Когда отец уходил на фронт, мне было четыре года, а моему старшему брату Кыыму пять.

Аҕам сэриигэ барарыгар мин түөрт саастаах уонна биэс саастаах убайым Кыым хаалбыппыт.


До Намцев едущих на фронт мужчин отвез водитель Иванов Иван Данилович.

Сэриигэ барааччылары Иванов Иван Данилович диэн Намҥа бастакы суоппар илдьибитэ.


Мой брат Кыым, видя как уезжают отец и мать, помчался за ними в слезах.

Убайым Кыым, ийэлээх аҕам баран эрэллэрин көрөн ытаан, дьонун эккирэппитэ.


Тогда люди остановили машину и забрали нас.

Ону дьоннор массыынаны тохтотон, биһигини ылбыттара.


Так мы все проводили отца.

Онон аҕабытын бары баран атаарбыппыт.


С моим отцом были Иванов Иван Данилович, Винокуров Константин, Винокуров Василий, Соловьев Семен и несколько мужчин, которых я не знал.

Аҕабын кытта Иванов Иван Данилович, Винокуров Константин, Винокуров Василий, Соловьев Сэмэн уонна хас да билбэт дьонум бааллара.


Деревня вмиг обезлюдела.

Дэриэбинэҕэ киһи аҕыйыы түспүтэ.


Остались лишь дети, женщины и старики.

Оҕолор, дьахталлар уонна кырдьаҕас дьон эрэ хаалбыттара.


Мой брат Кыым был очень умным, светлолицым ребенком.

Убайым Кыым олус өйдөөх, сырдык хааннаах оҕо этэ.


В 1942 году он ушел из жизни.

1942 с. ыалдьан күн сириттэн туораабыта.


Мать зимой ухаживала за яловым скотом, а летом работала на сенокосе.

Ийэм кыһынын субай сүөһү көрөрө, сайынын окко киирсэрэ.


Она готовила для бригады и выпекала хлеб.

Биригээдэҕэ ас астыыра, килиэп буһарара.


За эту работу зимой ей давали сено для коровы.

Ол үлэлээбитигэр кыһынын ынаҕар диэн от биэрэллэрэ.


Мать умерла в 1977 году от старости.

Ийэм сааһыран 1977 сыллаахха өлбүтэ.


Первой военной частью, где служил отец, был 49-й стрелковый корпус. Там он находился с 22 июня по 12 июля 1941 года. Затем, с 13 по 31 июля 1941 года, он воевал в составе 26-й армии.

Архип Тимофеевич бастакы сулууспалаабыт чааһынан үрдүкү 49-с байыаннай чаас 49 стрелковай корпус (22.06.1941-12.07.1941 г.) буолар, онтон 26 армия командованиетынан (13.07.1941-31.07.1941 г.) сылдьыбыт.


В конце отец служил в 617-м стрелковом полку 199-й стрелковой дивизии.

Аҕам бүтэһигин сэриигэ 617-с стрелковый полк 199 стрелковай дивизияҕа сулууспалаабыт.


Архип Тимофеевич Корякин скончался 25 февраля 1942 года от ран, полученных в бою 23 января.

Архип Тимофеевич Корякин 1942 с. тохсунньу 23 күнүгэр сэриилэһэ сылдьан ылбыт бааһыттан, олунньу 25 күнүгэр өлбүт.


Он был похоронен в братской могиле у хутора Олейниково поселка Шевченко Шевченковского района Харьковской области Украины».

Украина, Харьковскай уобалас, Шевченскэй оройуон, Шевченко бөһүөлэгэр, Олейниково хуторга, братская могилаҕа көмүллүбүт”.


Воспоминания Эллэя Никифоровича Сивцева об отце

Сивцев Эллэй Никифорович аҕатын туһунан ахтыыта


«Никифор Степанович-Сапсыяр Сивцев родился в 1911 году в селе Хатын-Ары.

“Сивцев Никифор Степанович-Сапсыйар 1911 сыллаахха Хатыҥ Арыы нэһилиэгэр төрөөбүтэ.


В семье было четверо детей: три мальчика и одна девочка.

Бииргэ торөөбүттэр төрдүө эбиттэр: үс уол, биир кыыс.


Отец был младшим сыном.

Мин аҕам — аччыгый уол.


Самый старший ребенок — Тит Степанович Колпашников, 1907 года рождения, воспитывался у других родителей.

Саамай улаханнара Колпашников Тит Степанович дьоҥҥо иитиллибит, 1907 с. төрөөбүт.


Ефрем Степанович Сивцев (Таллан Бюрэ) родился в 1909 году.

Сивцев Ефрем Степанович (Таллан Бүрэ) 1909 сыллаахха төрөөбүт.


Ирина Степановна Сивцева умерла в раннем возрасте из-за болезни.

Сивцева Ирина Степановна эдэр сааһыгар ыалдьан өлбүт.


Отец женился на Марфе Ивановне Тарской из 2-го Хомустахского наслега, и в 1933 году родился я.

Аҕам II Хомустаахтан Тарская Марфа Ивановнаны кэргэн ылан, 1933 с. миигин төрөппүттэр.


Отец был призван в армию 10 июля 1941 года, когда он работал в колхозе "Красная деревня" поселка Хатын-Ары Намского района.

