె సన్ననైనది. నితంబములు విశాలమైనవి. సదాశివుని కరుణా శక్తి మూర్తీభవించిన రూపమే ఆ సౌందర్యమూర్తి. అట్టి అరుణాదేవి లోకములను రక్షించుటకు జయమొందుగాక.
సూర్యుడు దేవి పాదములవద్ద సేవ చేస్తున్నాడు. తన కిరణ తీవ్రతను ఉపశమించి, అద్దమువలె ధగదగలాడుచున్నాడు. ఆ అద్దములో దేవి ముఖపద్మము కనుపించుచున్నది. (సూర్యుని హృదయ ఫలకములో దేవి ముఖము ప్రతిబింబించుచున్నది). ఆ పద్మము సదా వికసించియున్నందున చంద్రుని బాధ లేదు (రాత్రి కాదు కనుక సూర్యుని సేవకు అంతరాయము లేదు).
చంద్రబింబమును దేవి అలంకరణ సామగ్రి పెట్టెగా చెప్పుట - దేవీ! చంద్రబింబము జలమయమైన మరకత మణితో చేయబడిన పెట్టె. అది కళలు అనే కర్పూరముతో నిండియున్నది. నీవు వాడుకొనే కస్తూరియే అందులో కనుపించే మచ్చ. ప్రతిదినము దీనిలోని వస్తువులను (కస్తూరిని, కర్పూర శకలాలను) నీవు వాడుకొనుచుండుట చేత ఆ పెట్టె తగ్గిపోతున్నది. (దానిలోని రంధ్రము పెద్దగా అగుచున్నది.) దానిని బ్రహ్మ మరల పూరిస్తూ ఉన్నాడు. (చంద్రునిలోని హెచ్చుతగ్గులు - కృష్ణ పక్షము, శుక్ల పక్షము).
దేవీ! నీవు త్రిపురారి అంతఃపురాధిదేవతవు. (శివుని పట్టపురాణివి). నీ పాదసేవ దుర్లభము. కనుక ఇంద్రాది దేవతలు నీ ద్వారముచెంత కావలిగానున్న అణిమాది సిద్ధుల ప్రసాదములతో అతులమైన ఇష్టసిద్ధులను పొంది తృప్తులగుచున్నారు.
సతీదేవీ! గొప్పకవులను సరస్వతీవల్లభులంటారు. గొప్ప సంపన్నులను లక్ష్మీపతులంటారు. కాని నీ కౌగిలింత మాత్రము ఈశ్వరునకు మాత్రమే లభించును. గోరింట చెట్టుకు కూడా లభించదు.
గిరిజా దేవీ! వేదవిదులు నిన్ను సరస్వతి యనియు, లక్ష్మి యనియు, పార్వతి యనియు చెబుతారు. కాని నీవు ఈ మువ్వురికంటె వేరైన మహామాయవు. పరబ్రహ్మయగు సదాశివుని దేవియగు చంద్ర కళగా ఆరాధింపబడు శ్రీవిద్యవు. దేశకాల పరిమితులకు అతీతమైన మహిమ గల దానవు. మహామాయవై విశ్వమును భ్రమింపజేయుచున్నావు.
ఉమా దేవీ! సముద్భూత స్థూల స్తనభరమైన వక్షోభాగము, మనోహరమైన దరహాసము, కడగంటి చూపులందు మన్మధులు, కదంబమువంటి ప్రభ కలిగిన తనువు - ఈ గుణములన్నియు శివుని మనస్సునందు నీవేయను భ్రాంతి కలిగించును. నిర్మలమైన మనస్సుతో దేవిని ధ్యానించు భక్తులకు ఈ గుణములు కలుగుటయే వారి భక్తికి పరమావధి.
తల్లీ! నేను జ్ఞానార్ధిని. నీ పాదములు కడిగినపుడు లత్తుక రసముతో ఎఱ్ఱనైన నీ పాదోదకమును త్రాగే భాగ్యము నాకెప్పుడు లభిస్తుందో? అది మూగవారిని కూడా కవులుగా చేయునది. ఆ జలమునకు సరస్వతీ దేవి ముఖ తాంబూల రస గుణము కలిగనది.
(ఈ శ్లోకములో షట్-కమల భేదనము, సహస్రార కమలమును చేరుకొనుట సూచింపబడినవి) దేవీ! సాదాఖ్య చంద్రకళ యగు నిన్ను భజించువాడు విద్యను, ఐశ్వర్యమును పొంది (సరస్వతిని, లక్ష్మిని వశము చేసుకొని) బ్రహ్మకును, విష్ణువునకును విరోధిగా వెలుగుచున్నాడు. రమ్యమైన రూపము పొంది రతీదేవి పాతివ్రత్యమును శిథిలము చేయగలడు. చిరంజీవియై జీవుని అవిద్యను జయించి బ్రహ్మానంద రసమును ఆస్వాదించును. (సాదాఖ్య కళను ఉపాసించు వానికి ఐహికాముష్మిక ఫలములు రెండును సిద్ధించును)
సర్వ జ్ఞానములకు, సకలైశ్వర్యములకు నిధియైన శ్రీదేవీ! నిత్య మందహాస వదనా! నిరవధిక గుణ నిధానమా! నీతి నిపుణా! నిరాటంక జ్ఞానా! నియమ వశమైన చిత్తములందు నివసించుదానా! నియమ విధులకు కట్టుబడని దానా! నిఖిల నిగమాంత స్తుత పదా! ఆపదలు, ఆటంకములు సమీపించని దానా! నిత్యా! నా స్తుతిని కూడా స్వీకరించు తల్లీ! (చండిక స్తోత్రము చేతను, భాస్కరుడు నమస్కారము చేతను, విష్ణువు అలంకారము చేతను, శంకరులు అభిషేకము చేతను సంతుష్టులగుదురు.)
సర్వ వాక్కులకు జననీ! ఈ విశ్వములోని వాక్కులన్నయును నీవే! కనుక నా స్తోత్రములోని వాక్కులు కూడా నీవే! అట్టి నీ వాక్కులచేతనే నిన్ను స్తుతించుచుంటిని. దీప కాంతులతో సూర్యునికి నీరాజనమిచ్చినట్లుగాను, చంద్రకాంత శిలా జలముచే చంద్రునికి అర్ఘ్యమిచ్చినట్లుగాను, జలములతో సముద్రుని తృప్తి పరచినట్లుగాను నేను నీ వాక్కులచేత నిన్ను స్తుతించి నీకు ప్రీతి కలిగింపనెంచితిని.శిశువు పలుకులు నిరర్ధకమైనవైనను తల్లికి ఆనందమే కలిగించును కదా! అట్లే ఈ భక్తుని స్తుతి సకల లోకమాతవగు నీకు ఆనందము కలిగించును గాక.
రచనా సౌందర్యం

శ్రీవిద్యా రహస్యాలు, మంత్ర శాస్త్రం
శాక్తేయ సంప్రదాయంలో శ్రీవిద్య చాలా ముఖ్యమైనది. శ్రీవిద్య అంటే వివిధ రకాలుగా నిర్వచిస్తారు. త్రిపుర సుందరిని ప్రసన్నురాలిని చేసుకొనుటకు మూడు విధాలుగా ఆరాధనాదీక్షను ఆచరిస్తారు (1) దేవీ ధ్యానము (2) శ్రీచక్ర పూజ (3) శాక్త సిద్ధాంత అధ్యయనము. ఈ మూడింటినీ కలిపి శ్రీవిద్య అంటారు.[1] వీటిలో శ్రీచక్రపూజ చాలా ముఖ్యంగా భావిస్తారు. దీనినే మరొక విధంగా లలితా సహస్రనామ స్తోత్రము పారాయణము, శ్రీచక్రార్చన, షోడశాక్షరీ మంత్రము అనుష్ఠానము కలిపి "శ్రీవిద్య" అని చెబుతారు. శ్రీవిద్యలో "వామాచారము", "సామ్యాచారము" అనే రెండు విధాలున్నాయి. సౌందర్య లహరిలో శ్రీచక్రం గురించి 11వ శ్లోకంలో చెప్పబడింది.

మిగిలిన అనేక శ్లోకాలలోఅనేక శ్రీవిద్యా రస్యాలున్నాయి అని చెబుతారు. ఉదాహరణకు "శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి" అని ప్రాంభమయ్యే మొదటి శ్లోకంలోనే శ్రీవిద్యాసారమంతా నిక్షిప్తమయ్యి ఉన్నదని దర్శన సాహిత్య కర్తల అభిప్రాయము. కామేశ్వర సూరి ఈ శ్లోకాన్ని శ్రీవిద్యలోని 14 అంశాల పరంగా వ్యాఖ్యానించాడు. అవి (1) వేదాంతము (2) సాంఖ్యము (3) శ్రీవిద్య యొక్క ముఖ్య దేవత (4) సార్థకములైన శబ్దములు (5) వాని అర్ధము (6) శబ్దముల సృష్టి (7) యంత్రము (8) ప్రణవము (9) మాతృక (సంస్కృతాక్షరమాల) (10) కాది విద్య (11) హాదివిద్య (!2) పంచాక్షరి (13) దీక్షనిచ్చు గురువు (14) చంద్రకళ [1]. ఒక్కొక్క శ్లోకంలోను ఒక్కొక్క మంత్రం లేదా బీజాక్షరాలు నిక్షిప్తమై ఉన్నాయంటారు.
ఇంకా సౌందర్య లహరిలో అనేక మంత్రాలు నిగూఢంగా నిక్షిప్తమై ఉన్నాయంటారు. ఒక్కో మంత్రానికి లేదా శ్లోకానికి ఒకోపారాయణాఫలం చెప్పబడింది. శాక్తేయులలో రెండు శాఖలవారున్నారు - కౌలాచారులు, సమయాచారులు. కౌలులు శ్రీచక్రం, ఇతర సంకేతాలలో శ్రీమాతను పూజిస్తారు మరియు బాహ్యపూజకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. సమయాచారులు అంతఃపూజ ద్వారా మూలాధార చక్రంనుండి సహస్రదళకమలం వరకు కుండలినీశక్తిని జాగృతం చేయడాని దీక్ష సాగిస్తారు.
గాధలు
సౌందర్య లహరి స్తోత్రావిర్భావం గురించి ఒక గాథ ప్రచారంలో ఉంది. ఆదిశంకరులు ఒకమారు స్వయంగా కైలాసం వెళ్ళారట. అక్కడ వ్రాసి ఉన్న ఈ శ్లోకాన్ని చదువుతుండగా వినాయకుడు దానిని క్రిందినుండి చెరిపేశాడట. ఎందుకంటే అది మానవులకు అందరాని అత్యంతగుహ్య విద్య గనుక. అలా శంకరులు మొదటి 40 శ్లోకాలు మాత్రమే చదివినారు. వాటికి తోడు మరొక 60 శ్లోకాలు శంకరాచార్యులు రచించారు. ఆ వంద శ్లోకాలు కలిపి సౌందర్య లహరిగా ప్రసిద్ధమయ్యాయి. ఈ కథకు వివిధ రూపాంతరాలున్నాయి. ఏమయినా మొదటి 40 శ్లోకాలు యంత్ర తంత్ర విధాన రహస్యాలు తెలుపుతుండగా తరువాతివి శ్రీమాత యొక్క సౌందర్యాన్ని కీర్తిస్తున్నాయి.

విశేషాలు
సౌందర్యలహరిలోని శ్లోకాలు మంత్రాలుగా కూడా భావింపబడుతాయి. ఒక్కొక్క శ్లోకం నియమానుసారం ఉపాసిస్తే ఒక్కో ప్రయోజనం లేదా సిద్ధి లభిస్తుందని విశ్వాసం. ఉదాహరణకు -
మొదటి శ్లోకము - దినమునకు 100సార్లు చొప్పున 12 దినాలు జపించి త్రిమధురము (బెల్లము+నేయి+కొబ్బరి) లేదా మధురమైన అపూపము నైవేధ్యంగా పెడితే ఇష్ట సిద్ధి, అభ్యుదయము, సకల విఘ్ననివారణ కలుగుతాయి.
11వ శ్లోకము - దినమునకు 100సార్లు చొప్పున 8 దినాలు జపించి బెల్లపు పానకము, వెన్న, గారెలు మహానైవేద్యం పెట్ఠాలి. ఈ శ్లోకాన్ని రాగిరేకుపై వ్రాసి మొలతాడులో తాయెత్తుగా కట్టుకొనాలి. అప్పుడు వంధ్యత్వం నశిస్తుంది.
20వ శ్లోకం- విభూతిలో గాని, నీటిలో గాని వ్రాసి 1000 సార్లు జపిస్తే విషం విరుగిపోతుంది. దినమునకు 2000 సార్లు చొప్పున 45 దినములు జపిస్తే సర్పవశీకరణ లభిస్తుంది.
43వ శ్లోకం- దినమునకు 3000 సార్లు చొప్పున 40 దినములు జపించి తేనెను నైవేద్యంగా పెట్టి ఉంగరముగా తాయెత్తు ధరిస్తే అందరిని ఆకర్షించే శక్తి లభిస్తుంది.
91వ శ్లోకం- దినమునకు 1000 సార్లు చొప్పున 45 దినములు పాయసమును నైవేద్యంగా పెడితే భూమి, ధనము సిద్ధిస్తాయి.
103వ శ్లోకం- 45 దినాలలో మొత్తం లక్ష సార్లు జపించి, పండ్లు కొబ్బరికాయ నైవేద్యం సమర్పించాలి. సకల వాంఛాసిద్ధి యగును.
మూలాలు

ఆధార గ్రంథాలు
చదలవాడ జయరామశాస్త్రి గారి విస్తృత పరిశోధిత వ్యాఖ్యానము. - లక్ష్మీధరుని సంస్కృత వ్యాఖ్యానానికి ఇది తెలుగు సేత
శ్రీ శంకరాచార్యుల సౌందర్య లహరి - వ్యాఖ్యాత: డి.వి.రామరాజు (ఈ రచయిత ఆంగ్లంలోను, సంస్కృతంలోను M.A. పట్టా సాధించాడు. భీమవరం డి.ఎన్.ఆర్. కళాశాలలో ఆంగ్లభాషోపన్యాసుకినిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశాడు.) - ప్రచురణ: (2007) శ్రీ జయలక్ష్మీ పబ్లికేషన్స్, 2-22-311/97, వెస్టర్న్ హిల్స్, కూకట్‌పల్లి, హైదరాబాదు.

