మంగోలియా: (ఆంగ్లం: Mongolia (mɒŋˈɡంʊliə); (మంగోలియన్ భాష: Монгол улс), మంగోలియా ఒక భూపరివేష్టిత దేశం. ఇది తూర్పుఆసియా మరియు మధ్యాసియాలో ఉంది. దీనికి ఎల్లలు ఉత్తరాన రష్యా, దక్షిణం, తూర్పు మరియు పడమరలలో చైనా దేశాలున్నాయి. దీని దక్షిణాగ్రాన కొద్ది మైళ్ళ దూరంలో కజకస్తాన్ సరిహద్దు ఉంది. ఉలాన్ బతోర్ దీని రాజధాని మరియు అతిపెద్ద నగరమూను. దేశంలోని దాదాపు 38% జనాభా రాజధానిలోనే నివసిస్తోంది. ఈ దేశపు రాజకీయ విధానము పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ విధానము.
చరిత్ర ప్రాచీనత
మంగోలియాలో 8,50,000 సంవత్సరాలకు పూర్వమే హోమో ఎరెక్టస్ నివసించారు.[1] ఆధునిక మానవులు మంగోలియాను 40,000 సంవత్సరాల ముందు " అప్పర్ పాలియోలిథిక్ " కాలంలో చేరడానికి ఖోయిడ్ త్సెంకర్ గుహలు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.[2] ఖోయిడ్ ప్రాంతంలో ఉన్న గులాబీ, గోధుమ రంగు మరియు ఎరుపు వర్ణ చిత్రాలు 20,000 సంవత్సరాల నాటివని భావిస్తున్నారు.
వీటిలో మముత్, లింక్స్, బాక్ట్రియన్ ఒంటెలు, మరియు ఉష్ట్రపక్షి జంతువుల బొమ్మలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ వర్ణచిత్ర సహిత గుహలు " మంగోలియా లాస్కాక్స్ "గా వర్ణించబడుతున్నాయి. ఉత్తర మంగోలియాలోని మాల్టాలోని వీనస్ చిత్రం 21,000 సమవత్సరాల పూర్వం నాటి అప్పర్ పాలియోలిథిక్ కాలంనాటిదని భావిస్తున్నారు. మాల్టా ప్రస్తుతం రష్యాలో భాగంగా ఉంది. .

నియోలిథిక్ కాలం
నొరొవ్లిన్, తంసగ్బులాగ్, భయంజాగ్ మరియు రషాన్ ఖాద్ వద్ద క్రీ.పూ 5500-3500 కాలం నాటి నియోలిథిక్ కాలం నాటి వ్యవసాయ ఆధారిత నివాసిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
నొమాడిజం (గుర్రపు వాడకం) ప్రవేశం మంగోలియన్ జీవన విధానంలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న సంఘటనగా నిలిచింది. రాగి మరియు ఇత్తడి వాడకం ఆరంభం అయిన కాలంలో (అఫనసెవన్ సంస్కృతి) నొమాడిజం ఆరంభం అయిందని భావిస్తున్నారు. అఫనసెవన్ సంస్కృతి మద్య మంగోలియాలోని ఖంగై పర్వతాలలో ఉందని భావిస్తున్నారు. అఫనసెవన్ శ్మశానాలలో క్రీ.పూ 22000 కాలంనాటి చక్రంతో కూడిన వాహన అవశేషాలు లభ్యమయ్యాయి.[3] తరువాత మంగోలియాలో ఒకునెవ్ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 2000) కాలంలో జంతువుల పెంపకం మరియు లోహాల వాడకం చక్కగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆంధ్రొనొవొ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 2300-1000) మరియు కరసుక్ సంస్కృతి (క్రీ.పూ 1500-300), ఇనుప యుగం (క్సియాంగ్ను) సామ్రాజ్యము (క్రీ.పూ 209) స్థాపన వరుసగా చోటుచేసుకున్నాయి. క్సియాంగ్ను సంస్కృతికి ముందున్న ఇత్తడి యుగం కాలంలో జింక, కుర్గన్లు స్లాబ్ సమాధులు మరియు శిలా చిత్రాలు లభ్యమవుతున్నాయి.
వ్యవసాయం
నియోలిథిక్ కాలం నుండి పంటలు పండించడం కొనసాగినప్పటికీ నొమాడిజం తరువాత వ్యవసాయంతో పోల్చి చూస్తే అది స్వల్పంగానే ఉండేది. వ్యవసాయం మొదట పశ్చిమ భూభాగంలో ఆరంభమై చివరికి ఆ ప్రాంతం అంతటా వ్యాపించింది. తూర్పు భూభాగంలో రాగి యుగం మంగోలాయిడ్ అని వర్ణించబడింది. అదే ప్రస్తుత మంగోలియా. పశ్చిమభూభాగంలో యురోపాయిడ్ అని పిలువబడింది.[2] ఇత్తడి యుగంలో పశ్చిమ మంగోలియాలో టొచారియన్లు (యుయేజి) మరియు సిథియన్లు నివసించారు. సిథిలియన్ వీరుని భద్రపరచబడిన మృతశరీరం (మమ్మీ) 2,500 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటిదని భావిస్తున్నారు. మృత వీరుని శరీరం 30-40 సంవత్సరాల వయసు కలిగినదై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. శ్వేతవర్ణ శిరోజాలు ఉన్నాయి. శరీరం మంగోలియాలోని అల్టై పర్వతాలలో లభించింది. .[4] మంగోలియాలో అశ్వ నొమాడిజం ప్రవేశించిన తరువాత రాజకీయాలు యురేషియన్ స్టేప్పె నుండి మంగోలియాలో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి.అది క్రీ.శ 18వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న పశువులకాపరులు (గుయిఫాంగ్, షంరాగ్, డొంఘ్) షంగ్ వశస్థుల (క్రీ.పూ1600-1046) కాలం మరియు ఝౌ వశస్థుల (క్రీ.పూ 1046-256) పాలనా కాలంలో (నోమాడిక్ సామ్రాజ్యాలు) చైనాలో ప్రవేశించారు.
మంగోలియా
ఉత్తర చైనా భూభాగం నుండి స్వతంత్రంగా ఏర్పరచుకున్న రాజ్యమే మంగోలియా అని వెన్ చక్రవర్తి (హాన్) క్రీ.పూ 162లో లావోషంగ్ చన్యూకు వ్రాసిన ఉత్తర ఋజువు చేస్తుంది.
(recorded in the Hanshu):
" చైనా చక్రవర్తి  క్సియోంగ్నుకు చెందిన గ్రేట్ షాన్ యు (చన్యు)కు గౌరవనీయంగా నమస్కరిస్తున్నాడు.  నాకు ముందు పాలించిన చక్రవర్తి చైనా మహా కుడ్యం (గ్రేట్ వాల్ ఆఫ్ చైనా) ను నిర్మించాడు. ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న దేశాలన్నీ షాన్ యు ఆధిఖ్యతలో ఉంటాయి. చైనా మహా కుడ్యం లోపలి భాగంలో తలపాగా, కండువా ధరించే ప్రజలు అందరూ నా పాలనలో ఉంటారు. వేలాది మంది ప్రజలు వారి వారి వృత్తులలో ఉంటూ భూమి దున్నుతూ, నేత నేస్తూ, షూటింగ్ మరియు వేటలో జీవినాధారం వెతుక్కుంటారు. రెండు దేశాలు ప్రస్తుతం శాంతితో ఉండాలని రాజకుమారులు ఇద్దరూ స్నేహసంబంధాలు కలిగి ఉండాలని మీ లేఖ చెబుతూ ఉంది. ఇరు దేశాల మద్య సైనిక చర్యలు నిలిపి వేసి సైనికులందరూ తమ నివాసాలకు పంపివేయబడతారు.
వారు పశువులను మేపుతూ, సంపదలతో మరియు సంతోషంతో రోజురోజుకూ వర్ధిల్లేలా జీవిస్తారు. సంతృప్తి కరమైన అదే సమయంలో ప్రశాంతమైన సరికొత్త శకం స్థాపిస్తాము. " ఇది నన్ను మరింత గౌరవపరుస్తుంది. నేను నీతో కలిసి గళం కలుపుతూ  శాంతిగీతం ఆలపిస్తూ స్వర్గద్వారాలను తెరచి ప్రజల పట్ల చూపించే కరుణ రోజురోజుకూ అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. ఇది తరతరాలకు ఇలా కొనసాగుతూ ఉంటుంది. విశ్వాన్ని ఆరాధిస్తూ పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలు మెరుగుపరచుకోవచ్చు. ఉత్తర భూభాగంలో వెన్నులో వణుకు పుట్టించే వాతావరణంలో నివసిస్తున్న ప్రజలకు వార్షికంగా ధాన్యం, బంగారం, పట్టు పంపమని అధికారులకు ఆదేశాలు ఇస్తాను. ఇప్పుడు ప్రపంచం అంతటా శాంతిని స్థాపిస్తాము. వేలాది ప్రజలు ఆనందంగా జీవిస్తారు. నేను షాన్ యు ప్రజలను తండ్రి వలె పాలిస్తాము.
.[5]

నోమాడులు
మంగోలియాలో చరిత్రకాలానికి ముందు నుండి నోమాడులు నిరంతరంగా నివసిస్తూ ప్రముఖమైన సమాజాన్ని రూపొందించారు. సమాజంలో సాధారణంగా ఖాన్, కురు, లెఫ్ట్ మరియు రైట్ పక్షాలు, కేషిగ్ రాజవ్యవస్థ మరియు సైనిక వ్యవస్థ ఉండేది. ముందుగా క్రీ.పూ 209 లో మొడు షన్యు క్సియోగ్ను (జాతి నిర్ణయించబడలేదు)లను సమైక్యపరచి రాజరిక వ్యవస్థను స్థాపించాడు. అతి త్వరలో వారు క్విన్ వంశానికి గొప్ప ప్రత్యర్థులుగా అభివృద్ధి చెందారు. వారు తరువాత చైనా మాహా కుడ్యం నిర్మించేలా వత్తిడి తీసుకువచ్చారు. మెంగ్ తియాన్ పాలనాకాలంలో చైనా కుడ్యాన్ని నిర్మించారు.
క్సియోగ్ను దాడుల నుండి రక్షించడానికి 3,00,000 సైనికులను నియమించారు. విస్తారమైన క్సియోగ్ను (క్రీ.పూ 209- క్రీ.శ 93) సామ్రాజ్యపాలన తరువాత మంగోలిక్ క్సియాంబెయి సామ్రాజ్యం (క్రీ.శ 93- 234) విస్తారమైన రాజ్యాన్ని పాలించింది. వీరు దాదాపు ప్రస్తుత మంగోలియా రాజ్యం అంతటినీ పాలించారు. విస్తారమైన క్సియాంబెయి భూభాగాన్ని మంగోలిక్ రౌరన్ ఖంగనతె (330-555) పాలించారు. మంగోలిక్ రౌరన్ ఖంగనతెను ఓడించి గోక్త్రుక్కులు (555-745) వరకు పాలించారు. గోక్త్రుక్కులు పంతికేపియం (ప్రద్తుత కెర్చ్) భూభాగాన్ని (576లో) తమ రాజ్యంలో విలీనం చేసి మరింత విస్తారమైన భూభాగాన్ని పాలించారు. వారిని అధిగమిస్తూ ఉఘూర్ ఖంగనతె (745-840) ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. ఉఘూర్ ఖంగనతెలను కిర్గిజ్ ఓడించి కిర్గిజ్‌లు పాలించారు. తరువాత క్సియాంబెయి వంశానికి చెందిన మంగోలిక్ కితాన్ ప్రజలు (లియో సామ్రాజ్యం 907-1125) పాలించారు. మంగోలిక్ కితాన్ తరువాత ఖమాగ్ మంగోల్ (1125-1206) పాలించారు.
మద్య యుగం

12వ శతాబ్దంలో గందరగోళంలో గెంగిస్ ఖాన్ అనే సైన్యాధ్యక్షుడు మంగోలియా గిరిజన ప్రజలను సమైక్యం చేసికొని మంచూరియా మరియు అల్తై పర్వతాల మద్య భూభాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. 1206లో గెంగిస్ ఖాన్ నిర్వహించిన వరుస యుద్ధాలు క్రూరత్వానికి మరియు క్రౌర్యానికి ప్రతీకగా నిలిచాయి. గెంగిస్ ఖాన్ ఆసియా అంతటినీ ఆక్రమించి మంగోలియా సామ్రాజ్య స్థాపన చేసాడు. మంగోలియా సామ్రాజ్యం అత్యంత విస్తారమైనదిగా ప్రపంచ చరిత్రలో చోటుచేసుకుంది. ఆయన తరువాత పాలకులు మంగోలియా సామ్రాజ్యంతో పశిమంలో ప్రస్తుత ఉక్రెయిన్ తూర్పున కొరియా, ఉత్తరంలో సైబీరియా మరియు దక్షిణంలో గల్ఫ్ లోని ఓమన్ మరియు వియత్నాం లను తమ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసుకుని అత్యంత (విశాలమైన 33000000 చదరపు కి.మీ) పాలించారు.[6] ప్రపంచ భూభాగ వైశాల్యంలో ఇది 22%. ఆసమయంలో మంగోలియా జనసంఖ్య 100 మిలియన్లు. ఆసమయంలో ప్రపంచ జనసంఖ్యలో ఇది 25%. పాక్స్ మంగోలికా ఆసియా అంతటికీ వ్యాపారం మరియు వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.[7][8]
మంగోలియా విభజన
గెంగిస్ ఖాన్ మరణించిన తరువాత మంగోలియా సామ్రాజ్యం 4 రాజ్యాలుగా (ఖనాతేలు) విభజించబడింది. అవి మంగెఖాన్ (1259లో మరణించాడు) కారణంగా ఆరంభం అయిన తొలుయిడ్ (1260-1264) అంతర్యుద్ధం తరువాత చివరికి క్వాసి - స్వతంత్ర రాజ్యాలుగా విడిపోయాయి. ఖనాతేలలో ఒకటైన గ్రేట్ ఖనాతేలో మంగోలియా ప్రధాన భూభాగం, కుబ్లై ఖాన్ (ఘెంగిస్ ఖాన్ మనుమడు) నాయకత్వంలోని యుయాన్ సామ్రాజ్యంలో చైనా భాగం అయింది. కుబ్లై ఖాన్ ప్రస్తుత పీకింగ్ను రాజధానిగా చేసుకుని మరణించాడు. ఒక శతాబ్ధకాలం తరువాత 1368లో యుయాన్ సామ్రాజ్యాన్ని అధిగమిస్తూ మింగ్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. మంగోల్ రాజకుటుంబం ఉత్తర భూభాగాలకు పారిపోయింది.మింగ్ సైన్యాలు మంగోల్ రాజకుటుంబాన్ని అనుసరిస్తూ స్వస్థలంలో ప్రవేశించారు. తరువాత వారు మంగోల్ రాజధాని నగరం కరకోరంతో మరికొన్ని నగరాలను ధ్వంసం చేస్తూ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మంగోల్ నాయకుడు బిలిగ్తూ నాయకత్వంలో ప్రజలు కొన్ని ప్రాంతాలలో మింగ్ సైన్యాలను మరియు వారి నాయకుడు కొకె తెమూర్‌ను ఎదుర్కొన్నారు.
మంగోలియా పాలన

యువాన్ రాజవంశం చైనా నుండి వైదొలగిన తరువాత మంగోలీలు వారి ప్రధాన భూభాగం మంగోలుకు చేరుకున్నారు. ఈ కాలం పోస్ట్ మంగోలాగా వర్ణించబడింది. తరువాత శతాబ్దాలు వివిధ జాతుల మద్య హింసాత్మకమైన అధికార కలహాలకు చిహ్నంగా ఉన్నాయి. ఈ కలహాలు అధికంగా గెంగీస్ మరియు గెంగీసేతర జాతులకు చెందిన ఒయిరాతుల మద్య చోటుచేసుకున్నాయి. చైనీయుల దాడులు (యోంగ్లే చక్రవర్తి చేసిన 5 దాడులు) అందులో భాగంగా ఉన్నాయి. 15వ శతాబ్దంలో ఒయిరాతులు ఎయెసెన్ తయ్సి నాయకత్వంలో ఎగువ భూములను స్వాధీనం చేసుకుని 1449లో చైనా భూభాగలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఎసెన్ 1454లో హత్యచేయబడ్డాడు. బొర్జిగిడ్ తిరిగి బలపశ్డాడు. .
బతిమొంగ్కె దయాన్ ఖాన్
16వ శతాబ్దంలో బతిమొంగ్కె దయాన్ ఖాన్ ఆతని ఖాతున్ (రాజ్యం) మందుఖై గెంగిసిదీస్ సాయంతో మంగోల్ సామ్రాజ్యం అంతటినీ తిరిగి సమైక్యం చేసాడు. 16వ శతాబ్దం మద్య కాలంలో తుమెద్‌కు చెందిన అల్తన్ ఖాన్ (దయాన్ ఖాన్ మనుమడు) న్యాయపరంగా వారసుడు కానప్పటికీ స్వయంగా శక్తివంతుడయ్యాడు. అల్తన్ ఖాన్ 1557లో హాహాట్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
అల్తన్ ఖాన్ 1578లో దలై లామాతో సమావేశం కావడం మంగోలియాలో రెండవసారి టిబెటన్ బుద్ధిజం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఖల్ఖాకు చెందిన అబ్తాని ఖాన్ బుద్ధిజానికి మారి ఎర్డెనె జూ 1578లో సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అబ్తాని ఖాన్ మనుమడు జనాభాజార్ 1640లో మొదటి " జెబ్త్సుందంబ ఖుతుగుటు " అయ్యాడు. ఆల్తర్‌లోని మంగోలియన్ ప్రజలు దాదాపుగా బుద్ధిజానికి మారారు. ప్రతి కుటుంబాలలో బౌద్ధ మత సాహిత్యం మరియు బుద్ధుని శిల్పాలు చోటుచేసుకున్నాయి. మంగోలియన్ ప్రముఖులు భూమి, ధనం మరియు పశువుల మందలను బౌద్ధ ఆరామం నిర్మించడానికి దానంగా ఇచ్చారు. బౌద్ధమఠాలు ఆధ్యాత్మిక శక్తితో రాజకీయ శక్తికేంద్రాలు అయ్యాయి.
లిగ్డెన్ ఖాన్