1941 с. от ыйын 10 күнүгэр Нам оройуонуттан, Хатыҥ Арыы нэһилиэгиттэн, «Кыһыл Дэриэбинэ» колхозка үлэлии сылдьан армияҕа барбыта.


В 1935 году отец окончил двухгодичную Якутскую военную школу, после чего до ухода на войну проработал секретарем партийной организации в колхозе "Красная деревня".

1935 с. аҕам икки сыл үөрэнэн Дьокуускайдааҕы байыаннай оскуоланы бүтэрбитэ уонна «Кыһыл Дэриэбинэ» колхозка партийнай тэрилтэ секретарынан сэриигэ барыар диэри үлэлээбитэ.


В августе 1941 года вместе со своим братом Титом Степановичем попал на сборы.

1941 с. атырдьах ыйыrap убайынаан Тит Степановичтыын бииргэ хомуурга түбэспиттэрэ.


Поскольку отец имел военное образование, его оставили обучаться на шестимесячных командирских курсах в Иркутске.

Аҕабын байыаннай үөрэхтээх буолан, Иркутскайга алта ыйдаах командирдар курстарыгар үөрэтэ хаалларбыттар.


Его брата увезли на запад, где он пропал без вести.

Убайын арҕаа илдьэ барбыттар, ол айыыта онон, ууга тааһы бырахпыттыы, сураҕа суох сүппүтэ.


А отец из Иркутска поехал в Новосибирск, где учился на других шестимесячных курсах на связиста, после чего в 1942 году попал на фронт.

Аҕам Иркутскайтан Новосибирскайга тиийэн өссө алта ыйдаах связистар курстарыгар үөрэммит, онон сэрии толоонугар 1942 с. тиийбит.


Далее было известно только то, что он оказался на Сталинградском фронте, где шли самые ожесточенные бои.

Саамай кырыктаах кыргыһыылар бара турар сирдэригэр — Сталинградскай фроҥҥа тиийбитэ эрэ биллэрэ.


Больше вестей от него не было.

Онтон ыла сураҕа суох сүппүтэ.


27 сентября 1942 года он выбыл в воинскую часть № 8184 через военно-пересыльный пункт Московского военного комиссариата.

1942 сыл балаҕан ыйын 27 күнүгэр Московскай ГВК байыаннай-пересыльнай пуун 8184 байыаннай чааһыгар тиийэн сэриилэспит.


24 ноября 1942 года его похоронили как героя в деревне Малая Донщинка Сталинградской области.

1942 с. сэтинньи 24 күнүгэр Сталинградскай уобалас Малая Донщинка дэриэбинэҕэ сэриигэ геройдуу көмүллүбүтэ.


Я долго ждал отца.

Аҕабын өр да күүппүтүм.


После окончания войны с медалями и орденами вернулись солдаты-победители.

Сэрии бүтээтин кытта уордьан-мэтээл кылбаҥнатан Кыайыы саллааттара кэлитэлээбиттэрэ.


Ярче всего запомнилось возвращение Кирсана Яковлевича Коллашникова.

Ордук үчүгэйдик Кирсан Яковлевич Коллашников кэлбитин өйдүүбүн.


Я постоянно расспрашивал об отце тех, кто приезжал в наш район.

Онтон ыла оройуоммутугар кэлбит дьонтон аҕабын туоһулаһа сылдьарым.


Прождав до 1947 года, я потерял надежду...

1947 с. диэри күүтэн көрөн баран, эрэлбин сүтэрбитим...


Я ездил к дяде в Таллан и просил его, чтобы он почитал мне письма отца.

Абаҕабар Таллаҥҥа тиийэн аҕам суруктарын аахтаран истэрим.


Отец всегда писал по-русски. Дядя не давал мне эти письма. "Ты их потеряешь.

Наар нууччалыы суруйар эбит этэ, Абаҕам: «Чолохоос, сүтэрэн кэбиһиэҥ.


Отдам их тебе, когда вырастешь", — говорил он.

Эт-хаан туттаххына биэриэм», - диэн илиибэр туттарбат этэ.


Потом, когда я немного подрос и попросил эти письма, он не смог найти их в куче бумаг, от чего очень расстроился.

Кэлин түспэтийэн баран көрдөөбүппэр, кумааҕыта элбэҕэ бэрт буолан, онно буккуйан булбатаҕа, онтон олус хомойбута.


Меня печалила мысль о том, что мой отец умер на поле боя, что тело его не было предано земле и кости растаскали звери.

Аҕам сэрии толоонугар баран ыттыы өллөҕө, көмүс уҥуоҕа хараллыбакка көтөр-сүүрэр аһылыга буоллаҕа буолуо диэн улаханнык мунчаара сылдьыбытым.


В 1966 году, когда в сельсовет Хатын-Ары поступило письмо, адресованное "семье Сивцева Никифора Степановича", его вручили мне.

1966 с. Хатыҥ Арыы сельсоветыгар «Сивцев Никифор Степанович дьиэ кэргэнигэр» диэн аадырыстаах сурук кэлбитин миэхэ биэрбиттэрэ.


Вести о пропавшем стали неожиданной радостью для нашей семьи.

Сүтэн хаалбыт киһи дьиэ кэргэнигэр соһуччу сонун буолан үөрдүбүтэ.


Это было письмо от красных следопытов начальной школы Мало-Донщинского хутора Клетского района Сталинградской области.