ఇవి కూడా చూడండి

శ్రీవిద్య
శ్రీచక్రము
లలితా సహస్రనామ స్తోత్రము
శివుడు
పార్వతి
బయటి లింకులు

వర్గం:స్తోత్రములు

సౌందర్యలహరి గ్రంథమును ఏ భాషలో రాసారు?


వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్, లేదా సాధారణంగా వింబుల్డన్, అనేది ప్రపంచంలో అతి పురాతన టెన్నిస్ టోర్నమెంట్, ఈ టోర్నీని అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకంగా పరిగణిస్తారు.[1][2][3][4] లండన్ శివారైన వింబుల్డన్‌లోని ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్‌లో 1877 నుంచి ఈ టోర్నమెంట్ జరుగుతుంది. నాలుగు గ్రాండ్ స్లామ్ టెన్నిస్ టోర్నమెంట్‌లలో ఇది కూడా ఒకటి, వీటిలో క్రీడ యొక్క అసలు ఉపరితలమైన, గడ్డిపై ఇప్పటికీ జరుగుతున్న ఏకైక టోర్నీ ఇదే కావడం గమనార్హం, లాన్ టెన్నిస్‌కు ఈ పేరును దీని నుంచే స్వీకరించారు.
జూన్ మాసాంతం నుంచి జూలై మాసారంభం మధ్య కాలంలో రెండు వారాలకుపైగా ఈ టోర్నమెంట్ జరుగుతుంది, మహిళలు మరియు పురుషుల సింగిల్స్ ఫైనల్ మ్యాచ్‌లు వరుసగా రెండో శనివారం మరియు ఆదివారం జరుగుతాయి. ప్రతి ఏడాది, ఐదు ప్రధాన పోటీలు, నాలుగు జూనియర్ పోటీలు మరియు నాలుగు ఆహూతుల పోటీలు జరుగుతాయి.
ప్రతి ఏడాది హార్డ్ కోర్టుల్లో జరిగే ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, మట్టికోర్టుల్లో జరిగే ఫ్రెంచ్ ఓపెన్‌ల తరువాత వింబుల్డన్ జరుగుతుంది. హార్డ్ కోర్టుల్లో జరిగే US ఓపెన్ దీని తరువాత జరుగుతుంది. పురుషులకు లండన్‌లో జరిగే గ్రాస్ కోర్టు (గడ్డి కోర్టు) AEGON ఛాంపియన్‌షిప్స్, జర్మనీలోని హాలేలో జరిగే గెర్రీ వెబెర్ ఓపెన్ టోర్నమెంట్‌లు వింబుల్డన్‌కు సన్నాహాలుగా ఉన్నాయి. మహిళలకు, బర్మింగ్‌హామ్‌లో జరిగే AEGON క్లాసిక్ మరియు 2 ఉమ్మడి పోటీలైన నెదర్లాండ్స్‌లోని హెర్టోజెన్‌బాష్‌లో జరిగే UNICEF Open మరియు ఈస్ట్‌బోర్న్‌లో జరిగే AEGON ఇంటర్నేషనల్ టోర్నీలు వింబుల్డన్‌కు సన్నాహాలుగా ఉన్నాయి.
పోటీదారులు తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన దుస్తుల నియమావళి, స్ట్రాబెర్రీలు మరియు క్రీము తినడం మరియు రాజ ఆతిథ్యం వింబుల్డన్ సంప్రదాయాల్లో భాగంగా ఉన్నాయి. 2009లో, వింబుల్డన్ సెంటర్ కోర్టుకు ముడుచుకొనే పైకప్పు ఏర్పాటు చేశారు, టోర్నీ సందర్భంగా సెంటర్ కోర్టు మ్యాచ్‌లకు వర్షం ఆటంకం కలిగించకుండా, తద్వారా మ్యాచ్‌ల నిర్వహణలో జాప్యం జరగకుండా చూసేందుకు దీనిని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
చరిత్ర

ప్రారంభం

ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ అండ్ క్రోక్వెట్ క్లబ్ ఒక ప్రైవేట్ క్లబ్‌గా 1868లో స్థాపించబడింది, మొదట దీని పేరు "ది ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్రోక్వెట్ క్లబ్". దీని యొక్క మొదటి మైదానం (గ్రౌండ్) వింబుల్డన్‌లోని వోర్పుల్ రోడ్డుపై ఉంది.
1875లో, మేజర్ వాల్టర్ క్లోప్టన్ వింగ్‌ఫీల్డ్ ఏడాది క్రితం లేదా అంతకంటే ముందు సృష్టించిన లాన్ టెన్నిస్ క్రీడను క్లబ్ కార్యకలాపాలకు జోడించారు, ఈ క్రీడను మొదట 'స్ఫాయిరిస్ట్రైక్' అనే పేరుతో పిలిచేవారు. 1877 వసంతకాలంలో, ఈ క్లబ్ పేరును "ది ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్రోక్వెట్ అండ్ లాన్ టెన్నిస్ క్లబ్"గా మార్చారు, మొదటి లాన్ టెన్నిస్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను ప్రారంభించడాన్ని ఈ పేరు మార్పు సూచిస్తుంది. ఈ పోటీల కోసం కొత్త నియమావళిని (మేరిల్బోన్ క్రికెట్ క్లబ్ చేత రూపొందించబడిన నియమావళిని ఉపయోగించడం జరిగింది, తరువాత దీని స్థానంలో కొత్త నియమావళిని ప్రవేశపెట్టారు) రూపొందించడం జరిగింది. నెట్ ఎత్తు, పోస్టులు మరియు నెట్ నుంచి సర్వీస్ లైన్ దూరం వంటి అంశాలు మినహా ప్రస్తుతం మిగిలిన నిబంధనలన్నీ ఆనాటి నియమావళి ప్రకారం ఉన్నాయి.
1877లో జరిగిన ప్రారంభ పోటీల్లో పురుషుల సింగిల్స్ విభాగంలో పాత హారోవియన్ రాకెట్స్ క్రీడాకారుడు స్పెన్సెర్ గోరే విజేతగా నిలిచారు, ఈ పోటీల్లో మొత్తం 22 మంది క్రీడాకారులు పోటీపడ్డారు. సుమారుగా 2000 మంది ప్రేక్షుకులు ఒక్కొక్కరు ఫైనల్ మ్యాచ్‌ను చూసేందుకు ఒక షెల్లింగ్ చెల్లించారు.
మొత్తం మైదానంలో లాన్‌లను (గడ్డి) అమర్చారు, లాన్ అమర్చిన తరువాత సరిగా మధ్యలో ప్రధాన కోర్టు ఉంది, దీనికి చుట్టూ ఇతర కోర్టులు ఉన్నాయి: అందువలన దీనికి సెంటర్ కోర్ట్ అనే పేరు వచ్చింది, 1922లో క్లబ్‌ను చర్చి రోడ్డులోని ప్రస్తుత ప్రదేశానికి తరలించిన తరువాత కూడా ఈ సెంటర్ కోర్టును నిర్వహణను కొనసాగించారు, అయితే మైదానంలో ఈ కోర్టు ఉన్న ప్రదేశానికి ఇది నిజమైన వర్ణన కాదు. ఇదిలా ఉంటే 1980లో మైదానానికి ఉత్తరంవైపు నాలుగు కొత్త కోర్టుల నిర్మాణం పూర్తయింది, దీంతో సెంటర్ కోర్ట్ మరోసారి సరిగా నిర్వచించబడింది. 1997లో కొత్త నెం.1 కోర్టు ప్రారంభం సెంటర్ కోర్టు వర్ణనను ఉద్ఘాటించింది.
ప్రపంచంలో 'వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్' ప్రధాన టెన్నిస్ టోర్నమెంట్‌గా, ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ క్లబ్ అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తున్న టోర్నీగా పరిగణించబడుతుంది, ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ క్లబ్ 21వ శతాబ్దంలో తన ఆధిక్యాన్ని చాటేందుకు ఛాంపియన్‌షిప్స్‌ను నిర్వహిస్తుంది. దీనిలో భాగంగా 1993లో ఈ క్లబ్ ఒక దీర్ఘ-కాల ప్రణాళికను ఆవిష్కరించింది, ప్రేక్షకులు, ఆటగాళ్లు, అధికారులు మరియు పొరుగువారి కోసం టోర్నీ నాణ్యతను మెరుగుపరిచేందుకు ఈ ప్రణాళిక ఉద్దేశించబడింది.
మొదటి దశ ప్రణాళికను 1997 ఛాంపియన్‌షిప్స్ సమయానికి పూర్తి చేశారు, దీనిలో భాగంగా కొత్త నెం.1 కోర్టు అయిన ఆవోరంగీ పార్కును, ఒక ప్రసార కేంద్రాన్ని, రెండు అదనపు గ్రాస్ కోర్టులు మరియు చర్చి రోడ్డు మరియు సోమర్సెట్ రోడ్డు మధ్య కొండ కిందగా ఒక సొరంగాన్ని నిర్మించారు.
రెండో దశలో పాత నెం.1 కోర్టు సముదాయాన్ని తొలగించి, కొత్త మిలీనియం భవనాన్ని నిర్మించేందుకు రంగం సిద్ధం చేశారు, తద్వారా ఆటగాళ్లు, మీడియా ప్రతినిధులు, అధికారులు మరియు సభ్యులకు విస్తృత సౌకర్యాలు కల్పించడంతోపాటు, సెంటర్ కోర్టు పశ్చిమ స్టాండ్‌ను 728 అదనపు సీట్లతో విస్తరించడం వంటి పనులను ఈ రెండో దశలో పూర్తి చేశారు.
ఒక ప్రవేశ భవనం, క్లబ్ సిబ్బంది గృహాలు, మ్యూజియం, బ్యాంకు మరియు టిక్కెట్ కార్యాలయం నిర్మాణంతో మూడో దశ పూర్తయింది.[5]
ఒక కొత్త ముడుచుకొనే పైకప్పును 2009 ఛాంపియన్‌షిప్స్ కోసం నిర్మించారు, తద్వారా టోర్నమెంట్ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారి సెంటర్ కోర్టులో ఆటకు సుదీర్ఘ సమయంపాటు వర్షం అంతరాయం కలిగించకుండా ఉండే ఏర్పాటు చేశారు. సెంటర్ కోర్ట్ సెలబ్రేషన్ అని పిలిచే ఒక వేడుక ద్వారా ఆదివారం, 2009 మే 17న ఈ కొత్త పైకప్పును ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ పరీక్షించి చూసింది, ఈ వేడుకలో భాగంగా ఆండ్రి అగస్సీ, స్టెఫీ గ్రాఫ్, కిమ్ క్లిజ్‌స్టెర్స్ మరియు టిమ్ హెన్మాన్ మధ్య ప్రదర్శన మ్యాచ్‌లు జరిగాయి. దినారా సఫీనా మరియు అమేలీ మౌరెస్మో మధ్య జరిగిన మహిళల సింగిల్స్ నాలుగో రౌండు మ్యాచ్‌కు కొత్త పైకప్పను ఉపయోగించారు, ఇది పైకప్పను ఉపయోగించిన మొదటి ఛాంపియన్‌షిప్ మ్యాచ్‌గా గుర్తింపు పొందింది. పూర్తిగా కొత్త పైకప్పు కింద జరిగిన మొట్టమొదటి మ్యాచ్ 2009 జూన్ 29న జరిగింది, ఈ మ్యాచ్‌లో ఆండీ ముర్రే మరియు స్టానిస్లాస్ వావ్రింకా తలపడ్డారు, ముర్రే తన ప్రత్యర్థిపై ఈ మ్యాచ్‌లో 2–6, 6–3, 6–3, 5–7, 6–3 తేడాతో విజయం సాధించాడు. 2010 ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో భాగంగా సెంటర్ కోర్టులో జరిగిన మొదటి రౌండు మ్యాచ్‌లో నోవాక్ జకోవిచ్ మరియు ఆలీవియర్ రోచస్ తలపడ్డారు, ఈ మ్యాచ్‌లో జకోవిచ్ విజయం సాధించాడు, కొత్తపైకప్పు కింద జరిగిన తాజా మ్యాచ్‌గా ఇది గుర్తింపు పొందింది, ఆ రోజు ఈ మ్యాచ్ రాత్రి 10.58 గంటలకు ముగిసింది.
1882లో క్లబ్ కార్యకలాపం ఎక్కువగా లాన్ టెన్నిస్‌కు మాత్రమే పరిమితమై ఉండేది, ఆ ఏడాది "క్రోక్వెట్" అనే పదాన్ని పేరు నుంచి తొలగించారు. అయితే, భావానుబంధ (సెంటిమెంట్) కారణాలతో, ఈ పదం ఉపయోగాన్ని 1889లో పునరుద్ధరించారు, అప్పటి నుంచి పేరు ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ అండ్ క్రోక్వెట్ క్లబ్‌గా నిలిచివుంది.
1884లో, ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ టోర్నమెంట్‌లో మహిళల సింగిల్స్ మరియు పురుషుల డబుల్స్ పోటీలను చేర్చారు. మహిళల డబుల్స్ మరియు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ పోటీలను 1913లో ప్రవేశపెట్టారు. 1922 వరకు, ముందు ఏడాది టైటిల్ విజేతలు తరువాతి ఏడాది కేవలం ఫైనల్ మ్యాచ్ మాత్రమే ఆడేవారు, టోర్నమెంట్‌లో అన్ని దశల్లోనూ గెలిచి ఫైనల్‌కు చేరుకున్న వ్యక్తులతో ముందు ఏడాది విజేతలు తలపడేవారు. మిగిలిన మూడు గ్రాండ్ స్లామ్ టోర్నమెంట్‌లు మాదిరిగా, వింబుల్డన్‌లో కూడా అగ్రశ్రేణి ఔత్సాహిక క్రీడాకారులు మాత్రమే పోటీపడేవారు, 1968లో టెన్నిస్‌లో ఓపెన్ యుగం మొదలుకావడంతో ఈ పరిస్థితి మారిపోయింది. 1936లో టైటిల్ గెలుచుకున్న ఫ్రెడ్ పెర్రీ తరువాత వింబుల్డన్‌లో ఇప్పటివరకు మరో బ్రిటీష్ క్రీడాకారుడు తిరిగి సింగిల్స్ టైటిల్‌ను సొంతం చేసుకోలేదు, మహిళల విభాగంలో 1977లో వర్జీనియా వాడే తరువాత సింగిల్స్ టైటిల్‌ను తిరిగి బ్రిటీష్ మహిళా క్రీడాకారులెవరూ దక్కించుకోలేకపోయారు. ఇదిలా ఉంటే అన్నాబెల్ క్రాఫ్ట్ మరియు లారా రోబ్సన్ వరుసగా 1984 మరియు 2008 సంవత్సరాల్లో బాలికల ఛాంపియన్‌షిప్ టైటిళ్లను గెలుచుకున్నారు. ఛాంపియన్‌షిప్‌ను 1937లో మొదటిసారి టెలివిజన్‌లో ప్రసారం చేశారు.
21వ శతాబ్దం