లిగ్డెన్ ఖాన్ చివరి మంగోలియన్ రాజుగా 17వశతాబ్దం ఆరంభంలో పాలించాడు. లిగ్డెన్ ఖాన్ మంచు ప్రజలతో కలిసి యుద్ధాలలో పాల్గొని పలు చైనా నగరాల దోపిడీకి కారణం అయ్యాడు. ఆయన మంగోలియన్ గిరిజనుల కూటమి ఏర్పరచుకున్నాడు. లిగ్డెన్ ఖాన్ 1634లో మరణించాడు. 1636లో అధికమైన మంగోలియా లోతట్టు ప్రాంతప్రజలను కలుపుకుని క్వింగ్ రాజవంశ పాలన ఆరంభం అయింది. 1691లో చివరికి ఖల్ఖా కూడా క్వింగ్ ఆధిక్యతకు తలఒగ్గింది. తరువాత ప్రస్తుత మంగోలియా ప్రాంతం అంతా మంచూల పాలనలోకి వచ్చింది. తరువాత జరిగిన పలుయుద్ధాల (1757-58) డ్జుంగరియాల మీద క్వింగ్ విజయం సాధించే సమయానికి యుద్ధంలో పలు డ్జుంగర్లు (పశ్చిమ మంగోలీలు లేక ఒరితాలు) హతమయ్యారు.[9]
పరిశోధకులు
కొందరు పరిశోధకులు 6,00,000 (80% కంటే అధికం) డ్జుంగర్ ప్రజలు యూద్ధాలకారణంగానూ మరియు రోగాల కారణంగానూ మరణించారు.
.[10] వెలుపలి మంగోలియా స్వయం ప్రతిపత్తిని గెంగిస్ ఖానా వంశానిమి చెందిన తుషీట్ ఖాన్, సెట్సెన్ ఖాన్, జసగ్త్ ఖాన్ మరియు సైన్ నొయోన్ ఖాన్‌లు సంరక్షించారు.
మంగోలియాకు చెందిన జెబ్త్సందంబ ఖుతుఖ్తు విస్తారమైన అధికారం కలిగి ఉంది.మంచూ ప్రజలు చైనా నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలను అధికారానికి దూరంగా ఉంచారు. మంగోలీ ప్రజలు వారి సంస్కృతిని సంరక్షించుకున్నారు. ఈ సమయంలో సైబీరియన్ మార్గం ప్రధాన వాణిజ్య మార్గంగా (టీ మార్గం) ఉండేది. ఇక్కడ ఉన్న శాశ్వత స్థానాలలో 5-30 ఎన్నిక చేసిన కుటుంబాలు ఉండేవి. ఉర్గా (ప్రస్తుత ఉలన్ బటోర్) ఈ వాణిజ్య మార్గం ద్వారా చక్కని ప్రయోజనాలు పొందింది. మంగోలియా వెలుపల ఉన్న ఏకైక ప్రధాన నివాసిత ప్రాంతంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది. వ్యాపారులు, అధికారులు మరియు యాత్రీకులు దీనిని మజిలీ ప్రాంతంగా ఉపయోగించారు.
మంగోలియన్ పతనావస్థ
1911 వరకు క్వింగ్ సామ్రాజ్యం మంగోలియా మీద ఆధిపత్యం కలిగి ఉంది. ఇది సాధించడానికి క్వింగ్ పాలకులు పలు కూటములు, వివాహ సంబంధాలు, సైనిక మరియు ఆర్థిక బలం ఉపయోగించారు. అంబనులు, మంచు ఉన్నతాధికారులు,ప్ ఉలాంబతార్, ఉలియాస్తై మరియు ఖోవ్ద్ నగరాలలో నివసించడానికి అనుమతించబడ్డారు.
దేశంలో భూస్వాములు మరియు మతాధికారులకు అధికమైన ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. 19వ శతాబ్దం నాటికి భూస్వాముల ప్రాతినిథ్యం అధికమై వారి వృత్తిపరమైన బాధ్యతలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. మంగోలీ ప్రముఖులు ప్రవర్తన మరియు చైనా వ్యాపారుల నుండి అధిక వడ్డీ వసూలు చేయసాగారు. అంతే కాక సామ్రాజ్యపరమైన పన్నులను జంతువులకు బదులుగా బంగారు మరియు వెండి రూపంలో వసూలు చేసినందున పేదరికం తీవ్రంగా వ్యాపించింది. 1911 నాటికి ఈ ప్రాంతంలో 700 బృహత్తర మఠాలు ఉండేవి. ప్రజలలో 1,15,000 మంది (21%కంటే అధికం) సన్యసించారు.
జెబుత్సందంబా ఖుతుఖ్తు కాక మిగిలిన ప్రాంతంలో 13 పునరుత్తానంలో పాల్గొనే ఉన్నత స్థాయి లామాలు (సీల్- హోల్డింగ్- సెయింట్లు) ఉండేవారు.
ఆధునిక చరిత్ర

మంచు ప్రజల ఆధిక్యం క్వింగ్ వంశం పతనం తరువాత 1911లో బొగ్ద్ ఖాన్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడు. అయినప్పటికీ కొత్తగా స్థాపించబడిన " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా " (1912-1949) మంగోలియాను తమ భూభాగంగా భావించింది. బొగ్ద్ ఖాన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా అధ్యక్షుడు యుయాన్ షికైతో " నేను నీ కంటే ముందే నా స్వంత రాజ్యం స్థాపించాను. మంగోలియన్లు మరియు హాన్ చైనీయులు వైవిధ్యమైన సాంస్కృతిక మూలాలు కలిగి ఉన్నారు, వైవిధ్యమైన భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి, వైవిధ్యమైన లిపులను వాడుతున్నారు. నీవు మంచు సంతతికి చెందిన వాడివి కాదు. చైనా మంచు సంబంధిత రాజ్యమని ఎలా చెప్పగలవు " అని ప్రశ్నించాడు.[11] క్వింగ్ పాలనా కాలంలో బొగ్ద్ ఖాన్ ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతం పూర్వపు వెలుపలి మంగోలియా భాభాగంలో ఉంది. రష్యాలో అక్టోబరు తిరుగుబాటు తరువాత 1919లో క్సు షుజెంగ్ నాయకత్వంలో చైనా సైన్యం మంగోలియాను ఆక్రమించుకుంది.
రష్యన్ అంతర్యుద్ధం
రష్యన్ అంతర్యుద్ధం, వైట్ మూవ్‌మెంట్ ఫలితంగా 1920 అక్టోబరులో లెఫ్టినెంట్ జనరల్ రోమన్ ఉంగెం నాకత్వంలో సైన్యం మంగోలియాలో ప్రవేశించి మంగోలియన్ల మద్దతుతో ఉలాన్ బతోర్ వద్ద చైనా సైన్యాలను ఓడించింది. ఉంగెం సృష్టించిన భీతిని తొలగించడానికి బొల్షొవిక్ రష్యా మంగోలియాలో కమ్యూనిష్ట్ మంగోలియన్ మరియు సైన్యాల స్థాపన చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. 1921 మార్చి 18న మంగోలియన్ ప్రభుత్వం చైనా ఆధీనంలో ఉన్న మంగోలియన్ భూభాగం క్యాఖ్తను స్వాధీనం చేసుకుంది. జూలై 6న రష్యన్ మరియు మంగోలియన్ సైన్యం ఖురీలో ప్రవేశించింది. 1921 జూలై 11న మంగోలియా స్వతంత్రదేశంగా " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ "గా అవతరించింది. .[12] ఈ సంఘటనలు రష్యా మరియు మంగోలియా మద్య సత్సంబంధాలు కొనసాగడానికి సహకరించాయి.
.
మగోలియా రిపబ్లిక్
1924లో బొగ్ద్ ఖాన్ స్వరపేటిక క్యాంసర్తో మరణించిన తరువాత [13] రష్యా గూఢచారుల సమాచారం అనుసరించి [14] మంగోలియన్ రాజకీయ విధానంలో మార్పులతో సరికొత్త " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అవతరించింది. 1928లో ఖొర్లూగిన్ చొయిబల్సన్ అధికారానికి వచ్చాడు. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ (1921-1952) కమ్యూనిజానికి చెందిన వారు కాదు. వారిలో అత్యధికులు మంగోలిస్టులు. సోవియట్ యూనియన్ మంగోలియాలో బలవంతంగా కమ్యూనిజం ప్రవేశపెట్టారు. తరువాత పాన్ మంగోలియన్లు కమ్యూజిజాన్ని తొలగించారు. 1960లో పాన్ మంగోలిస్ట్ నాయకుడు చొయిబాల్సన్ మరణించిన తరువాత రష్యా ప్రభుత్వం " మంగోలియన్ పీపుల్స్ పార్టీ "ని అసలైన కమ్యూనిష్టులుగా గుర్తించారు.
పెంపుడు జంతువులు

ఖొర్లూగిన్ చియిబక్సన్ పెంపుడు జంతువుల సమీకరణ చేయమని సూచించడం మంగోలియాలో టిబెటన్ బుద్ధిజం ఆధిపత్యం విధ్వంశం కావడానికి కారణం అయింది. మంగోలియాలో  స్టాలిన్ కమ్యూనిజం ఆధిపత్యం ఫలితంగా సన్యాసులు మరియు ఇతరుల హత్యలు కొనసాగాయి. 1920 లో మంగోలియాలోని పురుషుల సంఖ్యలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు  సన్యాసులుగా ఉన్నారు.20వ శతాబ్ధపు ఆరంభంలో మంగోలియాలో 750 మఠాలు ఉన్నాయి.[15]1937 లో స్టాలినిస్ట్ ప్రక్షాళన ప్రజలను బాధించింది. ఇందులో భాగంగా 30,000 మంది చంపబడ్డారు. 1930లో మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లికన్‌లో  బుర్యాతులు ప్రవేశించకుండా రష్యా  అడ్డగించడం మంగోలియన్లు తిరిగి విలీనం కాకుండా ఉండడానికి  కారణం అయింది. రష్యన్ షరతులను అంగీకరించి మంగోలియన్ల పట్ల హింసాత్మక చర్యలకు పాల్పడని మంగోలియన్ నాయకులందరూ రష్యన్ల చేతిలో హతులయ్యారు.
పెల్జిదిన్ మరియు అనందున్ అమర్ హతులైన వారిలో కొందరు. 1952లో చొయిబల్సన్ సందేహాత్మకంగా రష్యాలో హతుడయ్యాడు. కొమింటన్ నాయకుడు బొహుమీర్ స్మెరల్ " మంగోలియన్ ప్రజలు ముఖ్యం కాదు. మంగోలియన్ భూమి మాత్రమే ముఖ్యం. మంగోలియన్ భూమి ఇంగ్లాండ్, ఫ్రాంస్ మరియు జర్మనీ కంటే విశాలమైనది.
[11]
జపాన్ దండయాత్ర
1931లో జపానీయులు మంచురియా మీద దండయాత్ర చేసిన తరువాత జపానీయుల సామ్రాజ్యవాదం మంగోలియాను అప్రమత్తం చేసింది.1939లో జరిగిన సోవియట్ - జపాన్ యుద్ధంలో
జపానీయుల సామ్రాజ్య విస్తరణ నుండి సోవియట్ యూనియన్ మంగోలియాను విజయవంతంగా రక్షించింది.1939లో ఖాల్ఖిన్ గోల్ యుద్ధంలో మంగోలియా జపాన్‌తో యుద్ధం చేసింది. తరువాత 1945 ఆగస్టులో దక్షిణ మంగోలియాను జపాన్ మరియు చైనా నుండి రక్షించడానికి జరిగిన సోవియట్ - జపాన్ యుద్ధంలో మంగోలియా కూడా పాల్గోన్నది. పసిఫిక్ యుద్ధంలో సోవియట్ యూనియన్ పాత్ర గురించి చర్చించడానికి 1945 ఫిబ్రవరి యల్టా సమావేశం నిర్వహించబడింది. సమావేశంలో పాల్గొనడానికి రష్యా మంగోలియా స్వాతంత్ర్యం రక్షించబడాలని షరతు విధించింది. 1945 అక్టోబరులో మగోలియన్ స్వతంత్ర రిఫరెండం సభ్యుల 100% ఆమోదంతో నెరవేరింది.[16] పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా స్థాపన తరువాత 1949 అక్టోబరు 6న చైనా మరియు మంగోలియాలు పరస్పరం ఒకరిని ఒకరు గుర్తించుకున్నాయి. 1952 జనవరి 26న యుజాగిన్ త్సెడెంబాల్ మంగోలియా పాలనాధికారం స్వీకరించాడు. త్సెడెంబాల్ మాస్కోకు వెళ్ళిన తరుణంలో ఆయన అనారోగ్యం కారణంగా చూపి పార్లమెంటు ఆయనను పదవి నుండి తొలగించి జంబిన్ బత్మోంక్ పదవి బాధ్యతలు అప్పగించింది.
రష్యా పతనం
రష్యా పతనం మంగోలియన్ రాజకీయాలలో పెనుమార్పులను తీసుకువచ్చింది. రాజకీయ మార్పులు 1990 మంగోలియన్ స్వతంత్ర సమరం, బహుళ పార్టీ విధానం మరియు మార్కెట్ ఎకనమీ ఏర్పడడానికి దారితీసాయి. 1992 లో మంగోలియాలో కొత్త రాజ్యాంగ వ్యవస్థ ఏర్పడింది. దేశం పేరు నుండి పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అనే పదాలు తీసివేయబడ్డాయి. మార్కెట్ ఆర్థిక పరివర్తన తరచుగా అస్థిరం అయింది. 1990లో దేశంలో పెద్ద ఎత్తున ఆర్థిక మాంద్యం మరియు ఆహారం కొరత ఏర్పడ్డాయి..
1993లో నిర్వహించబడిన మొదటి ఎన్నికలలో కమ్యునిష్టేతర పార్టీ అధికార పీఠం అధిరోహించింది.
భౌగోళికం