Ол— Сталинградскай уобалас Клетскай оройуонун Мало-Донщинскай хуторын начальнай оскуолатын кыһыл суолдьуттарын суруктара этэ.


Оказывается, они проводили поисковые работы, чтобы определить, кто похоронен в братской могиле на их хуторе.

Кыһыл суолдьуттар кинилэр хутордарыгар баар братскай могилаҕа кимнээх көмүллэ сыталларын быһаарар-көрдүүр үлэни ыыппыттар эбит.


И там они нашли письмо, адресованное Елене Дмитриевне Ноговицыной из села Хатын-Ары в Якутии.

Ол сылдьан архыыптан Сaxa сиригэр Хатыҥ Арыыга олорор Ноговицына Елена Дмитриевнаҕа аадырыстаах cypyгу булан ылбыттар.


Это была моя мачеха.

Ити мин маачаха ийэм этэ.


Они предположили, что, возможно, он жил там и что у него там могли быть близкие, и оказались правы.

Онон бу кини манна олоро сырыттаҕа, дьоно-сэргэтэ бааллара буолуо диэн сабаҕалаабыттара таба буолбут.


Так выяснилось, что мой отец героически погиб во время сражения при Мало-Донщинском хуторе 23 октября 1942 года.

Онон аҕам 1942 с. алтынньы 23 күнүгэр Мало-Донщинскай хуторга кыргыһыы кэмигэр хорсуннар өлүүлэринэн өлбүт.


В том бою пали 72 солдата.

Ол кыргыһыыга 72 саллаат хара буорга умсубут.


Из них якутов было двое.

Онтон иккитэ саха уолаттара эбит.


Вторым оказался родственник жены отца по фамилии Тарский, родом из 2-го Хомустахского наслега.

Биирэ — аҕам кэргэнин аймаҕа, 2-с Хомустаахтан төрүттээх Тарскай диэн киһи эбит.


После боя всех солдат похоронили в общей могиле, собрав у них документы.

Кыргыһыы кэнниттэн барыларыттан докумуоннарын хомуйбуттар уонна биир ииҥҥэ көмөн бэлиэ туруорбуттар.


Об этом красным следопытам рассказала их учительница Евдокия Ивановна Журавлева, которая в том бою была санитаркой.

Бу туһунан кыһыл суолдьуттарга учууталлара, ол кыргыһыыга санитарканан сылдьыбыт Журавлева Евдокия Ивановна кэпсээбит.


Я начал с ней переписываться, выслал фотографию отца.

Мин кинини кытта суруйсууну саҕалаабытым, аҕам хаартыскатын ыыппытым.


Я очень обрадовался тому, что нашлось тело моего отца и его по-человечески похоронили!

Аҕам көмүс уҥуоҕа көстүбүтүттэн, киһилии хараллыбытыттан олус да үөрбүтүм!


Я дважды пытался поехать туда, но не получилось.

Икки төгүл бараары гыммытым, табыллыбатаҕа.


Затем, когда муж старшей дочери моего дяди Алексей Алексеевич Тихонов уезжал в Волгоград, я его попросил: "Возьми с собой щепотку родной земли и брось на его могилу".

Кэлин абаҕам улахан кыыһын кэргэнэ Алексей Алексеевич Тихонов Волгоград диэки барар буолбутугар: “Төрөөбүт ийэ буорун илдьэн уҥуоҕун үрдүгэр ыс”, - диэн биэрбитим.


И так впитавшая в себя кровь сталинградская земля смешалась со слезами и щепоткой земли из Хатын Ары».

Онон Сталинград кыа-хааны иҥэрбит хара буоругар Хатыҥ Aрыы харах уулаах буора баран буккуллубута...


В улусе началась вакцинация

Улууспутугар вакцинация үлэтэ саҕаланна


Главный врач республики Артем Ксенофонтов заявляет: «Эта вакцина безвредна.

Улуус кылаабынай бырааһа Артем Ксенофонтов ,,Бу вакцина куттала суох.


Мы, медицинские работники, призываем наших земляков привиться вакциной против очень опасной коронавирусной инфекции, чтобы предотвратить дальнейшее распространение вируса в нашем улусе и в республике.

Биһиги, эмп үлэһиттэрэ, биир дойдулаахтарбытын олус кутталлаах коронавируснай инфекцияны утары аналлаах укуолу ыларгытыгар, онон вирус биһиги улууспутугар, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн салгыы тарҕанарын бопсууга кыттыһаргытыгар ыҥырабыт.


Вакцинация будет проходить в два этапа — через 21 день после первого укола делается второй.

Вакцинация икки түһүмэҕинэн барыаҕа--бастакы укуол кэнниттэн 21 хонон баран иккистээн бэриллэр.


На сегодняшний день по улусу вакцинацию прошли 27 человек».

Бүгүҥҥү туругунан улуус үрдүнэн 27 киһи вакцинация ылла,,--диэн быһаарар.


Изготовленная в России вакцина «Гам-КОВИД-Вак» прошла все необходимые испытания.

,,Гам-Ковид-Вак,, вакцина Арассыыйаҕа оҥоһуллан, бэрэбиэркэ бары ирдэниллэр көрдөбүллэрин ааста.


Получившие вакцину отмечают, что прививка безопасна и не имеет побочных эффектов.