ప్రపంచంలో వింబుల్డన్ ప్రధాన టెన్నిస్ టోర్నమెంట్‌గా విస్తృత గుర్తింపు కలిగివుంది, ఛాంపియన్‌షిప్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తున్న ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ క్లబ్ ప్రపంచంలో 21వ శతాబ్దంలో తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించేందుకు ఈ టోర్నీని అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకంగా భావిస్తుంది. దీనిలో భాగంగా 1993లో క్లబ్, ప్రేక్షకులు, క్రీడాకారులు, అధికారులు మరియు పొరుగువారి కోసం టోర్నీ నాణ్యతను మెరుగుపరిచేందుకు ఒక దీర్ఘకాల ప్రణాళికను చేపట్టింది.
మొదటి దశ ప్రణాళికను 1997 ఛాంపియన్‌షిప్స్ సమయానికి పూర్తి చేశారు, దీనిలో భాగంగా కొత్త నెం.1 కోర్టు అయిన ఆవోరంగీ పార్కును, ఒక ప్రసార కేంద్రాన్ని, రెండు అదనపు గ్రాస్ కోర్టులు మరియు చర్చి రోడ్డు మరియు సోమర్సెట్ రోడ్డు మధ్య కొండ కిందగా ఒక సొరంగాన్ని నిర్మించారు.
రెండో దశలో పాత నెం.1 కోర్టు సముదాయాన్ని తొలగించి, కొత్త మిలీనియం భవనాన్ని నిర్మించేందుకు రంగం సిద్ధం చేశారు, తద్వారా ఆటగాళ్లు, మీడియా ప్రతినిధులు, అధికారులు మరియు సభ్యులకు విస్తృత సౌకర్యాలు కల్పించడంతోపాటు, సెంటర్ కోర్టు పశ్చిమ స్టాండ్‌ను 728 అదనపు సీట్లతో విస్తరించడం వంటి పనులను ఈ రెండో దశలో పూర్తి చేశారు.
ఒక ప్రవేశ భవనం, క్లబ్ సిబ్బంది గృహాలు, మ్యూజియం, బ్యాంకు మరియు టిక్కెట్ కార్యాలయం నిర్మాణంతో మూడో దశ పూర్తయింది.[5]
ఒక కొత్త ముడుచుకొనే పైకప్పును 2009 ఛాంపియన్‌షిప్స్ కోసం నిర్మించారు, తద్వారా టోర్నమెంట్ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారి సెంటర్ కోర్టులో ఆటకు సుదీర్ఘ సమయంపాటు వర్షం అంతరాయం కలిగించకుండా ఉండే ఏర్పాటు చేశారు. సెంటర్ కోర్ట్ సెలబ్రేషన్ అని పిలిచే ఒక వేడుక ద్వారా ఆదివారం, 2009 మే 17న ఈ కొత్త పైకప్పును ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ పరీక్షించి చూసింది, ఈ వేడుకలో భాగంగా ఆండ్రి అగస్సీ, స్టెఫీ గ్రాఫ్, కిమ్ క్లిజ్‌స్టెర్స్ మరియు టిమ్ హెన్మాన్ మధ్య ప్రదర్శన మ్యాచ్‌లు జరిగాయి. దినారా సఫీనా మరియు అమేలీ మౌరెస్మో మధ్య జరిగిన మహిళల సింగిల్స్ నాలుగో రౌండు మ్యాచ్‌కు కొత్త పైకప్పను ఉపయోగించారు, ఇది పైకప్పను ఉపయోగించిన మొదటి ఛాంపియన్‌షిప్ మ్యాచ్‌గా గుర్తింపు పొందింది. పూర్తిగా కొత్త పైకప్పు కింద జరిగిన మొట్టమొదటి మ్యాచ్ 2009 జూన్ 29న జరిగింది, ఈ మ్యాచ్‌లో ఆండీ ముర్రే మరియు స్టానిస్లాస్ వావ్రింకా తలపడ్డారు, ముర్రే తన ప్రత్యర్థిపై ఈ మ్యాచ్‌లో 2–6, 6–3, 6–3, 5–7, 6–3 తేడాతో విజయం సాధించాడు. 2010 ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో భాగంగా సెంటర్ కోర్టులో జరిగిన మొదటి రౌండు మ్యాచ్‌లో నోవాక్ జకోవిచ్ మరియు ఆలీవియర్ రోచస్ తలపడ్డారు, ఈ మ్యాచ్‌లో జకోవిచ్ విజయం సాధించాడు, కొత్తపైకప్పు కింద జరిగిన తాజా మ్యాచ్‌గా ఇది గుర్తింపు పొందింది, ఆ రోజు ఈ మ్యాచ్ రాత్రి 10.58 గంటలకు ముగిసింది.[6]
2009 ఛాంపియన్‌షిప్స్ కోసం కొత్త 4000-సీట్ల నెం. 2 కోర్టును పాత నెం.13 కోర్టు ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మించారు.[7]
కొత్త 2000-సీట్ల నెం.3 కోర్టును పాత నెం.2 కోర్టు మరియు పాత నెం.3 కోర్టులు ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మిస్తున్నారు.[8]
పోటీలు
వింబుల్డన్‌లో ఐదు ప్రధాన పోటీలు, నాలుగు జూనియర్ పోటీలు మరియు నాలుగు ఆహూతుల పోటీలు ఉన్నాయి.[9]
ప్రధాన పోటీలు
ప్రధాన పోటీల్లో భాగమైన ఐదు ప్రధాన క్రీడాంశాలు, మరియు వాటిలో పాల్గొనే క్రీడాకారుల (లేదా జట్లు, డబుల్స్‌కు అయితే) సంఖ్య ఈ కింది విధంగా ఉంటాయి:
పురుషుల సింగిల్స్ (128 డ్రా)
మహిళల సింగిల్స్ (128 డ్రా)
పురుషుల డబుల్స్ (64 డ్రా)
మహిళల డబుల్స్ (64 డ్రా)
మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ (48 డ్రా)
జూనియర్ పోటీలు
చింబుల్డన్ (చిల్డ్రన్స్ వింబుల్డన్) గా కూడా గుర్తించే ఈ పోటీల్లో భాగంగా ఉన్న నాలుగు జూనియర్ క్రీడాంశాలు మరియు వాటిలో పాల్గొనే క్రీడాకారులు లేదా జట్ల సంఖ్య ఈ కింది విధంగా ఉంటుంది:
బాలుర సింగిల్స్ (64 డ్రా)
బాలికల సింగిల్స్ (64 డ్రా)
బాలుర డబుల్స్ (32 డ్రా)
బాలికల డబుల్స్ (32 డ్రా)
ఈ పోటీల్లో మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ జరగవు.
ఆహూతుల పోటీలు
ఐదు ఆహూతుల (ఇన్విటేషనల్) పోటీలు మరియు జంటల సంఖ్య ఈ కింది విధంగా ఉంటుంది:
పురుషుల ఆహూతుల డబుల్స్ (8 జంటల రౌండ్ రాబిన్) [10]
వృద్ధుల ఆహూతుల డబుల్స్ (8 జంటల రౌండ్ రాబిన్) [11]
మహిళల ఆహూతుల డబుల్స్ (8 జంటల రౌండ్ రాబిన్)
పురుషుల వీల్‌చెయిర్ డబుల్స్ (4 జంటలు) [12]
మహిళల వీల్‌చెయిర్ డబుల్స్ (4 జంటలు) [12]
మ్యాచ్ నిర్వహణా పద్ధతులు
పురుషుల సింగిల్స్ మరియు పురుషుల డబుల్స్ పోటీదారుల మధ్య మ్యాచ్‌లను బెస్ట్-ఆఫ్-ఫైవ్ సెట్‌లలో (ఐదు సెట్‌లలో ఉత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచిన వ్యక్తిని విజేతగా ప్రకటించడం) నిర్వహిస్తారు. మిగిలిన అన్ని రకాల క్రీడాంశాలను బెస్ట్-ఆఫ్-త్రీ సెట్‌లలో (మూడు సెట్‌లలో ఉత్తమ ప్రదర్శన ఇచ్చిన వ్యక్తిని విజేతగా ప్రకటించడం) నిర్వహిస్తారు. ఐదో సెట్ (ఐదు-సెట్‌ల మ్యాచ్ అయితే) మినహా మిగిలిన అన్ని సెట్‌లలో స్కోరు 6-6తో సమం అయినట్లయితే ఒక టైబ్రేక్ గేమ్ ఆడతారు, లేదా మూడో సెట్‌లో మినహా (మూడు సెట్‌ల మ్యాచ్ అయినట్లయితే) మిగిలిన అన్ని సెట్‌లలో స్కోరు సమం అయిన పరిస్థితి ఏర్పడితే టైబ్రేక్ గేమ్ ఆడతారు, రెండో సందర్భంలో విజయానికి కనీసం రెండు-సెట్‌ల ఆధిక్యం సాధించాల్సి ఉంటుంది.
రౌండ్-రాబిన్ టోర్నమెంట్‌లు అయిన పురుషుల, వృద్ధుల మరియు మహిళల ఆహూతుల డబుల్స్ మినహా[13] మిగిలిన అన్ని క్రీడాంశాలు సింగిల్-ఎలిమినేషన్ టోర్నమెంట్‌లుగా (ఇటువంటి పోటీల్లో ఏ దశలో పరాజయం పాలైనా నిష్క్రిమించాల్సి ఉంటుంది) ఉన్నాయి.
1922 వరకు, ముందు ఏడాది పోటీల విజేతలను (మహిళల డబుల్స్ మరియు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ విజేతలు మినహా) బైలతో తుది రౌండుకు (మ్యాచ్‌లేవీ ఆడకుండానే తుది దశకు పంపడం) పంపేవారు, (ఈ తుది రౌండును తరువాత ఛాలెంజ్ రౌండుగా గుర్తించడం జరిగింది). ఈ విధానం అనేక మంది విజేతలు తమ టైటిళ్లను వరుసగా పలు సంవత్సరాలు నిలిపివుంచుకునే అవకాశం కల్పించింది, ముందు ఏడాది విజేతలకు తుది దశకు విశ్రాంతి ఉండటంతో పోటీల మొదటి దశ నుంచి ఆడుతూ చివరి దశకు వచ్చిన ప్రత్యర్థులకు వారిపై విజయం సాధించడం కష్టసాధ్యమయ్యేది. 1922 నుంచి, ముందు ఏడాది విజేతలకు బైలు కల్పించే పద్ధతిని తొలగించారు, వారు కూడా ఇతర పోటీదారుల మాదిరిగానే టోర్నీలోని అన్ని దశల్లో ఆడాల్సి ఉంటుంది.
షెడ్యూల్
ప్రతి ఏడాది, టోర్నమెంట్ జూన్ 20 మరియు 26 మధ్య సోమవారం సాయంత్రం ప్రారంభమవుతుంది.
క్వీన్స్ క్లబ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ తరువాత రెండు వారాలకు వింబుల్డన్ ప్రారంభమవుతుంది, ఇది పురుషుల కోసం నిర్వహించే ఒక ప్రధాన వింబుల్డన్ సన్నాహక టోర్నమెంట్. మరో పురుషుల సన్నాహక టోర్నమెంట్ గెర్రీ వెబెర్ ఓపెన్, ఇది జర్మనీలోని హాలేలో క్వీన్స్ క్లబ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ జరిగే వారంలోనే జరుగుతుంది. వింబుల్డన్‌కు ముందు జరిగే ఇతర ముఖ్యమైన గ్రాస్-కోర్ట్ టోర్నమెంట్‌లు ఈస్ట్‌బోర్న్, ఇంగ్లండ్ మరియు నెదర్లాండ్స్‌లోని హెర్టోజెన్‌బాష్‌లలో జరుగుతాయి, ఈ రెండు టోర్నమెంట్‌లలో మిశ్రమ క్రీడాంశాలు జరుగుతాయి. వింబుల్డన్‌కు సన్నాహకాలుగా జరిగే మరో మహిళల టోర్నమెంట్ ఇంగ్లండ్‌లోని బర్మింగ్‌హామ్‌లో జరుగుతుంది. ప్రతి ఏడాది ఛాంపియన్‌షిప్స్ తరువాత గ్రాస్ కోర్ట్ సీజన్‌కు ముగింపు పలికే టోర్నమెంట్ US, రోడ్ ఐల్యాండ్‌లోని న్యూపోర్ట్‌లో జరుగుతుంది.
వింబుల్డన్ టోర్నీ 13 రోజులపాటు జరుగుతుంది, ఇది ఒక సోమవారం ప్రారంభమై ఒక ఆదివారంతో ముగుస్తుంది, మధ్యలో వచ్చే ఆదివారం విశ్రాంతి దినంగా ఉంటుంది. ఐదు ప్రధాన క్రీడాంశాలు ఈ రెండు వారాల్లో జరుగుతాయి, అయితే యువజన (జూనియర్ లేదా యూత్) మరియు ఆహూతుల క్రీడాంశాలు ప్రధానంగా రెండో వారంలో జరుగుతాయి. సాంప్రదాయికంగా, మధ్య ఆదివారం రోజు ఎటువంటి మ్యాచ్‌లు జరగవు, దీనిని విశ్రాంతి దినంగా పరగణించడం జరుగుతుంది. అయితే, ఛాంపియన్‌షిప్ చరిత్రలో మూడుసార్లు వర్షం కారణంగా మధ్య ఆదివారం రోజు మ్యాచ్‌లు జరిగాయి: 1991, 1997, మరియు 2004 సంవత్సరాల్లో మధ్య ఆదివారం రోజు మ్యాచ్‌లు నిర్వహించడం జరిగింది. ఈ సందర్భాల్లో ప్రతిసారి, వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్ "పీపుల్స్ సండే"ను అమలు చేసింది, ఈ రోజు రిజర్వ్ చేయని సీట్లు మరియు తక్షణ అందుబాటు, వ్యయరహిత టిక్కెట్‌లను అందిస్తూ ప్రదర్శన కోర్టుల్లో ఆర్థికంగా పరిమిత అవకాశాలు ఉన్నవారిని అనుమతించింది. అంతేకాకుండా, రెండో ఆదివారం ముగిసే సమయానికి టోర్నమెంట్ ముగియనట్లయితే, మిగిలిన అన్ని మ్యాచ్‌లను తరువాత "పీపుల్స్ మండే" వరకు వాయిదా వేస్తారు.
క్రీడాకారులు మరియు సీడింగ్
ప్రతి సింగిల్స్ క్రీడాంశంలో మొత్తం 128 మంది క్రీడాకారులు పాల్గొంటారు, ప్రతి పురుషుల లేదా మహిళల డబుల్స్ క్రీడాంశంలో 64 జంటలు పాల్గొంటాయి, మిక్స్‌డ్ డబుల్స్‌లో 48 జంటలు ఆడతాయి. క్రీడాకారులు మరియు డబుల్స్ జంటలకు ప్రధాన క్రీడాంశాల్లో వారి అంతర్జాతీయ ర్యాంకుల ఆధారంగా ప్రవేశం కల్పిస్తారు, గ్రాస్ కోర్ట్ పోటీల్లో పూర్వ ప్రదర్శనలను కూడా ప్రవేశాలు కల్పించేందుకు పరిగణలోకి తీసుకుంటారు. ప్రస్తుతం (2001 నుంచి) 32 మంది పురుషులు మరియు మహిళలకు పురుషుల సింగిల్స్ మరియు మహిళల సింగిల్స్‌లో సీడింగ్స్ ఇస్తున్నారు, ఇదిలా ఉంటే డబుల్స్ పోటీల్లో 16 జట్లకు సీడింగ్ ఇస్తున్నారు.
నిర్వహణ కమిటీ మరియు రిఫరీ ప్రవేశాలకు అన్ని దరఖాస్తులను పరిశీలిస్తారు, టోర్నమెంట్‌కు దరఖాస్తు చేసుకున్న క్రీడాకారుల్లో ఎవరిని ఎంపిక చేయాలో వీరు నిర్ణయిస్తారు. కమిటీ అధిక స్థాయి ర్యాంకు లేని క్రీడాకారుడికి వైల్డ్ కార్డుతో కూడా టోర్నీలోకి ప్రవేశం కల్పించవచ్చు. సాధారణంగా వైల్డ్ కార్డుల ద్వారా టోర్నీలోకి ప్రవేశం కల్పించే క్రీడాకారులు ముందు టోర్నమెంట్‌లలో మెరుగైన ప్రదర్శన కనబర్చినవారు ఉంటారు లేదా వింబుల్డన్‌లో ప్రేక్షకులను ఆకర్షించగల క్రీడాకారులకు వైల్డ్ కార్డు ప్రవేశం కల్పిస్తారు. పురుషుల సింగిల్స్‌లో 2001లో ఒకే వైల్డ్ కార్డును గెలుచుకున్న క్రీడాకారుడు గోరాన్ ఇవానీసెవిచ్. అధిక ర్యాంకులేని మరియు వైల్డ్ కార్డ్ పొందలేని క్రీడాకారులు మరియు జంటలు ఒక అర్హత (క్వాలిఫైయింగ్) టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొనడం ద్వారా టోర్నీలోకి అడుగుపెట్టవచ్చు, ఈ టోర్నమెంట్ వింబుల్డన్‌కు వారం ముందు రోయ్‌హాంప్టన్‌లోని బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ స్పోర్ట్స్ గ్రౌండులో జరుగుతుంది. సింగిల్స్ అర్హత పోటీలు మూడు-రౌండ్‌లలో జరుగుతాయి: పురుషుల లేదా మహిళల డబుల్స్ పోటీలు ఒకే రౌండులో ముగుస్తాయి. మిక్స్‌డ్ డబుల్స్‌కు ఎటువంటి అర్హత పోటీలు నిర్వహించరు. ఇప్పటివరకు అర్హత పోటీల ద్వారా టోర్నీలో అడుగుపెట్టిన క్రీడాకారులెవరూ పురుషుల సింగిల్స్ లేదా మహిళల సింగిల్స్ టోర్నమెంట్ విజేతలుగా నిలవలేదు. ఒక సింగిల్స్ టోర్నమెంట్‌లో అర్హత పోటీల ద్వారా అడుగుపెట్టిన క్రీడాకారులు గరిష్ఠంగా సెమీ-ఫైనల్ దశ వరకు చేరుకున్నారు: 1977లో జాన్ మెక్‌ఎన్రో (పురుషుల సింగిల్స్), 2000లో వ్లాదిమీర్ వోల్ట్‌చకోవ్ (పురుషుల సింగిల్స్), మరియు 1999లో అలెగ్జాండ్రా స్టీవెన్‌సన్ (మహిళల సింగిల్స్) సెమీస్ దశకు చేరుకున్నారు.
జూనియర్ టోర్నమెంట్‌లలో క్రీడాకారులకు వారి జాతీయ టెన్నిస్ సంఘాల సిఫార్సులు, వారి అంతర్జాతీయ టెన్నిస్ సమాఖ్య (ఇంటర్నేషనల్ టెన్నిస్ ఫెడరేషన్) ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్ మరియు సింగిల్స్ పోటీల్లో అయితే వారి అర్హత పోటీల ప్రదర్శన ఆధారంగా ప్రవేశం కల్పిస్తారు. నాలుగు ఆహూతుల క్రీడాంశాల్లో క్రీడాకారుల ప్రవేశాలను నిర్వహణ కమిటీ నిర్ణయిస్తుంది.
కమిటీ అగ్రశ్రేణి క్రీడాకారులు మరియు జంటలకు వారి ర్యాంకుల ఆధారంగా సీడ్‌లను అందిస్తుంది. అయితే, గత గ్రాస్ కోర్టు పోటీల్లో ప్రదర్శన ఆధారంగా క్రీడాకారుడి సీడింగ్‌ను కమిటీ మార్చదు. ప్రవేశం పొందే ఎక్కువ మంది క్రీడాకారులు సీడ్ లేకుండానే ఆడతారు. కేవలం ఇద్దరు సీడ్ పొందని క్రీడాకారులు మాత్రమే పురుషుల సింగిల్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నారు: 1985లో బోరిస్ బెకెర్ మరియు 2001లో గోరాన్ ఇవానీసెవిచ్ సీడింగ్ లేకుండా టోర్నీ టైటిళ్లు గెలుచుకున్నారు. (1985లో కేవలం 16 మంది ఆటగాళ్లు మాత్రమే సీడింగ్ పొందారు, ఆ సమయంలో బెకెర్ 20వ ర్యాంకులో ఉన్నాడు; వైల్డ్ కార్డుతో టోర్నీలోకి అడుగుపెట్టిన ఇవానీసెవిచ్ టైటిల్ గెలిచినప్పుడు 125వ ర్యాంకులో ఉన్నాడు.) సీడింగ్ లేని మహిళా క్రీడాకారులెవరూ ఇప్పటివరకు మహిళల సింగిల్స్ టైటిల్‌ను గెలుచుకోలేదు; అతితక్కువ సీడ్ పొంది ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన క్రీడాకారిణి వీనస్ విలియమ్స్, 2007లో టైటిల్ సొంతం చేసుకున్న 23వ సీడ్ పొందిన వీనస్ విలియమ్స్, 2005లో 14వ సీడ్‌గా టైటిల్ గెలుచుకొని తానే సృష్టించిన రికార్డును సవరించింది. సీడ్ లేని (అన్‌సీడెడ్) జంటలు అనేకసార్లు డబుల్స్ టైటిళ్లు గెలుచుకున్నాయి; 2005లో పురుషుల డబుల్స్ విభాగంలో అన్‌సీడెడ్ మరియు అర్హత పోటీల ద్వారా టోర్నీలోకి అడుగుపెట్టిన క్రీడాకారులు (టోర్నీ చరిత్రలో ఇదే తొలిసారి) టైటిల్ గెలిచారు.
గ్రౌండ్‌లు (మైదానాలు)