At 1,564,116km2 (603,909sqmi),[17]
మంగోలియా వైశాల్యపరంగా ప్రపంచంలో 19వ స్థానంలో (ఇరాన్ తరువాత స్థానం) ఉంది. మంగోలియా ఉత్తర అక్షాంశంలో 41° - 52° (52° ఒక చిన్న ప్రదేశం ఉంది) మరియు తూర్పు రేఖాంశంలో
87° - 120°లో ఉంది. ఉత్తర మంగోలియా ఉత్తరంగా బెర్లిన్, జర్మనీ మరియు అంస్టర్‌డాం ఎత్తుకు సరిగా ఉంది. దక్షిణ మంగోలియా రోం (ఇటలీ) మరియు చికాగో (యు.ఎస్.ఎ) సమానంగా ఉంది.
పశ్చిమ మంగోలియా కొలకత్తా (భారతదేశం), తూర్పు మంగోలియా క్విన్‌హుయాంగ్డియో (చైనా) మరియు హంగ్ఝౌ (చైనా) అలాగే తైవాన్ పశ్చిమ సరిహద్దుకు సమానంగా ఉంటుంది. పశ్చిమ మంగోలియా కజకిస్థాన్ మద్య దూరం 36.76 కి.మీ.
నీలి ఆకాశ దేశం
మంగోలియా " లాండ్ ఆఫ్ ది ఈటర్నల్ బ్లూ స్కై " లేక " కంట్రీ  ఆఫ్ బ్లూ స్కై " అని వర్ణించబడుతుంది. మంగోలియా దేశంలో 250 సన్నీ డేస్ ఉంటాయి.
[18][19][20][21]
అశ్వదేశం
మంగోలియా దేశం " అశ్వదేశం " (లాండ్ ఆఫ్ హస్ర్స్) గా మరియు (స్టెప్పె మంగోలియా) కూడా పిలువబడుతుంది. (మంగోలియన్: తలిన్ మంగోల్) మరియు మంగోలియన్లు ప్రపంచంలో ఉత్తమ
అశ్వికులుగా గుర్తించబడుతున్నారు.[22] జె. త్సెరెండెలెగ్ " గుర్రాలు లేని మంగోల్ చరిత్రను ఊహించలేము " అన్నాడు. మంగోలియన్ అధ్యక్షుడు ప్రకృతి మరియు పర్యావరణ రక్షణ బధ్యత వహిస్తాడు. .[22] గుర్రాలు లేని మంగోలియన్ భష్యత్తును ఊహించలేము. గుర్రాలు లేని మంగీలియా మంగోలియానే కాదు.[22]
నీలి మంగోలియా
మంగోలియన్లు వారి దేశం మంగోలియాను " నీలి మంగోలియా " అంటారు. (మంగోలియన్: ఖొక్ మంగోల్) మరియు నీలి మంగోలియన్లు (మంగోలియన్: ఖోఖ్ మంగోల్చుద్) మరియు స్టెపె మంగోల్స్ (మంగోలియన్: తలిన్ మంగోల్చుద్).
భౌగోళికంగ మంగోల్ వైవిధ్యం కలిగి ఉంటుంది. దేశం దక్షిణ సరిహద్దులో గోబీ ఎడారి మరియు ఉత్తరంలో పర్వతాలు ఉన్నాయి. మంగోలియాలో 11.2% అరణ్యాలు ఉన్నాయి. వీటిని స్టెప్పెలు అంటారు.[23] ఐర్లాండ్ దేశంలో (10%) అధికం.[24]
మంగోలియాలోని " ఖుయితెన్ " (437 మీ) పర్వతం అత్యంత ఎత్తైనదిగా భావిస్తున్నారు. యుస్ సరసులో కొంత భాగం తువా రిపబ్లిక్ (రష్యా) ఉంది. దీనిని ప్రపంచ సంప్రదాయ సంపదలలో ఒకటిగా గుర్తిస్తున్నారు. దేశం వేసవి అత్యంత వేడిగానూ మరియు శీతాకాలంలో అత్యంత శీతలంగానూ ఉంటుంది. జనవరి మాస ఉష్ణోగ్రత అత్యంత శీతలంగా ఉండి 30 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడుకు చేరుకుంటుంది..[25] శీతాకాలంలో సైబీరియా నుండి విస్తారమైన శీతల, బరివైన మరియు మందపు గాలులు దేశంలో ప్రవేశిస్తాయి. నదీలోయలు మరియు పర్వతాల బేసిన్లు చాలా చల్లాగా ఉంటాయి. పర్వత భూభాగంలో అవసరమైనంత వెచ్చగా ఉంటుంది.
వాతావరణం
శీతాకాలంలో మంగోలియా అంతటి మీద సైబీరియన్ ఏంటీసైక్లోన్ ప్రభావం ఉంటుంది. యువ్స్ భూభాగంలోని ఉలంగోం, పశ్చిమ ఖొవ్స్గోల్ (రించిన్ ఖుంబె), తూర్పు జవ్ఖాన్ ( తొసంత్సెంగల్ ), ఉత్తర బుల్గన్ (హుతగ్) మరియు తూర్పు డొర్నాడ్ భూభాగం (ఖల్ఖిన్ గోల్) ప్రాంతాలలో అతి అత్యంత శీతలప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. ఉల్సంబాతర్ కూడా చలి ప్రదేశం అయినప్పటికీ చాలా అధికం కాదు. దక్షిణ ప్రాంతంలో చలి తక్కువగా ఉంటుంది. ఒమ్నొగొవి భూభాగం (దలంజద్గాడ్, ఖాంబొగ్ద్ ) మరియు అటై పర్వతాలు చైనా సతిహద్దులో ఉన్నాయి. మధ్య మరియు అర్ఖంగై భూభాగం (త్సెత్సెర్లెగ్) మరియు ఉత్తర ఒవొర్ఖంగై భూభాగం (అరవైఖీర్) లలో జనవరి ఉష్ణోగ్రత ఒకే మాదిరిగా ఉన్నా తరచుగా దక్షిణ భూభాగంలో ఉన్న ఎడారి ఉష్ణోగ్రతకంటే అధికంగా ఉంటుంది. అదనంగా వాతావరణం స్థిరంగా కూడా ఉంటుంది. ఖంగై పర్వతాలు సూక్ష్మమైన వాతావరణం రూపొందడానికి పాత్రవహిస్తుంది. త్సెత్సెర్లెగ్ అతి వెచ్చని నగరంగా భావిస్తున్నారు. జనవరి మాసంలో రాత్రి ఉష్ణోగ్రత అధికంగా 30 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడుకు చేరుతుంది. పగటి ఉష్ణోగ్రత 0 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు నుండి 5 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు వరకు ఉంటుంది.
[26][27]
జుద్
దేశంలో ఒక్కోసారి వాతావరణం కఠినంగా మారుతుంది. దీనిని జుద్ అంటారు. ఉలంబాతర్ సరాసరి ఉష్ణోగ్రత 1.3 సెంటీగ్రేడ్ లేక 29.7 ఫారెంహీట్ ఉంటుంది. ఇది ఈ నగరాన్ని ప్రపంచపు అతిశీతల రాజధాని నగరంగా గుర్తింపును ఇస్తుంది. .[25] మంగోలియాలో అధిక చలి, వేగమైన గాలి ఉంటుంది. శీతాకాలం దీర్ఘంగా వేసవి కాలం తక్కువగా ఉంటుంది. వేసవి కాలంలోనే వర్షపాతం ఉంటుంది.దేశంలో 257 మేఘావృత రోజులు ఉంటాయి. దేశం మధ్యలో హై అట్మొస్ఫెరిక్ ప్రెషర్ ఉంటుంది. ఉత్తర భూభాగంలో వర్షపాతం అధికంగా (వార్షిక వర్షపాతం 250-350 మి.మీ) ఉంటుంది.దక్షిణ భూభాగంలో వర్షపాతం తక్కువగా (వార్షిక వర్షపాతం 100-200 మి.మీ) ఉంటుంది. అత్యధిక వార్షిక వర్షపాతం 622.297 మి.మీ. అధిక వర్షపాతం రష్యా సరిహద్దులలోఉన్న బుల్గాన్ భూభాగంలోని అరణ్యాలలో కురుస్తుంది. అత్యల్ప వర్షపాతం గోబీ ఎడారిలో (41.735) ఉంటుంది.[28] జనసంఖ్య పలుచగా ఉండే ఉత్తర బుల్గాన్ భూభాగంలో 600 మి.మీ ఉంటుంది. బీజింగ్ వార్షిక వర్షపాతం (వార్షిక వర్షపాతం 571.8- 571 మి.మీ) కంటే అధికం.
గోబి ఎడారి
గీబీ అనే పదం మంగోలి భాషకు చెందింది. గోబీ అంటే వృక్షజాల రహిత ఆతిపోయిన భూమి అని అర్ధం. ఇది మమ్ముత్ మరియు ఒంటెలు జీవించడానికి సహకరిస్తుంది. గోబీ అంటే ఎడారి కంటే కొంచం వేరుగా ఉంటుంది. విదేశీయులు మంగోలియన్ భూమికి అలవాటు పడడం కష్టం. గోబీ పొడి భూములు పెళుసుగా ఉంటాయి. ఇక్కడ వృక్షజాలం జంతువులు అధికంగా మేయడం వలన క్షీణించి మరింత ఎడారిభూమిగా మారిపోయింది. రాతిమయమైన భూభాగంలో బాక్త్రియన్ ఒంటెలు కూడా జీవించడం కష్టమే. గోబీ ఎడారిలోని పొడి భూమి హిమాలయాలలో ఉన్నట్లు రెయిన్ షాడో ఎఫెక్టుకు కారణం పుతుంది. 10,000 మిలియన్ సంవత్సరాల ముందు ఇండో - ఆస్ట్రియన్ ప్లేట్ యురేషియన్ ప్లేట్‌తో ఢీకొని హిమాలయాలు రూపొందక ముందు మంగోలియా వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలంతో సమృద్ధిగా ఉండేది. ప్రస్తుతం మరియు శీతల ప్రదేశంలో సముద్రపు టర్టిల్ మరియు మొల్లస్క్ శిలాజాలు లభ్యం ఔతున్నాయి. ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో టాడ్పోల్ ష్రింప్స్ కూడా శిలాజాలుగా లభ్యం ఔతుంటాయి.
గణాంకాలు

2015 యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో గణాంకాలను అనుసరించి మంగోలియా మొత్తం జనసంఖ్య
[29] 3,000,251. ప్రపంచ జనసంఖ్యా గణాంకాల వరుసలో ఇది 121వ స్థానంలో ఉంది. యు.ఎస్ డిపార్ట్ మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్ మరియు బ్యూరో ఆఫ్ ఈస్ట్ ఆసియన్ మరియు పసిఫిక్ అఫైర్స్ యునైటెడ్ నేషంస్ అంచనాలను అనుసరిస్తుంది.
[30] యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో అంచనాలకు బదులుగా యునైటెడ్ నేషంస్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఎకనమిక్ అండ్ సోషల్ అఫెయిర్స్ జనసంఖ్యా విభాగం [31] 2007 మంగోలియన్ జనసంఖ్య 2,629,000 (యు.ఎస్ సెంసస్ బ్యూరో అంచనాల కంటే 11%తక్కువ) యు.ఎన్ అంచనాలు మంగోలియన్ అంచనాలకు
సమీపంలో ఉన్నాయి. (2007 జూన్ ఆఖరుకు 2,612,900). 2007 మగోలియన్ జసంఖ్యాభివృద్ధి 1.2%.[31] 30 వయసుకంటే తక్కువ వయసు కలవారి సంఖ్య 59%, 14 వయసుకంటే తక్కువ వయసు కలవారి సంఖ్య 27%. 1918లో మొదటిసారిగా జసంఖ్యా గణాంకాలు అనుసరించి మంగోలియన్ జనసంఖ్య 6,47,500.
[32] సోషలిజం ముగింపుకు వచ్చే సమయానికి మంగోలియా జసంఖ్యాభివృద్ధి క్షీణత సంస్యను ఎదుర్కొన్నది. ఐక్యరాజ్య సమితి అంచనాలను అనుసరించి మంగోలియన్ శిశుజనన శక్తి ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలకంటే తక్కువగా ఉంది.[31] in 1970–1975, fertility was estimated to be 7.33 children per woman, dropping to about 2.1 in 2000–2005.[33] సమీపకాలంలో పరిస్థితిలో కొంత మార్పు వచ్చింది. 2005-2010 మద్య జనసంఖ్యాభివృద్ధి 2.5% చేరుకుంది.
జాతులు
మంగోలియన్ సంప్రదాయక ప్రజల శాతం 95%. వీరిలో ఖల్ఖా మరియు ఇతర ప్రజలు ఉన్నారు. ప్రజలలో పలు మంగోలియన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.
మంగోలియాలో ఖల్ఖా ప్రజలు 86% ఉన్నారు. మిగిలిన 14% శాతం ప్రజలలో ఒయిరాతులు, బుర్యాతులు మరియు ఇతరులు ఉన్నారు. టర్కీ ప్రజలు, కజఖాస్ మరియు తువానులు 4.5% ఉన్నారు. మిగిలిన వారిలో రధ్యన్లు, చైనీయులు, కొరియన్లు మరియు అమెరికన్లు ఉన్నారు.[34]
భాషలు

మంగోలియ భాష మంగోలియా అధికారిక భాషగా ఉంది. మంగోలియా భాష 95% ప్రజలలో వాడుక భాషగా ఉంది. ఒయిరాత్ భాష, మరియు బురియాత్ భాషలు కూడా దేశమంతటా వాడుకలో ఉన్నాయి. మంగోలిక్ ఖమ్నిగన్ భాషకూడా వాడుకలో ఉంది. దేశం పశ్చిమ భూభాగంలో కజఖ్ మరియు తువాన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. రెండు టర్కీ భాషలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి. మంగోలియన్ సైన్ భాష చెవిటి వారి కొరకు ప్రధాన భాషగా వాడుకలో ఉంది.
ఆధునిక కాలం
ప్రస్తుతం మంగీలియన్లు వ్రాయడానికి సిర్లిక్ లిపిని వాడుతున్నారు. గతంలో వ్రాయడానికి మంగోలియన్ లిపి వాడుకలో ఉంది. 1994లో పురాతన లిపిని తిరిగి అధికార భాషగా ప్రవేశపెట్టడానికి ప్రయత్నించారు. ముందు తరం వారు భాషను వాడడంలో సమస్యలను ఎదుర్కొనడం కారణంగా ఆప్రయత్నం సఫలం కాలేదు.[35] క్రమంగా సంప్రదాయక భాష తిరిగి పాఠశాలలలో ప్రవేశపెట్టబడుంది.[36]
రష్యన్ భాష
మంగోలియాలో అధికంగా వాడుకలో ఉన్న విదేశీ భాషలలో రష్యా మొదటి స్థానంలో ఉంది. తరువాత స్థానంలో ఆంగ్లభాష ఉంది. ఆంగ్లభాష క్రమంగా రష్యాభాష స్థానంలోకి మారి రెండవ భాషగా గుర్తించబడుతుంది. కొరియన్ భాష దక్షిణ కొరియాలో పనిచేస్తున్న లక్షలాది మంది మంగోలియన్లలో వాడుకలో ఉంది. .[37]
పొరుగు భాషల ప్రభావం
మంగోలియా పొరుగు ప్రాంతాల భాష మాండరిన్ పట్ల మంగోలియను ఆసక్తి కనబరుస్తూ ఉన్నారు. . వయసైన మంగోలియన్ విద్యావంతులలో జర్మన్ భాష వాడుకలో ఉంది. వారు మునుపటి తూర్పు జర్మనీలో విద్యాభ్యాసం చేయడం అందుకు ప్రధానకారణం. మరి కొంతమందికి ఈస్టర్న్ బ్లాక్ భాష వాడుకలో ఉంది. యువకులు అనేకమందికి పశ్చిమ యురేపియన్ భాషలు వాడుకభాషలుగా ఉన్నాయి. వారు జర్మనీ, ఫ్రాంస్ మరియు ఇటలీలలో చదవడం మరియు పనిచేయడం అందుకు ప్రధానకారణం.
.
ఆహారం
మంగోలియా ఆహారపుటలవాట్లు మంగోలియా శైలిలోనే ఉంటాయి. వాతావరణం కూడా ఆహారపుటలవాట్ల మీద తనదైన ప్రభావం చూపుతుంది. ఆహారంలో పాల ఉత్పత్తులు, మాంసం మరియు జంతుసంబంధిత కొవ్వు అధికంగా చోటుచేసుకుంటుంది. కూరగాయలు మరియు సుగంధద్రవ్యాల వాడకం పరిమితంగా ఉంటుంది. భౌగోళిక సామీప్యత మరియు లోతుగా చారిత్రక సంబంధాలు
కారణంగా మంగోలియన్ ఆహారపుటలవాట్ల మీద చైనా మరియు రష్యా ప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది. మంగోలియాలో అత్యధికంగా ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న ఆహారాలలో ఆవిరి మీద ఉడికించబడే " బుజ్ " ఒకటి. తరువాత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న ఆహారం లప్ష (ఇది సులభమైన నూడిల్ వంటకం). నూడిల్స్ అనే పదం వాస్తవంగా రష్యాభాషకు చెందింది.
మతం

2010 జాతీయ గణాంకాలను అనుసరించి 15 సంవత్సరాలకు పైబడిన వారిలో 53% ప్రజలు బుద్ధిజం అనుసరిస్తున్నారు, నాస్థికులు 39% ఉన్నారు. అనుసరిస్తున్నారు.

షమానిజం
మంగోలియన్ చరిత్రకాలం అంతా మంగోలియన్ షామనిజం అనుసరించబడింది. అది ఇప్పుడు కూడా మంగోలియాలో అనుసరించబడుతుంది. మద్య ఆసియాలోని నోమాడ్స్ మద్య అదే విశ్వాసాలు కొనసాగుతున్నాయి. క్రమంగా టిబెటన్ బుద్ధిజం మంగోలియాలో ప్రవేశించగానే షామనిజం బలహీనపడినప్పటికీ షామనిజం ఇప్పటికీ మంగోలియన్ మతసంస్కృతి మీద పురాతన చిహ్నాలను వదిలి వెళ్ళింది. కొంతమంది మంగోలియన్లు మరియు టర్కిక్ ప్రజలు సంప్రదాయమైన ఇస్లాం మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.
బుద్ధిజం
20వ శతాబ్దంలో " మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ " పాలనలో ప్రభుత్వం మంగోలియన్ మతస్వాతంత్ర్యాన్ని అణిచివేసింది. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అధికంగా ట్జిబెటన్ బుద్ధమత సంబంధిత మతాధికారులు మారియు ఆలయాల మీద దృష్టిని సారించింది. టిబెటన్ బుద్ధమతం పూర్వపు భూస్వామ్య వ్యవస్థ అంతటా పూర్తిగా వ్యాపించింది.
[39]1930లో పాలనాధికారం ఖొర్లూగిన్ చొయిబాల్సన్ హస్థగతం అయిన తరువాత 700 మంగోలియన్ బౌద్ధమఠాలు మూసివేయబడ్డాయి. మంగోలియా లోని స్టాలినిస్ట్ రాజకీయవాదులు చంపిన 30,000 ప్రజలలో 18,000 మంది లామాలు ఉన్నారు..[40] 1990 - 1924 మద్యకాలంలో బౌద్ధ సన్యాసుల సంఖ్య 1,00,000 నుండి 110కి క్షీణించింది.
[39]
కమ్యూనిజం పతనం తరువాత
1991లో కమ్యూనిజం పతనం అయిన తరువాత ప్రజల మతవిశ్వాసాలకు తిరిగి స్వతంత్రం లభించింది. టిబెటన్ బుద్ధిజం ఒకప్పుడు మంగోలియాలో పునరుద్ధరించబడింది. 1990లో మతవిశ్వాసం అణిచివేత ముగింపుకు వచ్చిన తరువాత మంగోలియాలో ఇతర మతాలు కూడా విస్తరించడానికి అవకాశం లభించింది. క్రైస్తవ మిషనరీ బృందం బర్నాబాస్ ఫండ్ గణాంకాలను అనుసరించి 1989లో క్రైస్తవుల సంఖ్య 4 మాత్రమే ఉండగా 2008 నాటికి 40,000 మందికి చేరింది. 2013 మే మాసానికి " ది చర్చ్ ఆఫ్ జీసస్ క్రైస్ట్ ఆఫ్ లేటర్ డే సెయింట్స్ " చర్చి 20 సంవత్సరాల ఉత్సవాలు చేసుకుంది. మంగోలియాలో ఆసమయానికి 16 చర్చిలు ఉన్నాయి.
[41] 2003 నాటికి మంగోలియాలో 1000 మంది కాథలిక్కులు ఉన్నారు. అలాగే ఫిలిప్పైన్ నుండి వచ్చిన కాథలిక్ చర్చి మరియు బిషప్ ఉన్నారు..[42]
పాలనా విభాగాలు
మంగోలియా 21 భూభాగాలుగా (అయిమాగ్స్) విభజించబడింది. అవి తిరిగి 339 జిల్లాలుగా (సంస్) విభజించబడ్డాయి.[43] రాజధాని నగరం ఉలాంబాతార్ రాజధాని నగరం (పురపాలకం) గా నిర్వహించబడుతుంది.