Вакцинацияны ылбыт дьон укуол куттала суоҕун, атын дьайыылары ылбатахтарын бэлиэтииллэр.


Не вакцинируются лица, болеющие коронавирусом, имеющие хронические заболевания, кормящие матери, беременные женщины, а также дети до 18 лет.

Коронавирус ыарыынан ыалдьа сылдьар, хроническай ыарыылаах, эмтэрэ сылдьар ийэлэргэ, хат дьахталларга, 18 саастарын туола илик оҕолорго вакцина бэриллибэт.


Зимовка скота в Амгинском улусе осложнена

Аммаҕа сүөһү кыстыга уустуктардаах


Работники Амгинского лесного хозяйства говорят, что зимовка в этом году сложная.

Амма тыатын хаһаайыстыбатын үлэһиттэрэ быйылгы кыстыгы уустуктардаах диэн этэллэр.


Так, минувшее лето выдалось засушливым, к тому же из-за выгорания заготовленного сена осенью корм получился скудным; вдобавок стояли продолжительные морозы.

Ол курдук ааспыт сайын курааннаан, онно эбиитин күһүн оттонуллубут от умайан, аһылык өртүгэр кырыымчык соҕус буолла, онно эбиитин уһун кэмҥэ тымныылар турдулар.


Заместитель главы улуса по вопросам сельского хозяйства Ион Кононов рассказал газете «Жизнь Амги» о зимовке крупного рогатого скота и лошадей: «В этом году по состоянию на 25 января у нас имеется 11 697 голов крупного рогатого скота, в том числе 4895 коров, а также 12 927 лошадей, в том числе 7839 кобыл.

Тыа хаһаайыстыбатын боппуруостарыгар улуус баһылыгын солбуйааччы Ион Кононов «Амма олоҕо» хаһыакка ынах сүөһү уонна сылгы кыстыгын туһунан билиһиннэрдэ: „Быйыл биһиэхэ тохсунньу ый 25 күнүн туругунан 11697 ынах сүөһү, ол иһигэр 4895 ынах, ону сэргэ 12927 сылгы, ол иһигэр 7839 биэ баар.


Минувшим летом было накошено около 27 000 тонн сена.

Ааспыт сайын 27000 тонна кэриҥэ оту оттообуппут.


К этому прибавили 3500 тонн сухого сена, таким образом, к зимовке было 30 717 тонн.

Манна эбии 3500 тонна кур оппутун эбэн 30717 тонналаах кыстыкка киирбиппит.


Осенью пожар уничтожил 707 тонн.

Күһүн баһаарга 707 тонна уокка былдьаммыта.


Сейчас, по расчетам, не хватает 3500 тонн сена.

Билигин ааҕан көрүүнэн 3500 тонна от тиийбэт.


То есть до конца зимы остается 41 % сена, 46 % силоса и 49 % сенажа.

Ол эбэтэр кыстык түмүктэниэр диэри 41 бырыһыан от, 46 бырыһыан сиилэс уонна 49 бырыһыан сенаж хаалан турар.


Мы распределили 150 тонн зерна по всем животноводческим хозяйствам, получившим субсидии от администрации улуса.

Биһиги бары сүөһүлээх хаһаайыстыбаларга улуус дьаһалтатыттан субсидия көрөн 150 тонна бурдугу түҥэпиппит.


Также наше предприятие по производству комбикормов "Колос" продавало свою продукцию нашему улусу со скидкой.

Маны сэргэ бэйэбит улууспутугар „Колос“ диэн комбикорманы оҥорор тэрилтэбит эмиэ чэпчэтиилээх бородууксуйатын атыылаабыта.


Мы работаем над тем, чтобы восполнить недостаток сена.

Тиийбэт оппутун аҕалыыга үлэлэһэ олоробут.


По заявкам и договорам с Хангаласским, Намским, Горным, Мегино-Кангаласским, Кобяйским, Вилюйским улусами, а также с поселком Хатассы и городом Якутском планируется завоз сена.

Сайаапка хомуйан, Хаҥалас, Нам, Горнай, Мэҥэ Хаҥалас, Кэбээйи, Бүлүү улуустарын, ону сэргэ Хатаһы уонна Дьокуускай куораты кытта дуогабардаһан от тиэйиллиэхтээх.


На сегодняшний день нам предстоит получить 2695 тонн сена.

Күн бүгүн 2695 тонна оту ылыахтаахпыт.


Из них 565 тонн сена должны быть получены из нашего улуса.

Бу иһиттэн 565 тонната бэйэбит улууспут иһиттэн ылыллыахтаах от.


Сейчас ввезено только 500 тонн.

Билигин 500 тонна эрэ таһылынна.


Это 18 % от запланированного объема сена.

Бу кэлиэхтээх оппут 18 бырыһыана.


Работы по вывозу сена администрация каждого поселения проводит сама.

От таһыытыгар хас биирдии нэһилиэк дьаһалтата бэйэтэ үлэлэһэр.


С нашей стороны ведется работа с Министерством сельского хозяйства по возмещению ущерба.

Биһиги өртүбүтүттэн тиэйтэрии харчытын толуйууга тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытта үлэ барар.


Согласно измененному порядку, эти деньги полагаются только тем, кто включен в реестр сельского хозяйства.