వింబుల్డన్ మ్యాచ్‌ల కోసం 19 కోర్టులను ఉపయోగిస్తారు, ఇవన్నీ పూర్తిగా రీ గడ్డితో తయారు చేస్తారు.
ప్రధాన మ్యాచ్‌లు జరిగే కోర్టులైన సెంటర్ కోర్టు మరియు నెం.1 కోర్టులను సాధారణంగా ఏడాదిలో రెండు వారాలపాటు మాత్రమే, అది కూడా ఛాంపియన్‌షిప్ మ్యాచ్‌ల కోసమే ఉపయోగిస్తారు, అయితే కొన్ని అసాధారణ పరిస్థితుల్లో ఈ కోర్టుల్లో మ్యాచ్‌లు మూడో వారానికి కూడా పొడిగించబడవచ్చు. మిగిలిన పదిహేడు కోర్టులను ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ అండ్ క్రోక్వెట్ క్లబ్ ఆతిథ్యం ఇచ్చే ఇతర పోటీల కోసం ఉపయోగిస్తుంటారు. అయితే ప్రధాన కోర్టులు 2012లో మూడు నెలల్లో రెండోసారి ఉపయోగించబడనున్నాయి, ఈ ఏడాది 2012 ఒలింపిక్ క్రీడలలో టెన్నిస్ పోటీలకు వింబుల్డన్ ఆతిథ్యం ఇస్తుంది డేవిస్ కప్‌లో GB జట్ల స్వదేశంలో ఆడే మ్యాచ్‌ల కోసం కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రధాన కోర్టుల్లో ఒకదానిని ఉపయోగించడం జరిగింది.
గ్రాస్ కోర్టులపై జరిగే ఏకైక గ్రాండ్ స్లామ్ టోర్నమెంట్ వింబుల్డన్ కావడం గమనార్హం. ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ మినహా, ఒకే సమయంలో, అన్ని గ్రాండ్ స్లామ్ కార్యక్రమాలు గడ్డి మైదానాల్లోనే జరిగే టోర్నీ కూడా ఇదే. US ఓపెన్ 1975లో గడ్డి కోర్టులను ఉపయోగించడం నిలిపివేసి, తమ మైదానాల్లో కృత్రిమ మట్టి ఉపరితలాన్ని ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది, తరువాత 1978లో నేషనల్ టెన్నిస్ సెంటర్‌కు మారినప్పుడు ఒక కఠినమైన ఉపరితలాన్ని (డెకోటర్ఫ్) ను ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టింది. ఒక రకమైన గట్టి ఉపరితలం రీబౌండ్ ఏస్‌ను స్వీకరించి 1988లో గడ్డి కోర్టుల ఉపయోగాన్ని ఆస్ట్రేలియా ఓపెన్ కూడా నిలిపివేసింది, 2008లో ఆస్ట్రేలియా ఓపెన్ కోర్టులు ప్లెక్సికుషన్ అని పిలిచే మరో రకమైన గట్టి ఉపరితలానికి మార్చబడ్డాయి.
ప్రధాన కోర్టు అయిన సెంటర్ కోర్టు 1922లో ప్రారంభించబడింది, ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ అండ్ క్రోక్వెట్ క్లబ్, వోర్పుల్ రోడ్డు నుంచి చర్చ్ రోడ్డుకు మారినప్పుడు దీనిని ప్రారంభించారు. పెద్దదిగా ఉండే చర్చి రోడ్డు వేదిక కాలానుగుణంగా పెరిగే అవసరాలను తీర్చేందుకు అవసరమైంది.
వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్ జరిగే సమయంలో వర్షం కురిసే అవకాశం ఉండటంతో, 2009 ఛాంపియన్‌షిప్‌కు ముందు ఒక ముడుచుకొని పైకప్పును ప్రధాన స్టేడియానికి ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. ఈ ముడుచుకొనే పైకప్పుకు పది నిమిషాల్లో ఏర్పాటు చేయడం/తొలగించడం సాధ్యపడేలా రూపకల్పన చేశారు, ప్రధానంగా వర్షం కారణంగా ఆటకు ఇబ్బంది కలగకుండా చూసేందుకు (మరియు తీవ్రమైన వేడి ఉన్నప్పుడు అవసరమైతే) దీనిని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.[14] పైకప్పును ఏర్పాటు చేస్తున్నప్పుడు లేదా తొలగిస్తున్నప్పుడు మాత్రం ఆటను తాత్కాలికంగా నిలిపివేస్తారు. సోమవారం, 2009 జూన్ 29న అమేలీ మౌరెస్మో మరియు దినారా సఫీనా మధ్య జరిగిన వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్ మ్యాచ్ సందర్భంగా మొట్టమొదటిసారి ఈ పైకప్పును ఉపయోగించడం జరిగింది. ఈ కోర్టుకు 15,000 మంది ప్రేక్షకులు హాజరయ్యే సామర్థ్యం ఉంది. దీనికి దక్షిణ చివరన రాయల్ బాక్స్ ఉంది, ఇక్కడి నుంచి రాజ కుటుంబానికి చెందిన సభ్యులు మరియు ఇతర గౌరవ అతిథులు మ్యాచ్‌లను వీక్షిస్తారు. సెంటర్ కోర్టు సాధారణంగా ప్రధాన పోటీల ఫైనల్ మరియు సెమీ ఫైనల్ మ్యాచ్‌లకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, అంతేకాకుండా టాప్-సీడ్ క్రీడాకారులు మరియు స్థానిక ప్రముఖ క్రీడాకారులు ఆడే మ్యాచ్‌లను కూడా ఈ సెంటర్ కోర్టులో నిర్వహిస్తారు.