అర్కంగై
బయాన్ - ఒల్గీ
బయంఖొగొర్
బుల్గన్
దర్ఖాన్ - ఉల్
డొర్నాడ్
డొర్నొగొవి
దుండ్గొవి
గొవి- అల్తై
గొవిసుంబర్
ఖెంతీ
ఖొవ్ద్
ఖొవ్స్గొల్
ఒమ్నొగొవి
ఒర్ఖాన్
ఒవొర్ఖంగై
సెలెంజె
సుఖ్బాతర్
తొవ్
ఉవ్స్
జవ్ఖాన్
ప్రధాన నగరాలు
ఉలాంబాతర్‌లో 40% ప్రజలు నివసిస్తుంటారు. 2002 లో ప్రజలు డర్ఖాన్, ఎర్డెనెట్, ఎయిమాగ్స లలో నివసించే వారి శాతం 23%. మంగోజ్లియన్ స్లంస్‌లో ప్రజలు స్థిరంగా జీవిస్తున్నారు.
[44] మిగిలిన ప్రజలు స్లం కేంద్రాలలో నివసిస్తున్నారు.
మంగోలియాలోని ప్రధాన నగరాలు:-

ఆర్ధికం

మంగోలియా ఆర్థికరంగం సంప్రదాయకంగా జంతువుల పెంపకం మరియు వ్యవసాయ ఆధారితంగా ఉంటుంది. అలాగే విస్తారమైన రాగి, బొగ్గు, మోలిబ్డెనం, టిన్, టంగ్‌స్టన్ మరియు బంగారం ఖనిజ నిల్వలు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు ఆర్థికరంగానికి ఇతోధిక సాయం అందిస్తుంది.[45] ఖనిజాలు (2.8% జి.డి.పి) మరియు వ్యవసాయం ( (16% జి.డి.పి) అభివృద్ధి జరుగుతుండగా వాటిని సమైక్య పారిశ్రామిక జి.డి.పి మరియు హోల్ సేల్ మరియు చిల్లర వ్యాపారం, రవాణా, స్టోరేజ్ మరియు ఆస్తుల క్రయవిక్రయాల జి.డి.పిలు అధిగమిస్తున్నాయి.[45] ది గ్రే ఎకనమీ అధికారిక ఎకనమీలో మూడింట ఒక వంతు ఉంటుంది.[45]2006 గణాంకాలను అనుసరించి మంగోలియా 68.4% ఎగుమతులు " పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా "కు చేరుతుంటాయి. " పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా " నుండి మంగోలియా 29.8% దిగుమతి చేసుకుంటుంది.[46]
మంగోలియా ఆర్థికరంగాన్ని " లోవర్ మిడిల్ ఎకనమీ "గా ప్రపంచ బ్యాంక్ గుర్తించింది.[47] 22.4% మంగోలియా ప్రజల దినసరి ఆదాయం 1.25 యు.ఎస్ డాలర్లకంటే తక్కువ.
[48] GDP per capita in 2011 was $3,100.[49] 1998 లో దారిద్యరేఖకు దుగువన ఉన్న ప్రజల శాతం 35.6%, 2002-2003 నాటికి 36.1% చేరుకుంది, 2006 నాటికి అది 32.2% నికి తగ్గించబడింది.
[50]
ఖనిజాలు
మంగోలియా దేశంలో ఖనిజ రంగంలో విప్లవాత్మక అభివృద్ధి కారణంగా 2007 - 2008 లలో అభివృద్ధి రేటు 9.9% మరియు 8.9% చేరుకుంది.[45] 2009లో 16 కమర్షియల్ బ్యాంకులు అనుసంధానించబడ్డాయి.[45] 2011 జి.డి.పి అభివృద్ధి 16.4% అయినప్పటికీ ఆర్థికమాంద్యం అభివృద్ధి జి.డి.పి అభివృద్ధిని నిర్వీర్యం చేసింది.
[45] 2002 నుండి జి.డి.పి క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది. 2006 నాటికి 7.5% గి.డి.పి అభివృద్ధి సాధించాలని అంచనా వేసారు. వ్యాపారరంగం అభివృద్ధి కొరకు ప్రభుత్వం కృషిచేస్తూ ఉంది. 2013లో వ్యాపార లోటు శాతం 14% ఉంటుందని ఆర్థిక నిపుణులు అంచనా వేసారు.[51]
3జి దేశాల జాబితా
2011 వరకు మంగోలియా ప్రపంచ మార్కెట్ల జాబితాలో చోటుచేసుకో లేదు. సిటీ గ్రూప్ విశ్లేషకులు మంగోలియా " 3 జి దేశాలు" ఒకటని నిర్ణయించారు. 2010-2050 కాలం నాటికి 3జి దేశాలు అత్యధికంగా అభివృద్ధి దశలో పయనిస్తున్న దేశాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.[52] మంగోలియన్ స్టాక్ ఎక్చేంజి 1991లో ఉలంబతర్‌లో స్థాపించబడింది. మార్కెట్ పెట్టుబడుల దృష్ట్యా ప్రపంచంలోని చిన్నతరహా స్టాక్ ఎక్చేంజిలలో
ఇది ఒకటి. .[53][54] 2011లో మంగోలియాలో 336 కంపెనీలు ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక మొత్తం పెట్టుబడి 2 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు. 2008లో పారిశ్రామిక పెట్టుబడి 406 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు.[55] 2012 నుండి మంగోలియా ప్రభుత్వం వ్యాపారం సులభతరం చేసిన తరువాత వ్యాపారంలో అభివృద్ధి మొదలైంది. ఇంటర్నేషనల్ ఫైనాంస్ కార్పొరేషన్ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న డూయింగ్ బిజినెస్ నివేదికలు అనుసరించి 2011 లో 88 వ స్థానంలో ఉన్న మంగోలియా నుండి 2012 లో 76వ స్థానానికి చేరుకుందని తెలుస్తుంది.[56]
ఖనిజ పరిశ్రమ

మంగోలియా ఎగుమతులలో 80% ఖనిజాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ఇది 95% చేరుకుంటుందని అంచనా వేసారు. 3,000 గనుల త్రవ్వకపు అనుమతులు జారీ చేయబడ్డాయి.
[51] మంగోలియాలో గనుల పరిశ్రమ అభివృద్ధిచెందుతున్న ప్రధాన పరిశ్రమగా గుర్తించబడుతుంది. మంగోలియాలో పలు చైనా, రష్యా, కెనడా దేశాల సంస్థలు మైనింగ్ వ్యాపారంలో పాల్గొంటున్నాయి.[49]2009లో వేసవిలో మంగోలియన్ ప్రభుత్వం ఒయు తొల్గి రాగి మరియు బంగారు నిల్వల అభివృద్ధి కొరకు " రియో టింటో గ్రూప్" మరియు " టర్క్యువైజ్ హిల్ రిసౌర్సెస్ " లతో ఇన్వెస్ట్‌మెంటు ఒప్పందం చేసుకుంది.[45] మంగోలియన్ మైనింగ్ వ్యాపారం అత్యధికంగా విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తున్న పరిశ్రమా అభివృద్ధి చెందింది. దేశం జి.డి.పి అభివృద్ధిలో మూడింట ఒక వంతు మైనింగ్ నుండి లభిస్తుంది.[51] మార్చి 2011లో 6 మైనింగ్ కంపెనీలు తవన్ తొల్గొ లోని విస్తారమైన బొగ్గు నిల్వల కొరకు ప్రాంతంలో త్రవ్వకాల వేలంలో పాల్గొన్నది. మంగోలియన్ లోని తవన్ తొల్గియి ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన ఎర్డెంస్ ఎం.జి.ఎల్ నివేదికలను అనుసరించి ఆర్సెలర్ మిట్టల్, వేల్, క్సత్ర, యు.ఎస్. కోయల్ మైనర్ పీబాడీ, చైనీస్ ఎనర్జీ ఫాం షెంహుయా గ్రూప్ మరియు జపాన్ మిస్తుయి & కొ మరియు జపానీస్ కంసోరిటం, దక్షిణ కొరియన్ మరియు రష్యన్ ఫాం వంటి ప్రముఖ సంస్థలు బిడ్డింగ్ చేసాయని తెలుస్తుంది.[58]
వ్యవసాయం
2002లో మంగోలియాలోని 30% కుటుంబాలు జంతువుల పెంపకం జీవనోపాధిగా ఎంచుకున్నాయి.[59] మంగోలియాలోని పశువుల మందలు నోమోడిజం మరియు సెమీ నోమోడిజానికి సంబంధితమై ఉన్నాయి. 2009- 2010 శీతాకాలంలో 9.7 మిలియన్ల జంతువులు (22% జంతువులు) లను నష్టపోయింది. ఇది మాంసపు ధరల మీద ప్రభావం చూపింది. మాంసపు ధరలు రెండు రెట్లు అధికం అయింది. 2009 లో జి.డి.పి 1.6% పతనం అయింది.[45]
మౌళిక వసతులు
ప్రయాణసౌకర్యాలు

రైలు మార్గం
మంగోలియన్ మరియు పొరుగు ప్రాంతాలకు " ది- ట్రాంస్ - మంగోలియన్ - రైల్వే " ప్రధాన రైలు మార్గంగా ఉంది. ఇది రష్యాలోని ఉలాన్- ఉడే నగరం వద్ద ఉన్న " ట్రాంస్- సైబీరియన్ రైల్వే " వద్ద ప్రారంభం ఔతుంది. తరువాత మంగోలియాను దాటి ఉలంబతార్‌ను దాటి తరువాత ఎరెంహాట్ నగరం వద్ద చైనాలో ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ ఇది చైనా రైలుమార్గంతో అనుసంధానించబడుతుంది. ఒక ప్రత్యేక రలుమార్గం చొయిబల్సన్ నగరాన్ని సైబీరియన్ రైలు మార్గంతో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ రైలు మార్గం మంగోలియన్ లోని చులుంకొరూట్ నగరానికి సమీపంలో ఉంది..[60]
విమానాశ్రయాలు
మంగోలియాలో పలు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని అంతర్జాతీయ అంతస్తు కలిగి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ మంగోలియాలో " చింగిస్ ఖాన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం " ప్రధానమైనదిగా ఉంది. ఇది రాజధాని నగరం ఉలాంబాతర్‌కు 20కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి నుండి చైనా, దక్షిణ కొరియా,తాయ్ లాండ్,జపాన్,రష్యా,జర్మనీ,కిర్గ్య్స్థాన్ మరియు టర్కీ దేశాలకు నేరుగా విమాన సేవలు లభిస్తుంటాయి. ఎం.ఎ.ఐ.టి మంగోలియన్ ఎయిర్ లైంస్ అంతర్జాతీయ విమానాలను నడుపుతూ ఉంది.
ఎయిరో మంగోలియా, హున్ను ఎయిర్ లైంస్ డొమస్టిక్ మరియు రీజనల్ మార్గాలలో సేవలు అందిస్తున్నాయి.
రహదార్లు
మంగోలియాలో కంకర రహదార్లు లేక క్రాస్ - కంట్రీ ట్రాక్స్ మాత్రమే ఉన్నాయి. ఉలంబాతర్ నగరంలో మాత్రమే పేవ్డ్ రహదార్లు ఉంటాయి. ఇక్కడి నుండి తూర్పుగా రష్యా మరియు చైనా సరిహద్దు వరకు రహదార్లు ఉన్నాయి. పశ్చిమంలో డర్కన్ నుండి బుల్గాన్ వరకు రహదార్లు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం పలు రహదార్లు నిర్మాణదశలో ఉన్నాయి. మంగోలియాలో 4,800 కి.మీ పొడవున పేవ్డ్ రహదార్లు ఉన్నాయి. వీటిలో 1,800 కి.మీ పొడవైన రహదారి మార్గాలు 2013లో నిర్మించబడ్డాయి.
.[61]
విద్య
మంగోలియాలో సోషలిస్ట్ పాలనలో విద్యకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడింది. సోషలిస్ట్ పాలనలో గుర్తించతగినంతగా విద్యాభివృద్ధి సాధించబడ్జింది. నిరక్ష్యరాశ్యత చాలా వరకు తగ్గించబడింది.
నోమాడ్ కుటుంబాలలోని పిల్లలకు సీజనల్ బోర్డింగ్ స్కూల్స్ నడపడం ద్వారా నిరక్షరాశ్యతను తొలగించగలిగారు. 1990 నుండి బోర్డింగ్ స్కూల్స్‌కు నిధి మంజూరు చేయడం నిలిపివేయబడింది. తరువాత దేశంలో నిరక్ష్యరాశ్యతా శాతం అధికం అయింది.
ప్రాథమిక విద్య
మంగోలియాలో ప్రాథమిక మరియు మాధ్యమిక విద్య 10 సంవత్సరాల విధానం ఉంది. తరువాత దీనిని 11 సంవత్సరాలకు పొడిగించబడింది. 2008-2009 విద్యా సంవత్సరంలో 12 సంవత్సరాల విద్యా విధానం ప్రవేశపెట్టబడ్జింది. అయినా 12 సంవత్సరాల విద్యా విధానం పూర్తి స్థాయిలో అమలు చేయబడలేదు.[62]2006 నుండి మంగోలియా అంతటా సెకండరీ స్కూల్స్‌లో 4 గ్రేడ్ నుండి ఆగ్లమాధ్యమం ప్రవేశపెట్టబడింది.
విశ్వవిద్యాలయాలు
మంగోలియన్ నేషనల్ యూనివర్శిటీలు " నేషనల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మంగోలియా ", " మంగోలియన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సైన్సు అండ్ టెక్నాలజీ " లతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం మంగోలియన్ యువతలో ఐదుగురిలో ముగ్గురు విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు. 1993-2010 మద్యలో విద్యార్థుల సంఖ్య 6 రెట్లు అధికం అయింది.
[63]
ఆరోగ్యం
1990 నుండి ఆరోగ్య సూచికలు ఆయుఃప్రమాణం, గర్భస్రావాలు, శిశుమరణాలు క్రమంగా అభివృద్ధి చెందాయి. సాంఘికంగా వచ్చిన మార్పులు ఆరోగ్యరంగంలో అభివృద్ధికి కారణం అయ్యాయి.
1990లో యువత ఆరోగ్యం క్షీణించడం వలన 21 వ శతాబ్దంలో శిశుమరణాల సంఖ్య అధికం అయింది.[64]
గ్రామప్రాంతాలు
గ్రామ ప్రాంతంలో తీవ్రమైన ఆరోగ్యసమస్యలు ఎదురయ్యాయి.[65]
2011 గణాంకాలను అనుసరించి " వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ " మంగోలియా రాజధాని ఉలాంబతార్ ప్రపంచ కాలుష్యనగరాలలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.
[66] వాయు కాలుష్యం కూడా వృత్తిపరమైన వ్యాధులకు ప్రధాన కారణంగా భావించబడుతుంది. మంగోలియాలోని వృత్తిపరమైన వ్యాధిగ్రస్థులలో మూడింట రెండువంతులు దుమ్ము సంబంధిత ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు మరియు నిమోనియా వ్యాధిగ్రస్థులుగా ఉన్నారు.[67]
శిశు జననాలు
సరాసరి శిశుజననాలు 2.25 %.[29]–1.87[31] per woman (2007) and సరాసరి ఆయుఃప్రమాణం 68.5.
.[48] గర్భస్రావాలు 1,9%.[68]–4%[69] మరియు శిశుమరణాలు 4.3%.[70]
ఆసుపత్రులు
మంగోలియాలో 17 స్పెషల్ ఆసుపత్రులు, 4 రీజనల్ డయోగ్నోస్టిక్ ట్రీట్మెంటు కేంద్రాలు, 9 జిల్లా ఆసుపత్రులు, 21 అయిమాగ్ జనరల్ ఆసుపత్రులు, 323 సౌం ఆసుపత్రులు, 18 ఫెల్డ్షర్ పోస్టులు,
233 కుటుంబ ప్రాక్టిసులు, 556 ప్రైవేట్ ఆదుపత్రులు మరియు 57 డ్రగ్ సప్లై కంపెనీలు ఉన్నాయి. 2002 గణాంకాలను అనుసరించి ఆరోగ్య సిబ్బంది సంఖ్య 33,273 పనిచేస్తున్నారు. వీరిలో 6823 మంది డాక్టర్లు, 788 ఫార్మాసిస్టులు, 7802 నర్సులు మరియు 14,091 మిడ్- లెవల్- పర్సనల్స్ ఉన్నారు. ప్రస్తుతం 10,000 మందికి 27.7 ఫిజీషియన్లు, 75.7 హాస్పిటల్ బెడ్లు ఉన్నాయి.
రాజకీయాలు

మంగోలియా పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ పాలనా విధానం కలిగి ఉంది. అధ్యక్షుడు నేరుగా ఎన్నుకొనబడతాడు. ప్రజలు నేషనల్ అసెంబ్లీ, ది స్టేట్ గ్రేట్ ఖురల్ సభ్యులను కూడా ఎన్నుకుంటారు. సభ్యులు ప్రధానమంత్రిని ఎన్నుకుంటారు. ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షునితో కలిసి సమాలోచనలు నిర్వహించి కాబినెట్ మంత్రులను ప్రతిపాదిస్తాడు. ఖురల్ మంత్రులను నియమిస్తుంది. మంగోలియా నియోజకవర్గాలకు వాక్స్వాతంత్ర్యం, మతస్వాతంత్ర్యం కలిగి ఉంటుంది. మంగోలియాలో పలు రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నాయి. వీటిలో " మంగోలియన్ పీపుల్స్ పార్టీ మరియు ది డెమొక్రటిక్ పార్టీ ప్రధానమైనవి.
ది పీపుల్స్ పార్టీ
ది పీపుల్స్ పార్టీ (1921-2010 వరకు పీపుల్స్ రివల్యూషనరీ పార్టీ) 1921-1996 (1990 లో ఒక పార్టీ విధానం) మరియు 2000 నుండి 2004లో ప్రభుత్వం రూపొందించింది. (డెమొక్రేట్ పార్టీల కూటమితో) 2004 నుండి 2012 లో ఎన్నికలలో ఓటమి పొందే వరకు ఈ పార్టీ మంగోలియాను పాలించింది.1996 మరియు 2000లలో డెమొక్రేట్లు ఆధిక్యత వహించారు. 2004-2006 వరకు సమాన సభ్యులతో డేమొక్రెటిక్ పార్టీతో కలిసి ప్రభుత్వం రూపొందించింది. 2012 జూన్ 28న నేషనల్ అసెంబ్లీ ప్రతినిధుల ఎన్నిక సమయంలో ఏ ఒక్క పార్టీ పూర్తి ఆధిక్యత సాధించలేదు.
[71] అయినప్పటికీ డెమొక్రెటిక్ పార్టీ అధిక స్థానాలు సాధించింది.
[72] 20012 ఆగస్టు 21న డెమొక్రెటిక్ పార్టీ నాయకుడు నొరొవిన్ అల్తంఖుయాంగ్ ప్రధాని పదవిని అధిరోహించాడు. .[73] తరువాత 20014 నవంబరు 21న చిమెడిన్ సైఖంబిలెగ్ ప్రధాని పదవిని అధిరోహించాడు.
[74]
మంగోలియా అధ్యక్షుడు
మంగోల్ అధ్యక్షుడు అధికంగా అలంకారిక పాత్ర అయినప్పటికీ అవసరమైనప్పుడు పార్లమెంటును నియత్రించే అధికారం ఉంటుంది. అలాగే న్యాధిపతులను నియమించడం మరియు ఒక్కో సమయం న్యాయనిర్ణయం చేయడం వంటి అధికారాలు ఉంటాయి. అలాగే దూతలను నియమించడం వంటి అధికారం ఉంటుంది. పాత్లమెంటుకు మూడింట రెండువంతుల మెజారిటీతో చట్టలను అమలు చేస్తుంది. అధ్యక్ష నియామకానికి మంగోలియన్ పాలనా విధానంలో మూడు నియమాలు అనుసరించబడతాయి. ఒకటి అధ్యక్షినిగా పోటీచేసే అభ్యర్థి మంగోలియాలో జన్మించి ఉండాలి.
వయసు 45 సంవత్సరాలు నిండి ఉండాలి. అధికారానికి వచ్చే ముందు 5 సంవత్సరాల కాలం మంగోలియాలోనే నివసించాలి. అధ్యక్షుడు పదవీస్వీకారం చేసే ముందు తమపార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేయాలి. త్సఖియాజిన్ ఎల్బెగ్దొర్ (రెండు మార్లు ప్రధాన మంత్రుగా పనిచేసాడు) గత డెమాక్రటిక్ సభ్యుడు 2009 మే 29న అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికయి జూన్ 18న పదవీ స్వీకారం చేసాడు.[75] 2013 జూన్ 26న ఎల్బెగ్దొర్ తిరిగి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయి జూలై 10న అధ్యక్షపీఠం అలంకరించాడు.
[76]
పార్లమెంటరీ విధానం
మంగోలియా పాలనావిధానం యూనికెమెరా పార్లమెంటరీ విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. అధ్యక్షపదవి అలంకార ప్రాయంగా ఉంటుంది. ప్రజలచే ఎన్నిక చేయబడిన లెజిస్లేటువ్ పాలనా నిర్వహణ బాధ్యత వహిస్తుంది. లెజిస్లేటివ్ ఆర్ం, ది స్టేట్ గ్రేట్ ఖురల్ 76 సభ్యులు కలిగిన చాంబర్ కలిగి ఉంటుంది. చాంబర్ సమావేశాలు స్పీకర్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంటాయి. చాంబర్ ఎన్నికలు ప్రతి 4 సంవత్సరాలకు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ది స్టేట్ గ్రేట్ ఖురల్ మంగోలియన్ ప్రభుత్వంలో విశేష అధికారాలు ఉంటాయి. ప్రార్లమెంటు సభ్యులు ప్రధాన మంత్రిని ఎన్నుకుంటారు. అధ్యక్షపదవి అలంగారంగా ఉంటుంది.
విదేశీవిధానం