Бэрээдэк уларыйан, бу харчы тыа хаһаайыстыбатын реестригэр киирбит эрэ дьоҥҥо барар.


Мы уделяем этому внимание и работаем со специалистами по сельскому хозяйству в каждом наслеге.

Онон манна эмиэ болҕомто ууруллан, хас биирдии нэһилиэккэ баар тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһин кытта үлэлэһэбит.


Зимовка оказалась трудной не только для крупного рогатого скота, но и для лошадей.

Кыстык ынах эрэ сүөһүгэ буолбакка, сылгыга эмиэ уустук.


Так, при длительных морозах, когда тебеневки меньше, нужно кормить жеребцов и кобыл.

Ол курдук уһун тымныылар тураннар, хаһыы да аҕыйах буолан сылгылары, биэлэри аһатыы барар.


Жеребята рано встают на кормежку.

Убаһалар эрдэ аһылыкка тураллар.


Сейчас кормежка нужна 4116 лошадям».

Билигин аһылыкка 4116 сылгы киирбитэ“.


Учитывая сложности зимовки скота, администрация улуса уделяет этому вопросу особое внимание.

Улуус дьаһалтата сүөһү кыстыга уустуктааҕын учуоттаан, кыстыгы ураты болҕомтоҕо тутар.


Администрация ежедневно следит за ситуацией, чтобы не допустить падежа скота и лошадей весной.

Аны саас сүөһү, сылгы охтуута тахсыа суохтаах диэн сорук туруоран күннэтэ балаһыанньаны кэтээн көрөр.


В эти дни по улусу начинается сезон приплода.

Күн бүгүн улуус үрдүнэн төрүөх саҕаланан эрэ.


Так, по состоянию на 25 января в целом во всех хозяйствах республики родилось 102 теленка.

Ол курдук тохсунньу 25 күнүн туругунан уопсайа бары хаһаайыстыбалары киллэрэн туран улуус үрдүнэн 102 ынах төрөөтө.


Первый ребенок года — девочка

Сыл бастакы оҕото - кыыс


В нашем улусе к 12 января уже родилось 3 девочки.

Оттон биһиги улууспутугар тохсунньу 12 күнүнээҕи туругунан, 3 кыыс оҕо күн сирин көрбүт.


При этом первый ребенок в этом году появился на свет 2 января.

Онуоха сыл бастакы оҕото тохсунньу 2 күнүгэр төрөөбүт.


Ни с чем не сравнимый подарок на Новый год получили семьи из двух намских сел и поселка Аппаны.

Ол курдук, икки Нам селотун, итиэннэ биир Аппааны бөһүөлэгин дьиэ кэргэттэригэр саҥа сыл туохха да тэҥнэммэт күндү бэлэҕи оҥорбут.


Глазами ребенка

Оҕо хараҕынан


Читая рассказ женщины, которая в детстве стала свидетельницей радостного события — объединения колхозов имени А. С. Ушницкой, М. И. Калинина и И. В. Сталина в один крупный колхоз «Победа», мы вспоминаем славных людей, живших в то время.

А.С. Ушницкая, М.И. Калинин уонна И.В. Сталин аатынан холкуостар хайдах курдук үөрэн-көтөн, сүбэлэһэн бөдөҥсүйбүт биир “Победа” холкуос буолбуттарын оччотооҕу оҕо кыраҕы хараҕынан көрөн-истэн сиһилии суруйбутун ааҕан баран, олус да барыга дьоҕурдаах дьон олорон ааспыттарын санаан кэлэбит.


Для участия в собрании, посвященном объединению колхозов, около 30 человек из поселка Суон-Тит переправились через реку Индигирку.

Суон-Тиит бөһүөлэгиттэн 30-ча киһи Индигир өрүһү туораан, холбоһуктааһын мунньаҕар кэлэн кыттыбыттар.


Председателем нового объединенного колхоза был выбран Н. М. Атласов.

Холкуос бэрэссээдэтэлинэн Н.М. Атласов быыбардаммыт.


За большим собранием, на котором составили план дальнейшей работы,

Үлэ-хамнас былаанын торумнаан, сүбэлэһэн улуу мунньах буолбут.


последовали концерт и массовые гулянья. Они продлились до самого утра.

Ол кэнниттэн улахан кэнсиэр, маассабай оонньуулар түүнү быһа күн тахсыар диэри тэриллибиттэр.


На следующее утро начался торжественный ысыах (фестиваль лета), посвященный объединению двух колхозов.

Сарсыныгар икки холкуос холбоһор үөрүүлээх ыһыаҕа сарсыардаттан саҕаламмыт.


На фестивале верховодили запевалы осуохая (кругового танца) и исполнители песен.

Оһуохайдьыт үтүөтэ, ырыаһыт мааныта манна барыта баар буолбут.


На столах у каждой сцены были представлены различные блюда якутской кухни: саламат (кушанье из муки и сливочного масла), кумыс из кобыльего молока, потроха, хаан (кровяная колбаса), жареное и отварное мясо, различные виды рыбы, густая сметана, чай с молоком — разнообразию еды можно было только удивляться.

Түһүлгэҕэ остуоллар аайы сахалыы астар араастара тардыллыбыт: саламаат, сылгы кымыһа, иһэ, хаана, үөлүллүбүт улахан сыалаах эт, көннөрү буспут кырбас эттэр, үөлүллүбүт балык арааһа, хойуу сүөгэй үүттээх чэй – ас эгэлгэтэ элбэҕин сөҕөн эрэ кэбиспиттэр.