దీని తరువాత రెండో ముఖ్యమైన కోర్టు నెం.1 కోర్టు. ఈ కోర్టును 1997లో నిర్మించారు, పాత నెం.1 కోర్టు స్థానంలో దీనిని నిర్మించడం జరిగింది, ఇది సెంటర్ కోర్టు పక్కనే ఉంటుంది. పాత నెం.1 కోర్టును ప్రేక్షకులు హాజరయ్యే సామర్థ్యం తక్కువ ఉన్న కారణంగా పడగొట్టారు. ఈ కోర్టులో ఒక విలక్షణ, అంతరంగ వాతావరణం ఉంటుందనే భావన ఉంది, అనేక మంది ఆటగాళ్లకు ఇది ఇష్టమైన కోర్టుగా గుర్తించబడుతుంది. కొత్త నెం.1 కోర్టుకు సుమారుగా 11,000 ప్రేక్షక సామర్థ్యం ఉంది.
2009 నుంచి, ఒక కొత్త నెం.2 కోర్టును కూడా వింబుల్డన్ టోర్నమెంట్‌లో ఉపయోగిస్తున్నారు, దీనికి 4,000 మంది ప్రేక్షక సామర్థ్యం ఉంది. ప్రణాళికా అనుమతి పొందేందుకు, ఆడే ఉపరితలం భూస్థాయికి సుమారుగా 3.5మీటర్ల దిగువన ఉంటుంది, తద్వారా ఏక-అంతస్తు నిర్మాణం కేవలం భూస్థాయికి 3.5మీ ఎత్తులో ఉంటుంది, అందువలన దృగ్గోచరత ప్రభావితం కాదు.[15] 2012 ఒలింపిక్ క్రీడలు సందర్భంగా జరిగే అధిక సామర్థ్య మ్యాచ్‌లను దృష్టిలో ఉంచుకొని 13వ కోర్టు ఉన్న ప్రస్తుత ప్రదేశంలో నిర్మాణ ప్రణాళికలను నిలిపివేశారు. పాత నెం.2 కోర్టుకు నెం.3 కోర్టుగా పేరు మార్చారు. పాత నెం.2 కోర్టును "గ్రేవ్‌యార్డ్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్"గా గుర్తిస్తున్నారు, ఎందుకంటే అనేక సంవత్సరాలుగా ప్రారంభ రౌండ్‌లలో ఈ కోర్టులో ఆడిన టాప్ సీడ్ ఆటగాళ్లు పరాజయం చవిచూస్తుండటంతో దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది, ఐలీ నాస్టాస్, జాన్ మెక్‌ఎన్రో, బోరిస్ బెకెర్, ఆండ్రీ ఆగస్సీ, పీట్ సంప్రాస్, మార్టినా హింగీస్, వీనస్ విలియమ్స్ మరియు సెరీనా విలియమ్స్ వంటి అగ్రశ్రేణి క్రీడాకారులు ఈ కోర్టులో పరాజయాలు చవిచూడటం గమనార్హం.[16] ఈ కోర్టుకు 2,192 + 770 (నిలబడే చోటు) సామర్థ్యం ఉంది. 2011లో కొత్త నెం.3 కోర్టు మరియు కొత్త నెం.4లను ఇప్పుడు పాత నెం.2 మరియు 3 కోర్టులు ఉన్న స్థానంలో ఆవిష్కరించనున్నారు.[17]

మైదానాల ఉత్తర చివరన ఒక పెద్ద టెలివిజన్ తెర ఉంటుంది, దీనిపై ముఖ్యమైన మ్యాచ్‌లను ప్రసారం చేస్తుంటారు. అభిమానులు అధికారికంగా ఆవోరంగీ టెర్రస్ అని పిలిచే గడ్డి ప్రదేశం నుంచి మ్యాచ్‌లను చూడవచ్చు. వింబుల్డన్ టోర్నమెంట్‌లో బ్రిటీష్ ఆటగాళ్లు రాణిస్తున్నప్పుడు కొండపై నుంచి అభిమానులు వారి మ్యాచ్‌లను చూసేవారు, దీని ఫలితంగా కొండకు మీడియా కాలానుగుణంగా ఆటగాళ్ల పేరు పెట్టింది: గ్రెగ్ రుసెడ్‌స్కీ అభిమానుల పేరుమీదగా "రుసెడ్‌స్కీ రిడ్జ్" అని మరియు టిమ్ హెన్మెన్ పేరు మీదగా హెన్మెన్ హిల్ అని ఈ కొండకు పేర్లు పెట్టారు. ప్రస్తుతం ఈ ఇద్దరు ఆటగాళ్లు టెన్నిస్ నుంచి వైదొలగడం మరియు ఆండీ ముర్రే ప్రస్తుతం బ్రిటీష్ నెంబర్ 1 టెన్నిస్ ఆటగాడిగా ఉండటంతో, ఈ కొండను ఇప్పుడు కొన్నిసార్లు "ముర్రే మౌండ్" లేదా "ముర్రేఫీల్డ్"గా సూచిస్తున్నారు, అతని స్కాట్లాండ్ వారసత్వం మరియు ఇదే పేరుకు సంబంధించిన స్కాట్లాండ్ మైదానాన్ని పై పేర్లు సూచిస్తున్నాయి.
సంప్రదాయాలు

బాల్ బాయ్స్ మరియు బాల్ గర్ల్స్
ఛాంపియన్‌షిప్ క్రీడల్లో, బాల్ బాయ్స్ మరియు గర్ల్స్ (బంతులు అందించే బాలురు మరియు బాలికలు)ను BBGలుగా సూచిస్తారు, టోర్నమెంట్ సవ్యంగా సాగడంలో వీరు ఒక కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు, "ఒక మంచి BBGని అసలు చూడలేమనే" నానుడి ఉండటం గమనార్హం. వీరు నేపథ్యంలో కలిసిపోయి, తమ విధులను నిర్వహిస్తుంటారు.[18]
1947 నుంచి బంతి అందించే బాలురను గోల్డింగ్స్ సరఫరా చేస్తుంది, [19] ఈ ఒక్క బెర్నార్డోస్ పాఠశాల విద్యార్థులనే దీనికి ఉపయోగించుకుంటున్నారు. దీనికి ముందు, 1920వ దశకం నుంచి, బంతులు అందించే బాలురను షాఫ్ట్‌బరీ చిల్డ్రన్స్ హోమ్ అందించింది.
1969 నుంచి, BBGలను స్థానిక పాఠశాలలు సరఫరా చేస్తున్నాయి. 2008 వరకు వీరిని లండన్ బారోగ్‌లైన మెర్టోన్, సుట్టోన్, కింగ్‌స్టన్ మరియు వాండ్స్‌వర్త్, సుర్రే ప్రాంతాలకు చెందిన పాఠశాలలు సరఫరా చేశాయి.[20] సాంప్రదాయికంగా, సౌత్‌ఫీల్డ్స్, సదర్లాండ్ గ్రోవ్‌లోని వాండ్స్‌వర్త్ బాయ్స్ గ్రామర్ స్కూల్ మరియు వాండ్స్‌వర్త్‌లోని వెస్ట్ హిల్‌లో ఉన్న మేఫీల్డ్ గర్ల్స్ స్కూల్ రెండు పాఠశాలలకు BBGలను ఎంచుకోవడంలో ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు, ప్రస్తుతం ఈ రెండు పాఠశాలలు లేవు. ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్‌కు ఇవి చాలా సమీపంలో ఉండటం వలన ఈ రెండు పాఠశాలల నుంచి BBGలను ఎంచుకునేవారు. BBGలకు సగటు వయస్సు 15 ఉండాలి, తొమ్మిది మరియు పదో తరగతి చదువుతున్న విద్యార్థులను దీని కోసం ఎంచుకుంటారు. BBGలు ఒక ఛాంపియన్‌షిప్‌కు సేవలు అందిస్తారు, తిరిగి ఎంపికయితే రెండు టోర్నమెంట్‌లకు కూడా సేవలు అందించే అవకాశం ఉంటుంది.
2005 నుంచి, BBGలు ఆరుగురు సిబ్బంది బృందంగా పనిచేస్తారు, నెట్ వద్ద ఇద్దరు, మూలల వద్ద నలుగురు ఉంటారు, మ్యాచ్ జరిగే రోజు వీరు కోర్టులో ప్రతి గంటకు మారుతుంటారు, తరువాత ఒక గంట విశ్రాంతి (కోర్టు ఆధారంగా రెండు గంటలు) తీసుకుంటారు.[21] అన్ని కోర్టుల్లో ఇదే ప్రమాణాలను పాటించేందుకు వీలుగా, సిబ్బందికి ముందుగానే వారు ఏ కోర్టులో ఈ రోజు పనిచేయాలో తెలియజేస్తారు. కోర్టుల సంఖ్య, మరియు జరిగే మ్యాచ్‌ల సంఖ్య పెరగడంతో, 2008 నుంచి ఛాంపియన్‌షిప్ నిర్వహణకు అవసరమైన BBGల సంఖ్య 250కి పెరిగింది. BBG సేవలకు డబ్బు చెల్లిస్తారు, బంతులు అందించే ప్రతి బాలుడికి లేదా
బాలికకు 13 రోజుల తరువాత మొత్తం £120-£160 డబ్బు చెల్లిస్తారు. దీనితోపాటు ఇటువంటి అవకాశం పొందడం గౌరవంగా భావిస్తారు, పాఠశాల నుంచి వెళ్లే సమయంలో వ్యక్తిగత వివరణా పత్రంలో క్రమశిక్షణకు సంబంధించి ఇది ఒక అదనపు ఆకర్షణగా ఉంటుంది. బాలురు మరియు బాలికలు 50:50 నిష్పత్తిలో BBGలుగా ఉంటారు, 1977 నుంచి ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం బాలికలను ఉపయోగిస్తున్నారు, వీరు 1985 నుంచి సెంటర్ కోర్టులో కనిపిస్తున్నారు.[22]
భవిష్యత్ BBGలను మొదట వాటి పాఠశాల ప్రధాన ఉపాధ్యాయులు ఎంపిక చేస్తారు, ఆపై వారిని తుది ఎంపికకు అందుబాటులో ఉంచుతారు. BBGలుగా ఎంపిక అయ్యేందుకు టెన్నిస్ నియమాలపై పెట్టే రాత పరీక్షలో అభ్యర్థులు తప్పనిసరిగా ఉత్తీర్ణులు కావాలి, శరీర దృఢత్వ, చలనశీలత మరియు ఇతర పొందిక పరీక్షల్లో కూడా వీరు ఉత్తీర్ణత సాధించాలి. వీటిలో విజయవంతమైన అభ్యర్థులు తరువాత శిక్షణ దశకు చేరుకుంటారు, ఇది ఫిబ్రవరిలో ప్రారంభమవుతుంది, దీనిలో నిరంతర నిర్ధారణ ద్వారా తుది BBGలను ఎంపిక చేస్తారు. 2008నాటికి, ఈ శిక్షణ కోసం ఎంపిక చేసే అభ్యర్థుల సంఖ్య 600 ఉంటుంది. శిక్షణలో భాగంగా అభ్యర్థులకు ప్రతివారం శారీరక, నిర్వహణసంబంధ మరియు సైద్ధాంతిక నిర్దేశాలు చేస్తారు, BBGల్లో చురుకుదనం, అప్రమత్తత, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, పరిస్థితులను వేగంగా స్వీకరించే తత్వాన్ని పెంపొందించేందుకు దీని ద్వారా కృషి చేస్తారు. 2007 నుంచి, ప్రారంభ శిక్షణను సుట్టోన్ జూనియన్ టెన్నిస్ సెంటర్‌లో జరుగుతుంది, ఈస్టర్ తరువాత శిక్షణా కార్యక్రమాలను ప్రధాన కోర్టులకు తరలిస్తారు.
రంగులు మరియు యూనిఫామ్‌లు
ముదురు పచ్చరంగు మరియు ఊదా రంగు (కొన్నిసార్లు లేత ఊదారంగుగా సూచించబడుతుంది) లు సాంప్రదాయిక వింబుల్డన్ వర్ణాలుగా ఉన్నాయి. ఇదిలా ఉంటే, టోర్నమెంట్‌లో టెన్నిస్ ఆటగాళ్లందరూ పూర్తిగా తెల్లని దుస్తులు లేదా కనీసం తెల్లని దుస్తులు ధరించాల్సి ఉంటుంది, వింబుల్డన్‌లో సుదీర్ఘకాలంగా ఈ సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తున్నారు. కొంతవరకు రంగు విలక్షణలతో తెలుపు వస్త్రాలు ధరించడం కూడా ఆమోదయోగ్యంగా ఉంది. 2005 ఛాంపియన్‌షిప్‌ల వరకు పచ్చని దుస్తులను ఛైర్ అంపైర్, లైన్స్‌మెన్, బాల్ బాయ్స్ మరియు బాల్ గర్ల్స్ ధరించేవారు; అయితే, 2006 ఛాంపియన్‌షిప్‌లతో ప్రారంభించి, అధికారులు, బాల్ బాయ్స్ మరియు బాల్ గర్ల్స్ కొత్తగా అమెరికన్ డిజైనర్ రాల్ఫ్ లౌరెన్ రూపొందించిన నీలి రంగు మరియు క్రీము రంగు దుస్తులను ధరిస్తున్నారు. తద్వారా వింబుల్డన్ దుస్తుల రూపకల్పనకు మొట్టమొదటిసారి ఒక విదేశీ కంపెనీ పనిచేయడం జరిగింది. పోలో రాల్ఫ్ లౌరెన్‌తో వింబుల్డన్ ఒప్పందం 2015 వరకు అమల్లో ఉంటుంది.
ఆటగాళ్లను సూచించేందుకు
2009 ముందు వరకు మహిళా క్రీడాకారులను స్కోరుబోర్డులపై "మిస్" లేదా "మిసెస్"గా సూచించేవారు. ఒకరినొకరు గౌరవించుకోవడానికి పాటించే నియమావళి ప్రకారం, వివాహమైన మహిళా క్రీడాకారులను వారి భర్త పేర్లతో కూడా సూచించేవారు: ఉదాహరణకు క్రిస్ ఎవెర్ట్-లాయిడ్ అనే క్రీడాకారిణి పేరును ఆమె జాన్ లాయిడ్‌ను వివాహం చేసుకోవడం వలన స్కోరు బోర్డులపై "మిసెస్.జే.ఎం.లాయిడ్"గా సూచించేవారు, అందువలన "మిసెస్.ఎక్స్" అనే పేరు "X భార్య"ను సూచిస్తుంది. ఈ సంప్రదాయం కొంతకాలం కొనసాగింది.[23] 2009 టోర్నమెంట్ సందర్భంగా మొట్టమొదటిసారి, క్రీడాకారులను స్కోర్‌బోర్డుపై వారి మొదటి మరియు చివరి పేర్లతో సూచించడం మొదలుపెట్టారు.[24] ఉదాహరణకు, "ఆండీ ముర్రే"ను "ఏ. ముర్రే"గా సూచించరు".[25]
స్కోరుబోర్డులపై అంతర్జాతీయ క్రీడాకారులైన పురుషులకు "మిస్టర్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించరు, అయితే ఔత్సాహిక క్రీడాకారులకు మాత్రమే ఈ ఉపపదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు, అయితే ఛైర్ అంపైర్‌లు క్రీడాకారులను పిలిచేందుకు మిస్టర్‌ను ఉపయోగిస్తారు. ఛైర్ అంపైర్ క్రీడాకారుడిని పిలిచేందుకు "మిస్టర్ <ఇంటి పేరు>" ఉపయోగిస్తారు. అయితే, మహిళల మ్యాచ్‌లలో స్కోరను ప్రకటించే సమయంలో అంపైర్‌లు మిస్ <ఇంటిపేరు>ను ఉపయోగిస్తారు.
ఒక మ్యాచ్‌లో ఒకే ఇంటిపేరు ఉన్న ఇద్దరు క్రీడాకారులు తలపడుతున్న సమయంలో (ఉదాహరణకు వీనస్ మరియు సెరెనా విలియమ్స్, బాబ్ మరియు మైక్ బ్రయాన్) ఛైర్ అంపైర్ ప్రకటనల సమయంలో వారి మొదటి పేరు మరియు ఇంటి పేరును రెండింటిని ఉపయోగిస్తారు (ఉదా. ""గేమ్, మిస్ సెరెనా విలియమ్స్", "అడ్వాటేంజ్, మైక్ బ్రయాన్" అని సూచిస్తారు).
రాజ కుటుంబం
గతంలో, క్రీడాకారులు సెంటర్ కోర్టులోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు లేదా విడిచివెళ్లే సమయంలో రాయల్ బాక్స్‌లో కూర్చున్న రాజ కుటుంబ సభ్యులకు గౌరవ వందనం చేసేవారు. అయితే 2003లో, ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ అధ్యక్షుడు, రాజ వంశీయుడు డ్యూక్ ఆఫ్ కెంట్ ఈ సంప్రదాయాన్ని నిలిపివేయాలని నిర్ణయించారు. ప్రస్తుతం క్రీడాకారులు ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ లేదా మహారాణి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే గౌరవ వందనం చేయాల్సి ఉంటుంది, [26] 2010 ఛాంపియన్‌షిప్స్ సందర్భంగా జూన్ 24న వింబుల్డన్‌కు మహారాణి వచ్చినప్పుడు ఈ సంప్రదాయం పాటించారు.[27][28]
రేడియో వింబుల్డన్