మంగోలియా రష్యా, చైనా, భారతదేశం, ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియా, జపాన్ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ దేశాలతో దౌత్యపరంగా సత్సంబంధాలు కలిగి ఉంది. మంగోలియా ప్రభుత్వం విదేశీ సంబంధాలు మరియు వ్యాపారానికి ప్రోత్సాహం అందిస్తుంది.
మంగోలియా దేశానికి ఆళ్మట్య, అంకార, బ్యాంకాక్, బెర్లిన్, బీజింగ్, బ్రసెల్స్, బుదపేస్ట్, కైరో, కాన్బెర్రా, వార్సా, వాషింగ్టన్, డి.సి, వియన్నా, వియెన్షేన్, హవానా, న్యూ ఢిల్లీ, కువైట్ సిటీ, లండన్, మాస్కో, ఒట్టావా, పారిస్, ప్రేగ్, ప్యోంగ్యాంగ్, సియోల్, సోఫియా, స్టాక్హోల్ం, టోక్యో, హ్యానై, మరియు సింగపూర్, ఇర్క్ట్స్క్ లో ఒక కాన్సులేట్, బ్రేడ మరియు ఉలాన్-ఉదే, మరియు దౌత్య న్యూ యార్క్ సిటీ మరియు జెనీవాలో యునైటెడ్ నేషన్స్ నగరాలలో దౌత్యకార్యాలయాలు ఉన్నాయి.[77]
మిలటిరీ

మంగోలియా 2003 ఇరాక్ దాడిని సమర్ధించింది. మద్దతుగా మంగోలియా 103-108 బృందాలను ఇరాక్కు పంపింది. 130 బృందాలు ప్రస్తుతం ఆఫ్ఘన్స్థాన్లో నియమించింది. 200 బృందాలు సియేరా లియోనెలో సేవలు అందిస్తున్నారు. వీరు 2009 జూన్ మాసంలో ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రత్యేక న్యాయస్థాన రక్షణార్ధం ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదేశాలమేరకు సియేరా లియోనెలో నియమించబడ్డారు. " ఎం.ఐ.ఎన్.యు.ఆర్.సి.ఎ.టి "కి మద్దతుగా చాద్‌కు బెటాలియన్ పంపడానికి నిశ్చయించింది.[78]
2005 నుండి 2006 మద్యకాలంలో 40 బృందాలు బెల్జియం మరియు కొసవొ లకు పంపబడ్డాయి. 2005 నవంబర్ 21న జార్జ్ డబల్యూ బుష్ (పదవిలో ఉన్న యు.ఎస్ అధ్యక్షుడు)?మంగోలియాకు విజయం చేసాడు. .[79]2014లో బల్గేరియన్ చెయిర్మెన్ ఆధ్వర్యంలో " ది ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ సెక్యూరిటీ అండ్ కార్పొరేషన్ ఇన్ ఐరోపా" ఆసియన్ భాగస్వామిగా మంగోలియాను ఆహ్వానించింది.
సస్కృతి
మంగోలియా జాతీయ జండాలో ఎడమవైపు ఉన్న బుద్ధిజం చిహ్నాన్ని సొయొంబొ సింబొ అంటారు. ఇది సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు మరియు స్వర్గానికి ప్రతీక.
విశ్వోద్భవ చిహ్నాలైన వీటిని సంప్రదాయకమైన తంగ్క పెయింటింగులలో చూడచ్చు.
విష్యుయల్ ఆర్ట్స్

20వ శతాబ్ధానికి ముందు మంగోలియా కళమీద మతప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది. తరువాత మంగోలియన్ ఫై ఆర్ట్స్ మీద మతసంబధిత వ్రాతలు అధికంగా ప్రభావం కలిగి ఉన్నాయి.
[80] అప్లిక్యూ సాంకేతికతో తయారుచేయబడే తంగ్కాల మీద వైవిధ్యమైన చిత్రాలను చిత్రిస్తుంటారు. ఇత్తడి శిల్పాలలో అధికంగా బుద్ధుని శిల్పాలు చోటుచేసుకుంటాయి. గొప్ప కళాఖాండాలు అధికంగా జెబ్త్సుందంబ ఖుతుఖు, జనాభాజార్ చెందినవై ఉన్నాయి.
పెయింటింగ్స్
19వ శతాబ్దం చివరలో మర్జన్ షరవ్ మొదలైన చిత్రకారులు అతి సహజమైన చిత్రాల శైలిని అనుసరించారు. మంగోలియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్, సోషలిస్ట్ రియలిజం చిత్రకళ మీద ఆధిపత్యం వహించాయి.[81] అయినప్పటికీ సంప్రదాయకమైన తంగ్క చిత్రాలు మతసంబంధిత, జాతీయ అంశాలచిత్రాలు కూడా ప్రానల్యత సంతరించుకున్నాయి. వీటిని " మంగోల్ జురంగ్ " అంటారు.
మంగోలియా ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో!ఆధునిక చిత్రాలను మొదటిసారిగా పరిచయం చేసినప్పుడు 1960లో త్సెవెగ్జవ్ నుండి " ఎహ్లిన్ సెట్జెల్" (తల్లి ప్రేమ) చిత్రం వెలువడింది. తన చిత్రం సెంసార్ చేయబడిందని చిత్రకారుడు వివరించాడు.
మంగోలియన్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ అన్ని రూపాలు పెరెస్టోరికా (1980) తరువాత అభివృద్ధి చెందాయి. మంగోలియన్ ఆధునిక చిత్రకారునిచే " ఒత్గొంబయార్ ఎర్షూ "ను నిర్వహిస్తున్నాడు. ఆయన " జురగ్" చిత్రంలో టోబియస్ తోడేలును చిత్రించాడు.[82]
నిర్మాణకళ

మంగోలియన్ సంప్రదాయ నివాసాలను జెర్ అంటారు. గతంలో నివాసాలకు రష్యన్ పదం " యుర్ట్ " వాడుకలో ఉండేది. తరువాత ఆంగ్లం మాట్లాడే యురేపియన్ దేశాలలో మంగోలియన్ పదం " " జెర్ " అధికంగా వాడుకలో ఉండేది. మంగోలియన్ కళాకారుడు మరియు కళావిమర్శకుడు ఎన్.చుల్టెం జర్ అనే పదం మంగోలియన్ సంప్రదాయ నిర్మాణకళా సంబంధిత పదమని
అభిప్రాయ పడుతున్నాడు. 16 -17 శతాబ్ధాలలో లామాసెరీస్ నిర్మించబడ్డాయి. వాటిలో అతధికం జర్ ఆలయాలుగా నిర్మించబడ్డాయి. ఆరాధకుల సంఖ్య అధికం అయిన కారణంగా జర్ ఆలయాలు విస్తరించి నిర్మించబడ్డాయి. మంగోలియన్ నిర్మాణశైలో 6-12 కోణాలతో ఆలయాలు నిర్మించబడతాయి. వీటిని విస్తరించి నిర్మిచినప్పుడు వీటి ఆకారంలో మార్పులు సంభవించాయి.
 పైకప్పు మసీదు పైకప్పు ఆకారంలో నిర్మించబడతాయి.[83] నిర్మాణాలకు రాళ్ళు, ఇటుకలు, బీం, మరియు పలకలను వాడడంతో అవి స్థిరనివాసాలుగా మార్చబడ్డాయి.[84]
మంగోలియన్ నిర్మాణశైలి
చుల్టెం మంగోలియన్ 3 వైవ్ధ్యమైన నిర్మాణశైలి నిర్మాణాల కలయిక (మంగోలియన్, టిబెటన్ మరియు చైఇనా). వీటిలో ఒకటైన క్వాడ్రాటిక్ ఆలయాలు (బటు- త్సగాన్) (1654) లను జనాభాజర్ రూపొందించాడు. జర్ శైలి నిర్మాణాలు (లాంసెరి - చొయొలింగ్) ఉలాంబతర్ వద్ద ఉన్నాయి. లార్విన్ ఆలయాలు (18వ శతాబ్ధానికి చెందినవి) ఎర్డెనె జూ వద్ద ఉన్నాయి. లామసెర్రి టిబెటన్ శైలిలో నిర్మించబడతాయి. చైనా శైలో నిర్మించబడిన లామసెరీలను చోయిజింగ్ లామిన్ సుమె (1904) అంటారు. ప్రస్తుతం అది మ్యూజియంగా ఉంది. క్వయాడ్రాటిక్ ఆలయం త్సొగ్చిన్ లామసెరి గండన్ ఉలాంబజర్ వద్ద ఉంది. ఇది మంగోలియన్ మరియు చైనా మిశ్రితశైలిలో నిర్మించబడి ఉంది. మైత్రేయ ఆలయం (1938లో పడగొట్టబడింది) టిబెటో మంగోలియన్ శైలిలో నిర్మినచబడింది.[83] దషి- చొయిలింగ్ బౌద్ధ విహారంలో 80 అడుగుల ఎత్తైన మైత్రేయ విగ్రహం ప్రతిష్ఠించడానికి ప్రయత్నించింది. .
సంగీతం

మంగోలియా సంగీతం ప్రకృతి, నోమాడిజం, షమనిజం మరియు టిబెటన్ బుద్ధిజం ప్రభావితమై ఉంటుంది. సంప్రదాయ సంగీతంలో వివిధ వాయిద్యాలు చోటుచేదుకుంటాయి. మోరి ఖుర్ ఉంటుంది.
ఆలాపించే పద్ధతులలో లాంగ్ సాంగ్ (ఉర్తిన్ దూ), త్రోట్ సాంగ్ (తువన్ త్రోట్), ఖూమేలి ప్రధానమైనవి. త్సం భూత ప్రేత పిశాచాలను దూరంగా పారద్రోలడానికి చేసే నృత్యం.
మంగోలియాలో మొదటిసారిగా రాక్ నృత్యం (సొయొల్ ఎర్డెనె) 1960 స్థాపించబడింది. బీటిల్స్ వంటి నృత్యాలు కమ్యూనిష్టలచేత తీవ్రంగా విమర్శించబడ్డాయి. తరువాత ముగుంహుర్హ్రీ, ఇనీంసెగ్లెల్, ఉర్గూ మొదలైన నృత్యాలు రూపొందించబడ్డాయి. ముగుంహుర్హ్రీ, హరంగ నృత్యాలు బరువైన రాక్ నృత్యానికి మార్గదర్శకాలు అయ్యాయి. 1980 మరియు 1990 లలో హరంగ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంది.
హరంగ నాయకుడు ప్రముఖ గిటారిస్ట్ ఎంహ్-మన్లై తరువాత తరం రాక్ నృత్య అభివృద్ధికి కృషిచేసాడు. 1990 హర్- చొనొ బృందం మంగోలియా ఫోల్క్- రాక్ నృత్యం రూపొందించాడు.
ఇది మంగోలియన్ లాంగ్ సాంగ్ ను తనలో మిశ్రితం చేసుకున్నాయి.
ఆ సమయంలో డెమొక్రటిక్ పార్టీ కళాత్మకమైన ఆలోచన అభివృద్ధికి అవసరమైన ప్రోత్సాహం మరియు స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చింది.
మాధ్యమం

1920లో సోవియట్ యూనియన్ సహకారంతో మంగోలియన్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నాయకుని ఆధ్వర్యంలో ప్రెస్ ఆరంభించబడింది. తరువాత ఉనెన్ (నిజం) వార్తాపత్రిక స్థాపించబడింది. ఇది సోవియట్ " ప్రవ్ద " పత్రికను పోలి ఉండేది.[85]1990 సస్కరణలు మొదలైయ్యే వరకు ప్రభుత్వం మాధ్యమం మీద ఆధిక్యత కలిగి ఉండేది. ఆసమయంలో స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే పత్రిక లేదు.[85] సోవియట్ యూనియన్ పతనం తరువాత మంగోలియా మీద ప్రభావం చూపింది. మంగోలియా ఏక పార్టీ విధానం నుండి బహుళ పార్టీ విధానంలోకి మారింది. మంగోలియాకు స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మాధ్యమానికి కూడా స్వతంత్రం లభించింది.
చట్టం
1998 ఆగస్టు 28న ఇంటర్నేషనల్ ఎన్.జొ.ఒ సాయంతో మాధ్యమ స్వతంత్రం కొరకు కొత్త చట్టం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది 1999 జనవరి 1 అమలు కావడంతో మాధ్యమరంగంలో సంస్కరణలు జరగడానికి మార్గం సుగమం అయింది.[86]
మంగోలియన్ మాధ్యమం ప్రస్తుతం 300 ప్రింట్ మరియు ప్రసార మాద్యమాలను కలిగి ఉంది..[87]
సరికొత్త స్వతంత్రం
2006 నుండి ప్రభుత్వం సరికొత్తగా " ఫ్రీడం ఆఫ్ ఇంఫర్మేషన్ ఏక్ట్ " గురించిన చర్చ ప్రారంభించిన తరువాత మాధ్యమానికి మరికొంత స్వతంత్రం లభించింది.
[88][89] మార్కెట్ సంస్కరణలు మాధ్యమంలో పనిచేసే సిబ్బంది ప్రతిఏటా అభివృద్ధి చెందడానికి మరియు జర్నలిజం ప్రధానాంశంగా విద్యార్థులు విద్యను అభ్యసించడానికి కారణం అయింది.[88]
2013లో వరల్డ్ ప్రెస్ ఫ్రీడం ఇండెక్స్ నివేదిక, రిపోర్టర్స్ విథౌట్ బార్డర్ మంగోలియా మాధ్యమం స్వాతంత్ర్యం అంతర్జాతీయంగా 98వ స్థానంలో (మొత్తం 179) ఉన్నట్లు తెలియజేస్తున్నాయి.
.[90]
క్రీడలు

ప్రధాన జాతీయ ఉత్సవం నాడం. శతాబ్దాలుగా నిర్వహించబడుతున్న మంగోలియన్ సంప్రదాయక ఉత్సవం ప్రతి వేసవిలో మూడు రోజులపాటు నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవంలో మూడు మంగోలియన్ సంప్రదాయక క్రీడలు ఉంటాయి. విలువిద్య, గుర్రపుస్వారీ (విస్తారమైన వైశాల్యం ఉన్న దేశంలో గుర్రపుస్వారీ పోటీలు పశ్చిమ దేశాలలోలాగా చిన్న ట్రాక్ వెంట పోటీలు నిర్వహించబడవు) మరియు కుస్తీ పోటీలు నిర్వహించబడతాయి. వీటిని పురుషత్వం కలిగిన క్రీడలుగా మంగోలియన్ ప్రజలు భావిస్తారు కనుక ఇవి శతాబ్దాలుగా నాడం ఉత్సవాలలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఉత్సవాలు జూలై 11 నుండి 13 వరకు నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఇవి నేషనల్ డెమొక్రటిక్ రివల్యూషన్ మరియు గ్రేట్ మంగోల్ స్టేట్ అవతరణ సందర్భాలను గౌరవిస్తూ నిర్వహించబడుతున్నాయి.
షాగా
మంగోలియన్ క్రీడలలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న క్రీడలలో షాగా ఒకటి. గొర్రె చీలమండల ఎముకను వేళ్ళతో పట్టుకుని విసురుతూ కొన్ని అడుగుల దూరంలో వేదిక మీద ఉన్న ఎముకల లక్ష్యాన్ని తాకడం. నాడం ఉత్సవాలలో ఈ పోటీ చాలా ప్రాముఖ్యత సంతరించికుంది. ఈ క్రీడలో ప్రేక్షకులు (ప్రత్యేకంగా వయసైన మంగోలియన్లు) తరచూ ఉద్రేకానికి లోనౌతుంటారు.