По понятным причинам в то время многие блюда готовились из молока якутской коровы.

Ол саҕана барыта саха ынаҕын үүтүттэн буолара чуолкай.


Затем начались соревнования по различным видам спорта:

Ити кэнниттэн спорт араас көрүҥнэригэр күрэхтэһиилэр саҕаламмыттар.


бег, прыжки ыстанга и кылыы, борьба, перетягивание палки, хапсагай.

Сүүрүү, ыстаныы, кылыы, тустуу, мас тардыһыыта, хапсаҕай.


Во второй половине дня прошли конные скачки.

Күн иккис аҥарыгар ат сүүрдүүтэ буолбут.


Чувствуя душевный подъем, гости фестиваля веселились и оживленно беседовали друг с другом.

Ыһыахха кэлбит дьон сүргэлэрэ көтөҕүллэн, бары үөрэ-көтө, кэпсэтэ-ипсэтэ сылдьаллара истиҥэ, кэрэтэ.


Вечером, после завершения ысыаха, в сельском клубе прошли массовые гулянья и танцы, на которые собрались колхозники всех возрастов.

Киэһэлик ыһыах сабыллыыта, сиэрэ-туома, түүннэри кулуупка тиийэн эдэрдиин-эмэнниин маассабай оонньуулары тэрийэн, үҥкүү бөҕөтүн көҕүлүттэн туппуттар.


После праздника гостей из Суон-Тита ожидала длинная дорога домой.

Киэһэлик Суон-Тииттэн кэлбиттэри дьиэлэригэр төннүөхтээх улахан айаннара күүтэрэ.


Путники собрались у клуба. Им привели несколько оседланных лошадей.

Суһал соҕустук хомунан кулууп таһыгар бары мустубуттар, хас да ыҥыырдаах аттар кинилэри атаара бараары бэлэм турбуттар.


Люди начали собираться в путь.

Бары малларын-салларын сүгэн сатыы суолга туруммуттар.


На лошадей навьючили пилы, топоры, веревки и ведра.

Ыҥыырдаах аттарга эрбиилэри, сүгэлэри, быаны-туһаҕы, солуурдары ыҥырдыбыттар.


Из «Победы» выехало 4–5 человек, чтобы сопровождать гостей в дороге и помочь построить плот.

Суолдьутунан уонна маһынан аал охсорго көмөлөһө 4-5 киһи Победаттан барсыбыттар.


С радостными вестями отправились домой.

Дьэ, бары үөрэ-көтө ыллык суолунан баран испиттэр, дьиэлэригэр кэрэ кэпсээн кэһиилээх сүүрэр-хаамар икки ардынан түргэнник айаннаан испиттэр.


Дорога лежала мимо старой юрты.

Арай суол кытыытыгар аһаҕас сиргэ былыргы балаҕан көстүбүт.


Путникам нужно было выйти к берегу через местность под названием Чыычаах.

Ол Чыычаах диэн ааттаах сиринэн биэрэккэ киириэхтээх эбиттэр.


Вскоре они подошли к ручью, густо заросшему деревьями, остановились, и дети развели дымокур, чтобы защитить лошадей от комаров.

Сотору соҕус бөдөҥ, хойуу мастардаах үрэххэ кэлэн, тохтоон, оҕолор аттарга түптэ бэлэмнээбиттэр.


Комаров было очень много, а никаких других средств защиты от насекомых в то время не было.

Олус хойуу кумаардаах, ол саҕана көмүскэнэр эмп-томп суох.


Тем временем взрослые, кто с топорами, кто с пилами, свалили огромные деревья и, очистив от сучьев, потащили их к берегу речки. Некоторые, срубив с молодых лиственниц мягкие ветки, обжигали их на большом костре, а затем горячими зажимали между двух деревьев и скручивали вместе.

Улахан дьон кэлээт даҕаны ким сүгэ, ким эрбии тутуурдаах, сүдү улахан тииттэри охторон, мутуктарын солоон, үрэх кытыытыгар соһон аҕалан испиттэр, сорохтор күөх намчы титириктэри кэрдэн, кутаа уокка кэриэрдэн баран, онтон итиилии буруолаппытынан икки тиит икки ардыгар кыбыта тутан баран, хас да буолан эрийэн кычыгыраталлара.


Получалось что-то вроде каната из веток.

Оччоҕуна быа курдук эриллэр.


Стволы срубленных деревьев связывали вместе этими ветками, как веревками. Работали всю ночь.

Түүнү быһа түбүгүрэн, били охтортообут бэрэбинэлэрин кэриэрдэн баран, быа курдук титириктэринэн холбуу баайан испиттэр.


К утру плот был построен.

Сарсыарданан аалларын охсон бүтэрбиттэр.


Завершив работу, все собрались, выпили чаю и отдохнули.

Үлэни бүтэрэн баран, бары мустан олорон, дьэ чэйдээбиттэр, сынньаммыттар.


Говорят, что в то время недюжинной силой отличались и молодые, и сверстники моего отца.

Аҕам саастаахтар да, эдэрдэр да күүстэрэ-уохтара сүрдээх үһү.