1992 నుంచి రేడియో వింబుల్డన్ అనే ఒక ఆన్-సైట్ రేడియో స్టేషన్ క్రీడా వ్యాఖ్యానాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది, ఛాంపియన్‌షిప్ జరిగినన్ని రోజులపాటు ఉదయం 8 గంటల నుంచి రాత్రి 10 గంటల వరకు ఇది ప్రసారాలు నిర్వహిస్తుంది, సెంటర్ కోర్టు భవనంలో దీనికి ఒక స్టూడియో ఉంది. టోర్నమెంట్ ప్రారంభానికి ముందు ఇది శుక్రవారం రోజు జరిగే డ్రాను కూడా ప్రసారం చేస్తుంది. రేడియో వింబుల్డన్ ప్రసారాలను 87.7 FMపై ఐదు మైళ్ల వ్యాసార్థంలో వినవచ్చు, ఆన్‌లైన్‌లో కూడా ఇది అందుబాటులో ఉంది. ఇది ఒక నియంత్రిత సేవా అనుమతి కింద నిర్వహించబడుతుంది, UKలో అత్యంత అధునాతన RSL ప్రసారాలు అందించే ఎఫ్ఎం ఇదే కావడం నిర్వివాదాంశం. ఈ ప్రసారాలకు శ్యామ్ లాయిడ్ మరియు అలీ బార్టన్ వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. వారు నాలుగు గంటలకు ఒకసారి మారే షిఫ్ట్‌లలో పనిచేస్తున్నారు. ఈ స్టేషన్‌కు గిగీ సాల్మన్, నిక్ లెస్టోర్, రూపెర్ట్ బెల్, నిజెల్ బిడ్మీడ్, గై స్విన్‌డెల్స్, లూసీ అహల్, నాడిన్ టవల్ మరియు హెలెన్ వైటేకర్ విలేకరులు మరియు వ్యాఖ్యాతలుగా ఉన్నారు. కోర్టు 3, మరియు 4 స్కోర్‌బోర్డులు ఉన్న ఒక ఎత్తైన భవనంలోని "క్రౌస్ నెస్ట్" నుంచి వారు తరచుగా నివేదిస్తుంటారు, ఇక్కడ నుంచి అనేక బయటి కోర్టులు కూడా కనిపిస్తాయి. స్యూ మాఫిన్‌తోపాటు రోజూ ప్రత్యేక అతిథులు వస్తుంటారు. ఇటీవల సంవత్సరాల్లో రేడియో వింబుల్డన్ ఒక ద్వితీయ తక్కవ-సామర్థ్య FM పౌనఃపున్యాన్ని (మైదానాల వరకు మాత్రమే పనిచేసే) 96.3 FMను కొనుగోలు చేసింది, సెంటర్ కోర్టు వ్యాఖ్యానానికి ఎటువంటి అవాంతరం కలగకుండా చూసేందుకు దీనిని కొనుగోలు చేశారు, 2006 నుంచి నెం.1 కోర్టు నుంచి మూడో కవరేజ్ 97.8 FM కూడా పనిచేస్తుంది. గంటకు ఒకరసారి వార్తా విశేషాలు మరియు ప్రయాణ విషయాలు (RDSను ఉపయోగించి) ప్రసారం అవుతుంటాయి.
టెలివిజన్ ప్రసారం
70 సంవత్సరాలుగా, BBC UKలో ఈ టోర్నమెంట్‌ను ప్రసారం చేస్తుంది, 1937లో ఈ ఛానల్ టోర్నీ ప్రసారాలు ప్రారంభించింది. రెండు ప్రధాన స్థానిక ఛానల్‌లు BBC వన్ మరియు BBC టు మ్యాచ్‌లను విభజించి ప్రసారం చేస్తున్నాయి. వింబుల్డన్ ప్రసార హక్కులను 2014 వరకు BBC పొందింది, తన వ్యాపార-ఉచిత ఫీడ్‌ను ప్రపంచవ్యాప్త ఛానల్‌లకు పంపిణీ చేస్తుంది. బ్రిటీష్ శాటిలైట్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ రోజుల్లో, దాని క్రీడా ఛానల్ వీక్షకుల కోసం అదనపు కవరేజ్‌ను అందించింది. ప్రముఖ బ్రిటీష్ వ్యాఖ్యాతల్లో ఒకరైన డాన్ మాస్కెల్ 1991 వరకు సేవలు అందించారు, ఆయన BBC యొక్క "వాయిస్ ఆఫ్ టెన్నిస్"గా గుర్తింపు పొందారు. UK టెలివిజన్‌పై ఇతర సాధారణ వ్యాఖ్యాతల్లో మాజీ క్రీడాకారులు గ్రెగ్ రుసెడ్‌స్కీ, ఆండ్ర్యూ కాజిల్, టిమ్ హెన్మెన్ మరియు అన్నాబెల్ క్రాఫ్ట్; అతిథి వృద్ధ క్రీడాకారులు బోరిస్ బెకెర్, జాన్ మెక్‌ఎన్రో, జిమ్మీ కానర్స్ మరియు ట్రేసీ ఆస్టిన్ తదితరులు ఉన్నారు. కవరేజ్‌కు స్యూ బార్కెర్ మరియు హైలైట్స్‌లకు జాన్ ఇన్వెర్డాల్ వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. గతంలో డెస్ లైనమ్, డేవిడ్ వైన్ మరియు హారీ కార్పెంటర్‌లు BBC సమర్పుకులుగా వ్యవహరించారు.
ప్రభుత్వ ఆదేశం పరిధిలో వింబుల్డన్ ఫైనల్ మ్యాచ్‌లను ప్రాంతీయ టెలివిజన్‌లలో (BBC, ITV, ఛానల్ 4, ఛానల్ 5) పూర్తిగా ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేస్తున్నారు. టోర్నమెంట్ యొక్క మిగిలిన హైలైట్‌లను ప్రాంతీయ ఛానళ్లు ప్రసారం చేస్తున్నాయి: ప్రత్యక్ష ప్రసారాలు మాత్రం (ఫైనల్స్ మినహా) శాటిలైట్ లేదా కేబుల్ TVలో ప్రసారమవతాయి.[29]
అమెరికాలో NBC యొక్క బ్రేక్‌ఫాస్ట్ ఎట్ వింబుల్డన్ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలను వారాంతాల్లో ప్రసారం చేస్తున్నారు, ప్రత్యక్ష ప్రసారం వేకువజామున ప్రారంభమవుతుంది (US కాలం UK కంటే ఐదు గంటలు వెనుక ఉంటుంది కాబట్టి), ఉదయం ప్రారంభమై మధ్యాహ్నం వరకు ఈ కార్యక్రమాలు కొనసాగుతాయి, మ్యాచ్‌ల వ్యాఖ్యానం మరియు బుడ్ కొల్లిన్స్ నుంచి ఇంటర్వ్యూలు ఈ ప్రసారాల్లో భాగంగా ఉంటాయి, USAలో టెన్నిస్ చతురత మరియు వివాదాస్పద పైజామాల ద్వారా బుడ్ కొల్లిన్స్ టెన్నిస్ అభిమానులకు సుపరిచయుడు. కొల్లిన్స్‌ను NBC 2007లో విధుల నుంచి తొలగించింది, అయితే ఆయనను ESPN వెంటనే ఉద్యోగంలోకి తీసుకుంది, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఇది వింబుల్డన్‌ను కేబుల్ ద్వారా ప్రసారం చేస్తుంది. NBC యొక్క ప్రాథమిక వింబుల్డన్ టోర్నమెంట్ అనేక సంవత్సరాలపాటు డిక్ ఎన్‌బెర్గ్ వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించాడు. 1975 నుంచి 1999 వరకు ప్రీమియం ఛానల్ HBO వింబుల్డన్ యొక్క వారాంతపు రోజులు మినహా మిగిలిన రోజుల కవరేజ్‌ను అందించింది. జిమ్ లాంప్లే, బిల్లీ జీన్ కింగ్, మార్టినా నవ్రాతిలోవా, జాన్ లాయిడ్ మరియు బారీ మాక్‌కే మరియు ఇతరులు దీనికి వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరించారు.[30]
అనుకోకుండా, వింబుల్డన్ 1967 జూలై 1నాటి టెలివిజన్ చరిత్రలో ఒక భాగంగా ఉంది. UKలో ఈ రోజు మొట్టమొదటిసారి అధికారికంగా కలర్‌లో (వర్ణచిత్ర) ప్రసారాలు ప్రారంభమయ్యాయి. వింబుల్డన్ యొక్క నాలుగు గంటల ప్రత్యక్ష ప్రసారాన్ని BBC2లో ప్రసారం చేశారు (తరువాత ఇది UKలో ఏకైక కలర్ ఛానల్‌గా గుర్తింపు పొందింది), అయితే ఈ చారిత్రక మ్యాచ్ యొక్క వీడియో ఇప్పుడు అందుబాటులో లేదు, ఆ ఏడాది పురుషుల ఫైనల్ మ్యాచ్ వీడియో మాత్రం BBC సంగ్రహాలయంలో ఉంది, కలర్‌లో ప్రసారం చేసిన మొట్టమొదటి పురుషుల ఫైనల్ మ్యాచ్ కావడంతో దీనిని భద్రపరిచారు.
2007 నుంచి, భారీ అంచనాలు ఉన్న వింబుల్డన్ మ్యాచ్‌లను హై డెఫినిషన్‌లో ప్రసారం చేస్తున్నారు, BBC యొక్క ఫ్రీ-టు-ఎయిర్ ఛానల్ BBC HD ఈ మ్యాచ్‌లను ప్రసారం చేస్తుంది, సెంటర్ కోర్టు మరియు కోర్టు నెం.1లో జరిగిన టోర్నీ మ్యాచ్‌ల నిరంతర ప్రత్యక్ష ప్రసారాలను ఇది అందిస్తుంది, అదే విదంగా సాయంత్రం టుడే ఎట్ వింబుల్డన్ అనే కార్యక్రమంలో హైలైట్‌లను ప్రసారం చేస్తుంది.
ఐర్లాండ్‌లో 1980వ మరియు 1990వ దశకాల్లో RTE ఈ టోర్నీని ప్రసారం చేసింది, వారి రెండో ఛానల్ RTE టులో టోర్నీ మ్యాచ్‌లను ప్రసారం చేసేవారు, సాయంత్రంపూట వారు మ్యాచ్‌లలో హైలైట్‌లను కూడా అందించేవారు. 1998లో RTE ఈ టోర్నీ ప్రసారం నుంచి తప్పుకుంది, ఎక్కువ మంది ప్రేక్షకులు BBCని చూస్తుండటంతో, తమ ప్రసారాలకు వీక్షణ గణాంకాలు తగ్గిపోవడంతో RTE ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది.[31] 2005 నుంచి TG4 అనే ఐర్లాండ్ యొక్క ఐరిష్ భాషా బ్రాడ్‌కాస్టర్ ఈ టోర్నమెంట్ ప్రసారాలను అందిస్తుంది. ఇది ప్రత్యక్ష ప్రసారాన్ని ఐరిష్ భాషలో చేస్తుండగా, రాత్రిపూట ఆంగ్లంలో హైలైట్‌లను ప్రసారం చేస్తుంది.[32]
BBC యొక్క వింబుల్డన్ ఆరంభ నేపథ్య సంగీతాన్ని కెయిత్ మాన్స్‌ఫీల్డ్ స్వరపరిచారు, దీనిని "లైట్ అండ్ ట్యూన్‌ఫుల్" అని పిలుస్తున్నారు. "ఎ స్పోర్టింగ్ అకేషన్" అనే భాగాన్ని సాంప్రదాయిక ముగింపు నేపథ్యంగా ఉపయోగిస్తున్నారు, ప్రస్తుతం కవరేజ్‌ను ఒక జనరంజక పాటతో లేదా సంగీతం లేకుండా ముగిస్తున్నారు.
టిక్కెట్‌లు
సెంటర్ మరియు ఇతర కోర్టు టిక్కెట్‌లలో ఎక్కువ భాగాన్ని సాధారణ ప్రజలకు విక్రయిస్తున్నారు, ఈ టిక్కెట్‌లను ఒక పబ్లిక్ బ్యాలట్ ద్వారా అందుబాటులో ఉంచుతున్నారు, ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ ఏడాది ప్రారంభంలో దీనిని ప్రారంభిస్తుంది. టిక్కెట్‌ల కోసం ఒక బ్యాలట్‌ను నిర్వహించడం 1924 నుంచి జరుగుతుంది.
బ్యాలట్ ఎప్పుడూ గణనీయమైన స్థాయిలో అధిక స్పందన పొందుతుంది. విజవంతమైన దరఖాస్తుదారులను కంప్యూటర్ ద్వారా యాదృచ్ఛికంగా ఎంపిక చేస్తారు.[33]
ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ తన యొక్క అనుబంధ సంస్థ ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ గ్రౌండ్ పీఎల్‌సీ ద్వారా టెన్నిస్ అభిమానులకు ప్రతి ఐదేళ్లకు ఒకసారి డెబంచర్‌లు (రుణపత్రాలు) జారీ చేస్తుంది, వీటి ద్వారా మూలధన వ్యయానికి నిధులు సేకరిస్తున్నారు. క్లబ్‌లో పెట్టుబడి పెట్టే అభిమానులు ఐదేళ్లపాటు జరిగే వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లకు ప్రతి రోజూ ఒక జత టిక్కెట్‌లు పొందుతారు.[34] కేవలం రుణపత్ర యజమానులు మాత్రమే తమ టిక్కెట్‌లను తృతీయ పక్ష వ్యక్తులకు విక్రయించేందుకు అనుమతి ఇచ్చారు, అయితే అనేక సంవత్సరాలుగా బ్లాకులో టిక్కెట్లు అమ్మేవారు డ్రా ద్వారా రుణపత్రాలు లేనివారికి విక్రయించే టిక్కెట్లను అక్రమంగా కొనుగోలు చేసి లాభానికి విక్రయిస్తున్నారు. ఇటీవల సంవత్సరాల్లో రుణపత్రాలకు గిరాకీ పెరిగింది, ఈ రుణపత్రాలు లండన్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్‌లో వ్యాపారం సాగించే స్థాయికి చేరుకున్నాయి.
టిక్కెట్లులేని అభిమానులు క్యూలో నిలబడి సెంటర్ కోర్టు, కోర్టు 1 మరియు కోర్టు 2లలో జరిగే మ్యాచ్‌లకు టిక్కెట్లు కొనుగోలు చేసే సౌకర్యం ఉన్న ఏకైక గ్రాండ్ స్లామ్‌గా వింబుల్డన్ గుర్తింపు పొందింది. 2008 నుంచి, ఒకే క్యూని ఏర్పాటు చేశారు, ప్రతి కోర్టులో దీని ద్వారా 500 టిక్కెట్లు విక్రయిస్తారు. క్యూలో నిలబడినప్పుడు అభిమానులకు ఒక సంఖ్యతో ఉన్న వోచర్లు ఇస్తారు, తరువాతి రోజు ఉదయం గ్రౌండువైపుకు క్యూ కదిలినప్పుడు, సిబ్బంది వచ్చి ప్రతి కోర్టుకు ప్రత్యేకించిన రంగుతో ఉండే చేతిబ్యాండ్‌లను ఇస్తారు. వోచర్‌ను తరువాత టిక్కెట్ కార్యాలయంలో తీసుకొని టిక్కెట్ ఇస్తారు.
ప్రదర్శన కోర్టుల్లోకి ప్రవేశించేందుకు, అభిమానులు సాధారణంగా వింబుల్డన్‌లో క్యూలో నిలబడాల్సి వస్తుంది, [35] ప్రపంచవ్యాప్తంగా అభిమానులందరూ ఇదే పని చేస్తారు, దీనిని వారు వింబుల్డన్ అనుభవంలో భాగంగా పరిగణిస్తారు. ముందురోజు రాత్రి క్యూలో నిలబడాలని భావించినవారికి ఒక టెంట్ మరియు నిద్రపోయే ఉపకరణ బ్యాగును తెచ్చుకోవాలని సూచిస్తారు. క్యూలో నిలబడటం సాధారణంగా వాతావరణంపై ఆధారపడివుంటుంది, అయితే రాత్రి 9 గంటలకు ముందు వారంలోని సాధారణ పనిదినాల్లో క్యూలో నిలబడినవారికి ఒక ప్రదర్శన కోర్టు టిక్కెట్ పొందవచ్చు. ప్రదర్శన కోర్టుల మ్యాచ్‌ల కోసం క్యూలో నిలబడటం క్వార్టర్ ఫైనల్ దశ తరువాత ముగుస్తుంది.
2010 ఏడో రోజు (సోమవారం 28 జూన్) ఛాంపియన్‌షిప్స్ రోజున, పది లక్షల సంఖ్య ఉన్న వింబుల్డన్ క్యూ కార్డును జారీ చేశారు[36], దీనిని దక్షిణాఫ్రికాకు చెందిన రోజ్ స్టాన్లీ పొందారు. 2003లో క్యూ కార్డులను పరిచయం చేసినప్పుడు వాటిపై సంఖ్యలు వేయడం ప్రారంభించారు, తద్వారా అభిమానులు వాస్తవ లైనులో వేచివుండాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయింది - ఈ నిర్ణయం వలన పౌరులు తమ క్యూ కార్డును పొందిన తరువాత, ఇంటికి వెళ్లిపోయే వీలు ఏర్పడింది.
ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ క్యూపై ఒక బలమైన నిర్ణయం తీసుకుంది. రాత్రిపూట అక్కడ క్యూలో నిలబడేవారికి టాయిలెట్ మరియు నీటి సౌకర్యాలు కల్పించాల్సి రావడంతో క్లబ్ అర్ధరాత్రి క్యూలో నిలబడటాన్ని ఆమోదించలేకపోయింది. క్యూలో నిలబడిన అభిమాని టిక్కెట్ పొందిన తరువాత, మైదానంలోకి తీసుకెళ్లకూడని అతని వస్తువులను భద్రపరుచుకునేందుకు క్లబ్ ఒక బ్యాగేజ్ నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తుంది, (దీనిలో టెంట్‌లతోపాటు ఇతర సాధనాలను ఉంచవచ్చు).
ట్రోఫీలు మరియు నగదు బహుమతి