గుర్రపుస్వారీ
మంగోలియాలో గుర్రపు స్వారీ సంస్కృతి చిహ్నంగా (ప్రత్యేకంగా మద్య మంగోలియా) ఉంటుంది. నాడం ఉత్సవ సమయంలో లాంగ్ డిస్టెంస్ పోటీలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఈ పోటీలలో ట్రిక్ గుర్రపు స్వారీ ప్రధానాంశంగా ఉంటుంది. ట్రిక్ గుర్రపు స్వారీకి ఉదాహరణగా చరిత్ర సృష్టించిన నాయకుడు దాందిన్ సుఖ్బతార్ గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ నాణ్యాలను కిందకు విసురుతూ వాటిని
గుర్రపు స్వారీ చేస్తూ కింద విసిరిన నాణ్యాలను సేకరిస్తాడు.
మల్లయుద్ధం
మంగోల్ క్రీడలలో మంగోలియన్ మల్లయుద్ధం చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. మంగోలియన్ మూడు ప్రధాన క్రీడలలో మల్లయుద్ధం ఒకటి. చరిత్రకారులు మంగోలియన్ శైలి మల్లయుద్ధం 7000 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటిదని భావిస్తున్నారు. మంగోలియన్ వివిధ నగరాల నుండి వందలాది మల్లయోధులు జాతీయ క్రీడలలో పాల్గొనడానికి ప్రయత్నిస్తుంటారు.
ఇతర క్రీడలు
మంగోలియాలో బాస్కెట్ బాల్, ప్లింపిక్ వెయిట్ వెయిట్ లిఫ్టింగ్, పవర్ లిఫ్టింగ్ మరియు అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్, అథ్లెట్లు, జిమ్నాస్టిక్స్, టేబుల్ టెన్నిస్, జుజుస్తు, కరాటే, అయికిడో, కిక్బాక్సింగ్, మిక్సెడ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్ క్రిడలు ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్నాయి. మంగోలియన్ టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొంటారు. 1958 నుండి మంగోలియాలో ఫ్రీ స్తైల్ రెస్టిల్ంగ్ అభ్యసించబడుతుంది. .[91] మంగోలియన్ ఫ్రీ స్తైల్ రెస్టిల్ంగ్ మంగోలియన్ ఒలిపిక్ పతక సాధనలో మొదటి స్థానంలో ఉంది.
నైడంగిన్ తువ్షింబయార్ మొదటి సారిగా ఒలింపిక్ క్రీడలలో బంగారు పతకం సాధించి మొదటి మంగోలియన్ ఒలిపింక్ బంగారు పతకం సాధించిన వ్యక్తిగా గుర్తించబడ్డాడు.
[92]
అమెచ్యూర్ బాక్సింగ్
1948 నుండి మంగోలియాలో అమెచ్యూర్ బాక్సింగ్ అభ్యసించబడుతుంది.
[93]
1960లో మంగోలియన్ ఒలింపిక్ బాక్సింగ్ నేషనల్ టీం స్థాపించబడింది. మంగోలియన్ కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం 1964-1967 మద్య కాలంలో బాక్సింగ్ క్రీడలను నిషేధించింది. అయినప్పటికీ త్వరలోనే నిషేధం తొలగించింది. 1990లో ప్రొఫెషనల్ బాక్సింగ్ ఆరంభం అయింది.
బాస్కెట్ బాల్
మంగోలియన్ నేషనల్ బాస్కెట్ బాల్ టీం సమీపకాలంలో " బాస్కెట్ బాల్ ఎట్ ది ఈస్ట్ ఆసియన్ గేంస్ లో కొన్ని విజయాలు సాధించింది.
ఫుట్ బాల్
మంగోలియాలో అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్ క్రీడకూడా ఆడబడుతుంది. ది మంగోలియా నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం 1990 నుండి తిరిగి జాతీయస్థాయిలో క్రీడలలో పాల్గొంటుంది. అయినప్పటికీ ఇది అంతర్జాతీయ క్రీడలలో పాల్గొనడానికి ఇంకా అర్హత సాధించలేదు. మంగోలియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ అత్యుత్తమ దేశీయస్థాయి పోటీగా ఉంది.
షూటింగ్
పలు మంగోలియన్ మహిళలు షూటింగ్‌లో ప్రతిభను ప్రదర్శించింది: ఒత్ర్యాదిన్ గుండెగ్మా 2008లో ఒలింపిక్ క్రీడలలో వెండి పతకం సాధించింది. ముంఖ్బయార్ డొర్జ్సురెన్ రెండు మార్లు ప్రపంచ చాంపియన్ మరియు ఒలింపిక్ కంచు పతకం సాధిందింది. ప్రస్తుతం ఆమె జర్మనీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. త్సొగ్బద్రఖిన్ మొంఖ్జుల్ 2007 మే ప్రపంచ 25 మీటర్ల పిస్టల్ పోటీలలో మూడవ స్థానం సంబంధించింది.[94]
కుస్తీ
మంగోలియన్ సుమో కుస్తీ క్రీడాకారుడు డొల్గొర్సురెంగిన్ డాగ్వదోర్జ్]] 25 టాప్ డివిజన్ టోర్నమెంట్ చాంపియంషిప్ లలో పాల్గొన్నాడు. సుమో క్రీడాకారులలో ఆయనకు 4వ స్థానం ఉంది. 2015 జనవరి న మొంఖ్బతిన్ డావాజర్గల్ 33 వ టాప్ డివిషన్ చాంపియంషిప్‌లో పాల్గొని సుమో పోటీ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించాడు.
ఉత్సవాలు
మంగోలియాలో సంవత్సరమంతా పలు సంప్రదాయ ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఇవి అధికంగా మంగోలియన్ సంస్కృతిక సంబంధితమై ఉంటాయి. నాడం ఉత్సవం దేశమంతటా నగరాలు పల్లెలు అన్న బేధం లేకుండా జరుపుకునే గొప్ప ఉత్సవం. ఈగల్ ఫెస్టివల్‌లో 400 మంది ఈగల్ వేటకారులు గుర్రాల మీద స్వారీ చేస్తూ ఈ క్రీడలో పాల్గొంటారు. యాత్రీకుడు ముంఖ్బయార్ట్ బత్సైఖాన్ కూడా తన పెంపుడు గద్దతో పోటీలో పాల్గొన్నాడు. ఐస్ ఫెస్టివల్ మరియు తౌజండ్ కెమేల్ ఉత్సవం ఇతర మంగోలియన్ సంప్రదాయ ఉత్సవాలలో ముఖ్యమైనవి.
ఇవీ చూడండి
చంగీజ్ ఖాన్
మంగోల్ సామ్రాజ్యం

వర్గం:మంగోలియా
వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు

మంగోలియాతో సరిహద్దు గల దేశాల సంఖ్య ఎంత ?


సీకాయిపాడు, విశాఖపట్నం జిల్లా, పాడేరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన పాడేరు నుండి 22 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన అనకాపల్లి నుండి 71 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 18 ఇళ్లతో, 59 జనాభాతో 12 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 29, ఆడవారి సంఖ్య 30. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 59. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 584759[2].పిన్ కోడ్: 531024.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==బాలబడి గంగరాజు మాడుగులలోను, ప్రాథమిక పాఠశాల రాయిపల్లిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల పోతపాలెం లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల పోతంపాలెంలోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చోడవరంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అనకాపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అరకులోయలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అనకాపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది.  ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
సీకైపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 12 హెక్టార్లు
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	59 - పురుషుల సంఖ్య 	29 - స్త్రీల సంఖ్య 	30 - గృహాల సంఖ్య 	18

మూలాలు

సీకాయిపాడు గ్రామం నుండి అమరావతికి దూరం ఎంత?


వలసలగరువు, విశాఖపట్నం జిల్లా, అనంతగిరి మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]
ఇది మండల కేంద్రమైన అనంతగిరి నుండి 58 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విశాఖపట్నం నుండి 73 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 7 ఇళ్లతో, 33 జనాభాతో 35 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 15, ఆడవారి సంఖ్య 18. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 33. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 584365[2].పిన్ కోడ్: 531030.
విద్యా సౌకర్యాలు
సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు దేవరాపల్లిలోను, ప్రాథమిక పాఠశాల జీనపాడులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల పినకోటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల దేవరాపల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నంలో ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంవార్తాపత్రిక గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది.
భూమి వినియోగం
వలసల గరువులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 35 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
వలసల గరువులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
కాయధాన్యాలు, వంగ, జీడి
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	33 - పురుషుల సంఖ్య 	15 - స్త్రీల సంఖ్య 	18 - గృహాల సంఖ్య 	7

మూలాలు

వలసలగరువు గ్రామ జనాభా 2001 నాటికి ఎంత?


పనసలొద్ది, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, అడ్డతీగల మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1].
ఇది మండల కేంద్రమైన అడ్డతీగల నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పెద్దాపురం నుండి 28 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 7 ఇళ్లతో, 27 జనాభాతో 40 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 11, ఆడవారి సంఖ్య 16. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 25. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 586830[2].పిన్ కోడ్: 533483.
విద్యా సౌకర్యాలు
సమీప ప్రాథమిక పాఠశాల నిమలపాలెంలోను, బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు అడ్డతీగలలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అడ్డతీగలలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల రాజానగరంలోను, పాలీటెక్నిక్ రంపచోడవరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల పెద్దాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల రంపచోడవరంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అడ్డతీగలలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కాకినాడ లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వార్తాపత్రిక, అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 6 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పనసలొద్దిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 2 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 30 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 30 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
పనసలొద్దిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి, జీడి, కాయధాన్యాలు
గణాంకాలు
జనాభా (2011) - మొత్తం 	27 - పురుషుల సంఖ్య 	11 - స్త్రీల సంఖ్య 	16 - గృహాల సంఖ్య 	7
మూలాలు

2017 నాటికి పనసలొద్ది గ్రామ సర్పంచ్ ఎవరు?


వెల్చల్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, వికారాబాదు జిల్లా, మోమిన్‌పేట్ మండలంలోని గ్రామం.[1]

ఇది మండల కేంద్రమైన మోమిన్‌పేట్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన వికారాబాద్ నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 367 ఇళ్లతో, 1696 జనాభాతో 1172 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 835, ఆడవారి సంఖ్య 861. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 549 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 7. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 574013[2]
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మొత్తం జనాభా 1471 అందులో పురుషులు 645 మంది. స్త్రీలు 726 మంది. గృహాలు 314 విస్తీర్ణము 1172 హెక్టార్లు, ప్రజల భాష. తెలుగు.
సమీప గ్రామాలు
ఈ గ్రామానికి కొజ్జావనం పల్లె 2 కి.మీ. మల్రెడ్డిగూడ, 2 కి.మీ. కొడ్చర్ల 2 కి.మీ. మాదారం 4 కి.మీ> ఫుల్ మామిడి 4 కి.మీ. దూరేములో ఉన్నాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి మోమిన్‌పేట్‌లో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల మోమిన్‌పేట్‌లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వికారాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ వికారాబాద్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వికారాబాద్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు హైదరాబాదులోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
వెల్చాల్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
వెల్చాల్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఈ గ్రామానికి సమీపములోని రైల్వే స్టేషను వికారాబాద్. 11 కి.మీ. దూరములో ఉంది. గోడం గూడ రైల్వే స్టేషను, వికారాబాద్ రైల్వే స్టేషను ఇక్కడికి అతి సమీపములోని రైల్వే స్టేషను. . ప్రధాన రైల్వే స్టేషను హైదరాబాద్ ఇక్కడికి 69 కి.మీ.దూరములో ఉంది. ఈ గ్రామమునుండి అన్ని పరసర ప్రాంతాలకు రోడ్డు వసతి కలిగి బస్సుల సౌకర్యము ఉంది.[3]
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వెల్చాల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
అడవి: 34 హెక్టార్లు
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 364 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 140 హెక్టార్లు
శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 60 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 42 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 301 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 228 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 480 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 50 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
వెల్చాల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
బావులు/బోరు బావులు: 50 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
వెల్చాల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి, కంది, జొన్న
నరసింహస్వామి ఆలయం
మేకల కాపరి - పర్మయ్య
రంగారెడ్డి జిల్లాలోని వెల్చాల్ నలభయ్యేళ్ల క్రితం దట్టమైన అటవీ ప్రాంతం. పర్మయ్య ఆనే మేకల కాపరి జీవనోపాధి కోసం తనకున్నటువంటి 40 మేకలను వేల్చాల్ గ్రామ సమీపంలోని అడవుల్లోకి తీసుకెళ్ళేవాడు.చుట్టూ చెట్లు, వాటిని దాటాక ఎత్తైన కొండలు, బండరాళ్ళు చుట్టూ పక్కల ప్రపంచంతో సంబంధాల్ని తెన్చివేసినట్లుండేది. మేకలూ తనూ ఒంటరిగా వున్నా అప్పుడప్పుడు భయం కలిగేది. దానికి తోడు, ఎండా వానలకు తల దాచుకోటానికి ఒక ఆసరా కూడా లేకపోవటం అతన్ని ఆలోచనలకు నేట్టేసింది. తొలుత ఆ కొండలను తొలిచి ఒక గుహ చేద్దామని గొడ్డలి చేత బట్టి రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించాడు.
గుడి నిర్మాణము
"ఓ రోజు లక్ష్మీ నరసింహస్వామి తన కలలో 'ఎలాగూ కొండలను తొలుస్తున్నావు, నాక్కూడా ఒక గుడి కట్టు' అని అన్నట్టు అనిపించిందట". మేకలూ మేత మేసే సమయమ లోనే కాకుండా, వాటి మేత తరువాత వాటిని ఇంటిలో వదిలేసి తిరిగి తన పనిలో నిమగ్నమయ్యేవాడు. ఎంత శ్రమించినప్పటికీ ఎటువంటి కష్టం అనిపించేది కాదట. గుడి నిర్మాణం ఎంతో దీక్షతో కూడినటువంటి కార్యం, ఎవరి సాయం అర్తించకుండా, తానూ ఒక్కడే సుమారు ఆరు సంవత్సరాలు శ్రమించాడు, ఇంటిని వదిలి పూర్తిగా అడివికే అంకితమయ్యాడు. తన తండ్రి మరణించిన చలించక, పట్టు వదలక, ఆకలి, నిద్ర, పగలు, రాత్రి ఏమి తెలియకుండా గడిపాడు. ఒక సొరంగంలా తవ్వి, గుహను చెక్కటంతో ఆలయం మరో నాలుగేళ్లకు కాని స్థానికుల కంటపడలేదు. తర్వాత దానిలో శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు.
గుడి అందాలు
పర్మయ్య ఒక శిల్పి కాడు, ఐనప్పటికీ ఎంతో ఊహ శక్తి కావాలి. ఆ భగవంతుడే తన ద్వారా ఇవన్ని చేయించాడని చెప్పుకోచ్చాడు పర్మయ్య.అతని మాటల్లో, "ఆలయాని నిర్మించాలంటే ఎంతో ఊహ శక్తి వుండాలి, సింహ్మ ద్వారాలు, స్తంభాలు, వాటిమీద బొమ్మలు ఇవన్ని కళ్ళు మూసుకుంటే కాళ్ళ ముందు కనిపించేవి. సందర్శకులు, భక్తులు పెరిగారు. అక్కడికి సమీపంలోనే ౫౦౦ గజాల పొడవున్న మరో గుహలో వెంకటేశ్వర స్వామి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి పూజలు చేస్తున్నారు.అటుపక్కనే బద్రీనాథ్, మల్లికార్జున స్వామి ఆలయాలను కూడా నిర్మించాడు పర్మయ్య. ౪౦ ఏళ్లలో ఇది ఎంతో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.
శివరాత్రి వుత్సవాలు/ఆలయ అభివృద్ధి
ప్రతి శివరాత్రికీ ఈ ప్రాంతంలో ఘనంగా ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తుంటారు.ఆలయం పక్కనే ఉన్న కొలనులో స్నానం చేసి స్వామివారిని దర్శించు కుంటారు భక్తులు. కోరికలు నేరవేరాలంటూ ఆలయ ప్రాంగణంలో కొబ్బరికాయలను ముడుపులుగా కడతారు. పెళ్ళిళ్ళు, వ్రతాలు, పుట్టు వెండ్రుకలు తీయడం లాంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించడానికి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి భక్తులు వస్తుంటారు. కోరికలు నెరవేరిన వారు స్వామికి ముడుపులు చెల్లిస్తారు, ఆవిధంగా సమకూరిన డబ్బులతోనే ఆలయ అభివృద్ధి జరుగుతోంది.
మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

వర్గం:వికారాబాదు జిల్లా గ్రామాలు

వెల్చల్ (మోమిన్‌పేట్)

2011 జనగణన ప్రకారం వెల్చల్ గ్రామంలో ఎంతమంది స్త్రీలు ఉన్నారు?