Деревянный плот, на котором должны были поплыть до пристани домой, строил Дмитрий Яковлевич Уваровский с мастерами — жителями Суон-Тита и Слепцовыми из Буор-Сысы: Афанасием Васильевичем (Хоночо), Иннокентием Васильевичем (Тоскоон) и Николаем Егоровичем (Додуй). Общими усилиями они смогли построить плот всего за ночь.

Бу дьиэлэригэр бириистэҥҥэ диэри устуохтаах мас аалларын Уваровскай Дмитрий Яковлевич маастардаах Суон Тиит дьонун кытта Буор Сыһыыттан Слепцов Афанасий Васильевич (Хоночо), Слепцов Иннокентий Васильевич (Тоскоон), Слепцов Николай Егорович (Додуй) бары саба түһэн түүннэри үлэлэһэн, болуот охсон бүтэрбиттэр.


Пустив плот в речку, путников проводили в дорогу.

Аалларын сыыйа үрэххэ киллэрэн, туох баар айанныыр дьону барыларын эбэ сүүрүгэр олордон атаарыы буолбут.


Колхозники «Победы», помогавшие им всю ночь, благословили их в путь и, стоя на зеленом берегу, долго махали им вслед.

Түүнү быһа көмөлөспүт “Победа” холкуос дьоно бэрт үчүгэйдик алҕаан, күөх кытылга туран, ыраатыахтарыгар диэри далбаатыы хаалбыттар.


На плоту самые сильные отталкивались шестами.

Саамай күүстээх дьоннор аалларын уһун ураҕаһынан анньан салайан испиттэр.


К восходу солнца они уже приближались к цели.

Күн тахсыыта тиксэр сирдэрэ чугаһаан эрэрэ үһү.


Из-за очень сильного течения казалось, что их собьет волной.

Сүүрүк наһаа күүстээх буолан, туора оҕустарыах курдук эбиттэр.


И в тот момент они услышали чей-то громкий голос:

Ол кэмҥэ ким эрэ: “Уолаттар, кытаатыҥ, кытаатыҥ!


«Давайте, давайте, ребята!»

” диир улахан саҥата иһиллибит.


Когда плот начал приближаться к суше, Роман Семенович с Александром Сизых спрыгнули с него и начали тянуть за веревку к берегу.

Аал кытыыга сыстан истэҕинэ, Арамаан Сэмэнэбис уонна Өлөксөөндүр Сизых ыстанан тахсан аалы кытылга быатыттан сыһыары тарпыттар.


Все радостно поднялись на зеленый берег и наконец вздохнули с облегчением.

Дьон бары үөрэ-көтө үөһэ күөх кырыска тахсан, дьэ өрө тыыммыттар.


Эту прекрасную историю о собрании и ысыахе, посвященных организации знаменитого колхоза «Победа», помнят и по сей день.

Ити курдук аатырбыт “Победа” холкуос тэрээһин мунньаҕа, ыһыаҕа баччааҥҥа диэри кэрэ кэпсээн, уостан түспэт номох буола сылдьар.


Мы выражаем огромную благодарность автору рассказа — Акулине Семеновне и, хотя события в нем изложены кратко, надеемся, что молодежь, прочитав его, будет восхищаться и гордиться трудом и жизнью старшего поколения.

Маны суруйбут Акулина Семеновнаҕа махталбыт улахан, кэнчээри ыччакка кэпсээн буоллун диэн, төһө эмэ кылгатан да суруйдарбыт, аахпыт дьон аҕа көлүөнэ үлэлээн ааспыт олохторун сөҕө-махтайа, киэн тутта сылдьыахтара диэн эрэнэбит.


Важный юбилей почетной семьи Малгаровых из села Кыллах

Кыыллаах ытык ыала Малгаровтар дьоһун үбүлүөйдэрин көрсөллөр


Валентина Спиридоновна, родившаяся и выросшая на острове Кыллах, который славится своими талантливыми людьми, во время учебы в Якутском государственном университете встретила спутника своей жизни Садота Моисеевича Малгарова.

Айылҕаттан айдарыылаах, талба талааннаах дьон төрүүр-ууһуур, уос номоҕо буолбут Кыыллаах арыытыгар күн сирин күлүмүн көрөн, сибэкки тэҥэ кыыс оҕо буолан кырдал устун сүүрэн–көтөн улаатан, үөрэнэн, үрдүк үөрэҕи ылар кынаттанар кэмигэр, Валентина Спиридоновна, оччолорго, Дьокуускайдааҕы Государственнай университет устудьуона олоҕун аргыһын Малгаров Садот Моисеевиһы көрсөр.


Молодые люди полюбили друг друга всем сердцем и в январе 1961 года поженились.

Эдэр дьон харахтарынан хайҕаһан, сүрэхтэринэн сөбүлэһэн, тапталларын холбоон 1961 сыл тохсунньутугар ыал буолаллар.


И, перефразируя наших красноречивых предков, годы для них пролетали как дни.

Бараммат баай тыллаах өбүгэ эппитинии, «Дьыл – хонук».


И вот 15 января этого года кавалер ордена Дружбы народов, отличница образования Республики Саха (Якутия) Валентина Спиридоновна и отличник образования Республики Саха, обладатель знака «Учитель учителей», педагог-краевед, основатель краеведческого музея села Кыллах Садот Моисеевич Малгаровы отмечают 60 лет совместной жизни.