పురుషుల సింగిల్స్ విజేతకు ఒక వెండి పూతతో 18.5 అంగుళాల (47 సెంమీ) ఎత్తు మరియు 7.5 అంగుళాల (19 సెంమీ) వ్యాసం ఉండే కప్‌ను అందిస్తారు. 1887 నుంచి ఈ ట్రోఫీని అందిస్తున్నారు, దీనిపై "ఆల్ ఇంగ్లండ్ లాన్ టెన్నిస్ క్లబ్ సింగిల్ హాండెడ్ ఛాంపియన్‌షిప్ ఆఫ్ ది వరల్డ్" అని రాసి ఉంటుంది. మహిళల సింగిల్స్ విజేతకు ఒక స్టెర్లింగ్ సిల్వర్ సాల్వెర్ (వెండి పళ్లెం) ను అందిస్తారు, దీనిని సాధారణంగా "వీనస్ రోజ్‌వాటర్ డిష్" లేదా "రోజ్‌వాటర్ డిష్"గా కూడా గుర్తిస్తారు. ఈ టైటిల్ 18.75 అంగుళాల (సుమారుగా 48 సెంమీ) వ్యాసం కలిగివుంటుంది, పురాణాల్లోని వ్యక్తుల చిత్రాలు దీనిపై అలంకరించబడివుంటాయి. పురుషుల డబుల్స్, మహిళల డబుల్స్ మరియు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ గెలిచిన జంటలకు వెండి కప్పులు అందిస్తారు. ఈ పోటీల్లో ద్వితీయ స్థానంలో నిలిచిన వారికి (రన్నరప్‌లకు) చిత్రించిన వెండి పళ్లాలు అందిస్తారు. ట్రోఫీలు సాధారణంగా ఆల్ ఇంగ్లండ్ క్లబ్ అధ్యక్షుడు, డ్యూక్ ఆఫ్ కెంట్ చేతుల మీదగా ప్రదానం చేయబడతాయి.
1968లో మొట్టమొదటిసారి టోర్నీ విజేతలకు నగదు బహుమతి ప్రదానం చేశారు, ఈ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో అంతర్జాతీయ క్రీడాకారులు పాల్గొనేందుకు అనుమతించిన మొదటి సంవత్సరం కూడా ఇదే కావడం గమనార్హం.[37]
2007కు ముందు, వింబుల్డన్ మరియు ఇతర ప్రధాన టెన్నిస్ టోర్నమెంట్‌లలో పురుషుల సింగిల్స్ విజేతలకు మహిళల సింగిల్స్ విజేతల కంటే ఎక్కువ నగదు బహుమతి అందించేవారు. 2007లో, వింబుల్డన్ ఈ విధానాన్ని మార్చింది, రెండు పోటీల విజేతలకు ఒకే నగదు బహుమతిని ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.[38] టోర్నమెంట్‌లో మహిళల కంటే పురుషులు మూడింట రెండు వంతుల సెట్‌లు అధికంగా ఆడుతున్నారని, మహిళా క్రీడాకారుల కంటే గంటకు వారి ఆదాయం చాలా తక్కువ ఉందని దీనిపై పెద్ద వివాదం చెలరేగింది. అయితే టెన్నిస్ ఆటగాళ్లకు గంటల ప్రకారం చెల్లింపులు ఉండవు, అదే విధంగా సుదీర్ఘంగా లేదా కొద్ది సమయంలో జరిగే గేమ్‌లు, సెట్‌లు లేదా మ్యాచ్‌ల ప్రకారం కూడా వారికి చెల్లింపులు జరగవు.[39][40][41]
2009లో మొత్తం £12,500,000 నగదు బహుమతిని సింగిల్స్ విజేతలకు అందించారు, పురుషుల విజేతకు మరియు మహిళల విజేతకు ఒక్కొక్కరికీ £850,000 నగదు బహుమతి ఇచ్చారు, 2008తో పోలిస్తే నగదు బహుమతి 13.3 శాతం పెరిగింది.[42]
2010 ఛాంపియన్‌షిప్‌ల కోసం మొత్తం నగదు బహుమతిని £13,725,000కు పెంచారు, సింగిల్స్ విజేతలకు ఒక్కొక్కరికీ £1,000,000 నగదు బహుమతి వస్తుంది[43]
ఛాంపియన్‌లు
ప్రధాన వ్యాసం: వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌ల జాబితా (మరియు ఏడాదివారీగా చాంపియన్‌షిప్‌లు)
పురుషుల సింగిల్స్[44]
మహిళల సింగిల్స్[45]
పురుషుల డబుల్స్
మహిళల డబుల్స్
మిక్స్‌డ్ డబుల్స్
సింగిల్స్ ఫైనల్ మ్యాచ్‌లు
ప్రస్తుత ఛాంపియన్‌లు