బీరేంద్ర కుమార్ భట్టాచార్య ప్రఖ్యాత అస్సామీ సాహిత్యవేత్త. జ్ఞానపీఠ్, కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక సాహిత్య పురస్కారాల గ్రహీతగా ఆయన భారతీయ సాహిత్యరంగంలో లబ్ధప్రతిష్ఠుడు.[1]
వ్యక్తిగత విశేషాలు
బీరేంద్ర కుమార్ భట్టాచార్య 1925లో అస్సాంలో జన్మించారు. ఆయన పత్రికా సంపాదకునిగా, ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశారు. ఆయన గౌహతీ విశ్వవిద్యాలయంలో జర్నలిజం విభాగంలో రీడర్ గా ఉద్యోగ బాధ్యతలు నెరవేరుస్తున్నారు. ఈశాన్య భారతదేశంలోని పలు రాష్ట్రాల్లో ఆయన పనిచేశారు. 1950 దశాబ్ది చివరి సంవత్సరాలలో మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని ఉఖ్రూల్ ప్రాంతంలో వెంచర్ క్రిస్టియన్ హైస్కూలులో ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశారు. ఆయన 1997లో మరణించారు.[2]
సాహిత్యరంగం
బీరేంద్ర కుమార్ భట్టాచార్య నవలలు, కథలు, కవితలు రచించినా నవలాకారునిగా అస్సామీ సాహిత్యరంగంలో సుప్రసిద్ధులయ్యారు. తొలి నవల రాజ్ పహ్తె రింగై</i>ను 1957లో రచించారు. ఒక్కరోజులోనే జరిగే ఘటనలతో సాగే ఈ ప్రయోగాత్మక నవలలో రాజకీయ, సామాజిక విశ్లేషణలు చేశారు. 1958లో బీరేంద్ర వ్రాసిన రెండవ నవల ఆఐ (అమ్మ) లో సాధారణమైన పల్లెటూరిలో నూతన నాగరికత, యాంత్రికతల ప్రభావాన్ని చిత్రీకరించారు. బీరేంద్రకు ప్రఖ్యాతిని సాధించిపెట్టిన యారుఇంగం (తెలుగులో జనవాహిని) నవలను 1960లో రచించారు. ఈ నవలకు ప్రతిష్ఠాత్మకమైన కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారం లభించింది. నాగాజాతి జనజీవితాన్ని, వారి ఉద్యమాలను ఆధారంగా చేసుకుని రచించిన ఈ నవల అస్సామీ భాషలోనే కాక ఇతర భారతీయ భాషల్లోకీ, ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడి సుప్రసిద్ధమై నిలిచింది. తంఖ్రూల్ నాగా తెగలు 20వ శతాబ్ది ద్వితీయ అర్థభాగంలో జపాను-ఆజాద్ హిందు సేనల ఆక్రమణ, ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధబీభత్సం, ఫిజో ఆధ్వర్యంలో వేర్పాటువాద ఉద్యమం, ఉగ్రవాదం వంటి పరిస్థితుల వల్ల ప్రాభవితమైన తీరు, ఎదుర్కొన్న కష్టనిష్టూరాలను నవల నేపథ్యంగా ఎంచుకుని రాశారు. ఈశాన్య రాష్ట్రాలపై చైనా యుద్ధ నేపథ్యంలో శతఘ్ని (1964) నవల రచించారు. 1942 కాలంలో అస్సామీలు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ చేసిన పోరాటాన్ని గురించి రాసిన మృత్యుంజయ్ నవలను వ్రాశారు. బహుళ ప్రచారాన్ని పొందిన ఈ నవల ద్వారా బీరేంద్ర ప్రతిష్ఠాత్మక జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారాన్ని పొందారు. అనంతరం పలు నవలలను కూడా వ్రాశారు. ఆయన రచించిన చిన్న కథలు రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురితమయ్యాయి.[3]
రచనల జాబితా
పురస్కారాలు, గౌరవాలు
1985లో మృత్యుంజయ్ నవలకుగాను జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారం పొందారు. ఈ గౌరవాన్ని పొందిన తొలి అస్సామీ/బెంగాలీ రచయితగా ఆయన చరిత్రకెక్కారు.
1961లో యారుఇంగం నవలకుగాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారాన్ని పొందారు.
యారుఇంగం నవల భారతీయ సాహిత్యంలో మాస్టర్ పీస్ గా గుర్తించారు.[4]
పదవులు
కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ అధ్యక్షునిగా పనిచేశారు.
అస్సాం సాహిత్య సభ 1983-85కాలంలో అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించారు.[5]
మూలాలు

వర్గం:జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీతలు
వర్గం:1924 జననాలు
వర్గం:అసోం ప్రముఖులు
వర్గం:1997 మరణాలు

బీరేంద్ర కుమార్ భట్టాచార్య

సాహిత్యరంగంలో నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న మొదటి వ్యక్తి ఎవరు?


గంగాధర నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని చిత్తూరు జిల్లాకు చెందిన మండలము.[1].

మండలంలోని గ్రామాలు
వెజ్జుపల్లె
నెల్లిపల్లె
కొండేపల్లె
వింజం
వీరకనెల్లూరు
కోటగరం
నందనూరు
కొట్రకోన
పెద్దకాల్వ
కలిజవీడు
గంగాధరనెల్లూరు
గొల్లపల్లె
అగరమంగళం
వేపంజేరి
వరతూరు
పచ్చిగుంట
బుక్కపట్నం
చిన్నవేపంజేరి
వేల్కూరు
ముక్కెలత్తూరు
మహాదేవమంగళం
తుంగుండ్రం
కడపగుంట
ఆత్మకూరు
ఎర్రబోడిరెడ్డిపల్లె
మూర్తినాయనిపల్లె
అంబోధరపల్లె
పాతపాలెం
పాతవెంకటాపురం
ఎల్లపల్లె
బొజ్జినాయనిపల్లె
గరిగలపల్లె
కొత్తవెంకటాపురం
మండల గణాంకాలు
జనాభా (2001) - మొత్తం 	64,831 - పురుషులు 	32,978 - స్త్రీలు 	31,853
అక్షరాస్యత (2001) - మొత్తం 	72.11% - పురుషులు 	82.95% - స్త్రీలు 	60.97%
గ్రామ గణాంకాలు
జనాభా (2001) మొత్తం 4199 పురుషులు 2137 స్త్రీలు 2062 గృహాలు 882 విస్తీర్ణము 1122 హెక్టార్లు. ప్రజల భాష. తెలుగు
మండల సమాచారము
రాష్ట్రము. ఆంధ్ర ప్రదేశ్
మండల కేంద్రము. గంగాధర నెల్లూరు
జిల్లా. చిత్తూరు,
ప్రాంతము. రాయలసీమ.,
భాషలు. తెలుగు/ ఉర్దూ,
టైం జోన్. IST (UTC + 5 30),
వాహన రిజిస్ట్రేషను. నెం. AP-03,
సముద్ర మట్టానికి ఎత్తు. 305 మీటర్లు.,
విస్తీర్ణము. 1122 హెక్టార్లు,
మండలములోని గ్రామాల సంఖ్య. 34

గంగాధర నెల్లూరు మండలం

బొజ్జినాయనిపల్లె గ్రామంలో ప్రధాన పంట ఏంటి?


కరెం శ్రీకాకుళం జిల్లా, సీతంపేట మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన సీతంపేట నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఆమదాలవలస నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 127 ఇళ్లతో, 471 జనాభాతో 40 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 230, ఆడవారి సంఖ్య 241. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 467. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580002[1].పిన్ కోడ్: 532443.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి.
బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు సీతంపేటలో ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల సీతంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు రాజాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సీతంపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల రాజాం లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
బావుల నీరు  గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కరెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 12 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 16 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 11 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 19 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 8 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కరెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఇతర వనరుల ద్వారా: 8 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
కరెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి

మూలాలు

2011 నాటికి కరెం గ్రామములో బంజరు భూమి ఎంత ఉంది?


కారుమూరు, గుంటూరు జిల్లా, రేపల్లె మండలానికి చెందిన గ్రామము. ఇది మండల కేంద్రమైన రేపల్లె నుండి 5 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 840 ఇళ్లతో, 2713 జనాభాతో 361 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1329, ఆడవారి సంఖ్య 1384. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 513 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 115. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590498[1].పిన్ కోడ్: 522265. ఎస్.టి.డి.కోడ్ = 08648.
గ్రామ భౌగోళికం
సమీప గ్రామాలు
ఈ గ్రామానికి సమీపంలో వేజెళ్ళవారిలంక, పల్లెకోన, రాచూరు, పేటేరు, ఓలేరు, గుత్తావారిపాలెం గ్రామాలు ఉన్నాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.
బాలబడి రేపల్లెలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల PETURUలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల పేటేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల రేపల్లెలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వడ్లమూడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, పాలీటెక్నిక్ రేపల్లెలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల వడ్లమూడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం రేపల్లెలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల గుంటూరు లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కారుమూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కారుమూరులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 19 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కారుమూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 79 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 280 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 4 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 277 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కారుమూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కాలువలు: 277 హెక్టార్లు
కారుమూరమ్మ చెరువు: 1996 ప్రాంతములో మాన్యం శివమ్మ గారు సర్ప్ంచ్ గాఉన్నప్పుడు రక్షిత మంచినీటి సరఫరా పైపులద్వారా మొదలైంది. 2013 లో శ్రీ కృష్ణమోహన్ గారు మినరల్ వాటర్ ప్లాంట్ ను గ్రామస్తుల కొరకు స్థాపించారు.
రజక చెరవు: ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నీరు-చెట్టు కార్యక్రమంలో భాగంగా, ఈ చెరువులో 2016, మే-15న పూడికతీత కార్యక్రమం ప్రారంభించారు. సారవంతమైన ఈ మట్టిని ఈ గ్రామ రైతులు, తమ ట్రాక్టర్లతో పొలాలకు తరలించుకొనిపోవుచున్నారు. ఈ విధంగా చేయుటవలన, తమ పొలాలకు ఎరువుల ఖర్చు తగ్గుటయేగాక, చెరువులో నీటి నిలువ సామర్ధ్యం పెరిగి, గ్రామములో భూగర్భజలాలు అభివృద్ధి చెందగలవని రైతులు సంతోషం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
ఉత్పత్తి
కారుమూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, మినుము, మొక్కజొన్న
గ్రామ పంచాయతీ
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీ విచారపు సాంబయ్య, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [3]
గ్రామములోని దర్శనీయ ప్రదేశములు/దేవాలయములు
శ్రీదేవీ, భూదేవీ సమేత చెన్నమల్లేశ్వర స్వామి ఆలయం
ఈ ఆలయంలో స్వామివారి కళ్యాణం, ప్రతి సంవత్సరం, ఫాల్గుణమాసంలో పౌర్ణమి రోజున అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించెదరు. [2]
శ్రీ చక్ర సిమెంట్స్ అధినేత శ్రీ నేండ్రగంటి కృష్ణమోహన్, మూడు లక్షల రూపాయల వ్యయంతో, ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల నిర్వహణకై, ఒక కళావేదిక విరాళంగా నిర్మించి ఇచ్చారు. [5]
శివాలయం
ఇక్కడి శివాలయం పూర్వకాలం నుండి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయ గోపురాలపై పూర్వం బూతు శిల్పాలు ఉండేవి, వీటన్నిటినీ ఇప్పుడు తొలగించారు.
గ్రామ దేవత శ్రీ కారుమూరమ్మ ఆలయం
ఈ దేవత గుడి చుట్టూ కారుమూరమ్మ చెరువు ఉంది.
గుంటూరు జిల్లా చెరుకుపల్లి మండలంలోని పొన్నపల్లి గ్రామదేవత పేరు గూడా శ్రీ కారుమూరమ్మ . ఈ అమ్మవారి వార్షిక తిరునాళ్ళు, ప్రతి సంవత్సరం జ్యేష్ట మాసం (మే నెల) లో మొదటి ఆదివారంనాడు వైభవంగా నిర్వహించెదరు. [7]
గ్రామ ప్రముఖులు
షేక్ మీరాసాహెబ్ భజన కోలాటాల క్లారినెట్ కళాకారుడు. ఏ.వీ.సుబ్బారావు మొదలు డీ.వీ.సుబ్బారావు మనుమని వరకు రంగస్థలకళాకారులందరికీ క్లారినెట్ వాయించారు. ఈయన తల్లి దండ్రులు షేక్ సుబ్బులు, గోవాడ మస్తాను. తిరుపతి, రవీంద్రభారతి, ఇంకా పలు ప్రాంతాలలో ఈయన కోలాటం చెక్కభజనలలో క్లారినేట్ వాయించి అవార్డులు పొందారు. కోలాటం చెక్కభజన లలో, ఈయన క్లారినేట్ విన్యాసానికి ప్రేక్షకులు మైమరచి నాట్యం చేసేవారు. వీరు 29.11.2008 న పరమపదించారు.
నల్లూరు వెంకట నరసింహాచార్యులు స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు. కారుమూరు గ్రామము లోనే కాక చుట్టుప్రక్కల గ్రామములలో కూడా మందుల ఆచార్యులుగా ప్రసిద్ధి పొందారు. గాంధీజీ గారి స్పూర్థితో శాసనోల్లంఘన ఉధ్యమంలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించారు. గ్రామసర్పంచ్ గా కూడా పనిచేసి తమ సేవలను అందించి అతి సాధారణ జీవితాన్ని గడిపిన ఆదర్శమూర్తి.వీరు 2002 సంవత్సరములో పరమపదించారు.
యడంచెన్నయ్య 3 సార్లు రేపల్లె నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ శాసనసభ్యునిగా ఎన్నికైన వ్యక్తి. తరువాత గ్రామసర్పంచ్ గా కూడా పనిచేసి తమ సేవలను అందించారు.
ఎన్.కృష్ణమోహన్ శ్రీచక్ర సిమెంట్ అధినేత జననం, బాల్యం కారుమూరు గ్రామం లోనే జరిగాయి. తనకు జన్మనిచ్చిన ఊరు కోసం గ్రామంలో మినరల్ వాటర్ ప్లాంట్ ను నెలకొల్పారు. పాఠశాలలోని పిల్లలకి ప్రతిరోజు పౌష్టిక ఆహారాన్ని అందిస్తున్నారు.
కూరెళ్ళ శర్మ కార్తీక మహోత్సవాలలో భాగంగా సహస్రదీపార్చన, సహస్రలింగార్చన, లక్షబిల్వార్చన మొదలుపెట్టి 2014 కు 40 సంవత్సరాలు పూర్తి ఐనవి. దీనిని డా. ఆదిత్య, పన్నాల ప్రసాదు ఇన్ని ఏళ్ళు సమర్దవంతంగా నిర్వహిస్తున్నారు.
వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2678.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1315, స్త్రీల సంఖ్య 1363, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 758 ఉన్నాయి.గ్రామ విస్తీర్ణం 361 హెక్టారులు.
జనాభా (2011) - మొత్తం 	2, 713 - పురుషుల సంఖ్య 	1, 329 - స్త్రీల సంఖ్య 	1, 384 - గృహాల సంఖ్య 	840

మూలాలు

కారుమూరు గ్రామ వైశాల్యం ఎంత?


హిందూపురం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని అనంతపురం జిల్లాలోని మండలం.
జనాభా
జనాభా (2011)
- మొత్తం 	2,03,538
- పురుషులు 	1,02,664
- స్త్రీలు 	1,00,874
అక్షరాస్యత (2011)
- మొత్తం 	66.65%
- పురుషులు 	75.44%
- స్త్రీలు 	57.38%
మండలంలోని గ్రామాలు

మణేసముద్రం
ముదిరెడ్డ్డిపల్లి
మలుగూరు
చలివెందుల
శ్రీకంఠాపురం (గ్రామీణ)
బేవినహళ్ళి
నక్కలపల్లి
సడ్లపల్లి
బసవనపల్లి
కిరికెర
కొటిపి
దేవరపల్లి
సంతేబిదనూరు
తుంగేపల్లె
చౌళూరు
తూముకుంట
గోళ్ళాపురం
అప్పులకంట
సూగూరు
కొట్నూరు
కొల్లకుంట
ఊటుకూరు
సింగిరెడ్డిపల్లి
పూలకుంట

మండలంలోని పట్టణాలు
Mothukapalli
హిందూపురం

హిందూపురం మండలం

సంతబిదనూరు గ్రామం నుండి లేపాక్షికి దూరం ఎంత?


ఇదే పేరుతో వచ్చిన మూడు సినిమాల కోసం బాలనాగమ్మ చూడండి.

బాలనాగమ్మ వేదాంతం రాఘవయ్య దర్శకత్వంలో శ్రీ వెంకటరమణ ఫిల్మ్స్ పతాకంపై ఎస్.ఎస్.రాజు, డి.ఎస్.రాజు, పి.వెంకటపతిరాజుల నిర్మాణసారధ్యంలో ఎన్.టి.ఆర్.,ఎస్వీ రంగారావు, అంజలీదేవి ప్రధానపాత్రలుగా పోషించిన 1959 నాటి తెలుగు జానపద చిత్రం.
కథాసారాంశం
భూచక్రపురం ఏలే నవభోజరాజు, భూలక్ష్మీదేవులకు సంతానం లేక బాధపడుతుంటారు. నిగమానందస్వామి అనే సిద్ధుడు వచ్చి భూలక్ష్మీదేవి పరమేశ్వరుని ప్రార్థించి ఆలయంలోని మామిడిచెట్టు పండు తింటే సంతానం కలుగుతుందని చెబుతాడు. ఆమె సంతోషం పట్టలేక పుట్ట మీద ఎక్కి మామిడిపండ్లు కోసుకుంటుంది. పుట్టలోని నాగరాజు బుస్సున లేచి ఆగ్రహించి కాటువేయపోతాడు. అంత మహారాణి తన అపరాధాన్ని మన్నించమని వేడుకుంటుంది.  నాగరాజు సరే బిడ్డలు పుట్టిన ఆరు నెలలకు ఖచ్చితంగా వచ్చి కాటు వేస్తానంటాడు. ఆమెకు ఏడుగురు ఆడపిల్లలు పుడతారు. కడగొట్టు కూతురే మన కథానాయకి బాలనాగమ్మ. అతిలోక సౌందర్యవతి. నాగరాజు కాటుకి గురియైన మహారాణి తన బిడ్డలను జాగ్రత్తగా పెంచమని మారు వివాహము చేసుకోవద్దని చెబుతుంది. మహారాజు రాచకార్యాలు వదిలివేసి బిడ్డల పెంపకంలో మునిగి పోతున్నాడని గ్రహించి  మంత్రి రాజును పునర్వివాహము చేసుకోమని ఒత్తిడి చేస్తాడు. విధిలేక మహారాజు కూడా పిల్లల పెంపకం కోసం పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. కాని సవతి తల్లి మహారాజు లేని సమయం చూసి వారిని నానా హింసలు పెట్టి చంపబోతుంది. మహారాజును వశీకరించుకుని బిడ్డలను చంపమని ఆజ్ఞాపిస్తుంది. కన్నతండ్రి బిడ్డలను చంపలేక అడవిలో వదలి పెట్టి వస్తాడు. పిల్లలకు మేనమామ అయిన పానుగంటి ప్రభువు రామవర్థిరాజు విషయము తెలుసుకుని తన ఏడుగురు కుమారులను మేనకోడళ్ళ అన్వేషణ కోసం పంపిస్తాడు. ఆఖరివాడైన కార్యవర్థిరాజు , బాలనాగమ్మను చూసి వివరాలు తెలుసుకుని ఆమె తన మరదలేనని తెలుసుకుంటాడు.  మిగిలినవారు కూడ కలుసుకుని వారిని వివాహమాడతారు. సుఖసంతోషాలతో సాగిపోతున్న వారి జీవితంలో గండికోటయుద్ధం వస్తుంది. రాజులందరూ యద్ధానికి వెళతారు. గర్భవతిగా నున్న బాలనాగమ్మను వదలలేక  కార్యవర్థిరాజు  కోటకు రక్షణగా ఉండే బాధ్యత నీదేనని తలారి రాముడికి అప్పగిస్తాడు. కార్యవర్థీరాజు గుమ్మం బయట గీత గీసి ఎట్టి పరిస్థితులలోను గీత దాటి బయటకు రావద్దని బాలనాగమ్నకు చెబుతాడు. మాయలమరాఠీ బాలనాగమ్మ అందాన్ని చూచి మోహించి ఎలాగైనా ఆమెను వివాహము చేసుకోవాలనుకుంటాడు. బాలనాగమ్మ మగబిడ్డను ప్రసవిస్తుంది. మరాఠీ జంగమదేవర వేషములో వచ్చి ఆమెను తీసుకు వెళ్లిపోతాడు. కార్యవర్థిరాజు  బాలనాగమ్మను వెదుక్కుంటూ వెళతాడు. మరాఠీ అతనిని రాయిగా మార్చేస్తాడు. పెద్దమ్మల దగ్గర బాలనాగమ్మ కొడుకు బాలవర్థిరాజు పేరుతో ఎంతో గారాబంగా పెరుగుతూ ఉంటాడు. తలారి రాముడి ద్వారా విషయము తెలుసుకుని బాలవర్థిరాజు , తలారిరాముణ్ణి తీసుకుని తల్లిదండ్రులను వెదుక్కుంటూ వెళతాడు. పూలమ్మి సాయంతో మరాఠీ దగ్గర చేరి తల్లిని కలుసుకుని మరాఠీ జీవన రహస్యము తెలుసుకోమంటాడు. సప్తసముద్రాల ఆవల చెట్టుతొర్రలోనున్న చిలకను చంపి శిలగా మారిన తన తండ్రిని తల్లిని రక్షించుకుంటాడు.
చిత్ర బృందం
తారాగణం
రామారావు - కార్యవర్థిరాజు
అంజలీదేవి – బాలనాగమ్మ
సి.యస్.ఆర్.- నవభోజరాజు
S.V.Ranga Rao – Mayala Maraathi
Raja Sulochana – Sangu
Hemalatha – Bhoo Lakshmi Devi
Surya Kala – Manikyamba
Relangi – Talari Ramudu
Junior Bhanumathi – Nambi Nanchari
Master Satyanarayana – Balavardhi Raju