Ол тэҥэ, бу сыл тохсунньу 15 күнүгэр «Норуоттар доҕордоһууларын» уордьан кавалера, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Валентина Спиридоновна уонна СӨ үөрэҕириитин туйгуна, «Учууталлар учууталлара» бэлиэ хаһаайына, краевед учуутал, Кыыллаах нэһилиэгэр кыраайы үөрэтэр музейы төрүттээбит Садот Моисеевич Малгаровтар бииргэ олорбуттара 60 сылын томточчу туоларын бэлиэтиир дьоро күннэрэ үүннэ.


Сегодня Малгаровы — известная и уважаемая в Кыллахе семья, воспитавшая пятерых детей, девятерых внуков и троих правнуков.

Күн бүгүн Малгаровтар нэһилиэккэ биллэр-көстөр ытык ыал, 5 оҕону атахтарыгар туруорбут, 9 сиэни, 3 хос сиэни иитиһэр-такайсар сис ыал.


«Мы бесконечно благодарны за то, что, несмотря на преклонный возраст, вы продолжаете участвовать в общественной жизни села и помогаете нам своими ценными советами, а также за работу Садота Моисеевича на посту депутата Кыллаха.

«Ытык кэм сааһырыытын билиммэккэ, нэһилиэк общественнай үлэтигэр кыттыһан, көмүс сүбэлэринэн көмөлөһөллөрүгэр, Садот Моисеевич нэһилиэк депутатынан үлэлии-хамсыы сылдьалларыгар махталбыт муҥура суох!


В этом мире нет большего счастья, чем создание крепкой семьи, — и с этой задачей вы справились безупречно.

Орто Дойду саамай улахан дьолун – ЫАЛ буолуу сүрүн соругун эһиги эҥкилэ суох толорон кэллигит.


Ваши гармоничные отношения друг с другом, с детьми, внуками доказывают, что вы смогли сохранить любовь, соединившую ваши сердца 60 лет назад.

Бэйэ-бэйэҕитигэр, оҕолоргутугар, сиэннэргитигэр кэрэхсэбиллээх сыһыаҥҥыт – бу барыта 60 сыл анараа өттүгэр холбообут тапталгытын бүөбэйдээн, харыстаан, күн бүгүнүгэр диэри өрө тутан, кэлбиккит туоһута.


Вы служите живым примером того, что верность Родине воспитывается в семье.

Төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолуу дьиэ кэргэҥҥэ иитиллэн тахсарын тыыннаах туоһута Эһиги буолаҕыт.


Ваш самоотверженный труд и житейская мудрость являются несравнимым примером для подражания для ваших земляков, учеников, служит примером прекрасных супружеских отношений, правильного воспитания детей, преданности родной земле.

Эһиги үлэлээбит сыралаах үлэҕит, олоххо муударай сыһыаҥҥыт биир дойдулаахтаргытыгар, үөрэппит оҕолоргутугар иллээх-эйэлээх буоларга, кэргэнниилэр сыһыаннарыгар, оҕону иитиигэ, төрөөбүт төрүт сиргэ бэриниилээх буоларга туохха да тэҥнэммэт үтүө холобур буолар.


Уважаемые Валентина Спиридоновна и Садот Моисеевич, от себя лично и от имени наших земляков сердечно поздравляем вас и всех членов вашей семьи с 60-летием совместной жизни!» — передает свои пожелания глава села Кыллах Раиса Лавернова.

Ытыктабыллаах Валентина Спиридоновна уонна Садот Моисеевич, эһигини уонна эһиги дьиэ кэргэҥҥитин бука барыгыларын, тус бэйэм уонна биир дойдулаахтаргыт ааттарыттан ЫАЛ буолан бииргэ олорбуккут 60 сылынан итиитик, истиҥник эҕэрдэлиибин!» – диэн баҕа санаатын тиэрдэр Кыыллаах нэһилиэгин баһылыга Раиса Лавернова.


В улусе начался первый этап вакцинации против коронавируса

Улууска коронавируһу утары вакцинация бастакы этээбэ саҕаланна


В феврале в наш улус прибудет 400 доз вакцины для второго этапа вакцинации.

Улууспутугар быһыыны биэрии иккис этээбигэр 400 дуоза олунньуга кэлиэҕэ.


Эти вакцины получат работники медицинских, социальных, образовательных учреждений, лица с хроническими заболеваниями, относящиеся к 1-й категории.

Бу вакцина мэдиссиинэ, социальнай, үөрэх тэрилтэлэрин үлэһиттэригэр, 1 категорияҕа киирсэр хроническай ыарыылаах дьоҥҥо бэриллиэҕэ.


Об этом сообщил заместитель главного врача центральной районной больницы С. С. Бочкарев.

Бу туһунан улуустааҕы киин балыыһа кылаабынай бырааһын солбуйааччы С.С.Бочкарев иһитиннэрдэ.


Тем не менее вакцинирующимся сначала требуется пройти осмотр врача-терапевта, который определяет возможность получения вакцины в зависимости от состояния здоровья.

Манна даҕатан эттэххэ, быһыыны ылааччылар доруобуйаларын туругун урут бастаан терапевт-быраас көрөн быһааран, вакцина ылалларын бигэргэтиэ.