Do kogo trafiy nowo wykreowane pienidze?
fot. Krystian Maj / / FORUM  Wspczesny system monetarny jest oparty o kreacj kredytu. Pienidz jest dugiem produkowanym przez system bankowy pod przywdztwem banku centralnego. Przez poprzednie 15 miesicy masa pienidzy trafia do ludzi, co odbyo si kosztem przyrostu dugu publicznego. Odpowiedzi wadzy na pandemi Covid-19 by mix polityki fiskalnej, monetarnej i represyjnej. wiatu narzucono mniej lub bardziej dolegliwy lockdown, agodzony bezprecedensowymi transferami z budetw i agend rzdowych do firm i obywateli. Byy to wszelkiej maci tarcze, gwarancje dugu, dopaty do zatrudnienia, zasiki i inne transfery socjalne. To wszystko byo finansowane nie z podatkw (bo wpywy z tyche mocno spady), ale z emisji nowego dugu pastwowego mniej lub bardziej porednio monetyzowanego przez banki centralne. Schemat na caym wiecie by bardzo podobny. Rnice dotyczyy skali oraz dystrybucji fiskalno-monetarnych rodkw osonowych dla polityki lockdownu. W przypadku Polski rbka tajemnicy uchylaj comiesiczne statystyki poday pienidza publikowane przez Narodowy Bank Polski. Std moemy si dowiedzie trzech rzeczy:  1) Jakie jest tempo (i ilo) kreacji pienidza  2) Do jakiego sektora trafiy nowe pienidze  3) Na czyj koszt zostay wykreowane  tj. kto si zaduy  Od pocztku marca 2020 do koca maja 2021 roku poda pienidza M3 w Polsce wzrosa o 292,6 mld zotych, osigajc poziom 1,82 bln z. Przyrost o 18,5% w cigu nieco ponad roku to naprawd duo, ale jeszcze nie jest to rekord wiata. Przykadowo, w Stanach Zjednoczonych agregat M2 rs w tempie przeszo 25% rocznie. Polsk specyfik by za to bardzo szybki przyrost iloci fizycznej gotwki w obiegu  warto nominalna banknotw i monet zwikszya si a o 44,8% przez poprzednie 15 miesicy. W duym uproszczeniu mona powiedzie, e nowo wydrukowane banknoty Narodowego Banku Polskiego trafiy po prostu do ludzi. Przedsibiorstwa wspczenie raczej nie trzymaj w sejfach papierowej gotwki, podobnie jak banki czy inne instytucje finansowe lub wadze publiczne. Z kolei bardzo duo pienidza niematerialnego  bo niemal 219 mld z  przybyo na rachunkach bankowych gospodarstw domowych. Przy czym cz tych rodkw pochodzia z masowo likwidowanych (bd nieprzeduanych) lokat, z ktrych Polacy po lutym 2020 wycofali ponad 115 mld z. I trudno si temu dziwi, skoro na skutek decyzji Rady Polityki Pieninej, ktra ponad rok temu obniya stopy procentowe do zera, banki na lokatach pac niewiele wicej ni 0%. Mona si co najwyej zastanawia, kim s ci, ktrzy na tych praktycznie nieoprocentowanych lokatach wci trzymaj prawie 160 mld z. Drug grup podmiotw, ktre przygarny wiey pienidz by sektor przedsibiorstw . Firmy przeraone zwaszcza pierwszym lockdownem zaczy gromadzi gotwk, co byo widoczne zwaszcza w okresie marzec-listopad 2020. To take efekt rzdowej Tarczy, w ramach ktrych przedsibiorstwa otrzymyway czciowo bezzwrotne w zamian za utrzymanie stanu zatrudnienia. W ten sposb na rachunkach przedsibiorstw niefinansowych przybyo 106,5 mld z. Przy czym od tej kwoty trzeba odj 28 mld z, jakie firmy wypaciy z bankowych lokat. Wspczenie kada forma pienidza jest czyim zobowizaniem. Pod wzgldem formalnym banknoty i monety s bezterminowym zobowizaniem banku centralnego. Natomiast drug stron medalu bankowego depozytu jest czyje zobowizanie wobec banku. I tu sytuacja jest jeszcze ciekawsza. Ot, zaduenie sektora prywatnego w maju byo prawie takie same jak przed marcem 2020. Bankowe dugi gospodarstw domowych zwikszyy si o 21 mld z, czyli tylko o 2,7%. Prawie o tyle samo (tj. o 20,2 mld z) zmalao zaduenie przedsibiorstw niefinansowych, co cznie daje prawie zerow zmian zaduenia sektora prywatnego. Za to potny przyrost zaduenia odnotowano po stronie instytucji rzdowych szczebla centralnego, ktre zwikszyy swoje zobowizania z tytuu emisji papierw wartociowych a o 161 mld z. Netto by to przyrost zaduenia o ponad 73 mld z. Drug kategori, w ktrej odnotowano silny przyrost dugw, byy pozostae instytucje finansowe, czyli Bank Gospodarstwa Krajowego oraz Polski Fundusz Rozwoju. Te dwie pastwowe agendy zwikszyy zaduenie o 62,7 mld z. To w ten sposb sfinansowano antycovidowe Tarcze. W rezultacie otrzymujemy nieco kuriozaln sytuacj. Rzd i jego agendy zaduy nas podatnikw po to, aby wpompowa pienidze na rachunki przedsibiorstw i gospodarstw domowych. W skali makro mamy zatem wicej pienidzy, lecz rwnoczenie wszyscy jestemy obcieniami dodatkowymi dugami Skarbu Pastwa (lub przez niego gwarantowanymi), ktre w przyszoci bdziemy spaca poprzez wzrost (przynajmniej w ujciu nominalnym) podatkw. Caa zabawa polega na tym, e nie kady skorzysta z rzdowych Tarcz, ale kady bdzie musia za nie zapaci. Co wicej, kady zapaci w innym stopniu, poniewa nie wiemy, jak w przyszoci bd rozkada si zobowizania podatkowe. Efekt tego wszystkiego jest taki, e wadza obawiajc si ekonomicznego Armagedonu zalaa gospodark pienidzmi, a rzeczywisto okazaa si nie a tak tragiczna. Teraz trwa spektakularne oywienie gospodarcze, ale uchwalone programy pomocowe i inwestycyjne s ju nie do cofnicia. Tak samo jak finansujca je ekspansja monetarna. Czas wic, aby polityka fiskalna i monetarna zaja si wreszcie tumieniem wywoanej przez siebie inflacji oraz okieznaa przyrost dugu publicznego.