పాటలు
అందమూ ఆనందమూ ఈ అందము అనందము ప్రియా నీదేరా - పి.సుశీల
అనిలో వైరుల దోర్బలంబణచి మేమంత:పురము చేరుదాకన్ (పద్యం) - ఘంటసాల
అప్పుడునే తిప్పడండి పులి మాంగోరు నానప్పలమ్మ కొడుకునండి - పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు
ఇంటిలోని పోరు ఇంతింత గాదురా ఇద్దరూ పెళ్ళాలు వద్దురా శివుడా - ఘంటసాల
ఎంతో ఎంతో వింతలే సంతోషాల కేరింతలే - ఎ.పి.కోమల బృందం
నీకేలరా హహః ఈ వేదన హహ ఎన్నికైన చిన్నదానరా - పి.సుశీల
జయము జయము శ్రీ వెంకటరమణా (బుర్రకథ) - ఘంటసాల బృందం
జయజయ గిరిజా రమణా జయజయశంకర నాగాభరణా - పి.లీల
జోజో రాజా చిన్నారి రాజా నిదురించవోయి రాజా నా బాలవర్దిరాజా - సుశీల
బలే బలే ఫలరసం బలముకాచు ఈ రసం మాసిపోవు నీరసం - ఘంటసాల బృందం
లాలి లాలి నా పాపల్లారా లాలి లాలి లాలి నా పాపల్లారా లాలి జో జో - పి.లీల బృందం
విరిసింది వింతహాయీ మురిసింది నేటిరేయి అందాల చందమామా చెంతనుంది అందుకే - జిక్కి, ఘంటసాల
మూలాలు

 - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాద్ - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా)
సి.హెచ్.రామారావు: ఘంటసాల 'పాట'శాల అనే పాటల సంకలనం, కవి పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాదు, 2006.
వర్గం:ఎన్టీఆర్ సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు జానపద చిత్రాలు
వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు

బాలనాగమ్మ (1959 సినిమా)

బాలనాగమ్మ చిత్రంలో ఎన్ని పాటలు ఉన్నాయి?


హర్యానా రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో సోనీపట్ జిల్లా (హిందీ:सोनीपत ज़िला) (పంజాబు:ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲਾ)ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా సోనీపట్ పట్టణం ఉంది. హర్యానా రాష్ట్రంలోని ఢిల్లీ, గుర్‌గావ్, ఫరీదాబాద్, నోయిడా, ఘజియాబాద్ ( ఉత్తరప్రదేశ్) వంటి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో సోనీపట్ జిల్లా ప్రాంతం ఒకటి. సోనీపట్ జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఢిల్లీ, ఉత్తర సరిహద్దులో పానిపట్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో జింద్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో యమునానదీ తీరంలో ఉన్న ఉత్తర్ ప్రదేశ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో రోహ్‌తక్ జిల్లా ఉన్నాయి.
పేరువెనుక చరిత్ర
జిల్లా పరిపాలక రాజధానిగా వున్న సోనిపట్ పేరును ఈ జిల్లాకు పెట్టారు. సోనిపట్ అనే పేరు అంతకుముందు రెండు సంస్కృత పదాల నుండి వచ్చింది, ఇది తరువాత స్వర్ణ ప్రస్థ అయింది (గోల్డెన్ సిటీ) స్వర్ణ (గోల్డ్ ) మరియు ప్రస్థ (ప్రదేశం ) .కాలాను గుణంగా ఈ పేరు స్వర్ణ ప్రస్థ ఉచ్ఛారణ దాని ప్రస్తుత రూపంలో, సోనిపట్ గా మారినది. ఈ నగరం యొక్క సూచన మహాభారతంలో వస్తుంది, మరియు ఆ సమయంలో, అది హస్తినాపూర్ రాజ్యంలో భాగంగా వుండేది. పాండవుల రాయ బార సమయంలో పాండవులు తమకు ఐదు ఊళ్ళు అయినా ఇమ్మని అడిగిన..... ఆ అయిదు ఊళ్ళలో ఇది కూడా ఒకటి.
చరిత్ర
మునుపటి రోహ్‌తక్ జిల్లా నుండి కొంతభూభాగం వేరుచేసి 1972లో ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.
భౌగోళికం
సోనీపట్ జిల్లా అంతా పంజాబు మైదానంలో భాగంగా ఉంది. అయినప్పటికీ కొన్ని భూభాలలో నేల చదరంగా ఉండదు. జిల్లాలో అత్యధిక భాగం మెత్తని మట్టి ఉంటుంది. కొన్ని భూభాగాలలో
ఇసుక ఉంటుంది. మైదానాలు తూర్పు మరియు దక్షిణంగా వాలుగా ఉంట్జుంది. భౌగోళికంగా జిల్లా 3 భూభాగాలుగా విభజించబడింది: ఖదార్, ఎగువభూమి మరియు ఇసుక భూమి.
కదార్
యమునానదీ తీరం వెంట 2-4 మైళ్ళ వెడల్పున వరదభూములుగా ఉన్నాయి. ఖాదర్ మైదానం 20-30 మైళ్ళపొడవు ఉంటుంది. ఈ భూభాగంలో యమునానది తీసుకువద్తున్న మెత్తని బంక మట్టి ఉంటుంది. ఖాదర్ ప్రాంత వ్యవసాయదారులు వరి మరియు చెరుకు పండించబడుతుంది. సమీపకాలంలో జిల్లారైతులు అరటి మరియు బొప్పాయి పంటలు వేయడం మొదలు పెట్టారు.
ఎగువమైదానం
ఖదార్ పశ్చిమంలో సోనీపట్ తాలూకా ఉంది: ఎగువ మైదానం సారవంతమైన మట్టితో కప్పబడి ఉంది. దీనికి చక్కగా సాగునీరు అందుతూ విస్తారమైన పంటలను అందిస్తుంది. నూనెగింజలు, హార్టికల్చర్ మొక్కలు,మ్నూనెగింజలు, కూరగాయలు మరియు పూలు ఉత్పత్తి ఔతున్నాయి. గొహనా తాలూకా లోయలు ఆరవల్లి ఉత్తరభాగంగా పరిగణించబడుతుంది.
ఇసుక భూమి
జిల్లాలో స్వల్పభాగం ఇసుక మరియు ఇసుకరాళ్ళతో కప్పబడి ఉంది.
విభాగాలు
జిల్లాలో 3 ఉపభాగాలు ఉన్నాయి: గనూర్, సోనీపట్ మరియు గోహన. అవి అదనంగా 4 తాలూకాలుగా విభజించబడ్డాయి: గనూర్, సోనిపట్, ఖర్ఖుడా మరియు గొహన.
సోనిపట్ మరియు ఖర్ఖౌడా సోనిపట్ న్యాయపరిధిలో ఉన్నాయి. గనూర్ మరియు గొహనాలు వరుసగా వాటివాటి న్యాయపరిధిలో ఉన్నాయి. అదనంగా ఇవి 7 బ్లాకులుగా విభజించబడ్డాయి: గనూర్, సోనీపట్, రాజ్, ఖర్ఖొడా, గొహనా, కథురా మరియు ముంద్లనా. జిల్లాలో 343 గ్రామాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 15 నిర్జనగ్రామాలుగా ఉన్నాయి.
జిల్లాలో 6 విధానసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: గనౌర్, రాజ్, ఖర్ఖౌడా, సోనీపట్, గొహన మరియు బరొడా. ఇవన్నీ సోనీపట్ పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి. సోనీపట్ పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలోజింద్ జులానా, సాఫీడన్ మరియు జింద్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.[1] జిల్లాలో ఒకేఒక మునిసిపల్ కౌంసిల్, 3 మునిసిపల్ కమిటీలు ఉన్నాయి: గనౌర్,గొహన మరియు ఖర్ఖొడా.
సోనీపట్ న్యాయపరిధిలో ఉన్న గ్రామాలు:

బిచ్పరి
భయాంపూర్
జఖౌలి
ఖెవ్రా, హర్యానా
కుండ్లి

నహ్రి
రైపూర్ (సోనీపట్)
సిస్నా

విద్య
సోనీపట్ జిల్లా ఉత్తర భారతదేశంలోని ప్రధాన విద్యాకేంద్రాలలో ఒకటి. జిల్లాలో పలు పాఠశాలలు మరియు కళాశాలలతో జిల్లాలో పలు విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఉన్నాయి. 1987లో ముర్తల్ లో " స్థాపించబడున దీనబంధు చోటురాం రాం యూనివర్శిటీ  ఆఫ్ సైంస్ అండ్ టెక్నాలజీ ", 2006లో సోనిపట్‌లో " భగత్ ఫూల్ సింగ్ మహిళా విశ్వవిద్యాలయం " మరియు 2009లో రాత్ధానా వద్ద స్థాపించబడిన " ఒ.పి. జిండల్ గ్లోబల్ యూనివర్శిటీ మొదలైనవి ఉన్నాయి.
ప్రయాణ సౌకర్యాలు
సోనిపట్ రైల్వే స్టేషను " నార్తన్ రైల్వే జోన్ " లో భాగంగా ఉంది. అంబాలా-ఢిల్లీ రైల్ మార్గం మరియు పలు పాసెంజర్ రైళ్ళు ఈ మర్గంద్వారా పయనిస్తుంటాయి. జాతీయరహదారి 1 మరియు జాతీయరహదారి 71 ఈ జిల్లాను దాటిపోతుంది.
2001 లో గణాంకాలు

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

వర్గం:1972 స్థాపితాలు
వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు

సోనీపట్ జిల్లా విస్తీర్ణం ఎంత?


పాలకుర్తి తెలంగాణ రాష్ట్రం, జనగామ జిల్లాకు  చెందిన గ్రామం, మండలం.[1]
ఇది సమీప పట్టణమైన జనగామ నుండి 35 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. వరంగల్ జిల్లా కేంద్రం నుండి 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో, వరంగల్ - హైదరాబాద్ రహదారిపై స్టేషను ఘనపురం నుండి 23 కి.మీ.దూరంలో ఉంది.
గణాంకాలు
మండల జనాభా: 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా- మొత్తం 58,194 - పురుషులు 29,315 - స్త్రీలు 28,879 [1]
గ్రామ జనాభా:2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1809 ఇళ్లతో, 7819 జనాభాతో 1435 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3792, ఆడవారి సంఖ్య 4027. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1390 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 241. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578193[2].పిన్ కోడ్: 506252.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఐదుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఐదు ఉన్నాయి. 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు 2 ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాలలు  ఉన్నాయి.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వరంగల్లో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ వరంగల్లో ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఘన్పూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు వరంగల్లోనూ ఉన్నాయి.
వైద్య సౌకర్యం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పాలకుర్తిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక అలోపతి ఆసుపత్రిలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.  ఒక ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రిలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.  ఒక డిస్పెన్సరీలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.
సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పాలకుర్తిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 9 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పాలకుర్తిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 97 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు
శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 8 హెక్టార్లు
తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 2 హెక్టార్లు
వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు
సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 327 హెక్టార్లు
బంజరు భూమి: 212 హెక్టార్లు
నికరంగా విత్తిన భూమి: 698 హెక్టార్లు
నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 136 హెక్టార్లు
వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1102 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పాలకుర్తిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
బావులు/బోరు బావులు: 1009 హెక్టార్లు* చెరువులు: 93 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
పాలకుర్తిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, కంది
ఆలయాలు
సోమనాధ టెంపుల్ వెయ్యి స్తంభాల రాతి గుడి.శివుని గుడి అని కూడా పిలుస్తారు.ఊరికి దగ్గరలో ఉన్న చిన్న కొండపై సోమేశ్వర లక్ష్మీనరసింహ స్వామి ఆలయం ఉంది. ప్రముఖ శైవ క్షేత్రం. శివారాధకులకు, వీరశైవులకు దర్శనీయ క్షేత్రం. ప్రాచీన కాలానికి చెందిన సోమేశ్వరాలయం, లక్ష్మీనర్సింహాలయాలు ఉన్నాయి.శివ కేశవులిద్దరూ పక్కపక్కనే ఉన్న రెండు పర్వత గుహల్లో సహజసిద్ధంగా వెలిశారు.ఈ రెండు గుహలను కలుపుతూ ప్రకృతిసిద్ధంగా ఏర్పడ్డ ప్రదక్షిణా మార్గం ఉంది. ప్రతియేటా మహాశివరాత్రి నుండి అయిదు రోజులపాటు ఇక్కడ పాంచాహ్నిక బ్రహ్మోత్సవాలు జరుగుతాయి.యాత్రికుల వసతికి గదులు,మంచినీటి సౌకర్యం ఉంది.
ఐదు గుళ్ళు: ఇది రాతి దేవాలయం.ఇక్కడ కోనేరు ప్రసిద్ది.
పాటిమిది ఆంజనేయ దేవాలయం.
ప్రముఖ కవి పాల్కురికి సోమనాథుడు జన్మస్థలం
సోమనాథుడు క్రీ.శ. 1190 లో విష్ణురామిదేవుడు శ్రియాదేవి దంపతులకు జన్మించాడు.సోమేశ్వరుని భక్తుడై ఆ స్వామిమీద సోమనాథ స్తవం రాశాడు. జానపద తెలుగు కవిత్వానికి,ద్విపద ఛందస్సుకు ప్రాచుర్యాన్ని చేకూర్చాడు. వీర శైవ మతావలంబకుడు. తెలుగు, కన్నడ భాషలలో రచనలు చేశాడు. తెలుగులో ఆనాటి సంప్రదాయానికి భిన్నంగా దేశభాషలో ద్విపద రచనలు చేశాడు.
ప్రధాన వ్యాసం: పాల్కురికి సోమనాథుడు
రచించిన ద్విపద కావ్యములు:
పండితారాధ్య చరిత్ర, బసవ పురాణం, మల్లమదేవి పురాణం,సోమనాథ స్తవం ; పద్యకృతులు - అనుభవ సారం, చతుర్వేద సారం, చెన్నమల్లు సీసములు, బసవ పంచరత్నములు, బసవాష్టకం ; వృషాధిప శతకం ; ఉదాహరణ కావ్యములు బసవోదాహరణం, పండితారాధ్యోదాహరణం, రగడలు - బసవాఢ్య రగడ, గంగోత్పత్తి రగడ, గద్యలు - పంచప్రకార గద్య, నమస్కార గద్య, అక్షరాంక గద్య, అష్టొత్తర శతనామ గద్య: సంస్కృతంలో సోమనాథ భాష్యం,రుద్ర భాష్యం, బసవోదాహరణం, వృషభాష్టకం, త్రివిధ లింగాష్టకం, కన్నడ రచనలు - సద్గురు రగడ, చెన్న బసవ రగడ, అక్షరాంక పద్యములు, శరణు బసవ రగడ, బసవలింగ నామావళి/అష్టోత్తర శత నామావళి, శీల సంపాదన మొదలగునవి ఆయన రచనలు.
శాసనసభ నియోజకవర్గం
ఈ గ్రామము నియోజకవర్గ కేంధ్రంగా వీరాజిల్లుతుంది.పూర్తి వ్యాసం పాలకుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గంలో చూడండి.
సకలజనుల సమ్మె
ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం ధ్యేయంగా సెప్టెంబరు 13, 2011 నుంచి అక్టోబరు 23, 2011 వరకు మండలంలోని ప్రభుత్వోద్యోగులందరూ విధులను నిర్వహించక 42 రోజులపాటు సకలజనుల సమ్మెలో పాల్గొన్నారు. మండలంలోని విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు అన్నీ మూతపడ్డాయి.
మండలంలోని రెవిన్యూ గ్రామాలు

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు

వర్గం:జనగామ జిల్లా గ్రామాలు

పాలకుర్తి (జనగాం జిల్లా)

పాలకుర్తి గ్రామం నుండి నంద్యాలకు దూరం ఎంత?