చెక్ క్రీడాకారుడు టోమాస్ బెర్డిచ్‌ను వరుస సెట్‌లలో ఓడించిన తరువాత పురుషుల ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన రఫెల్ నాథల్. ఇది నాథల్ యొక్క రెండో వింబుల్డన్ పురుషుల సింగిల్స్ టైటిల్ మరియు అతని క్రీడా జీవితంలో ఎనిమిదో గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిల్. ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ - వింబుల్డన్ రెండు టైటిళ్లను వరుసగా గెలుచుకోవడం నాథల్ క్రీడా జీవితంలో ఇది రెండోసారి, మొదటిసారి 2008లో ఈ టైటిళ్లను అతను సొంతం చేసుకున్నాడు.
రష్యా క్రీడాకారిణి వెరా జ్వోనరెవాను వరుస సెట్లలో ఓడించిన తరువాత మహిళల ఛాంపియన్‌గా అవతరించిన సెరెనా విలియమ్స్. ఇది సెరెనాకు నాలుగో వింబుల్డన్ మహిళల సింగిల్స్ టైటిల్, ఆమె జీవితంలో ఇది తొమ్మిదో వింబుల్డన్ టైటిల్ కావడం గమనార్హం.ఈ విజయంతో ఆమె 13వ గ్రాండ్ స్లామ్ విజయాన్ని సొంతం చేసుకుంది, మహిళల గ్రాండ్ స్లామ్ సింగిల్స్ ఛాంపియన్‌ల ఆల్-టైమ్ జాబితాలో ఆమె బిల్లీ జీన్ కింగ్‌ను అధిగమించి ఆరో స్థానానికి చేరుకుంది.ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో, అంటే 2009లోనే ఆమె ఆస్ట్రేలియా ఓపెన్ టైటిల్‌ను కూడా సొంతం చేసుకుంది.
2010 పురుషుల డబుల్స్ టైటిల్ సొంతం చేసుకున్న జట్టులో సభ్యుడు జుర్గెన్ మెల్జెర్. ఇది అతనికి మొట్టమొదటి పురుషుల డబుల్స్ గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిల్, అతను రెండు జూనియర్ గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిళ్లను కూడా గెలుచుకున్నాడు.
2010లో పురుషుల డబుల్స్ టైటిల్ గెలుచుకున్న ఫిలిప్ పెట్జ్‌ష్నెర్. ఇది అతనికి మొట్టమొదటి పురుషుల డబుల్స్ గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిల్, అతను ఒక జూనియర్ గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిల్‌ను కూడా గెలుచుకున్నాడు.
2010 మహిళల డబుల్స్ టైటిల్ గెలుచుకున్న జట్టులో సభ్యురాలైన వానియా కింగ్. ఇది ఆమెకు మొదటి గ్రాండ్ స్లామ్ మరియు వింబుల్డన్ టైటిల్ కావడం గమనార్హం.
2010 మహిళల డబుల్స్ టైటిల్ గెలుచుకున్న జట్టులో సభ్యురాలు యారోస్లావా ష్వెదోవా.ఇది ఆమెకు మొట్టమొదటి గ్రాండ్ స్లామ్ మరియు వింబుల్డన్ టైటిల్ విజయం.
2010 మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిల్ గెలుచుకున్న జట్టులో సభ్యుడు లియాండర్ పేస్.ఇది అతనికి మూడో వింబుల్డన్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిల్ మరియు నాలుగో వింబుల్డన్ టైటిల్ కావడం గమనార్హం, 1999లో అతను పురుషుల డబుల్స్ టైటిల్‌ను గెలుచుకున్నాడు.అంతేకాకుండా, పేస్ తన క్రీడా జీవితంలో ఆరు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిళ్లను గెలిచాడు, 2010లో అతను ఆస్ట్రేలియా ఓపెన్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిల్‌ను కూడా సొంతం చేసుకున్నాడు.
2010 మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిల్ గెలిచిన జట్టులో సభ్యురాలు కారా బ్లాక్. ఇది ఆమెకు క్రీడా జీవితంలో రెండో వింబుల్డన్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిల్ మరియు ఐదో వింబుల్డన్ టైటిల్, గతంలో ఆమె మూడు మహిళల డబుల్స్ టైటిళ్లను కూడా గెలుచుకుంది.అంతేకాకుండా, బ్లాక్ తన క్రీడా జీవితంలో మొత్తంమీద ఐదు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ టైటిళ్లను సొంతం చేసుకుంది, 2010 ఆస్ట్రేలియా ఓపెన్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ విజేతగా నిలిచిన జట్టులో ఆమె సభ్యురాలు.

రికార్డులు

ఎన్నడూ ప్రపంచ నెంబర్ వన్‌కాని సింగిల్స్ విజేతలు
ది డైలీ టెలిగ్రాఫ్ యొక్క వాలిస్ మేయర్స్ మరియు డైలీ మెయిల్ మరియు వుమెన్స్ టెన్నిస్ అసోసియేషన్[48] యొక్క కంప్యూటర్ ర్యాంకింగ్స్ ఆధారంగా, ప్రపంచ నెంబర్ వన్ ర్యాంకును ఎన్నడూ పొందకుండా కేవలం ఏడుగురు మహిళలు మాత్రమే వింబుల్డన్ సింగిల్స్ టైటిల్ గెలుచుకున్నారు. (వింబుల్డన్ యొక్క "ఓపెన్ శకం" (1968) ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి, మొత్తం 16 మంది విజేతల్లో కేవలం నలుగురు క్రీడాకారిణిలు మాత్రమే WTA ప్రపంచ నెం.1ను పొందలేదు.) కాలక్రమానుసారంగా ఈ టైటిల్ గెలిచినవారు: కేథలీన్ మెక్‌కేన్ గాడ్‌ఫ్రీ, సిల్లీ ఆస్సెమ్, కారెన్ హాంట్జే సుస్మాన్, ఎన్ హేడోన్ జోన్స్, వర్జీనియా వాడే, కోంచిటా మార్టినెజ్, మరియు జానా నోవోత్నా.
పురుషుల విభాగంలో దీనికి భిన్నమైన పరిస్థితి ఉంది. వింబుల్డన్‌లో ప్రపంచ నెంబర వన్ క్రీడాకారులుగా ఉన్న వ్యక్తుల హావా సాగినప్పటికీ, (మొత్తం 19 మంది విజేతల్లో 11 మంది), ఓపెన్ శకంలో మిశ్రమ ఫలితాలు కనిపించాయి. ఆర్థూర్ యాష్, గోరాన్ ఇవానీసెవిచ్ మరియు మైకెల్ స్టిచ్ అనే ముగ్గురు విజేతలు తమ క్రీడా జీవితంలో ప్రపంచ నెం.2 ర్యాంకును మాత్రమే పొందగలిగారు. రిచర్డ్ క్రాజిసెక్ మరియు ప్యాట్ క్యాష్ ఇద్దరూ క్రీడా జీవితంలో అత్యధికంగా ప్రపంచ నెం. 4వ ర్యాంకును మాత్రమే సాధించినప్పటికీ, వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్ విజేతలుగా నిలిచారు. ఒకసారి సింగిల్ విజేతగా నిలిచిన జాన్ కోడెస్ ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో అత్యధికంగా 5వ ర్యాంకు పొందాడు (వింబుల్డన్ పురుషుల సింగిల్స్ టైటిల్ గెలిచినవారిలో అతి కనిష్ఠ ర్యాంకు ఉన్న క్రీడాకారుడు ఇతనే కావడం గమనార్హం): అతను 1973లో అనేక మంది అగ్రశ్రేణి టెన్నిస్ క్రీడాకారులు టోర్నీకి దూరంగా ఉన్నప్పుడు టైటిల్ సొంతం చేసుకున్నాడు.
వీటిని కూడా చూడండి.

2010 వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్
వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌ల జాబితా
వింబుల్డన్ ప్రభావం
2012 వేసవి ఒలింపిక్ వేదికలు
వింబుల్డన్ కోర్టు ఉపరితలాలు
Gallery

The Royal Gallery at Centre Court, Wimbledon
The Crowd at Centre Court, Wimbledon
The Centre Court, Wimbledon
The decision of In or Out with the help of Technology at Wimbledon
The longest match ever played at Wimbledon
The Wimbledon Shop
The instructions to Non Ticket Holders at Wimbledon
Wimbledon scoreboard
Wimbledon order of play
Centre Court Wimbledon 1
Wimbledon Court 1
Court 4 Wimbledon
Court 19 Wimbledon
Court 15 Wimbledon
Court 17 Wimbledon
Wimbledon Queue Bridge
Score board Wimbledon

గమనికలు మరియు సూచనలు

మరింత చదవటానికి
రాబర్ట్‌సన్, మ్యాక్స్ వింబుల్డన్ 1877–1977
బాహ్య లింకులు

 (2007)
గూగుల్ పటములు)

వర్గం:గ్రాస్ కోర్టు టెన్నిస్ టోర్నమెంట్‌లు
వర్గం:1877లో ప్రారంభమైన క్రీడాంశాలు
వర్గం:యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో క్రీడలు
వర్గం:వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు

వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్స్

వింబుల్డన్ టెన్నిస్ టోర్నమెంట్ ను మొదటిసారిగా ఎప్పుడు ప్రారంభించారు?


చింతపల్లి మండలం

కిన్నెర్ల గ్రామ విస్తీర్ణం ఎంత?


తోటపల్లిగూడూరు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలము.
గ్రామాలు
అములూరు దక్షిణం
అనంతపురం
చిన్న చెరుకూరు
ఏడూరు - I
ఏడూరు - II (మండపం)
కోడూరు- II
కోడూరు ఖండ్రిక
కోడూరు-I (చెన్నపల్లిపాలెం)
కొత్తపాలెం
మంగలదొరువు
మండపం(తోటపల్లిగూడూరు)
నరుకూరు
పేడూరు
పొట్లపూడి
శివరాంపురం
తోటపల్లిగూడూరు - I(తోటపల్లిగూడూరు)
తోటపల్లిగూడూరు - II(పాపిరెడ్డిపాలెం)
తోటపల్లి
వరిగొండ
వెంకనపాలెం
విలుకానిపల్లె
కాటేపల్లి
గమళ్ళపాలెం(తోటపల్లిగూడూరు)
పాపిరెడ్డిపాళెం
చింతోపు
జనాభా (2001)
మొత్తం 	49,545 - పురుషులు 	25,022 - స్త్రీలు 	24,523
అక్షరాస్యత (2001)  మొత్తం 	60.46% - పురుషులు 	66.12% - స్త్రీలు 	54.71%

తోటపల్లిగూడూరు మండలం

తోటపల్లిగూడూరు మండలంలోని ప్రాథమిక పాఠశాలల సంఖ్య ఎంత ?


కట్టబోలు, విశాఖపట్నం జిల్లా, రాంబిల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన రాంబిల్లి నుండి 13 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన అనకాపల్లి నుండి 30 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 322 ఇళ్లతో, 1210 జనాభాతో 339 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 571, ఆడవారి సంఖ్య 639. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 129 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 586519[2].పిన్ కోడ్: 531061.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు దిమిలిలో ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల యలమంచిలిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అనకాపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ విశాఖపట్నంలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అచ్యుతాపురంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అనకాపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కట్టబోలులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారానీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కట్టబోలులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 5 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 51 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 68 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 214 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 30 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 303 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కట్టబోలులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
చెరువులు: 303 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
కట్టబోలులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
గ్రామజనాభా
జనాభా (2011) - మొత్తం 1210 - పురుషుల సంఖ్య 571 -స్త్రీల సంఖ్య 639 - గృహాలసంఖ్య 322

మూలాలు

కట్టబోలు గ్రామ ప్రజలు ప్రధానంగా పండించే పంట ఏది?


బయ్యనపల్లి, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, గంగవరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1].
ఇది మండల కేంద్రమైన గంగవరం నుండి 16 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన రాజమండ్రి నుండి 48 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 101 ఇళ్లతో, 301 జనాభాతో 258 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 147, ఆడవారి సంఖ్య 154. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 245. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 587119[2].పిన్ కోడ్: 533285.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.
సమీప బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల జగ్గంపేటలోను,  మాధ్యమిక పాఠశాల గోకవరంలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల గోకవరంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల రాజానగరంలోను, పాలీటెక్నిక్ గోకవరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం రంపచోడవరంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల రాజమండ్రి లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది.
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 6 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
బయ్యనపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 10 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 206 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 157 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 48 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
బయ్యనపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 48 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
బయ్యనపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	301 - పురుషుల సంఖ్య 	147 - స్త్రీల సంఖ్య 	154 - గృహాల సంఖ్య 	101
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 354.[3] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 181, మహిళల సంఖ్య 173, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 89 ఉన్నాయి.
మూలాలు

బయ్యనపల్లి గ్రామ విస్తీర్ణత ఎంత?